៤. វស្សិកសាដិកសិក្ខាបទវណ្ណនា

៦២៦. តេន សមយេនាតិ វស្សិកសាដិកសិក្ខាបទំ. តត្ថ វស្សិកសាដិកា អនុញ្ញាតាតិ ចីវរក្ខន្ធកេ វិសាខាវត្ថុស្មិំ (មហាវ. ៣៤៩ អាទយោ) អនុញ្ញាតា. បដិកច្ចេវាតិ បុរេយេវ.

៦២៧. មាសោ សេសោ គិម្ហានន្តិ ចតុន្នំ គិម្ហមាសានំ ឯកោ បច្ឆិមមាសោ សេសោ. កត្វាតិ សិព្ពនរជនកប្បបរិយោសានេន និដ្ឋបេត្វា. ករោន្តេន ច ឯកមេវ កត្វា សមយេ អធិដ្ឋាតព្ពំ, ទ្វេ អធិដ្ឋាតុំ ន វដ្ដន្តិ.

អតិរេកមាសេ សេសេ គិម្ហានេតិ គិម្ហាននាមកេ អតិរេកមាសេ សេសេ.

អតិរេកទ្ធមាសេ សេសេ គិម្ហានេ កត្វា និវាសេតីតិ ឯត្ថ បន ឋត្វា វស្សិកសាដិកាយ បរិយេសនក្ខេត្តំ ករណក្ខេត្តំ និវាសនក្ខេត្តំ អធិដ្ឋានក្ខេត្តន្តិ ចតុព្ពិធំ ខេត្តំ, កុច្ឆិសមយោ បិដ្ឋិសមយោតិ ទុវិធោ សមយោ, បិដ្ឋិសមយចតុក្កំ កុច្ឆិសមយចតុក្កន្តិ ទ្វេ ចតុក្កានិ ច វេទិតព្ពានិ.

តត្ថ ជេដ្ឋមូលបុណ្ណមាសិយា បច្ឆិមបាដិបទទិវសតោ បដ្ឋាយ យាវ កាឡបក្ខុបោសថា, អយមេកោ អទ្ធមាសោ បរិយេសនក្ខេត្តញ្ចេវ ករណក្ខេត្តញ្ច. ឯតស្មិញ្ហិ អន្តរេ វស្សិកសាដិកំ អលទ្ធំ បរិយេសិតុំ លទ្ធំ កាតុញ្ច វដ្ដតិ, និវាសេតុំ អធិដ្ឋាតុញ្ច ន វដ្ដតិ. កាឡបក្ខុបោសថស្ស បច្ឆិមបាដិបទទិវសតោ បដ្ឋាយ យាវ អាសាឡ្ហីបុណ្ណមា, អយមេកោ អទ្ធមាសោ បរិយេសនករណនិវាសនានំ តិណ្ណម្បិ ខេត្តំ. ឯតស្មិញ្ហិ អន្តរេ បរិយេសិតុំ កាតុំ និវាសេតុញ្ច វដ្ដតិ, អធិដ្ឋាតុំយេវ ន វដ្ដតិ. អាសាឡ្ហីបុណ្ណមាសិយា បច្ឆិមបាដិបទទិវសតោ បដ្ឋាយ យាវ កត្តិកបុណ្ណមា, ឥមេ ចត្តារោ មាសា បរិយេសនករណនិវាសនាធិដ្ឋានានំ ចតុន្នំ ខេត្តំ. ឯតស្មិញ្ហិ អន្តរេ អលទ្ធំ បរិយេសិតុំ លទ្ធំ កាតុំ និវាសេតុំ អធិដ្ឋាតុញ្ច វដ្ដតិ. ឥទំ តាវ ចតុព្ពិធំ ខេត្តំ វេទិតព្ពំ.

កត្តិកបុណ្ណមាសិយា បន បច្ឆិមបាដិបទទិវសតោ បដ្ឋាយ យាវ ជេដ្ឋមូលបុណ្ណមា, ឥមេ សត្ត មាសា បិដ្ឋិសមយោ នាម. ឯតស្មិញ្ហិ អន្តរេ ‘‘កាលោ វស្សិកសាដិកាយា’’តិអាទិនា នយេន សតុប្បាទំ កត្វា អញ្ញាតកអប្បវារិតដ្ឋានតោ វស្សិកសាដិកចីវរំ និប្ផាទេន្តស្ស ឥមិនា សិក្ខាបទេន និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ. ‘‘ទេថ មេ វស្សិកសាដិកចីវរ’’ន្តិអាទិនា នយេន វិញ្ញត្តិំ កត្វា និប្ផាទេន្តស្ស អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទេន និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ. វុត្តនយេនេវ សតុប្បាទំ កត្វា ញាតកបវារិតដ្ឋានតោ និប្ផាទេន្តស្ស ឥមិនាវ សិក្ខាបទេន និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ. វិញ្ញត្តិំ កត្វា និប្ផាទេន្តស្ស អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទេន អនាបត្តិ. វុត្តញ្ហេតំ បរិវារេ –

