៣៣. ឧមាបុប្ផិយវគ្គោ

១. ឧមាបុប្ផិយត្ថេរអបទានំ

១. ‘‘សមាហិតំ សមាបន្នំ, សិទ្ធត្ថមបរាជិតំ;

សមាធិនា ឧបវិដ្ឋំ, អទ្ទសាហំ នរុត្តមំ.

២. ‘‘ឧមាបុប្ផំ គហេត្វាន, ពុទ្ធស្ស អភិរោបយិំ;

សព្ពបុប្ផា ឯកសីសា, ឧទ្ធំវណ្ដា អធោមុខា.

៣. ‘‘សុចិត្តា វិយ តិដ្ឋន្តេ, អាកាសេ បុប្ផសន្ថរា;

តេន ចិត្តប្បសាទេន, តុសិតំ ឧបបជ្ជហំ.

៤. ‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិបូជយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

៥. ‘‘បញ្ចបញ្ញាសិតោ កប្បេ, ឯកោ អាសិំ មហីបតិ;

សមន្តឆទនោ នាម, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

៦. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ, វិមោក្ខាបិ ច អដ្ឋិមេ;

ឆឡភិញ្ញា សច្ឆិកតា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា ឧមាបុប្ផិយោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

ឧមាបុប្ផិយត្ថេរស្សាបទានំ បឋមំ.

២. បុលិនបូជកត្ថេរអបទានំ

៧. ‘‘កកុធំ វិលសន្តំវ, និសភាជានិយំ យថា;

ឱសធិំវ វិរោចន្តំ, ឱភាសន្តំ នរាសភំ.

៨. ‘‘អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វាន, អវន្ទិំ សត្ថុនោ អហំ;

សត្ថារំ បរិវណ្ណេសិំ, សកកម្មេន តោសយិំ [តោសិតោ (សី.)].

៩. ‘‘សុសុទ្ធំ បុលិនំ គយ្ហ, គតមគ្គេ សមោកិរិំ;

ឧច្ឆង្គេន គហេត្វាន, វិបស្សិស្ស មហេសិនោ.

១០. ‘‘តតោ ឧបឌ្ឍបុលិនំ, វិប្បសន្នេន ចេតសា;

ទិវាវិហារេ ឱសិញ្ចិំ, ទ្វិបទិន្ទស្ស តាទិនោ.

១១. ‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, បុលិនំ យមសិញ្ចហំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, បុលិនស្ស ឥទំ ផលំ.

១២. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា បុលិនបូជកោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

បុលិនបូជកត្ថេរស្សាបទានំ ទុតិយំ.

៣. ហាសជនកត្ថេរអបទានំ

១៣. ‘‘ទុមគ្គេ បំសុកូលកំ [បំសុកូលិកំ (ស្យា. ក.)], លគ្គំ ទិស្វាន សត្ថុនោ;

អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វាន, ភិយ្យោ ឧច្ចារិតំ មយា.

១៤. ‘‘ទូរតោ បន ទិស្វាន [បតិទិស្វាន (សី. ស្យា.)], ហាសោ មេ ឧទបជ្ជថ;

អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វាន, ភិយ្យោ ចិត្តំ បសាទយិំ.

១៥. ‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ សញ្ញមលភិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធសញ្ញាយិទំ ផលំ.

១៦. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា ហាសជនកោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

ហាសជនកត្ថេរស្សាបទានំ តតិយំ.

៤. យញ្ញសាមិកត្ថេរអបទានំ

១៧. ‘‘ជាតិយា សត្តវស្សោហំ, អហោសិំ មន្តបារគូ;

កុលវត្តំ [កុលវំសំ (សី. ស្យា.)] អធារេសិំ, យញ្ញោ ឧស្សាហិតោ មយា.

