៣. សុភូតិវគ្គោ

១. សុភូតិត្ថេរអបទានំ

១. ‘‘ហិមវន្តស្សាវិទូរេ, និសភោ នាម បព្ពតោ;

អស្សមោ សុកតោ មយ្ហំ, បណ្ណសាលា សុមាបិតា.

២. ‘‘កោសិយោ នាម នាមេន, ជដិលោ ឧគ្គតាបនោ;

ឯកាកិយោ [ឯកាកិកោ (ក.)] អទុតិយោ, វសាមិ និសភេ តទា.

៣. ‘‘ផលំ មូលញ្ច បណ្ណញ្ច, ន ភុញ្ជាមិ អហំ តទា;

បវត្តំវ សុបាតាហំ [បវត្តបណ្ឌុបត្តានិ (សី.)], ឧបជីវាមិ តាវទេ.

៤. ‘‘នាហំ កោបេមិ អាជីវំ, ចជមានោបិ ជីវិតំ;

អារាធេមិ សកំ ចិត្តំ, វិវជ្ជេមិ អនេសនំ.

៥. ‘‘រាគូបសំហិតំ ចិត្តំ, យទា ឧប្បជ្ជតេ មម;

សយំវ បច្ចវេក្ខាមិ, ឯកគ្គោ តំ ទមេមហំ.

៦. ‘‘‘រជ្ជសេ រជ្ជនីយេ ច, ទុស្សនីយេ ច ទុស្សសេ;

មុយ្ហសេ មោហនីយេ ច, និក្ខមស្សុ វនា តុវំ.

៧. ‘‘‘វិសុទ្ធានំ អយំ វាសោ, និម្មលានំ តបស្សិនំ;

មា ខោ វិសុទ្ធំ ទូសេសិ, និក្ខមស្សុ វនា តុវំ.

៨. ‘‘‘អគារិកោ ភវិត្វាន, យទា បុត្តំ [សទាយុត្តំ (សី.), យទាយុត្តំ (ស្យា.)], លភិស្សសិ;

ឧភោបិ មា វិរាធេសិ, និក្ខមស្សុ វនា តុវំ.

៩. ‘‘‘ឆវាលាតំ យថា កដ្ឋំ, ន ក្វចិ កិច្ចការកំ;

នេវ គាមេ អរញ្ញេ វា, ន ហិ តំ កដ្ឋសម្មតំ.

១០. ‘‘‘ឆវាលាតូបមោ ត្វំសិ, ន គិហី នាបិ សញ្ញតោ;

ឧភតោ មុត្តកោ អជ្ជ, និក្ខមស្សុ វនា តុវំ.

១១. ‘‘‘សិយា នុ ខោ តវ ឯតំ, កោ បជានាតិ តេ ឥទំ;

សទ្ធាធុរំ វហិសិ [សទ្ធាធុរំ ជហសិ (សី.), សីឃំ ធុរំ វហិសិ (ស្យា.)] មេ, កោសជ្ជពហុលាយ ច.

១២. ‘‘‘ជិគុច្ឆិស្សន្តិ តំ វិញ្ញូ, អសុចិំ នាគរិកោ យថា;

អាកឌ្ឍិត្វាន ឥសយោ, ចោទយិស្សន្តិ តំ សទា.

១៣. ‘‘‘តំ វិញ្ញូ បវទិស្សន្តិ, សមតិក្កន្តសាសនំ;

សំវាសំ អលភន្តោ ហិ, កថំ ជីវិហិសិ [ជីវិស្សសិ (សី.)] តុវំ.

១៤. ‘‘‘តិធាបភិន្នំ មាតង្គំ, កុញ្ជរំ សដ្ឋិហាយនំ;

ពលី នាគោ ឧបគន្ត្វា, យូថា នីហរតេ គជំ.

១៥. ‘‘‘យូថា វិនិស្សដោ សន្តោ, សុខំ សាតំ ន វិន្ទតិ;

ទុក្ខិតោ វិមនោ ហោតិ, បជ្ឈាយន្តោ បវេធតិ.

១៦. ‘‘‘តថេវ ជដិលា តម្បិ, នីហរិស្សន្តិ ទុម្មតិំ;

តេហិ ត្វំ និស្សដោ សន្តោ, សុខំ សាតំ ន លច្ឆសិ.

១៧. ‘‘‘ទិវា វា យទិ វា រត្តិំ, សោកសល្លសមប្បិតោ;

ឌយ្ហសិ បរិឡាហេន, គជោ យូថាវ និស្សដោ.

១៨. ‘‘‘ជាតរូបំ យថា កូដំ, នេវ ឈាយតិ [យាយតិ (ស្យា.)] កត្ថចិ;

តថា សីលវិហីនោ ត្វំ, ន ឈាយិស្សសិ [យារិស្សតិ (ស្យា.)] កត្ថចិ.

១៩. ‘‘‘អគារំ វសមានោបិ, កថំ ជីវិហិសិ តុវំ;

មត្តិកំ បេត្តិកញ្ចាបិ, នត្ថិ តេ និហិតំ ធនំ.

២០. ‘‘‘សយំ កម្មំ ករិត្វាន, គត្តេ សេទំ បមោចយំ;

ឯវំ ជីវិហិសិ គេហេ, សាធុ តេ តំ ន រុច្ចតិ.

២១. ‘‘‘ឯវាហំ តត្ថ វារេមិ, សំកិលេសគតំ មនំ;

នានាធម្មកថំ កត្វា, បាបា ចិត្តំ និវារយិំ’.

២២. ‘‘ឯវំ មេ វិហរន្តស្ស, អប្បមាទវិហារិនោ;

តិំសវស្សសហស្សានិ, វិបិនេ មេ អតិក្កមុំ.

២៣. ‘‘អប្បមាទរតំ ទិស្វា, ឧត្តមត្ថំ គវេសកំ;

បទុមុត្តរសម្ពុទ្ធោ, អាគច្ឆិ មម សន្តិកំ.

២៤. ‘‘តិម្ពរូសកវណ្ណាភោ, អប្បមេយ្យោ អនូបមោ;

រូបេនាសទិសោ ពុទ្ធោ, អាកាសេ ចង្កមី តទា.

២៥. ‘‘សុផុល្លោ សាលរាជាវ, វិជ្ជូវព្ភឃនន្តរេ;

ញាណេនាសទិសោ ពុទ្ធោ, អាកាសេ ចង្កមី តទា.

២៦. ‘‘សីហរាជា វសម្ភីតោ [ឆម្ភិតោ (ក.)],

គជរាជាវ ទប្បិតោ [ទម្មិតោ (ក.)].

លាសិតោ [អភីតោ (ស្យា.)] ព្យគ្ឃរាជាវ, អាកាសេ ចង្កមី តទា.

២៧. ‘‘សិង្គីនិក្ខសវណ្ណាភោ, ខទិរង្គារសន្និភោ;

មណិ យថា ជោតិរសោ, អាកាសេ ចង្កមី តទា.

២៨. ‘‘វិសុទ្ធកេលាសនិភោ, បុណ្ណមាយេវ ចន្ទិមា;

មជ្ឈន្ហិកេវ [មជ្ឈន្តិកេវ (សព្ពត្ថ)] សូរិយោ, អាកាសេ ចង្កមី តទា.

២៩. ‘‘ទិស្វា នភេ ចង្កមន្តំ, ឯវំ ចិន្តេសហំ តទា;

‘ទេវោ នុ ខោ អយំ សត្តោ, ឧទាហុ មនុជោ អយំ.

៣០. ‘‘‘ន មេ សុតោ វា ទិដ្ឋោ វា, មហិយា ឯទិសោ នរោ;

អបិ មន្តបទំ អត្ថិ, អយំ សត្ថា ភវិស្សតិ’.

៣១. ‘‘ឯវាហំ ចិន្តយិត្វាន, សកំ ចិត្តំ បសាទយិំ;

នានាបុប្ផញ្ច គន្ធញ្ច, សន្និបាតេសហំ [សន្និបាតេត្វាហំ (សី.)] តទា.

៣២. ‘‘បុប្ផាសនំ បញ្ញបេត្វា, សាធុចិត្តំ មនោរមំ;

នរសារថិនំ អគ្គំ, ឥទំ វចនមព្រវិំ.

៣៣. ‘‘‘ឥទំ មេ អាសនំ វីរ, បញ្ញត្តំ តវនុច្ឆវំ;

ហាសយន្តោ មមំ ចិត្តំ, និសីទ កុសុមាសនេ’.

៣៤. ‘‘និសីទិ តត្ថ ភគវា, អសម្ភីតោវ [អឆម្ភិតោវ (ក.)] កេសរី;

សត្តរត្តិន្ទិវំ ពុទ្ធោ, បវរេ កុសុមាសនេ.

