៣-៦. ឧបាលិត្ថេរអបទានំ

៤៤១. ‘‘នគរេ ហំសវតិយា, សុជាតោ នាម ព្រាហ្មណោ;

អសីតិកោដិនិចយោ, បហូតធនធញ្ញវា.

៤៤២. ‘‘អជ្ឈាយកោ មន្តធរោ, តិណ្ណំ វេទាន បារគូ;

លក្ខណេ ឥតិហាសេ ច, សធម្មេ បារមិំ គតោ.

៤៤៣. ‘‘បរិព្ពាជា ឯកសិខា [ឯកភិក្ខា (ក.)], គោតមា

ពុទ្ធសាវកា [សព្ពត្ថបិ ឯវមេវ ទិស្សតិ].

ចរកា តាបសា ចេវ, ចរន្តិ មហិយា តទា.

៤៤៤. ‘‘តេបិ មំ បរិវារេន្តិ, ព្រាហ្មណោ វិស្សុតោ ឥតិ;

ពហុជ្ជនោ មំ បូជេតិ, នាហំ បូជេមិ កិញ្ចនំ.

៤៤៥. ‘‘បូជារហំ ន បស្សាមិ, មានត្ថទ្ធោ អហំ តទា;

ពុទ្ធោតិ វចនំ នត្ថិ, តាវ នុប្បជ្ជតេ ជិនោ.

៤៤៦. ‘‘អច្ចយេន អហោរត្តំ, បទុមុត្តរនាមកោ [នាយកោ (សី. ស្យា.)];

សព្ពំ តមំ វិនោទេត្វា, លោកេ ឧប្បជ្ជិ ចក្ខុមា.

៤៤៧. ‘‘វិត្ថារិកេ ពាហុជញ្ញេ, បុថុភូតេ ច សាសនេ;

ឧបាគមិ តទា ពុទ្ធោ, នគរំ ហំសសវ្ហយំ.

៤៤៨. ‘‘បិតុ អត្ថាយ សោ ពុទ្ធោ, ធម្មំ ទេសេសិ ចក្ខុមា;

តេន កាលេន បរិសា, សមន្តា យោជនំ តទា.

៤៤៩. ‘‘សម្មតោ មនុជានំ សោ, សុនន្ទោ នាម តាបសោ;

យាវតា ពុទ្ធបរិសា, បុប្ផេហច្ឆាទយី តទា.

៤៥០. ‘‘ចតុសច្ចំ បកាសេន្តេ, សេដ្ឋេ ច [ហេដ្ឋា ច (ក.)] បុប្ផមណ្ឌបេ;

កោដិសតសហស្សានំ, ធម្មាភិសមយោ អហុ.

៤៥១. ‘‘សត្តរត្តិន្ទិវំ ពុទ្ធោ, វស្សេត្វា ធម្មវុដ្ឋិយោ;

អដ្ឋមេ ទិវសេ បត្តេ, សុនន្ទំ កិត្តយី ជិនោ.

៤៥២. ‘‘ទេវលោកេ មនុស្សេ វា, សំសរន្តោ អយំ ភវេ;

សព្ពេសំ បវរោ ហុត្វា, ភវេសុ សំសរិស្សតិ.

៤៥៣. ‘‘កប្បសតសហស្សម្ហិ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ.

៤៥៤. ‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទោ, ឱរសោ ធម្មនិម្មិតោ;

មន្តាណិបុត្តោ បុណ្ណោតិ, ហេស្សតិ សត្ថុ សាវកោ.

៤៥៥. ‘‘ឯវំ កិត្តយិ សម្ពុទ្ធោ, សុនន្ទំ តាបសំ តទា;

ហាសយន្តោ ជនំ សព្ពំ, ទស្សយន្តោ សកំ ពលំ.

៤៥៦. ‘‘កតញ្ជលី នមស្សន្តិ, សុនន្ទំ តាបសំ ជនា;

ពុទ្ធេ ការំ ករិត្វាន, សោធេសិ គតិមត្តនោ.

៤៥៧. ‘‘តត្ថ មេ អហុ សង្កប្បោ, សុត្វាន មុនិនោ វចំ;

អហម្បិ ការំ កស្សាមិ, យថា បស្សាមិ គោតមំ.

៤៥៨. ‘‘ឯវាហំ ចិន្តយិត្វាន, កិរិយំ ចិន្តយិំ មម;

ក្យាហំ កម្មំ អាចរាមិ, បុញ្ញក្ខេត្តេ អនុត្តរេ.

៤៥៩. ‘‘អយញ្ច បាឋិកោ ភិក្ខុ, សព្ពបាឋិស្ស សាសនេ;

វិនយេ អគ្គនិក្ខិត្តោ, តំ ឋានំ បត្ថយេ អហំ.

៤៦០. ‘‘ឥទំ មេ អមិតំ ភោគំ, អក្ខោភំ សាគរូបមំ;

តេន ភោគេន ពុទ្ធស្ស, អារាមំ មាបយេ អហំ.

៤៦១. ‘‘សោភនំ នាម អារាមំ, នគរស្ស បុរត្ថតោ;

កិណិត្វា [កីត្វា (សី.), កិត្វា (ក.)] សតសហស្សេន, សង្ឃារាមំ អមាបយិំ.

៤៦២. ‘‘កូដាគារេ ច បាសាទេ, មណ្ឌបេ ហម្មិយេ គុហា;

ចង្កមេ សុកតេ កត្វា, សង្ឃារាមំ អមាបយិំ.

៤៦៣. ‘‘ជន្តាឃរំ អគ្គិសាលំ, អថោ ឧទកមាឡកំ;

ន្ហានឃរំ មាបយិត្វា, ភិក្ខុសង្ឃស្សទាសហំ.

៤៦៤. ‘‘អាសន្ទិយោ បីឋកេ ច, បរិភោគេ ច ភាជនេ;

អារាមិកញ្ច ភេសជ្ជំ, សព្ពមេតំ អទាសហំ.

៤៦៥. ‘‘អារក្ខំ បដ្ឋបេត្វាន, បាការំ ការយិំ ទឡ្ហំ;

មា នំ កោចិ វិហេឋេសិ, សន្តចិត្តាន តាទិនំ.

៤៦៦. ‘‘សតសហស្សេនាវាសំ [អាវាសំ សតសហស្សេន (សី.), អាវាសេ សតសហស្សេ (ស្យា.)], សង្ឃារាមេ អមាបយិំ;

វេបុល្លំ តំ មាបយិត្វា [វេបុល្លតំ បាបយិត្វា (សី.)], សម្ពុទ្ធំ ឧបនាមយិំ.

៤៦៧. ‘‘និដ្ឋាបិតោ មយារាមោ, សម្បដិច្ឆ តុវំ មុនិ;

និយ្យាទេស្សាមិ តំ វីរ [តេ វីរ (សី.), តំ ធីរ (ស្យា.)], អធិវាសេហិ ចក្ខុម.

៤៦៨. ‘‘បទុមុត្តរោ លោកវិទូ, អាហុតីនំ បដិគ្គហោ;

មម សង្កប្បមញ្ញាយ, អធិវាសេសិ នាយកោ.

៤៦៩. ‘‘អធិវាសនមញ្ញាយ, សព្ពញ្ញុស្ស មហេសិនោ;

ភោជនំ បដិយាទេត្វា, កាលមារោចយិំ អហំ.

៤៧០. ‘‘អារោចិតម្ហិ កាលម្ហិ, បទុមុត្តរនាយកោ;

ខីណាសវសហស្សេហិ, អារាមំ មេ ឧបាគមិ.

៤៧១. ‘‘និសិន្នំ កាលមញ្ញាយ, អន្នបានេន តប្បយិំ;

ភុត្តាវិំ កាលមញ្ញាយ, ឥទំ វចនមព្រវិំ.

៤៧២. ‘‘កីតោ សតសហស្សេន, តត្តកេនេវ ការិតោ;

សោភនោ នាម អារាមោ, សម្បដិច្ឆ តុវំ មុនិ.

៤៧៣. ‘‘ឥមិនារាមទានេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ភវេ និព្ពត្តមានោហំ, លភាមិ មម បត្ថិតំ.

៤៧៤. ‘‘បដិគ្គហេត្វា សម្ពុទ្ធោ, សង្ឃារាមំ សុមាបិតំ;

ភិក្ខុសង្ឃេ និសីទិត្វា, ឥទំ វចនមព្រវិ.

៤៧៥. ‘‘យោ សោ ពុទ្ធស្ស បាទាសិ, សង្ឃារាមំ សុមាបិតំ;

តមហំ កិត្តយិស្សាមិ, សុណាថ មម ភាសតោ.

៤៧៦. ‘‘ហត្ថី អស្សា រថា បត្តី, សេនា ច ចតុរង្គិនី;

បរិវារេស្សន្តិមំ និច្ចំ, សង្ឃារាមស្សិទំ ផលំ.