១៨. ‘‘ចុល្លាសីតិសហស្សានិ, បសូ ហញ្ញន្តិ មេ តទា;

សារថម្ភុបនីតានិ [តារស្មីហិ ឧបនីតានិ (ក.), សារស្មិំហិ ឧបនីតានិ (ស្យា.)], យញ្ញត្ថាយ ឧបដ្ឋិតា.

១៩. ‘‘ឧក្កាមុខបហដ្ឋោវ, ខទិរង្គារសន្និភោ;

ឧទយន្តោវ សូរិយោ, បុណ្ណមាយេវ [បុណ្ណមាសេវ (សី.)] ចន្ទិមា.

២០. ‘‘សិទ្ធត្ថោ សព្ពសិទ្ធត្ថោ, តិលោកមហិតោ ហិតោ;

ឧបគន្ត្វាន សម្ពុទ្ធោ, ឥទំ វចនមព្រវិ.

២១. ‘‘‘អហិំសា សព្ពបាណីនំ, កុមារ មម រុច្ចតិ;

ថេយ្យា ច អតិចារា ច, មជ្ជបានា ច អារតិ.

២២. ‘‘‘រតិ ច សមចរិយាយ, ពាហុសច្ចំ កតញ្ញុតា;

ទិដ្ឋេ ធម្មេ បរត្ថ ច, ធម្មា ឯតេ បសំសិយា.

២៣. ‘‘‘ឯតេ ធម្មេ ភាវយិត្វា, សព្ពសត្តហិតេ រតោ [ហិតេសិតោ (ក.)];

ពុទ្ធេ ចិត្តំ បសាទេត្វា, ភាវេហិ មគ្គមុត្តមំ’.

២៤. ‘‘ឥទំ វត្វាន សព្ពញ្ញូ, លោកជេដ្ឋោ នរាសភោ;

មមេវំ អនុសាសិត្វា, វេហាសំ ឧគ្គតោ គតោ.

២៥. ‘‘បុព្ពេ ចិត្តំ វិសោធេត្វា, បច្ឆា ចិត្តំ បសាទយិំ;

តេន ចិត្តប្បសាទេន, តុសិតំ ឧបបជ្ជហំ.

២៦. ‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, យទា ចិត្តំ បសាទយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធសញ្ញាយិទំ ផលំ.

២៧. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា យញ្ញសាមិកោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

យញ្ញសាមិកត្ថេរស្សាបទានំ ចតុត្ថំ.

៥. និមិត្តសញ្ញកត្ថេរអបទានំ

២៨. ‘‘ចន្ទភាគានទីតីរេ, វសាមិ អស្សមេ អហំ;

សុវណ្ណមិគមទ្ទក្ខិំ, ចរន្តំ វិបិនេ អហំ.

២៩. ‘‘មិគេ ចិត្តំ បសាទេត្វា, លោកជេដ្ឋំ អនុស្សរិំ;

តេន ចិត្តប្បសាទេន, អញ្ញេ ពុទ្ធេ អនុស្សរិំ.

៣០. ‘‘អព្ភតីតា ច យេ ពុទ្ធា, វត្តមានា អនាគតា;

ឯវមេវំ វិរោចន្តិ, មិគរាជាវ តេ តយោ.

៣១. ‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, យំ សញ្ញមលភិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធសញ្ញាយិទំ ផលំ.

៣២. ‘‘សត្តវីសេ ឥតោ កប្បេ, ឯកោ អាសិំ មហីបតិ;

អរញ្ញសត្ថោ នាមេន, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

៣៣. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា និមិត្តសញ្ញកោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

និមិត្តសញ្ញកត្ថេរស្សាបទានំ បញ្ចមំ.

៦. អន្នសំសាវកត្ថេរអបទានំ

៣៤. ‘‘សុវណ្ណវណ្ណំ សម្ពុទ្ធំ, គច្ឆន្តំ អន្តរាបណេ;

កញ្ចនគ្ឃិយសង្កាសំ, ពាត្តិំសវរលក្ខណំ.

៣៥. ‘‘សិទ្ធត្ថំ សព្ពសិទ្ធត្ថំ, អនេជំ អបរាជិតំ;

សម្ពុទ្ធំ អតិនាមេត្វា, ភោជយិំ តំ មហាមុនិំ.

៣៦. ‘‘មុនិ ការុណិកោ លោកេ, ឱភាសយិ មមំ តទា;

ពុទ្ធេ ចិត្តំ បសាទេត្វា, កប្បំ សគ្គម្ហិ មោទហំ.

៣៧. ‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, យំ ទានមទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ភិក្ខាទានស្សិទំ ផលំ.

៣៨. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា អន្នសំសាវកោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ;

អន្នសំសាវកត្ថេរស្សាបទានំ ឆដ្ឋំ.

៧. និគ្គុណ្ឌិបុប្ផិយត្ថេរអបទានំ

៣៩. ‘‘យទា ទេវោ ទេវកាយា, ចវតេ អាយុសង្ខយា;

តយោ សទ្ទា និច្ឆរន្តិ, ទេវានំ អនុមោទតំ.

៤០. ‘‘‘ឥតោ ភោ សុគតិំ គច្ឆ, មនុស្សានំ សហព្យតំ;

មនុស្សភូតោ សទ្ធម្មេ, លភ សទ្ធំ អនុត្តរំ.

៤១. ‘‘‘សា តេ សទ្ធា និវិដ្ឋាស្ស, មូលជាតា បតិដ្ឋិតា;

យាវជីវំ អសំហីរា, សទ្ធម្មេ សុប្បវេទិតេ.

៤២. ‘‘‘កាយេន កុសលំ កត្វា, វាចាយ កុសលំ ពហុំ;

មនសា កុសលំ កត្វា, អព្យាបជ្ជំ និរូបធិំ.

៤៣. ‘‘‘តតោ ឱបធិកំ បុញ្ញំ, កត្វា ទានេន តំ ពហុំ;

អញ្ញេបិ មច្ចេ សទ្ធម្មេ, ព្រហ្មចរិយេ និវេសយ’.

៤៤. ‘‘ឥមាយ អនុកម្បាយ, ទេវាទេវំ យទា វិទូ;

ចវន្តំ អនុមោទន្តិ, ឯហិ ទេវ បុនប្បុនំ [ទេវបុរំ បុន (សី.)].

៤៥. ‘‘សំវេគោ មេ [សំវិគ្គោហំ (ស្យា.)] តទា អាសិ, ទេវសង្ឃេ សមាគតេ;

កំសុ នាម អហំ យោនិំ, គមិស្សាមិ ឥតោ ចុតោ.

៤៦. ‘‘មម សំវេគមញ្ញាយ, សមណោ ភាវិតិន្ទ្រិយោ;

មមុទ្ធរិតុកាមោ សោ, អាគច្ឆិ មម សន្តិកំ.

៤៧. ‘‘សុមនោ នាម នាមេន, បទុមុត្តរសាវកោ;

អត្ថធម្មានុសាសិត្វា, សំវេជេសិ មមំ តទា.

ទ្វាទសមំ ភាណវារំ.

៤៨. ‘‘តស្សាហំ វចនំ សុត្វា, ពុទ្ធេ ចិត្តំ បសាទយិំ;

តំ ធីរំ អភិវាទេត្វា, តត្ថ កាលំកតោ អហំ.

៤៩. ‘‘ឧបបជ្ជិំ ស [ឧបបជ្ជិស្សំ (សី.)] តត្ថេវ, សុក្កមូលេន ចោទិតោ;

វសន្តោ មាតុកុច្ឆិម្ហិ, បុន ធារេតិ មាតុយា.

៥០. ‘‘តម្ហា កាយា ចវិត្វាន, តិទសេ ឧបបជ្ជហំ;

ឯត្ថន្តរេ ន បស្សាមិ, ទោមនស្សមហំ តទា.

៥១. ‘‘តាវតិំសា ចវិត្វាន, មាតុកុច្ឆិំ សមោក្កមិំ;

និក្ខមិត្វាន កុច្ឆិម្ហា, កណ្ហសុក្កំ អជានហំ.

៥២. ‘‘ជាតិយា សត្តវស្សោវ [ជាតិយា សត្តវស្សេន (ស្យា.)], អារាមំ បាវិសិំ អហំ;

គោតមស្ស ភគវតោ, សក្យបុត្តស្ស តាទិនោ.

៥៣. ‘‘វិត្ថារិកេ [វិត្ថារិតេ (សី. ក.)] បាវចនេ, ពាហុជញ្ញម្ហិ សាសនេ;

អទ្ទសំ សាសនករេ, ភិក្ខវោ តត្ថ សត្ថុនោ.

៥៤. ‘‘សាវត្ថិ នាម នគរំ, រាជា តត្ថាសិ កោសលោ;

រថេន នាគយុត្តេន, ឧបេសិ ពោធិមុត្តមំ.

៥៥. ‘‘តស្សាហំ នាគំ ទិស្វាន, បុព្ពកម្មំ អនុស្សរិំ;

អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វាន, សមយំ អគមាសហំ.

៥៦. ‘‘ជាតិយា សត្តវស្សោវ, បព្ពជិំ អនគារិយំ;

យោ សោ ពុទ្ធំ ឧបដ្ឋាសិ, អានន្ទោ នាម សាវកោ.

៥៧. ‘‘គតិមា ធិតិមា ចេវ, សតិមា ច ពហុស្សុតោ;

រញ្ញោ ចិត្តំ បសាទេន្តោ, និយ្យាទេសិ មហាជុតិ.

៥៨. ‘‘តស្សាហំ ធម្មំ សុត្វាន, បុព្ពកម្មំ អនុស្សរិំ;

តត្ថេវ ឋិតកោ សន្តោ, អរហត្តមបាបុណិំ.

៥៩. ‘‘ឯកំសំ ចីវរំ កត្វា, សិរេ កត្វាន អញ្ជលិំ;

សម្ពុទ្ធំ អភិវាទេត្វា, ឥមំ វាចំ ឧទីរយិំ.

៦០. ‘‘‘បទុមុត្តរពុទ្ធស្ស, ទ្វិបទិន្ទស្ស សត្ថុនោ;

និគ្គុណ្ឌិបុប្ផំ បគ្គយ្ហ, សីហាសនេ ឋបេសហំ.

៦១. ‘‘‘តេន កម្មេន ទ្វិបទិន្ទ, លោកជេដ្ឋ នរាសភ;

បត្តោម្ហិ អចលំ ឋានំ, ហិត្វា ជយបរាជយំ’.

៦២. ‘‘បញ្ចវីសសហស្សម្ហិ, កប្បានំ មនុជាធិបា;

អព្ពុទនិរព្ពុទានិ, អដ្ឋដ្ឋាសិំសុ ខត្តិយា.

៦៣. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា និគ្គុណ្ឌិបុប្ផិយោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

និគ្គុណ្ឌិបុប្ផិយត្ថេរស្សាបទានំ សត្តមំ.

៨. សុមនាវេឡិយត្ថេរអបទានំ

៦៤. ‘‘វេស្សភុស្ស ភគវតោ, លោកជេដ្ឋស្ស តាទិនោ;

សព្ពេ ជនា សមាគម្ម, មហាបូជំ ករោន្តិ តេ.

៦៥. ‘‘សុធាយ បិណ្ឌំ កត្វាន, អាវេឡំ សុមនាយហំ;

សីហាសនស្ស បុរតោ, អភិរោបេសហំ តទា.

៦៦. ‘‘សព្ពេ ជនា សមាគម្ម, បេក្ខន្តិ បុប្ផមុត្តមំ;

កេនិទំ បូជិតំ បុប្ផំ, ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស តាទិនោ.