៧. បាទុកវគ្គវណ្ណនា

៦៣៨. អក្កន្តស្សាតិ ឆត្តទណ្ឌកេ អង្គុលន្តរំ អប្បវេសេត្វា កេវលំ បាទុកំ អក្កមិត្វា ឋិតស្ស. បដិមុក្កស្សាតិ បដិមុញ្ចិត្វា ឋិតស្ស. ឧបាហនាយបិ ឯសេវ នយោ. ឱមុក្កោតិ បនេត្ថ បណ្ហិកពទ្ធំ ឱមុញ្ចិត្វា ឋិតោ វុច្ចតិ.

៦៤០. យានគតស្សាតិ ឯត្ថ សចេបិ ទ្វីហិ ជនេហិ ហត្ថសង្ឃាដេន គហិតោ, សាដកេ វា ឋបេត្វា វំសេន វយ្ហតិ, អយុត្តេ វា វយ្ហាទិកេ យានេ, វិសង្ខរិត្វា វា ឋបិតេ ចក្កមត្តេបិ និសិន្នោ យានគតោត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ. សចេ បន ទ្វេបិ ឯកយានេ និសិន្នា ហោន្តិ, វដ្ដតិ. វិសុំ និសិន្នេសុបិ ឧច្ចេ យានេ និសិន្នេន នីចេ និសិន្នស្ស ទេសេតុំ វដ្ដតិ, សមប្បមាណេបិ វដ្ដតិ. បុរិមេ យានេ និសិន្នេន បច្ឆិមេ និសិន្នស្ស វដ្ដតិ. បច្ឆិមេ បន ឧច្ចតរេបិ និសិន្នេន ទេសេតុំ ន វដ្ដតិ.

៦៤១. សយនគតស្សាតិ អន្តមសោ កដសារកេបិ បកតិភូមិយម្បិ និបន្នស្ស ឧច្ចេបិ មញ្ចបីឋេ វា ភូមិបទេសេ វា ឋិតេន និសិន្នេន វា ទេសេតុំ ន វដ្ដតិ. សយនគតេន បន សយនគតស្ស ឧច្ចតរេ វា សមប្បមាណេ វា និបន្នេន ទេសេតុំ វដ្ដតិ. និបន្នេន ច ឋិតស្ស វា និសិន្នស្ស វា ទេសេតុំ វដ្ដតិ, និសិន្នេនាបិ ឋិតស្ស វា និសិន្នស្ស វា វដ្ដតិ. ឋិតេន ឋិតស្សេវ វដ្ដតិ.

៦៤២. បល្លត្ថិកាយាតិ អាយោគបល្លត្ថិកាយ វា ហត្ថបល្លត្ថិកាយ វា ទុស្សបល្លត្ថិកាយ វា យាយ កាយចិ បល្លត្ថិកាយ និសិន្នស្ស អគិលានស្ស ទេសេតុំ ន វដ្ដតិ.

៦៤៣. វេឋិតសីសស្សាតិ ទុស្សវេឋនេន វា មោឡិអាទីហិ វា យថា កេសន្តោ ន ទិស្សតិ; ឯវំ វេឋិតសីសស្ស.

៦៤៤. ឱគុណ្ឋិតសីសស្សាតិ សសីសំ បារុតស្ស.

៦៤៥. ឆមាយំ និសិន្នេនាតិ ភូមិយំ និសិន្នេន. អាសនេ និសិន្នស្សាតិ អន្តមសោ វត្ថម្បិ តិណានិបិ សន្ថរិត្វា និសិន្នស្ស.

៦៤៧. ឆបកស្សាតិ ចណ្ឌាលស្ស. ឆបកីតិ ចណ្ឌាលី. និលីនោតិ បដិច្ឆន្នោ ហុត្វា. យត្រ ហិ នាមាតិ យោ ហិ នាម. សព្ពមិទំ ចរិមំ កតន្តិ តត្ថេវ បរិបតីតិ ‘‘សព្ពោ អយំ លោកោ សង្ករំ គតោ និម្មរិយាទោ’’តិ ឥមំ វចនំ វត្វា តត្ថេវ តេសំ ទ្វិន្នម្បិ អន្តរា រុក្ខតោ បតិតោ. បតិត្វា ច បន ឧភិន្នម្បិ បុរតោ ឋត្វា ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘ឧភោ អត្ថំ ន ជានន្តិ…បេ… អស្មា កុម្ភមិវាភិទា’’តិ.

