(៣-៥) អាយតបណ្ហិតាទិតិលក្ខណំ

២០៦. ‘‘យម្បិ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ បុរិមំ ជាតិំ បុរិមំ ភវំ បុរិមំ និកេតំ បុព្ពេ មនុស្សភូតោ សមានោ បាណាតិបាតំ បហាយ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ អហោសិ និហិតទណ្ឌោ និហិតសត្ថោ លជ្ជី ទយាបន្នោ, សព្ពបាណភូតហិតានុកម្បី វិហាសិ. សោ តស្ស កម្មស្ស កដត្តា ឧបចិតត្តា ឧស្សន្នត្តា វិបុលត្តា…បេ… សោ តតោ ចុតោ ឥត្ថត្តំ អាគតោ សមានោ ឥមានិ តីណិ មហាបុរិសលក្ខណានិ បដិលភតិ. អាយតបណ្ហិ ច ហោតិ, ទីឃង្គុលិ ច ព្រហ្មុជុគត្តោ ច.

‘‘សោ តេហិ លក្ខណេហិ សមន្នាគតោ សចេ អគារំ អជ្ឈាវសតិ, រាជា ហោតិ ចក្កវត្តី…បេ… រាជា សមានោ កិំ លភតិ? ទីឃាយុកោ ហោតិ ចិរដ្ឋិតិកោ, ទីឃមាយុំ បាលេតិ, ន សក្កា ហោតិ អន្តរា ជីវិតា វោរោបេតុំ កេនចិ មនុស្សភូតេន បច្ចត្ថិកេន បច្ចាមិត្តេន. រាជា សមានោ ឥទំ លភតិ… ពុទ្ធោ សមានោ កិំ លភតិ? ទីឃាយុកោ ហោតិ ចិរដ្ឋិតិកោ, ទីឃមាយុំ បាលេតិ, ន សក្កា ហោតិ អន្តរា ជីវិតា វោរោបេតុំ បច្ចត្ថិកេហិ បច្ចាមិត្តេហិ សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិំ. ពុទ្ធោ សមានោ ឥទំ លភតិ’’. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច.

២០៧. តត្ថេតំ វុច្ចតិ –

‘‘មារណវធភយត្តនោ [មរណវធភយត្តនោ (សី. បី. ក.), មរណវធភយមត្តនោ (ស្យា.)] វិទិត្វា,

បដិវិរតោ បរំ មារណាយហោសិ;

តេន សុចរិតេន សគ្គមគមា [តេន សោ សុចរិតេន សគ្គមគមាសិ (ស្យា.)],

សុកតផលវិបាកមនុភោសិ.

‘‘ចវិយ បុនរិធាគតោ សមានោ,

បដិលភតិ ឥធ តីណិ លក្ខណានិ;

ភវតិ វិបុលទីឃបាសណ្ហិកោ,

ព្រហ្មាវ សុជុ សុភោ សុជាតគត្តោ.

‘‘សុភុជោ សុសុ សុសណ្ឋិតោ សុជាតោ,

មុទុតលុនង្គុលិយស្ស ហោន្តិ;

ទីឃា តីភិ បុរិសវរគ្គលក្ខណេហិ,

ចិរយបនាយ [ចិរយាបនាយ (ស្យា.)] កុមារមាទិសន្តិ.

‘‘ភវតិ យទិ គិហី ចិរំ យបេតិ,

ចិរតរំ បព្ពជតិ យទិ តតោ ហិ;

យាបយតិ ច វសិទ្ធិភាវនាយ,

ឥតិ ទីឃាយុកតាយ តំ និមិត្ត’’ន្តិ.