‘‘មាតរំ ចីវរំ យាចេ, នោ ច សង្ឃេ បរិណតំ;

កេនស្ស ហោតិ អាបត្តិ, អនាបត្តិ ច ញាតកេ;

បញ្ហា មេសា កុសលេហិ ចិន្តិតា’’តិ. (បរិ. ៤៨១);

អយញ្ហិ បញ្ហោ ឥមមត្ថំ សន្ធាយ វុត្តោតិ. ឯវំ បិដ្ឋិសមយចតុក្កំ វេទិតព្ពំ.

ជេដ្ឋមូលបុណ្ណមាសិយា បន បច្ឆិមបាដិបទទិវសតោ បដ្ឋាយ យាវ កត្តិកបុណ្ណមា, ឥមេ បញ្ច មាសា កុច្ឆិសមយោ នាម. ឯតស្មិញ្ហិ អន្តរេ វុត្តនយេន សតុប្បាទំ កត្វា អញ្ញាតកអប្បវារិតដ្ឋានតោ វស្សិកសាដិកចីវរំ និប្ផាទេន្តស្ស វត្តភេទេ ទុក្កដំ. យេ មនុស្សា បុព្ពេបិ វស្សិកសាដិកចីវរំ ទេន្តិ, ឥមេ បន សចេបិ អត្តនោ អញ្ញាតកអប្បវារិតា ហោន្តិ, វត្តភេទោ នត្ថិ, តេសុ សតុប្បាទករណស្ស អនុញ្ញាតត្តា. វិញ្ញតិំ កត្វា និប្ផាទេន្តស្ស អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទេន និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ. ឥទំ បន បកតិយា វស្សិកសាដិកទាយកេសុបិ ហោតិយេវ. វុត្តនយេនេវ សតុប្បាទំ កត្វា ញាតកបវារិតដ្ឋានតោ និប្ផាទេន្តស្ស ឥមិនា សិក្ខាបទេន អនាបត្តិ. វិញ្ញត្តិំ កត្វា និប្ផាទេន្តស្ស អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទេន អនាបត្តិ. ‘‘ន វត្តព្ពា ទេថ មេ’’តិ ឥទញ្ហិ បរិយេសនកាលេ អញ្ញាតកអប្បវារិតេយេវ សន្ធាយ វុត្តំ. ឯវំ កុច្ឆិសមយចតុក្កំ វេទិតព្ពំ.

នគ្គោ កាយំ ឱវស្សាបេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ ឯត្ថ ឧទកផុសិតគណនាយ អកត្វា ន្ហានបរិយោសានវសេន បយោគេ បយោគេ ទុក្កដេន ការេតព្ពោ. សោ ច ខោ វិវដង្គណេ អាកាសតោ បតិតឧទកេនេវ ន្ហាយន្តោ. ន្ហានកោដ្ឋកវាបិអាទីសុ ឃដេហិ អាសិត្តឧទកេន វា ន្ហាយន្តស្ស អនាបត្តិ.

