ចោទនាកណ្ឌំ

អនុវិជ្ជកកិច្ចវណ្ណនា

៣៦០-៣៦១. ឥទានិ ឯវំ ឧប្បន្នាយ ចោទនាយ វិនយធរេន កត្តព្ពកិច្ចំ ទស្សេតុំ អនុវិជ្ជកេនាតិអាទិ អារទ្ធំ. តត្ថ ទិដ្ឋំ ទិដ្ឋេនាតិ គាថាយ អយមត្ថោ – ឯកេនេកោ មាតុគាមេន សទ្ធិំ ឯកដ្ឋានតោ និក្ខមន្តោ វា បវិសន្តោ វា ទិដ្ឋោ, សោ តំ បារាជិកេន ចោទេតិ, ឥតរោ តស្ស ទស្សនំ អនុជានាតិ. តំ បន ទស្សនំ បដិច្ច បារាជិកំ ន ឧបេតិ, ន បដិជានាតិ. ឯវមេត្ថ យំ តេន ទិដ្ឋំ, តំ តស្ស ‘‘ទិដ្ឋោ មយា’’តិ ឥមិនា ទិដ្ឋវចនេន សមេតិ. យស្មា បន ឥតរោ តំ ទស្សនំ បដិច្ច ទោសំ ន បដិជានាតិ, តស្មា អសុទ្ធបរិសង្កិតោ ហោតិ; អមូលកបរិសង្កិតោតិ អត្ថោ. តស្ស បុគ្គលស្ស ‘‘សុទ្ធោ អហ’’ន្តិ បដិញ្ញាយ តេន សទ្ធិំ ឧបោសថោ កាតព្ពោ. សេសគាថាទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

អនុវិជ្ជកកិច្ចវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ចោទកបុច្ឆាវិស្សជ្ជនាវណ្ណនា

៣៦២-៣៦៣. ចោទនាយ កោ អាទីតិអាទិបុច្ឆានំ វិស្សជ្ជនេ សច្ចេ ច អកុប្បេ ចាតិ សច្ចេ បតិដ្ឋាតព្ពំ អកុប្បេ ច. យំ កតំ វា ន កតំ វា, តទេវ វត្តព្ពំ, ន ច ចោទកេ វា អនុវិជ្ជកេ វា សង្ឃេ វា កោបោ ឧប្បាទេតព្ពោ. ឱតិណ្ណានោតិណ្ណំ ជានិតព្ពន្តិ ឱតិណ្ណញ្ច អនោតិណ្ណញ្ច វចនំ ជានិតព្ពំ. តត្រាយំ ជាននវិធិ – ឯត្តកា ចោទកស្ស បុព្ពកថា, ឯត្តកា បច្ឆិមកថា, ឯត្តកា ចុទិតកស្ស បុព្ពកថា, ឯត្តកា បច្ឆិមកថាតិ ជានិតព្ពា. ចោទកស្ស បមាណំ គណ្ហិតព្ពំ, ចុទិតកស្ស បមាណំ គណ្ហិតព្ពំ, អនុវិជ្ជកស្ស បមាណំ គណ្ហិតព្ពំ, អនុវិជ្ជកោ អប្បមត្តកម្បិ អហាបេន្តោ ‘‘អាវុសោ សមន្នាហរិត្វា ឧជុំ កត្វា អាហរា’’តិ វត្តព្ពោ, សង្ឃេន ឯវំ បដិបជ្ជិតព្ពំ. យេន ធម្មេន យេន វិនយេន យេន សត្ថុសាសនេន តំ អធិករណំ វូបសម្មតីតិ ឯត្ថ ធម្មោតិ ភូតំ វត្ថុ. វិនយោតិ ចោទនា ចេវ សារណា ច. សត្ថុសាសនន្តិ ញត្តិសម្បទា ចេវ អនុស្សាវនសម្បទា ច. ឯតេន ហិ ធម្មេន ច វិនយេន ច សត្ថុសាសនេន ច អធិករណំ វូបសមតិ, តស្មា អនុវិជ្ជកេន ភូតេន វត្ថុនា ចោទេត្វា អាបត្តិំ សារេត្វា ញត្តិសម្បទាយ ចេវ អនុស្សាវនសម្បទាយ ច តំ អធិករណំ វូបសមេតព្ពំ, អនុវិជ្ជកេន ឯវំ បដិបជ្ជិតព្ពំ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

៣៦៤. ឧបោសថោ កិមត្ថាយាតិអាទិបុច្ឆាវិស្សជ្ជនម្បិ ឧត្តានមេវ. អវសានគាថាសុ ថេរេ ច បរិភាសតីតិ អវមញ្ញំ ករោន្តោ ‘‘កិំ ឥមេ ជានន្តី’’តិ បរិភាសតិ. ខតោ ឧបហតិន្ទ្រិយោតិ តាយ ឆន្ទាទិគាមិតាយ តេន ច បរិភាសនេន អត្តនា អត្តនោ ខតត្តា ខតោ. សទ្ធាទីនញ្ច ឥន្ទ្រិយានំ ឧបហតត្តា ឧបហតិន្ទ្រិយោ. និរយំ គច្ឆតិ ទុម្មេធោ, ន ច សិក្ខាយ គារវោតិ សោ ខតោ ឧបហតិន្ទ្រិយោ បញ្ញាយ អភាវតោ ទុម្មេធោ តីសុ សិក្ខាសុ អសិក្ខនតោ ន ច សិក្ខាយ គារវោ កាយស្ស ភេទា និរយមេវ ឧបគច្ឆតិ, តស្មា ន ច អាមិសំ និស្សាយ…បេ… យថា ធម្មោ តថា ករេតិ. តស្សត្ថោ ន ច អាមិសំ និស្សាយ ករេ, ចុទិតកចោទកេសុ ហិ អញ្ញតរេន ទិន្នំ ចីវរាទិអាមិសំ គណ្ហន្តោ អាមិសំ និស្សាយ ករោតិ, ឯវំ ន ករេយ្យ. ន ច និស្សាយ បុគ្គលន្តិ ‘‘អយំ មេ ឧបជ្ឈាយោ វា អាចរិយោ វា’’តិអាទិនា នយេន ឆន្ទាទីហិ គច្ឆន្តោ បុគ្គលំ និស្សាយ ករោតិ, ឯវំ ន ករេយ្យ. អថ ខោ ឧភោបេតេ វិវជ្ជេត្វា យថា ធម្មោ ឋិតោ, តថេវ ករេយ្យាតិ.

ឧបកណ្ណកំ ជប្បតីតិ ‘‘ឯវំ កថេហិ, មា ឯវំ កថយិត្ថា’’តិ កណ្ណមូលេ មន្តេតិ. ជិម្ហំ បេក្ខតីតិ ទោសមេវ គវេសតិ. វីតិហរតីតិ វិនិច្ឆយំ ហាបេតិ. កុម្មគ្គំ បដិសេវតីតិ អាបត្តិំ ទីបេតិ.

អកាលេន ច ចោទេតីតិ អនោកាសេ អនជ្ឈិដ្ឋោវ ចោទេតិ. បុព្ពាបរំ ន ជានាតីតិ បុរិមកថញ្ច បច្ឆិមកថញ្ច ន ជានាតិ.

អនុសន្ធិវចនបថំ ន ជានាតីតិ កថានុសន្ធិវិនិច្ឆយានុសន្ធិវសេន វចនំ ន ជានាតិ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

ចោទនាកណ្ឌវណ្ណនា និដ្ឋិតា.