១២. មហាបរិវារវគ្គោ

១. មហាបរិវារកត្ថេរអបទានំ

១. ‘‘វិបស្សី នាម ភគវា, លោកជេដ្ឋោ នរាសភោ;

អដ្ឋសដ្ឋិសហស្សេហិ, បាវិសិ ពន្ធុមំ តទា.

២. ‘‘នគរា អភិនិក្ខម្ម, អគមំ ទីបចេតិយំ;

អទ្ទសំ វិរជំ ពុទ្ធំ, អាហុតីនំ បដិគ្គហំ.

៣. ‘‘ចុល្លាសីតិសហស្សានិ, យក្ខា មយ្ហំ ឧបន្តិកេ;

ឧបដ្ឋហន្តិ សក្កច្ចំ [មំ និច្ចំ (ក.)], ឥន្ទំវ តិទសា គណា.

៤. ‘‘ភវនា អភិនិក្ខម្ម, ទុស្សំ បគ្គយ្ហហំ តទា;

សិរសា អភិវាទេសិំ, តញ្ចាទាសិំ មហេសិនោ.

៥. ‘‘អហោ ពុទ្ធោ អហោ ធម្មោ, អហោ នោ សត្ថុ សម្បទា;

ពុទ្ធស្ស អានុភាវេន, វសុធាយំ បកម្បថ.

៦. ‘‘តញ្ច អច្ឆរិយំ ទិស្វា, អព្ភុតំ លោមហំសនំ;

ពុទ្ធេ ចិត្តំ បសាទេមិ, ទ្វិបទិន្ទម្ហិ តាទិនេ.

៧. ‘‘សោហំ ចិត្តំ បសាទេត្វា, ទុស្សំ ទត្វាន សត្ថុនោ;

សរណញ្ច ឧបាគច្ឆិំ, សាមច្ចោ សបរិជ្ជនោ.

៨. ‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ កម្មមករិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

៩. ‘‘ឥតោ បន្នរសេ កប្បេ, សោឡសាសុំ សុវាហនា [សោឡសាសិំសុ វាហនោ (ស្យា.)];

សត្តរតនសម្បន្នា, ចក្កវត្តី មហព្ពលា.

១០. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ, វិមោក្ខាបិ ច អដ្ឋិមេ;

ឆឡភិញ្ញា សច្ឆិកតា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា មហាបរិវារកោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

មហាបរិវារកត្ថេរស្សាបទានំ បឋមំ.

២. សុមង្គលត្ថេរអបទានំ

១១. ‘‘អត្ថទស្សី ជិនវរោ, លោកជេដ្ឋោ នរាសភោ;

វិហារា អភិនិក្ខម្ម, តឡាកំ ឧបសង្កមិ.

១២. ‘‘ន្ហត្វា បិត្វា ច សម្ពុទ្ធោ, ឧត្តរិត្វេកចីវរោ;

អដ្ឋាសិ ភគវា តត្ថ, វិលោកេន្តោ ទិសោទិសំ.

១៣. ‘‘ភវនេ ឧបវិដ្ឋោហំ, អទ្ទសំ លោកនាយកំ;

ហដ្ឋោ ហដ្ឋេន ចិត្តេន, អប្ផោដេសិំ អហំ តទា.

១៤. ‘‘សតរំសិំវ ជោតន្តំ, បភាសន្តំវ កញ្ចនំ [ឥមិនា បាទទ្វយេន បុរិមបាទទ្វយស្ស បុរតោ ភវិតព្ពំ];

នច្ចគីតេ បយុត្តោហំ, បញ្ចង្គតូរិយម្ហិ ច.

១៥. ‘‘យំ យំ យោនុបបជ្ជាមិ, ទេវត្តំ អថ មានុសំ;

សព្ពេ សត្តេ អភិភោមិ, វិបុលោ ហោតិ មេ យសោ [អយញ្ច គាថា បរិគ្គហេតិគាថាយ អនន្តរមេវ ឋាតុំ យុត្តា].

១៦. ‘‘នមោ តេ បុរិសាជញ្ញ, នមោ តេ បុរិសុត្តម;

អត្តានំ តោសយិត្វាន, បរេ តោសេសិ ត្វំ មុនិ.

១៧. ‘‘បរិគ្គហេ [បរិគ្គយ្ហ (សី.), បរិគ្គហិត្វា (ស្យា.), បរិគ្គហេន (ក.)] និសីទិត្វា, ហាសំ កត្វាន សុព្ពតេ;

ឧបដ្ឋហិត្វា សម្ពុទ្ធំ, តុសិតំ ឧបបជ្ជហំ.

១៨. ‘‘សោឡសេតោ កប្បសតេ, ទ្វិនវឯកចិន្តិតា;

សត្តរតនសម្បន្នា, ចក្កវត្តី មហព្ពលា.

១៩. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា សុមង្គលោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

សុមង្គលត្ថេរស្សាបទានំ ទុតិយំ.

៣. សរណគមនិយត្ថេរអបទានំ

២០. ‘‘ឧភិន្នំ ទេវរាជូនំ, សង្គាមោ សមុបដ្ឋិតោ;

អហោសិ សមុបព្យូឡ្ហោ [សមុបព្ពូឡ្ហោ (សី.)], មហាឃោសោ អវត្តថ [បវត្តថ (សី.)].

២១. ‘‘បទុមុត្តរោ លោកវិទូ, អាហុតីនំ បដិគ្គហោ;

អន្តលិក្ខេ ឋិតោ សត្ថា, សំវេជេសិ មហាជនំ.

២២. ‘‘សព្ពេ ទេវា អត្តមនា, និក្ខិត្តកវចាវុធា;

សម្ពុទ្ធំ អភិវាទេត្វា, ឯកគ្គាសិំសុ តាវទេ.

២៣. ‘‘មយ្ហំ [អម្ហំ (សី.)] សង្កប្បមញ្ញាយ, វាចាសភិមុទីរយិ;

អនុកម្បកោ លោកវិទូ, និព្ពាបេសិ មហាជនំ.

២៤. ‘‘បទុដ្ឋចិត្តោ មនុជោ, ឯកបាណំ វិហេឋយំ;

តេន ចិត្តប្បទោសេន, អបាយំ ឧបបជ្ជតិ.

២៥. ‘‘សង្គាមសីសេ នាគោវ, ពហូ បាណេ វិហេឋយំ;

និព្ពាបេថ សកំ ចិត្តំ, មា ហញ្ញិត្ថោ បុនប្បុនំ.

២៦. ‘‘ទ្វិន្នម្បិ យក្ខរាជូនំ, សេនា សា វិម្ហិតា អហុ [សេនាយោ វិម្ហិតា អហូ (សី.), សេនាបិ សមិតា អហុ (ស្យា.)];

សរណញ្ច ឧបាគច្ឆុំ, លោកជេដ្ឋំ សុតាទិនំ.

២៧. ‘‘សញ្ញាបេត្វាន ជនតំ, បទមុទ្ធរិ [ឧទ្ធរិ បន (សី. ស្យា.)] ចក្ខុមា;

បេក្ខមានោវ ទេវេហិ, បក្កាមិ ឧត្តរាមុខោ.

២៨. ‘‘បឋមំ សរណំ គច្ឆិំ, ទ្វិបទិន្ទស្ស តាទិនោ;

កប្បានំ សតសហស្សំ, ទុគ្គតិំ នុបបជ្ជហំ.

២៩. ‘‘មហាទុន្ទុភិនាមា ច, សោឡសាសុំ រថេសភា;

តិំសកប្បសហស្សម្ហិ, រាជានោ ចក្កវត្តិនោ.

៣០. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា សរណគមនិយោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

សរណគមនិយត្ថេរស្សាបទានំ តតិយំ.

៤. ឯកាសនិយត្ថេរអបទានំ

៣១. ‘‘វរុណោ នាម នាមេន, ទេវរាជា អហំ តទា;

ឧបដ្ឋហេសិំ សម្ពុទ្ធំ, សយោគ្គពលវាហនោ.

៣២. ‘‘និព្ពុតេ លោកនាថម្ហិ, អត្ថទស្សីនរុត្តមេ;

តូរិយំ សព្ពមាទាយ, អគមំ ពោធិមុត្តមំ.

៣៣. ‘‘វាទិតេន ច នច្ចេន, សម្មតាឡសមាហិតោ;

សម្មុខា វិយ សម្ពុទ្ធំ, ឧបដ្ឋិំ ពោធិមុត្តមំ.

៣៤. ‘‘ឧបដ្ឋហិត្វា តំ ពោធិំ, ធរណីរុហបាទបំ;

បល្លង្កំ អាភុជិត្វាន, តត្ថ កាលង្កតោ អហំ.

៣៥. ‘‘សកកម្មាភិរទ្ធោហំ, បសន្នោ ពោធិមុត្តមេ;

តេន ចិត្តប្បសាទេន, និម្មានំ ឧបបជ្ជហំ.

៣៦. ‘‘សដ្ឋិតូរិយសហស្សានិ, បរិវារេន្តិ មំ សទា;

មនុស្សេសុ ច ទេវេសុ, វត្តមានំ ភវាភវេ.

៣៧. ‘‘តិវិធគ្គី និព្ពុតា មយ្ហំ, ភវា សព្ពេ សមូហតា;

ធារេមិ អន្តិមំ ទេហំ, សម្មាសម្ពុទ្ធសាសនេ [អយញ្ច គាថា បដិសម្ភិទា ចតស្សេតិគាថាយ ឯកសម្ពន្ធា ភវិតំ យុត្តា].

៣៨. ‘‘សុពាហូ នាម នាមេន, ចតុត្តិំសាសុ ខត្តិយា;

សត្តរតនសម្បន្នា, បញ្ចកប្បសតេ ឥតោ.

៣៩. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា ឯកាសនិយោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

ឯកាសនិយត្ថេរស្សាបទានំ ចតុត្ថំ.

៥. សុវណ្ណបុប្ផិយត្ថេរអបទានំ

៤០. ‘‘វិបស្សី នាម ភគវា, លោកជេដ្ឋោ នរាសភោ;

និសិន្នោ ជនកាយស្ស, ទេសេសិ អមតំ បទំ.

៤១. ‘‘តស្សាហំ ធម្មំ សុត្វាន, ទ្វិបទិន្ទស្ស តាទិនោ;

សោណ្ណបុប្ផានិ ចត្តារិ, ពុទ្ធស្ស អភិរោបយិំ.

៤២. ‘‘សុវណ្ណច្ឆទនំ អាសិ, យាវតា បរិសា តទា;

ពុទ្ធាភា ច សុវណ្ណាភា, អាលោកោ វិបុលោ អហុ.

៤៣. ‘‘ឧទគ្គចិត្តោ សុមនោ, វេទជាតោ កតញ្ជលី;

វិត្តិសញ្ជននោ តេសំ, ទិដ្ឋធម្មសុខាវហោ.

៤៤. ‘‘អាយាចិត្វាន សម្ពុទ្ធំ, វន្ទិត្វាន ច សុព្ពតំ;

បាមោជ្ជំ ជនយិត្វាន, សកំ ភវនុបាគមិំ.

៤៥. ‘‘ភវនេ ឧបវិដ្ឋោហំ, ពុទ្ធសេដ្ឋំ អនុស្សរិំ;

តេន ចិត្តប្បសាទេន, តុសិតំ ឧបបជ្ជហំ.

៤៦. ‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិរោបយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

៤៧. ‘‘សោឡសាសិំសុ រាជានោ, នេមិសម្មតនាមកា;

តេតាលីសេ ឥតោ កប្បេ, ចក្កវត្តី មហព្ពលា.

៤៨. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា សុវណ្ណបុប្ផិយោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

សុវណ្ណបុប្ផិយត្ថេរស្សាបទានំ បញ្ចមំ.

៦. ចិតកបូជកត្ថេរអបទានំ

៤៩. ‘‘វសាមិ រាជាយតនេ, សាមច្ចោ សបរិជ្ជនោ;

បរិនិព្ពុតេ ភគវតិ, សិខិនោ លោកពន្ធុនោ.

៥០. ‘‘បសន្នចិត្តោ សុមនោ, ចិតកំ អគមាសហំ;

តូរិយំ តត្ថ វាទេត្វា, គន្ធមាលំ សមោកិរិំ.

៥១. ‘‘ចិតម្ហិ បូជំ កត្វាន, វន្ទិត្វា ចិតកំ អហំ;

បសន្នចិត្តោ សុមនោ, សកំ ភវនុបាគមិំ.

៥២. ‘‘ភវនេ ឧបវិដ្ឋោហំ, ចិតបូជំ អនុស្សរិំ;

តេន កម្មេន ទ្វិបទិន្ទ, លោកជេដ្ឋ នរាសភ.

៥៣. ‘‘អនុភោត្វាន សម្បត្តិំ, ទេវេសុ មានុសេសុ ច;

បត្តោម្ហិ អចលំ ឋានំ, ហិត្វា ជយបរាជយំ.

៥៤. ‘‘ឯកត្តិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិរោបយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ចិតបូជាយិទំ ផលំ.

៥៥. ‘‘ឯកូនតិំសកប្បម្ហិ, ឥតោ សោឡស រាជានោ;

ឧគ្គតា នាម នាមេន, ចក្កវត្តី មហព្ពលា.

៥៦. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា ចិតកបូជកោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

ចិតកបូជកត្ថេរស្សាបទានំ ឆដ្ឋំ.

៧. ពុទ្ធសញ្ញកត្ថេរអបទានំ

៥៧. ‘‘យទា វិបស្សី លោកគ្គោ, អាយុសង្ខារមោស្សជិ;

បថវី សម្បកម្បិត្ថ, មេទនី ជលមេខលា.

៥៨. ‘‘ឱតតំ វិត្ថតំ [ឱតតំ វិតតំ (ស្យា.)] មយ្ហំ, សុវិចិត្តវដំសកំ [សុចិចិត្តំ បបញ្ចកំ (ស្យា.)];

ភវនម្បិ បកម្បិត្ថ, ពុទ្ធស្ស អាយុសង្ខយេ.

៥៩. ‘‘តាសោ មយ្ហំ សមុប្បន្នោ, ភវនេ សម្បកម្បិតេ;

ឧប្បាទោ [ឧប្បាតោ (?)] នុ កិមត្ថាយ, អាលោកោ វិបុលោ អហុ.

៦០. ‘‘វេស្សវណោ ឥធាគម្ម, និព្ពាបេសិ មហាជនំ;

បាណភូតេ [បាណភុតំ (ស្យា.), បាណភូនំ (សី. ក.)] ភយំ នត្ថិ, ឯកគ្គា ហោថ សំវុតា [សគារវា (ស្យា.)].

៦១. ‘‘អហោ ពុទ្ធោ អហោ ធម្មោ, អហោ នោ សត្ថុ សម្បទា;

យស្មិំ ឧប្បជ្ជមានម្ហិ, បថវី [បឋវី (សី. ស្យា.)] សម្បកម្បតិ.

៦២. ‘‘ពុទ្ធានុភាវំ កិត្តេត្វា, កប្បំ សគ្គម្ហិ មោទហំ;

អវសេសេសុ កប្បេសុ, កុសលំ ចរិតំ [ករិតំ (សី. ស្យា.), ការិតំ (ក.)] មយា.

៦៣. ‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ សញ្ញមលភិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធសញ្ញាយិទំ ផលំ.

៦៤. ‘‘ឥតោ ចុទ្ទសកប្បម្ហិ, រាជា អាសិំ បតាបវា;

សមិតោ នាម នាមេន, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

៦៥. ‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ’’.

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា ពុទ្ធសញ្ញកោ ថេរោ ឥមា គាថាយោ អភាសិត្ថាតិ.

ពុទ្ធសញ្ញកត្ថេរស្សាបទានំ សត្តមំ.

៨. មគ្គសញ្ញកត្ថេរអបទានំ

៦៦. ‘‘បទុមុត្តរពុទ្ធស្ស, សាវកា វនចារិនោ;

វិប្បនដ្ឋា ព្រហារញ្ញេ, អន្ធាវ អនុសុយ្យរេ [អនុសុយរេ (សី.)].

៦៧. ‘‘អនុស្សរិត្វា សម្ពុទ្ធំ, បទុមុត្តរនាយកំ;