៤. កុណ្ឌធានវគ្គោ

១. កុណ្ឌធានត្ថេរអបទានំ

១. ‘‘សត្តាហំ បដិសល្លីនំ, សយម្ភុំ អគ្គបុគ្គលំ;

បសន្នចិត្តោ សុមនោ, ពុទ្ធសេដ្ឋំ ឧបដ្ឋហិំ.

២. ‘‘វុដ្ឋិតំ កាលមញ្ញាយ, បទុមុត្តរំ មហាមុនិំ;

មហន្តិំ កទលីកណ្ណិំ, គហេត្វា ឧបគច្ឆហំ.

៣. ‘‘បដិគ្គហេត្វា [បដិគ្គហេសិ (ស្យា. ក.)] ភគវា, សព្ពញ្ញូ [តំ ផលំ (សី.)] លោកនាយកោ;

មម ចិត្តំ បសាទេន្តោ, បរិភុញ្ជិ មហាមុនិ.

៤. ‘‘បរិភុញ្ជិត្វា សម្ពុទ្ធោ, សត្ថវាហោ អនុត្តរោ;

សកាសនេ និសីទិត្វា, ឥមា គាថា អភាសថ.

៥. ‘‘‘យេ ច សន្តិ សមិតារោ [យេ វសន្តិ សមេតារោ (សី.)], យក្ខា ឥមម្ហិ បព្ពតេ;

អរញ្ញេ ភូតភព្យានិ [ភូតគណា សព្ពេ (ស្យា.)], សុណន្តុ វចនំ មម’.

៦. ‘‘យោ សោ ពុទ្ធំ ឧបដ្ឋាសិ, មិគរាជំវ កេសរិំ [មិគរាជាវ កេសរី (សី.)];

តមហំ កិត្តយិស្សាមិ, សុណាថ មម ភាសតោ.

៧. ‘‘‘ឯកាទសញ្ចក្ខត្តុំ, សោ [សោយមេកាទសក្ខត្តុំ (សី.)] ទេវរាជា ភវិស្សតិ;

ចតុតិំសតិក្ខត្តុញ្ច, ចក្កវត្តី ភវិស្សតិ.

៨. ‘‘‘កប្បសតសហស្សម្ហិ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ.

៩. ‘‘‘អក្កោសិត្វាន សមណេ, សីលវន្តេ អនាសវេ;

បាបកម្មវិបាកេន, នាមធេយ្យំ លភិស្សតិ [ភវិស្សតិ (ក.)].

១០. ‘‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទោ, ឱរសោ ធម្មនិម្មិតោ;

កុណ្ឌធានោតិ នាមេន, សាវកោ សោ ភវិស្សតិ’.

១១. ‘‘បវិវេកមនុយុត្តោ, ឈាយី ឈានរតោ អហំ;

តោសយិត្វាន សត្ថារំ, វិហរាមិ អនាសវោ.

១២. ‘‘សាវកេហិ [សាវកគ្គេហិ (សី.)] បរិវុតោ, ភិក្ខុសង្ឃបុរក្ខតោ;

ភិក្ខុសង្ឃេ និសីទិត្វា, សលាកំ គាហយី ជិនោ.

១៣. ‘‘ឯកំសំ ចីវរំ កត្វា, វន្ទិត្វា លោកនាយកំ;

វទតំ វរស្ស បុរតោ, បឋមំ អគ្គហេសហំ.

១៤. ‘‘តេន កម្មេន ភគវា, ទសសហស្សីកម្បកោ;

ភិក្ខុសង្ឃេ និសីទិត្វា, អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសិ មំ.

១៥. ‘‘វីរិយំ មេ ធុរធោរយ្ហំ, យោគក្ខេមាធិវាហនំ;

ធារេមិ អន្តិមំ ទេហំ, សម្មាសម្ពុទ្ធសាសនេ.

១៦. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ, វិមោក្ខាបិ ច អដ្ឋិមេ;

ឆឡភិញ្ញា សច្ឆិកតា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា កុណ្ឌធានោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

កុណ្ឌធានត្ថេរស្សាបទានំ បឋមំ.

២. សាគតត្ថេរអបទានំ

១៧. ‘‘សោភិតោ នាម នាមេន, អហោសិំ ព្រាហ្មណោ តទា;

បុរក្ខតោ សសិស្សេហិ, អារាមំ អគមាសហំ.