៤៧៧. ‘‘សដ្ឋិ តូរសហស្សានិ [តុរិយសហស្សានិ (សី. ស្យា.)], ភេរិយោ សមលង្កតា;

បរិវារេស្សន្តិមំ និច្ចំ, សង្ឃារាមស្សិទំ ផលំ.

៤៧៨. ‘‘ឆឡសីតិសហស្សានិ, នារិយោ សមលង្កតា;

វិចិត្តវត្ថាភរណា, អាមុត្តមណិកុណ្ឌលា.

៤៧៩. ‘‘អឡារបម្ហា ហសុលា, សុសញ្ញា តនុមជ្ឈិមា;

បរិវារេស្សន្តិមំ និច្ចំ, សង្ឃារាមស្សិទំ ផលំ.

៤៨០. ‘‘តិំសកប្បសហស្សានិ, ទេវលោកេ រមិស្សតិ;

សហស្សក្ខត្តុំ ទេវិន្ទោ, ទេវរជ្ជំ ករិស្សតិ.

៤៨១. ‘‘ទេវរាជេន បត្តព្ពំ, សព្ពំ បដិលភិស្សតិ;

អនូនភោគោ ហុត្វាន, ទេវរជ្ជំ ករិស្សតិ.

៤៨២. ‘‘សហស្សក្ខត្តុំ ចក្កវត្តី, រាជា រដ្ឋេ ភវិស្សតិ;

បថព្យា រជ្ជំ វិបុលំ, គណនាតោ អសង្ខិយំ.

៤៨៣. ‘‘កប្បសតសហស្សម្ហិ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ.

៤៨៤. ‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទោ, ឱរសោ ធម្មនិម្មិតោ;

ឧបាលិ នាម នាមេន, ហេស្សតិ សត្ថុ សាវកោ.

៤៨៥. ‘‘វិនយេ បារមិំ បត្វា, ឋានាឋានេ ច កោវិទោ;

ជិនសាសនំ ធារេន្តោ, វិហរិស្សតិនាសវោ.

៤៨៦. ‘‘សព្ពមេតំ អភិញ្ញាយ, គោតមោ សក្យបុង្គវោ;

ភិក្ខុសង្ឃេ និសីទិត្វា, ឯតទគ្គេ ឋបេស្សតិ.

៤៨៧. ‘‘អបរិមេយ្យុបាទាយ, បត្ថេមិ តវ សាសនំ;

សោ មេ អត្ថោ អនុប្បត្តោ, សព្ពសំយោជនក្ខយោ.

៤៨៨. ‘‘យថា សូលាវុតោ បោសោ, រាជទណ្ឌេន តជ្ជិតោ;

សូលេ សាតំ អវិន្ទន្តោ, បរិមុត្តិំវ ឥច្ឆតិ.

៤៨៩. ‘‘តថេវាហំ មហាវីរ, ភវទណ្ឌេន តជ្ជិតោ;

កម្មសូលាវុតោ សន្តោ, បិបាសាវេទនដ្ដិតោ.

៤៩០. ‘‘ភវេ សាតំ ន វិន្ទាមិ, ឌយ្ហន្តោ តីហិ អគ្គិភិ;

បរិមុត្តិំ គវេសាមិ, យថាបិ រាជទណ្ឌិតោ.

៤៩១. ‘‘យថា វិសាទោ បុរិសោ, វិសេន បរិបីឡិតោ;

អគទំ សោ គវេសេយ្យ, វិសឃាតាយុបាលនំ [វិសឃាតាយុបាយនំ (ស្យា. ក.)].

៤៩២. ‘‘គវេសមានោ បស្សេយ្យ, អគទំ វិសឃាតកំ;

តំ បិវិត្វា សុខី អស្ស, វិសម្ហា បរិមុត្តិយា.

៤៩៣. ‘‘តថេវាហំ មហាវីរ, យថា វិសហតោ នរោ;

សម្បីឡិតោ អវិជ្ជាយ, សទ្ធម្មាគទមេសហំ.

៤៩៤. ‘‘ធម្មាគទំ គវេសន្តោ, អទ្ទក្ខិំ សក្យសាសនំ;

អគ្គំ សព្ពោសធានំ តំ, សព្ពសល្លវិនោទនំ.

៤៩៥. ‘‘ធម្មោសធំ បិវិត្វាន, វិសំ សព្ពំ សមូហនិំ;

អជរាមរំ សីតិភាវំ, និព្ពានំ ផស្សយិំ អហំ.