វស្សំ ឧក្កឌ្ឍិយតីតិ ឯត្ថ សចេ កតបរិយេសិតាយ វស្សិកសាដិកាយ គិម្ហានំ បច្ឆិម មាសំ ខេបេត្វា បុន វស្សានស្ស បឋមមាសំ ឧក្កឌ្ឍិត្វា គិម្ហានំ បច្ឆិមមាសមេវ ករោន្តិ, វស្សិកសាដិកា ធោវិត្វា និក្ខិបិតព្ពា. អនធិដ្ឋិតា អវិកប្បិតា ទ្វេ មាសេ បរិហារំ លភតិ, វស្សូបនាយិកទិវសេ អធិដ្ឋាតព្ពា. សចេ សតិសម្មោសេន វា អប្បហោនកភាវេន វា អកតា ហោតិ, តេ ច ទ្វេ មាសេ វស្សានស្ស ច ចាតុមាសន្តិ ឆ មាសេ បរិហារំ លភតិ. សចេ បន កត្តិកមាសេ កថិនំ អត្ថរីយតិ, អបរេបិ ចត្តារោ មាសេ លភតិ, ឯវំ ទស មាសា ហោន្តិ. តតោ បរម្បិ សតិយា បច្ចាសាយ មូលចីវរំ កត្វា ឋបេន្តស្ស ឯកមាសន្តិ ឯវំ ឯកាទស មាសេ បរិហារំ លភតិ. សចេ បន ឯកាហទ្វីហាទិវសេន យាវ ទសាហានាគតាយ វស្សូបនាយិកាយ អន្តោវស្សេ វា លទ្ធា ចេវ និដ្ឋិតា ច, កទា អធិដ្ឋាតព្ពាតិ ឯតំ អដ្ឋកថាសុ ន វិចារិតំ. លទ្ធទិវសតោ បដ្ឋាយ អន្តោទសាហេ និដ្ឋិតា បន តស្មិំយេវ អន្តោទសាហេ អធិដ្ឋាតព្ពា. ទសាហាតិក្កមេ និដ្ឋិតា តទហេវ អធិដ្ឋាតព្ពា. ទសាហេ អប្បហោន្តេ ចីវរកាលំ នាតិក្កមេតព្ពាតិ អយំ នោ អត្តនោមតិ. កស្មា? ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តិចីវរំ អធិដ្ឋាតុំ ន វិកប្បេតុំ; វស្សិកសាដិកំ វស្សានំ ចាតុមាសំ អធិដ្ឋាតុំ, តតោ បរំ វិកប្បេតុ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៥៨) ហិ វុត្តំ. តស្មា វស្សូបនាយិកតោ បុព្ពេ ទសាហាតិក្កមេបិ អនាបត្តិ. ‘‘ទសាហបរមំ អតិរេកចីវរំ ធារេតព្ព’’ន្តិ (បារា. ៤៦២) ច វុត្តំ. តស្មា ឯកាហទ្វីហាទិវសេន យាវ ទសាហានាគតាយ វស្សូបនាយិកាយ អន្តោវស្សេ វា លទ្ធា ចេវ និដ្ឋិតា ច វុត្តនយេនេវ អន្តោទសាហេ វា តទហុ វា អធិដ្ឋាតព្ពា, ទសាហេ អប្បហោន្តេ ចីវរកាលំ នាតិក្កមេតព្ពា.

តត្ថ សិយា ‘‘វស្សានំ ចាតុមាសំ អធិដ្ឋាតុ’’ន្តិ វចនតោ ‘‘ចាតុមាសព្ភន្តរេ យទា វា តទា វា អធិដ្ឋាតុំ វដ្ដតី’’តិ. យទិ ឯវំ, ‘‘កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិំ យាវ អាពាធា អធិដ្ឋាតុ’’ន្តិ វុត្តំ សាបិ, ច ទសាហំ អតិក្កាមេតព្ពា សិយា. ឯវញ្ច សតិ ‘‘ទសាហបរមំ អតិរេកចីវរំ ធារេតព្ព’’ន្តិ ឥទំ វិរុជ្ឈតិ. តស្មា យថាវុត្តមេវ គហេតព្ពំ, អញ្ញំ វា អចលំ ការណំ លភិត្វា ឆឌ្ឌេតព្ពំ. អបិច កុរុន្ទិយម្បិ និស្សគ្គិយាវសានេ វុត្តំ – ‘‘កទា អធិដ្ឋាតព្ពា? លទ្ធទិវសតោ បដ្ឋាយ អន្តោទសាហេ និដ្ឋិតា បន តស្មិំយេវ អន្តោទសាហេ អធិដ្ឋាតព្ពា. យទិ នប្បហោតិ យាវ កត្តិកបុណ្ណមា បរិហារំ លភតី’’តិ.

៦៣០. អច្ឆិន្នចីវរស្សាតិ ឯតំ វស្សិកសាដិកមេវ សន្ធាយ វុត្តំ. តេសញ្ហិ នគ្គានំ កាយោវស្សាបនេ អនាបត្តិ. ឯត្ថ ច មហគ្ឃវស្សិកសាដិកំ និវាសេត្វា ន្ហាយន្តស្ស ចោរុបទ្ទវោ អាបទា នាម. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

ឆសមុដ្ឋានំ, កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មវចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

វស្សិកសាដិកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.