១៨. ‘‘ភគវា តម្ហិ សមយេ, ភិក្ខុសង្ឃបុរក្ខតោ;

អារាមទ្វារា និក្ខម្ម, អដ្ឋាសិ បុរិសុត្តមោ.

១៩. ‘‘តមទ្ទសាសិំ សម្ពុទ្ធំ, ទន្តំ ទន្តបុរក្ខតំ;

សកំ ចិត្តំ បសាទេត្វា, សន្ថវិំ លោកនាយកំ.

២០. ‘‘យេ កេចិ បាទបា សព្ពេ, មហិយា តេ វិរូហរេ;

ពុទ្ធិមន្តោ តថា សត្តា, រុហន្តិ ជិនសាសនេ.

២១. ‘‘សត្ថវាហោសិ សប្បញ្ញោ, មហេសិ ពហុកេ ជនេ;

វិបថា ឧទ្ធរិត្វាន, បថំ អាចិក្ខសេ តុវំ.

២២. ‘‘ទន្តោ ទន្តបរិកិណ្ណោ [បុរក្ខតោ (ស្យា.)], ឈាយី ឈានរតេហិ ច;

អាតាបី បហិតត្តេហិ, ឧបសន្តេហិ តាទិភិ.

២៣. ‘‘អលង្កតោ បរិសាហិ, បុញ្ញញាណេហិ សោភតិ;

បភា និទ្ធាវតេ តុយ្ហំ, សូរិយោទយនេ យថា.

២៤. ‘‘បសន្នចិត្តំ ទិស្វាន, មហេសី បទុមុត្តរោ;

ភិក្ខុសង្ឃេ ឋិតោ សត្ថា, ឥមា គាថា អភាសថ.

២៥. ‘‘‘យោ សោ ហាសំ ជនេត្វាន, មមំ កិត្តេសិ ព្រាហ្មណោ;

កប្បានំ សតសហស្សំ, ទេវលោកេ រមិស្សតិ.

២៦. ‘‘‘តុសិតា ហិ ចវិត្វាន, សុក្កមូលេន ចោទិតោ;

គោតមស្ស ភគវតោ, សាសនេ បព្ពជិស្សតិ.

២៧. ‘‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, អរហត្តំ [តុដ្ឋហដ្ឋំ (ស្យា. ក.)] លភិស្សតិ;

សាគតោ នាម នាមេន, ហេស្សតិ សត្ថុ សាវកោ’.

២៨. ‘‘បព្ពជិត្វាន កាយេន, បាបកម្មំ វិវជ្ជយិំ;

វចីទុច្ចរិតំ ហិត្វា, អាជីវំ បរិសោធយិំ.

២៩. ‘‘ឯវំ វិហរមានោហំ, តេជោធាតូសុ កោវិទោ;

សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, វិហរាមិ អនាសវោ.

៣០. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា សាគតោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

សាគតត្ថេរស្សាបទានំ ទុតិយំ.

៣. មហាកច្ចានត្ថេរអបទានំ

៣១. ‘‘បទុមុត្តរនាថស្ស, បទុមំ នាម ចេតិយំ;

សិលាសនំ [សីហាសនំ (ក.)] ការយិត្វា, សុវណ្ណេនាភិលេបយិំ.

៣២. ‘‘រតនាមយឆត្តញ្ច, បគ្គយ្ហ វាឡពីជនិំ [វាឡពីជនី (សី. ស្យា.)];

ពុទ្ធស្ស អភិរោបេសិំ, លោកពន្ធុស្ស តាទិនោ.

៣៣. ‘‘យាវតា ទេវតា ភុម្មា [ភូមា (ក.)], សព្ពេ សន្និបតុំ តទា;

រតនាមយឆត្តានំ, វិបាកំ កថយិស្សតិ.

៣៤. ‘‘តញ្ច សព្ពំ សុណិស្សាម, កថយន្តស្ស សត្ថុនោ;

ភិយ្យោ ហាសំ ជនេយ្យាម, សម្មាសម្ពុទ្ធសាសនេ.

៣៥. ‘‘ហេមាសនេ និសីទិត្វា, សយម្ភូ អគ្គបុគ្គលោ;

ភិក្ខុសង្ឃបរិព្យូឡ្ហោ [បរិព្ពូឡ្ហោ (សី.)], ឥមា គាថា អភាសថ.

៣៦. ‘‘‘យេនិទំ អាសនំ ទិន្នំ, សោវណ្ណំ រតនាមយំ;

តមហំ កិត្តយិស្សាមិ, សុណាថ មម ភាសតោ.

៣៧. ‘‘‘តិំសកប្បានិ ទេវិន្ទោ, ទេវរជ្ជំ ករិស្សតិ;

សមន្តា យោជនសតំ, អាភាយាភិភវិស្សតិ.

៣៨. ‘‘‘មនុស្សលោកមាគន្ត្វា, ចក្កវត្តី ភវិស្សតិ;

បភស្សរោតិ នាមេន, ឧគ្គតេជោ ភវិស្សតិ.

៣៩. ‘‘‘ទិវា វា យទិ វា រត្តិំ, សតរំសីវ ឧគ្គតោ;

សមន្តា អដ្ឋរតនំ, ឧជ្ជោតិស្សតិ ខត្តិយោ.

៤០. ‘‘‘កប្បសតសហស្សម្ហិ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ.

៤១. ‘‘‘តុសិតា ហិ ចវិត្វាន, សុក្កមូលេន ចោទិតោ;

កច្ចានោ នាម នាមេន, ព្រហ្មពន្ធុ ភវិស្សតិ.

៤២. ‘‘‘សោ បច្ឆា បព្ពជិត្វាន, អរហា ហេស្សតិនាសវោ;

គោតមោ លោកបជ្ជោតោ, អគ្គដ្ឋានេ ឋបេស្សតិ.

៤៣. ‘‘‘សំខិត្តបុច្ឆិតំ [សំខិត្តំ បុច្ឆិតំ (ស្យា. ក.)] បញ្ហំ, វិត្ថារេន កថេស្សតិ;

កថយន្តោ ច តំ បញ្ហំ, អជ្ឈាសយំ [អជ្ឈាសំ (សី.), អព្ភាសំ (ក.)] បូរយិស្សតិ’.

៤៤. ‘‘អឌ្ឍេ កុលេ អភិជាតោ, ព្រាហ្មណោ មន្តបារគូ;

ឱហាយ ធនធញ្ញានិ, បព្ពជិំ អនគារិយំ.

៤៥. ‘‘សំខិត្តេនបិ បុច្ឆន្តេ, វិត្ថារេន កថេមហំ;

អជ្ឈាសយំ តេសំ បូរេមិ, តោសេមិ ទ្វិបទុត្តមំ.

៤៦. ‘‘តោសិតោ មេ មហាវីរោ, សយម្ភូ អគ្គបុគ្គលោ;

ភិក្ខុសង្ឃេ និសីទិត្វា, ឯតទគ្គេ ឋបេសិ មំ.

៤៧. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា មហាកច្ចានោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

មហាកច្ចានត្ថេរស្សាបទានំ តតិយំ.

៤. កាឡុទាយិត្ថេរអបទានំ

៤៨. ‘‘បទុមុត្តរពុទ្ធស្ស, លោកជេដ្ឋស្ស តាទិនោ;

អទ្ធានំ បដិបន្នស្ស, ចរតោ ចារិកំ តទា.

៤៩. ‘‘សុផុល្លំ បទុមំ គយ្ហ, ឧប្បលំ មល្លិកញ្ចហំ;

បរមន្នំ គហេត្វាន, អទាសិំ សត្ថុនោ អហំ.

៥០. ‘‘បរិភុញ្ជិ មហាវីរោ, បរមន្នំ សុភោជនំ;

តញ្ច បុប្ផំ គហេត្វាន, ជនស្ស សម្បទស្សយិ.

៥១. ‘‘ឥដ្ឋំ កន្តំ [កន្តយិទំ (ស្យា.)], បិយំ លោកេ, ជលជំ បុប្ផមុត្តមំ;

សុទុក្ករំ កតំ តេន, យោ មេ បុប្ផំ អទាសិទំ.

៥២. ‘‘យោ បុប្ផមភិរោបេសិ, បរមន្នញ្ចទាសិ មេ;

តមហំ កិត្តយិស្សាមិ, សុណាថ មម ភាសតោ.