៣៥. ‘‘នមស្សមានោ អដ្ឋាសិំ, សត្តរត្តិន្ទិវំ អហំ;

វុដ្ឋហិត្វា សមាធិម្ហា, សត្ថា លោកេ អនុត្តរោ;

មម កម្មំ បកិត្តេន្តោ, ឥទំ វចនមព្រវិ.

៣៦. ‘‘‘ភាវេហិ ពុទ្ធានុស្សតិំ, ភាវនានមនុត្តរំ;

ឥមំ សតិំ ភាវយិត្វា, បូរយិស្សសិ មានសំ.

៣៧. ‘‘‘តិំសកប្បសហស្សានិ, ទេវលោកេ រមិស្សសិ;

អសីតិក្ខត្តុំ ទេវិន្ទោ, ទេវរជ្ជំ ករិស្សសិ;

សហស្សក្ខត្តុំ ចក្កវត្តី, រាជា រដ្ឋេ ភវិស្សសិ.

៣៨. ‘‘‘បទេសរជ្ជំ វិបុលំ, គណនាតោ អសង្ខិយំ;

អនុភោស្សសិ តំ សព្ពំ, ពុទ្ធានុស្សតិយា ផលំ.

៣៩. ‘‘‘ភវាភវេ សំសរន្តោ, មហាភោគំ លភិស្សសិ;

ភោគេ តេ ឩនតា នត្ថិ, ពុទ្ធានុស្សតិយា ផលំ.

៤០. ‘‘‘កប្បសតសហស្សម្ហិ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ.

៤១. ‘‘‘អសីតិកោដិំ ឆឌ្ឌេត្វា, ទាសេ កម្មករេ ពហូ;

គោតមស្ស ភគវតោ, សាសនេ បព្ពជិស្សសិ.

៤២. ‘‘‘អារាធយិត្វា សម្ពុទ្ធំ, គោតមំ សក្យបុង្គវំ;

សុភូតិ នាម នាមេន, ហេស្សតិ សត្ថុ សាវកោ.

៤៣. ‘‘‘ភិក្ខុសង្ឃេ និសីទិត្វា, ទក្ខិណេយ្យគុណម្ហិ តំ;

តថារណវិហារេ ច, ទ្វីសុ អគ្គេ ឋបេស្សតិ’.

៤៤. ‘‘ឥទំ វត្វាន សម្ពុទ្ធោ, ជលជុត្តមនាមកោ;

នភំ អព្ភុគ្គមី វីរោ, ហំសរាជាវ អម្ពរេ.

៤៥. ‘‘សាសិតោ លោកនាថេន, នមស្សិត្វា តថាគតំ;

សទា ភាវេមិ មុទិតោ, ពុទ្ធានុស្សតិមុត្តមំ.

៤៦. ‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសំ អគច្ឆហំ.

៤៧. ‘‘អសីតិក្ខត្តុំ ទេវិន្ទោ, ទេវរជ្ជមការយិំ;

សហស្សក្ខត្តុំ រាជា ច, ចក្កវត្តី អហោសហំ.

៤៨. ‘‘បទេសរជ្ជំ វិបុលំ, គណនាតោ អសង្ខិយំ;

អនុភោមិ សុសម្បត្តិំ, ពុទ្ធានុស្សតិយា ផលំ.

៤៩. ‘‘ភវាភវេ សំសរន្តោ, មហាភោគំ លភាមហំ;

ភោគេ មេ ឩនតា នត្ថិ, ពុទ្ធានុស្សតិយា ផលំ.

៥០. ‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, យំ កម្មមករិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធានុស្សតិយា ផលំ.

៥១. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ, វិមោក្ខាបិ ច អដ្ឋិមេ;

ឆឡភិញ្ញា សច្ឆិកតា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា សុភូតិ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

សុភូតិត្ថេរស្សាបទានំ បឋមំ.

២. ឧបវានត្ថេរអបទានំ

៥២. ‘‘បទុមុត្តរោ នាម ជិនោ, សព្ពធម្មាន បារគូ;

ជលិត្វា អគ្គិក្ខន្ធោវ, សម្ពុទ្ធោ បរិនិព្ពុតោ.

៥៣. ‘‘មហាជនា សមាគម្ម, បូជយិត្វា តថាគតំ;

ចិតំ កត្វាន សុកតំ, សរីរំ អភិរោបយុំ.

