៨. បឋមឧបក្ខដសិក្ខាបទវណ្ណនា

៥២៧. តេន សមយេនាតិ ឧបក្ខដសិក្ខាបទំ. តត្ថ អត្ថាវុសោ មំ សោ ឧបដ្ឋាកោតិ អាវុសោ, យំ ត្វំ ភណសិ, អត្ថិ ឯវរូបោ សោ មម ឧបដ្ឋាកោតិ អយមេត្ថ អត្ថោ. អបិ មេយ្យ ឯវំ ហោតីតិ អបិ មេ អយ្យ ឯវំ ហោតិ, អបិ មយ្យា ឯវន្តិបិ បាឋោ.

៥២៨-៩. ភិក្ខុំ បនេវ ឧទ្ទិស្សាតិ ឯត្ថ ឧទ្ទិស្សាតិ អបទិស្ស អារព្ភ. យស្មា បន យំ ឧទ្ទិស្ស ឧបក្ខដំ ហោតិ, តំ តស្សត្ថាយ ឧបក្ខដំ នាម ហោតិ. តស្មាស្ស បទភាជនេ ‘‘ភិក្ខុស្សត្ថាយា’’តិ វុត្តំ.

ភិក្ខុំ អារម្មណំ ករិត្វាតិ ភិក្ខុំ បច្ចយំ កត្វា, យញ្ហិ ភិក្ខុំ ឧទ្ទិស្ស ឧបក្ខដំ, តំ និយមេនេវ ភិក្ខុំ បច្ចយំ កត្វា ឧបក្ខដំ ហោតិ, តេន វុត្តំ – ‘‘ភិក្ខុំ អារម្មណំ ករិត្វា’’តិ. បច្ចយោបិ ហិ ‘‘លភតិ មារោ អារម្មណ’’ន្តិអាទីសុ (សំ. និ. ៤.២៤៣) អារម្មណន្តិ អាគតោ. ឥទានិ ‘‘ឧទ្ទិស្សា’’តិ ឯត្ថ យោ កត្តា, តស្ស អាការទស្សនត្ថំ ‘‘ភិក្ខុំ អច្ឆាទេតុកាមោ’’តិ វុត្តំ. ភិក្ខុំ អច្ឆាទេតុកាមេន ហិ តេន តំ ឧទ្ទិស្ស ឧបក្ខដំ, ន អញ្ញេន ការណេន. ឥតិ សោ អច្ឆាទេតុកាមោ ហោតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘ភិក្ខុំ អច្ឆាទេតុកាមោ’’តិ.

អញ្ញាតកស្ស គហបតិស្ស វាតិ អញ្ញាតកេន គហបតិនា វាតិ អត្ថោ. ករណត្ថេ ហិ ឥទំ សាមិវចនំ. បទភាជនេ បន ព្យញ្ជនំ អវិចារេត្វា អត្ថមត្តមេវ ទស្សេតុំ ‘‘អញ្ញាតកោ នាម…បេ… គហបតិ នាមា’’តិអាទិ វុត្តំ.

ចីវរចេតាបន្នន្តិ ចីវរមូលំ, តំ បន យស្មា ហិរញ្ញាទីសុ អញ្ញតរំ ហោតិ, តស្មា បទភាជនេ ‘‘ហិរញ្ញំ វា’’តិអាទិ វុត្តំ. ឧបក្ខដំ ហោតីតិ សជ្ជិតំ ហោតិ, សំហរិត្វា ឋបិតំ, យស្មា បន ‘‘ហិរញ្ញំ វា’’តិអាទិនា វចនេនស្ស ឧបក្ខដភាវោ ទស្សិតោ ហោតិ, តស្មា ‘‘ឧបក្ខដំ នាមា’’តិ បទំ ឧទ្ធរិត្វា វិសុំ បទភាជនំ ន វុត្តំ. ឥមិនាតិ ឧបក្ខដំ សន្ធាយាហ, តេនេវស្ស បទភាជនេ ‘‘បច្ចុបដ្ឋិតេនា’’តិ វុត្តំ. យញ្ហិ ឧបក្ខដំ សំហរិត្វា ឋបិតំ, តំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ហោតីតិ. អច្ឆាទេស្សាមីតិ វោហារវចនមេតំ ‘‘ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ ទស្សាមី’’តិ អយំ បនេត្ថ អត្ថោ. តេនេវស្ស បទភាជនេបិ ‘‘ទស្សាមី’’តិ វុត្តំ.