៥៣. ‘‘‘ទស អដ្ឋ ចក្ខត្តុំ [ទស ចដ្ឋក្ខត្តុំ (សី.), ទសមដ្ឋក្ខត្តុំ (ស្យា.)] សោ, ទេវរជ្ជំ ករិស្សតិ;

ឧប្បលំ បទុមញ្ចាបិ, មល្លិកញ្ច តទុត្តរិ.

៥៤. ‘‘‘អស្ស បុញ្ញវិបាកេន, ទិព្ពគន្ធសមាយុតំ;

អាកាសេ ឆទនំ កត្វា, ធារយិស្សតិ តាវទេ.

៥៥. ‘‘‘បញ្ចវីសតិក្ខត្តុញ្ច, ចក្កវត្តី ភវិស្សតិ;

បថព្យា រជ្ជំ បញ្ចសតំ, វសុធំ អាវសិស្សតិ.

៥៦. ‘‘‘កប្បសតសហស្សម្ហិ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

គោតមោ នាម គោត្តេន [នាមេន (សី. ស្យា. ក.)], សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ.

៥៧. ‘‘‘សកកម្មាភិរទ្ធោ សោ, សុក្កមូលេន ចោទិតោ;

សក្យានំ នន្ទិជននោ, ញាតិពន្ធុ ភវិស្សតិ.

៥៨. ‘‘‘សោ បច្ឆា បព្ពជិត្វាន, សុក្កមូលេន ចោទិតោ;

សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, និព្ពាយិស្សតិនាសវោ.

៥៩. ‘‘‘បដិសម្ភិទមនុប្បត្តំ, កតកិច្ចមនាសវំ;

គោតមោ លោកពន្ធុ តំ [សោ (សី.)], ឯតទគ្គេ ឋបេស្សតិ.

៦០. ‘‘‘បធានបហិតត្តោ សោ, ឧបសន្តោ និរូបធិ;

ឧទាយី នាម នាមេន, ហេស្សតិ សត្ថុ សាវកោ’.

៦១. ‘‘រាគោ ទោសោ ច មោហោ ច, មានោ មក្ខោ ច ធំសិតោ;

សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, វិហរាមិ អនាសវោ.

៦២. ‘‘តោសយិញ្ចាបិ សម្ពុទ្ធំ, អាតាបី និបកោ អហំ;

បសាទិតោ [បមោទិតោ (សី.)] ច សម្ពុទ្ធោ, ឯតទគ្គេ ឋបេសិ មំ.

៦៣. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា កាឡុទាយី ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ;

កាឡុទាយីថេរស្សាបទានំ ចតុត្ថំ.

៥. មោឃរាជត្ថេរអបទានំ

៦៤. ‘‘អត្ថទស្សី តុ ភគវា, សយម្ភូ អបរាជិតោ;

ភិក្ខុសង្ឃបរិព្យូឡ្ហោ, រថិយំ បដិបជ្ជថ.

៦៥. ‘‘សិស្សេហិ សម្បរិវុតោ, ឃរម្ហា អភិនិក្ខមិំ;

និក្ខមិត្វានហំ តត្ថ, អទ្ទសំ លោកនាយកំ.

៦៦. ‘‘អភិវាទិយ សម្ពុទ្ធំ, សិរេ កត្វាន អញ្ជលិំ;

សកំ ចិត្តំ បសាទេត្វា, សន្ថវិំ លោកនាយកំ.

៦៧. ‘‘យាវតា រូបិនោ សត្តា, អរូបី វា អសញ្ញិនោ;

សព្ពេ តេ តវ ញាណម្ហិ, អន្តោ ហោន្តិ សមោគធា.

៦៨. ‘‘សុខុមច្ឆិកជាលេន, ឧទកំ យោ បរិក្ខិបេ;

យេ កេចិ ឧទកេ បាណា, អន្តោជាលេ ភវន្តិ តេ.

៦៩. ‘‘យេសញ្ច ចេតនា អត្ថិ, រូបិនោ ច អរូបិនោ;

សព្ពេ តេ តវ ញាណម្ហិ, អន្តោ ហោន្តិ សមោគធា.

៧០. ‘‘សមុទ្ធរសិមំ លោកំ, អន្ធការសមាកុលំ;