៤៩៦. ‘‘យថា ភូតដ្ដិតោ បោសោ, ភូតគ្គាហេន បីឡិតោ;

ភូតវេជ្ជំ គវេសេយ្យ, ភូតស្មា បរិមុត្តិយា.

៤៩៧. ‘‘គវេសមានោ បស្សេយ្យ, ភូតវិជ្ជាសុ កោវិទំ;

តស្ស សោ វិហនេ ភូតំ, សមូលញ្ច វិនាសយេ.

៤៩៨. ‘‘តថេវាហំ មហាវីរ, តមគ្គាហេន បីឡិតោ;

ញាណាលោកំ គវេសាមិ, តមតោ បរិមុត្តិយា.

៤៩៩. ‘‘អថទ្ទសំ សក្យមុនិំ, កិលេសតមសោធនំ;

សោ មេ តមំ វិនោទេសិ, ភូតវេជ្ជោវ ភូតកំ.

៥០០. ‘‘សំសារសោតំ សញ្ឆិន្ទិំ, តណ្ហាសោតំ និវារយិំ;

ភវំ ឧគ្ឃាដយិំ សព្ពំ, ភូតវេជ្ជោវ មូលតោ.

៥០១. ‘‘គរុឡោ យថា ឱបតតិ, បន្នគំ ភក្ខមត្តនោ;

សមន្តា យោជនសតំ, វិក្ខោភេតិ មហាសរំ.

៥០២. ‘‘បន្នគំ សោ គហេត្វាន, អធោសីសំ វិហេឋយំ;

អាទាយ សោ បក្កមតិ, យេនកាមំ វិហង្គមោ.

៥០៣. ‘‘តថេវាហំ មហាវីរ, យថាបិ គរុឡោ ពលី;

អសង្ខតំ គវេសន្តោ, ទោសេ វិក្ខាលយិំ អហំ.

៥០៤. ‘‘ទិដ្ឋោ អហំ ធម្មវរំ, សន្តិបទមនុត្តរំ;

អាទាយ វិហរាមេតំ, គរុឡោ បន្នគំ យថា.

៥០៥. ‘‘អាសាវតី នាម លតា, ជាតា ចិត្តលតាវនេ;

តស្សា វស្សសហស្សេន, ឯកំ និព្ពត្តតេ ផលំ.

៥០៦. ‘‘តំ ទេវា បយិរុបាសន្តិ, តាវទូរផលេ សតិ;

ទេវានំ សា បិយា ឯវំ, អាសាវតី លតុត្តមា.

៥០៧. ‘‘សតសហស្សុបាទាយ, តាហំ បរិចរេ មុនិ;

សាយំ បាតំ នមស្សាមិ, ទេវា អាសាវតិំ យថា.

៥០៨. ‘‘អវញ្ឈា បារិចរិយា, អមោឃា ច នមស្សនា;

ទូរាគតម្បិ មំ សន្តំ, ខណោយំ ន វិរាធយិ.

៥០៩. ‘‘បដិសន្ធិំ ន បស្សាមិ, វិចិនន្តោ ភវេ អហំ;

និរូបធិ វិប្បមុត្តោ [វិប្បយុត្តោ (ក.)], ឧបសន្តោ ចរាមហំ.

៥១០. ‘‘យថាបិ បទុមំ នាម, សូរិយរំសេន បុប្ផតិ;

តថេវាហំ មហាវីរ, ពុទ្ធរំសេន បុប្ផិតោ.

៥១១. ‘‘យថា ពលាកយោនិម្ហិ, ន វិជ្ជតិ បុមោ [បុមា (សី. ស្យា.)] សទា;

មេឃេសុ គជ្ជមានេសុ, គព្ភំ គណ្ហន្តិ តា សទា.

៥១២. ‘‘ចិរម្បិ គព្ភំ ធារេន្តិ, យាវ មេឃោ ន គជ្ជតិ;

ភារតោ បរិមុច្ចន្តិ, យទា មេឃោ បវស្សតិ.

៥១៣. ‘‘បទុមុត្តរពុទ្ធស្ស, ធម្មមេឃេន គជ្ជតោ;

សទ្ទេន ធម្មមេឃស្ស, ធម្មគព្ភំ អគណ្ហហំ.

៥១៤. សតសហស្សុបាទាយ, បុញ្ញគព្ភំ ធរេមហំ;

នប្បមុច្ចាមិ ភារតោ, ធម្មមេឃោ ន គជ្ជតិ.