តត្រ ចេ សោ ភិក្ខូតិ យត្រ សោ គហបតិ វា គហបតានី វា តត្រ សោ ភិក្ខុ បុព្ពេ អប្បវារិតោ ឧបសង្កមិត្វា ចីវរេ វិកប្បំ អាបជ្ជេយ្យ ចេតិ អយមេត្ថ បទសម្ពន្ធោ. តត្ថ ឧបសង្កមិត្វាតិ ឥមស្ស គន្ត្វាតិ ឥមិនាវ អត្ថេ សិទ្ធេ បចុរវោហារវសេន ‘‘ឃរ’’ន្តិ វុត្តំ. យត្រ បន សោ ទាយកោ តត្រ គន្ត្វាតិ អយមេវេត្ថ អត្ថោ, តស្មា បុនបិ វុត្តំ ‘‘យត្ថ កត្ថចិ ឧបសង្កមិត្វា’’តិ. វិកប្បំ អាបជ្ជេយ្យាតិ វិសិដ្ឋកប្បំ អធិកវិធានំ អាបជ្ជេយ្យ, បទភាជនេ បន យេនាការេន វិកប្បំ អាបន្នោ ហោតិ តមេវ ទស្សេតុំ ‘‘អាយតំ វា’’តិអាទិ វុត្តំ. សាធូតិ អាយាចនេ និបាតោ. វតាតិ បរិវិតក្កេ. មន្តិ អត្តានំ និទ្ទិសតិ. អាយស្មាតិ បរំ អាលបតិ អាមន្តេតិ. យស្មា បនិទំ សព្ពំ ព្យញ្ជនមត្តមេវ, ឧត្តានត្ថមេវ, តស្មាស្ស បទភាជនេ អត្ថោ ន វុត្តោ. កល្យាណកម្យតំ ឧបាទាយាតិ សុន្ទរកាមតំ វិសិដ្ឋកាមតំ ចិត្តេន គហេត្វា, តស្ស ‘‘អាបជ្ជេយ្យ ចេ’’តិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ. យស្មា បន យោ កល្យាណកម្យតំ ឧបាទាយ អាបជ្ជតិ, សោ សាធត្ថិកោ មហគ្ឃត្ថិកោ ហោតិ, តស្មាស្ស បទភាជនេ ព្យញ្ជនំ បហាយ អធិប្បេតត្ថមេវ ទស្សេតុំ តទេវ វចនំ វុត្តំ. យស្មា បន ន ឥមស្ស អាបជ្ជនមត្តេនេវ អាបត្តិ សីសំ ឯតិ, តស្មា ‘‘តស្ស វចនេនា’’តិអាទិ វុត្តំ.

៥៣១. អនាបត្តិ ញាតកានន្តិអាទីសុ ញាតកានំ ចីវរេ វិកប្បំ អាបជ្ជន្តស្ស អនាបត្តីតិ ឯវមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. មហគ្ឃំ ចេតាបេតុកាមស្ស អប្បគ្ឃំ ចេតាបេតីតិ គហបតិស្ស វីសតិអគ្ឃនកំ ចីវរំ ចេតាបេតុកាមស្ស ‘‘អលំ មយ្ហំ ឯតេន, ទសគ្ឃនកំ វា អដ្ឋគ្ឃនកំ វា ទេហី’’តិ វទតិ អនាបត្តិ. អប្បគ្ឃន្តិ ឥទញ្ច អតិរេកនិវារណត្ថមេវ វុត្តំ, សមកេបិ បន អនាបត្តិ, តញ្ច ខោ អគ្ឃវសេនេវ ន បមាណវសេន, អគ្ឃវឌ្ឍនកញ្ហិ ឥទំ សិក្ខាបទំ. តស្មា យោ វីសតិអគ្ឃនកំ អន្តរវាសកំ ចេតាបេតុកាមោ, ‘‘តំ ឯត្តកមេវ មេ អគ្ឃនកំ ចីវរំ ទេហី’’តិ វត្តុម្បិ វដ្ដតិ. សេសំ ឧត្តានត្ថមេវ.

សមុដ្ឋានាទីនិបិ តតុត្តរិសិក្ខាបទសទិសានេវាតិ.

បឋមឧបក្ខដសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា.