២២. ហត្ថិវគ្គោ

១. ហត្ថិទាយកត្ថេរអបទានំ

១. ‘‘សិទ្ធត្ថស្ស ភគវតោ, ទ្វិបទិន្ទស្ស តាទិនោ;

នាគសេដ្ឋោ មយា ទិន្នោ, ឦសាទន្តោ ឧរូឡ្ហវា.

២. ‘‘ឧត្តមត្ថំ អនុភោមិ, សន្តិបទមនុត្តរំ;

នាគទានំ [អគ្គទានំ (សី. ក.)] មយា ទិន្នំ, សព្ពលោកហិតេសិនោ.

៣. ‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, យំ នាគ [ទាន (សី. ក.)] មទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, នាគទានស្សិទំ ផលំ.

៤. ‘‘អដ្ឋសត្តតិកប្បម្ហិ, សោឡសាសិំសុ ខត្តិយា;

សមន្តបាសាទិកា នាម, ចក្កវត្តី មហព្ពលា.

៥. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ, វិមោក្ខាបិ ច អដ្ឋិមេ;

ឆឡភិញ្ញា សច្ឆិកតា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា ហត្ថិទាយកោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

ហត្ថិទាយកត្ថេរស្សាបទានំ បឋមំ.

២. បានធិទាយកត្ថេរអបទានំ

៦. ‘‘អារញ្ញិកស្ស ឥសិនោ, ចិររត្តតបស្សិនោ [ឈាយិនោ, មេត្តចិត្តតបស្សិនោ (ស្យា.)];

ពុទ្ធស្ស [ធម្មស្ស (ស្យា. ក.)] ភាវិតត្តស្ស, អទាសិំ បានធិំ អហំ.

៧. ‘‘តេន កម្មេន ទ្វិបទិន្ទ, លោកជេដ្ឋ នរាសភ;

ទិព្ពយានំ [សព្ពំ យានំ (សី.)] អនុភោមិ, បុព្ពកម្មស្សិទំ ផលំ.

៨. ‘‘ចតុន្នវុតេ ឥតោ កប្បេ, យំ កម្មមករិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, បានធិស្ស ឥទំ ផលំ.

៩. ‘‘សត្តសត្តតិតោ កប្បេ, អដ្ឋ អាសិំសុ ខត្តិយា;

សុយានា នាម នាមេន, ចក្កវត្តី មហព្ពលា.

១០. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា បានធិទាយកោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

បានធិទាយកត្ថេរស្សាបទានំ ទុតិយំ.

៣. សច្ចសញ្ញកត្ថេរអបទានំ

១១. ‘‘វេស្សភូ តម្ហិ សមយេ, ភិក្ខុសង្ឃបុរក្ខតោ;

ទេសេតិ អរិយសច្ចានិ, និព្ពាបេន្តោ មហាជនំ.

១២. ‘‘បរមការុញ្ញបត្តោម្ហិ, សមិតិំ អគមាសហំ;

សោហំ និសិន្នកោ សន្តោ, ធម្មមស្សោសិ សត្ថុនោ.

១៣. ‘‘តស្សាហំ ធម្មំ សុត្វាន, ទេវលោកំ អគច្ឆហំ;

តិំសកប្បានិ ទេវេសុ, អវសិំ តត្ថហំ បុរេ.

១៤. ‘‘ឯកត្តិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ សញ្ញមលភិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, សច្ចសញ្ញាយិទំ ផលំ.

១៥. ‘‘ឆព្ពីសម្ហិ ឥតោ កប្បេ, ឯកោ អាសិំ ជនាធិបោ;

ឯកផុសិតនាមេន, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

១៦. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា សច្ចសញ្ញកោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

សច្ចសញ្ញកត្ថេរស្សាបទានំ តតិយំ.

៤. ឯកសញ្ញកត្ថេរអបទានំ

១៧. ‘‘ទុមគ្គេ បំសុកូលិកំ [បំសុកូលកំ (?)], លគ្គំ ទិស្វាន សត្ថុនោ;

អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វាន, បំសុកូលំ អវន្ទហំ.

១៨. ‘‘ឯកត្តិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ សញ្ញមលភិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

១៩. ‘‘បញ្ចវីសេ ឥតោ កប្បេ, ឯកោ អាសិំ ជនាធិបោ;

អមិតាភោតិ នាមេន, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

២០. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា ឯកសញ្ញកោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

ឯកសញ្ញកត្ថេរស្សាបទានំ ចតុត្ថំ.

៥. រំសិសញ្ញកត្ថេរអបទានំ

២១. ‘‘ឧទេន្តំ សតរំសិំវ, បីតរំសិំវ [សិតរំសិំ វ (សី. ស្យា.)] ភាណុមំ;

ព្យគ្ឃូសភំវ បវរំ, សុជាតំ បព្ពតន្តរេ.

២២. ‘‘ពុទ្ធស្ស អានុភាវោ សោ, ជលតេ បព្ពតន្តរេ;

រំសេ [រំស្យា (?)] ចិត្តំ បសាទេត្វា, កប្បំ សគ្គម្ហិ មោទហំ.

២៣. ‘‘អវសេសេសុ កប្បេសុ, កុសលំ ចរិតំ មយា;

តេន ចិត្តប្បសាទេន, ពុទ្ធានុស្សតិយាបិ ច.

២៤. ‘‘តិំសកប្បសហស្សេតោ, យំ សញ្ញមលភិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធសញ្ញាយិទំ ផលំ.

២៥. ‘‘សត្តបញ្ញាសកប្បម្ហិ, ឯកោ អាសិំ ជនាធិបោ;

សុជាតោ នាម នាមេន, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

២៦. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា រំសិសញ្ញកោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

រំសិសញ្ញកត្ថេរស្សាបទានំ បញ្ចមំ.

៦. សន្ធិតត្ថេរអបទានំ

២៧. ‘‘អស្សត្ថេ ហរិតោភាសេ, សំវិរូឡ្ហម្ហិ បាទបេ;

ឯកំ ពុទ្ធគតំ សញ្ញំ, អលភិំហំ [អលភិស្សំ (សី.)] បតិស្សតោ.

២៨. ‘‘ឯកត្តិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ សញ្ញមលភិំ តទា;

តស្សា សញ្ញាយ វាហសា, បត្តោ មេ អាសវក្ខយោ.

២៩. ‘‘ឥតោ តេរសកប្បម្ហិ, ធនិដ្ឋោ នាម ខត្តិយោ;

សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

៣០. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា សន្ធិតោ [សណ្ឋិតោ (សី.)] ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

សន្ធិតត្ថេរស្សាបទានំ ឆដ្ឋំ.

៧. តាលវណ្ដទាយកត្ថេរអបទានំ

៣១. ‘‘តាលវណ្ដំ មយា ទិន្នំ, តិស្សស្សាទិច្ចពន្ធុនោ;

គិម្ហនិព្ពាបនត្ថាយ, បរិឡាហោបសន្តិយា.

៣២. ‘‘សន្និព្ពាបេមិ រាគគ្គិំ, ទោសគ្គិញ្ច តទុត្តរិំ;

និព្ពាបេមិ ច មោហគ្គិំ, តាលវណ្ដស្សិទំ ផលំ.

៣៣. ‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ, ភវា សព្ពេ សមូហតា;

ធារេមិ អន្តិមំ ទេហំ, សម្មាសម្ពុទ្ធសាសនេ.

៣៤. ‘‘ទ្វេនវុតេ ឥតោ កប្បេ, យំ កម្មមករិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, តាលវណ្ដស្សិទំ ផលំ.

៣៥. ‘‘តេសដ្ឋិម្ហិ ឥតោ កប្បេ, មហានាមសនាមកោ;

សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

៣៦. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា តាលវណ្ដទាយកោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

តាលវណ្ដទាយកត្ថេរស្សាបទានំ សត្តមំ.

៨. អក្កន្តសញ្ញកត្ថេរអបទានំ

៣៧. ‘‘កុសាដកំ គហេត្វាន, ឧបជ្ឈាយស្សហំ បុរេ;

មន្តញ្ច អនុសិក្ខាមិ, គន្ថាទោសស្ស [កណ្ឌភេទស្ស (សី.), គណ្ឌភេទស្ស (ស្យា.)] បត្តិយា.

៣៨. ‘‘អទ្ទសំ វិរជំ ពុទ្ធំ, អាហុតីនំ បដិគ្គហំ;

ឧសភំ បវរំ អគ្គំ, តិស្សំ ពុទ្ធំ គណុត្តមំ [គជុត្តមំ (ស្យា.)].

៣៩. ‘‘កុសាដកំ បត្ថរិតំ, អក្កមន្តំ នរុត្តមំ;

សមុគ្គតំ មហាវីរំ, លោកជេដ្ឋំ នរាសភំ.

៤០. ‘‘ទិស្វា តំ លោកបជ្ជោតំ, វិមលំ ចន្ទសន្និភំ;

អវន្ទិំ សត្ថុនោ បាទេ, វិប្បសន្នេន ចេតសា.

៤១. ‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, យំ អទាសិំ កុសាដកំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, កុសាដកស្សិទំ ផលំ.

៤២. ‘‘សត្តតិំសេ ឥតោ កប្បេ, ឯកោ អាសិំ ជនាធិបោ;

សុនន្ទោ នាម នាមេន, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

៤៣. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា អក្កន្តសញ្ញកោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ;

អក្កន្តសញ្ញកត្ថេរស្សាបទានំ អដ្ឋមំ.

៩. សប្បិទាយកត្ថេរអបទានំ

៤៤. ‘‘និសិន្នោ បាសាទវរេ, នារីគណបុរក្ខតោ;

ព្យាធិតំ សមណំ ទិស្វា, អភិនាមេសហំ ឃរំ.

៤៥. ‘‘ឧបវិដ្ឋំ មហាវីរំ, ទេវទេវំ នរាសភំ;

សប្បិតេលំ មយា ទិន្នំ, សិទ្ធត្ថស្ស មហេសិនោ.

៤៦. ‘‘បស្សទ្ធទរថំ ទិស្វា, វិប្បសន្នមុខិន្ទ្រិយំ;

វន្ទិត្វា សត្ថុនោ បាទេ, អនុសំសាវយិំ បុរេ.

៤៧. ‘‘ទិស្វា មំ សុប្បសន្នត្តំ [សុប្បសន្នន្តំ (ស្យា. ក.) សុប្បសន្នចិត្តន្តិ អត្ថោ], ឥទ្ធិយា បារមិង្គតោ;

នភំ អព្ភុគ្គមី ធីរោ, ហំសរាជាវ អម្ពរេ.

៤៨. ‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, យំ ទានមទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, សប្បិតេលស្សិទំ ផលំ.

៤៩. ‘‘ឥតោ សត្តរសេ កប្បេ, ជុតិទេវ [ទុតិទេវ (ស្យា.), តុតិទេវ (ក.)] សនាមកោ;

សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

៥០. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា សប្បិទាយកោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

សប្បិទាយកត្ថេរស្សាបទានំ នវមំ.

១០. បាបនិវារិយត្ថេរអបទានំ

៥១. ‘‘បិយទស្សិស្ស ភគវតោ, ចង្កមំ សោធិតំ មយា;

នឡកេហិ បដិច្ឆន្នំ, វាតាតបនិវារណំ.

៥២. ‘‘បាបំ វិវជ្ជនត្ថាយ, កុសលស្សុបសម្បទា;

កិលេសានំ បហានាយ, បទហិំ សត្ថុ សាសនេ.

៥៣. ‘‘ឥតោ ឯកាទសេ កប្បេ, អគ្គិទេវោតិ វិស្សុតោ;

សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

៥៤. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា បាបនិវារិយោ [វាតាតបនិវារិយោ (?)] ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

បាបនិវារិយត្ថេរស្សាបទានំ ទសមំ.

ហត្ថិវគ្គោ ពាវីសតិមោ.