៥៤. ‘‘សរីរកិច្ចំ កត្វាន, ធាតុំ តត្ថ សមានយុំ;

សទេវមានុសា សព្ពេ, ពុទ្ធថូបំ អកំសុ តេ.

៥៥. ‘‘បឋមា កញ្ចនមយា, ទុតិយាសិ មណីមយា;

តតិយា រូបិយមយា, ចតុត្ថី ផលិកាមយា.

៥៦. ‘‘តថា [តត្ថ (ស្យា. ក.)] បញ្ចមិយា ភូមិ [នេមិ (សី.)], លោហិតង្គមយា អហុ;

ឆដ្ឋា មសារគល្លស្ស, សព្ពរតនមយូបរិ.

៥៧. ‘‘ជង្ឃា មណិមយា អាសិ, វេទិកា រតនមយា;

សព្ពសោណ្ណមយោ ថូបោ, ឧទ្ធំ យោជនមុគ្គតោ.

៥៨. ‘‘ទេវា តត្ថ សមាគន្ត្វា, ឯកតោ មន្តយុំ តទា;

មយម្បិ ថូបំ កស្សាម, លោកនាថស្ស តាទិនោ.

៥៩. ‘‘ធាតុ អាវេណិកា នត្ថិ, សរីរំ ឯកបិណ្ឌិតំ;

ឥមម្ហិ ពុទ្ធថូបម្ហិ, កស្សាម កញ្ចុកំ មយំ.

៦០. ‘‘ទេវា សត្តហិ រត្នេហិ [សត្តរតនេហិ (សី.)], អញ្ញំ វឌ្ឍេសុ យោជនំ;

ថូបោ ទ្វិយោជនុព្ពេធោ, តិមិរំ ព្យបហន្តិ សោ.

៦១. ‘‘នាគា តត្ថ សមាគន្ត្វា, ឯកតោ មន្តយុំ តទា;

មនុស្សា ចេវ ទេវា ច, ពុទ្ធថូបំ អកំសុ តេ.

៦២. ‘‘មា នោ បមត្តា អស្សុម្ហ [អស្សុម្ហា (សី. ស្យា.), អាសិម្ហា (?)], អប្បមត្តា សទេវកា;

មយម្បិ ថូបំ កស្សាម, លោកនាថស្ស តាទិនោ.

៦៣. ‘‘ឥន្ទនីលំ មហានីលំ, អថោ ជោតិរសំ មណិំ;

ឯកតោ សន្និបាតេត្វា, ពុទ្ធថូបំ អឆាទយុំ.

៦៤. ‘‘សព្ពំ មណិមយំ អាសិ, តាវតា ពុទ្ធចេតិយំ;

តិយោជនសមុព្ពិទ្ធំ [តីណិ យោជនមុព្ពិទ្ធំ (សី. ក.)], អាលោកករណំ តទា.

៦៥. ‘‘គរុឡា ច សមាគន្ត្វា, ឯកតោ មន្តយុំ តទា;

មនុស្សា ទេវា នាគា ច, ពុទ្ធថូបំ អកំសុ តេ.

៦៦. ‘‘‘មា នោ បមត្តា អស្សុម្ហ, អប្បមត្តា សទេវកា;

មយម្បិ ថូបំ កស្សាម, លោកនាថស្ស តាទិនោ’.

៦៧. ‘‘សព្ពំ មណិមយំ ថូបំ, អករុំ តេ ច កញ្ចុកំ [សព្ពមណិមយំ ថូបេ, អករុត្តរកញ្ចុកំ (សី.)];

យោជនំ តេបិ វឌ្ឍេសុំ, អាយតំ ពុទ្ធចេតិយំ.

៦៨. ‘‘ចតុយោជនមុព្ពិទ្ធោ, ពុទ្ធថូបោ វិរោចតិ;

ឱភាសេតិ ទិសា សព្ពា, សតរំសីវ ឧគ្គតោ.

៦៩. ‘‘កុម្ភណ្ឌា ច សមាគន្ត្វា, ឯកតោ មន្តយុំ តទា;

មនុស្សា ចេវ ទេវា ច, នាគា ច គរុឡា តថា.

បច្ចេកំ ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស, អកំសុ ថូបមុត្តមំ.

៧០. ‘‘‘មា នោ បមត្តា អស្សុម្ហ, អប្បមត្តា សទេវកា;

មយម្បិ ថូបំ កស្សាម, លោកនាថស្ស តាទិនោ;

រតនេហិ ឆាទេស្សាម, អាយតំ ពុទ្ធចេតិយំ’.