តត្ថ ឧភោ អត្ថំ ន ជានន្តីតិ ទ្វេបិ ជនា បាឡិយា អត្ថំ ន ជានន្តិ. ធម្មំ ន បស្សរេតិ បាឡិំ ន បស្សន្តិ. កតមេ តេ ឧភោតិ? ‘‘យោ ចាយំ មន្តំ វាចេតិ, យោ ចាធម្មេនធីយតី’’តិ. ឯវំ ព្រាហ្មណញ្ច រាជានញ្ច ឧភោបិ អធម្មិកភាវេ ឋបេសិ.

តតោ ព្រាហ្មណោ សាលីនន្តិ គាថមាហ. តស្សត្ថោ – ជានាមហំ ភោ ‘‘អយំ អធម្មោ’’តិ; អបិ ច ខោ មយា ទីឃរត្តំ សបុត្តទារបរិជនេន រញ្ញោ សន្តកោ សាលីនំ ឱទនោ ភុត្តោ. សុចិមំសូបសេចនោតិ នានប្បការវិកតិសម្បាទិតំ សុចិមំសូបសេចនំ មិស្សីករណមស្សាតិ សុចិមំសូបសេចនោ. តស្មា ធម្មេ ន វត្តាមីតិ យស្មា ឯវំ មយា រញ្ញោ ឱទនោ ភុត្តោ, អញ្ញេ ច ពហូ លាភា លទ្ធា, តស្មា ធម្មេ អហំ ន វត្តាមិ ឧទរេ ពទ្ធោ ហុត្វា, ន ធម្មំ អជានន្តោ. អយញ្ហិ ធម្មោ អរិយេហិ វណ្ណិតោ បសត្ថោ ថោមិតោតិ ជានាមិ.

អថ នំ ឆបកោ ‘‘ធិរត្ថូ’’តិអាទិនា គាថាទ្វយេន អជ្ឈភាសិ. តស្សត្ថោ – យោ តយា ធនលាភោ ច យសលាភោ ច លទ្ធោ, ធិរត្ថុ តំ ធនលាភំ យសលាភញ្ច ព្រាហ្មណ. កស្មា? យស្មា អយំ តយា លទ្ធោ លាភោ អាយតិំ អបាយេសុ វិនិបាតនហេតុនា សម្បតិ ច អធម្មចរណេន វុត្តិ នាម ហោតិ. ឯវរូបា យា វុត្តិ អាយតិំ វិនិបាតេន ឥធ អធម្មចរណេន វា និប្បជ្ជតិ, កិំ តាយ វុត្តិយា? តេន វុត្តំ –

‘‘ធិរត្ថុ តំ ធនលាភំ, យសលាភញ្ច ព្រាហ្មណ;

យា វុត្តិ វិនិបាតេន, អធម្មចរណេន វា’’តិ.

បរិព្ពជ មហាព្រហ្មេតិ មហាព្រាហ្មណ ឥតោ ទិសា សីឃំ បលាយស្សុ. បចន្តញ្ញេបិ បាណិនោតិ អញ្ញេបិ សត្តា បចន្តិ ចេវ ភុញ្ជន្តិ ច; ន កេវលំ ត្វញ្ចេវ រាជា ច. មា ត្វំ អធម្មោ អាចរិតោ អស្មា កុម្ភមិវាភិទាតិ សចេ ហិ ត្វំ ឥតោ អបរិព្ពជិត្វា ឥមំ អធម្មំ អាចរិស្សសិ, តតោ ត្វំ សោ អធម្មោ ឯវំ អាចរិតោ យថា ឧទកកុម្ភំ បាសាណោ ភិន្ទេយ្យ; ឯវំ ភេច្ឆតិ, តេន មយំ តំ វទាម –

‘‘បរិព្ពជ មហាព្រហ្មេ, បចន្តញ្ញេបិ បាណិនោ;

មា ត្វំ អធម្មោ អាចរិតោ, អស្មា កុម្ភមិវាភិទា’’តិ.

ឧច្ចេ អាសនេតិ អន្តមសោ ភូមិប្បទេសេបិ ឧន្នតដ្ឋានេ និសិន្នស្ស ទេសេតុំ ន វដ្ដតិ.

៦៤៨. ន ឋិតោ និសិន្នស្សាតិ សចេបិ ថេរុបដ្ឋានំ គន្ត្វា ឋិតំ ទហរភិក្ខុំ អាសនេ និសិន្នោ មហាថេរោ បញ្ហំ បុច្ឆតិ, ន កថេតព្ពំ. គារវេន បន ថេរំ ឧដ្ឋហិត្វា បុច្ឆថាតិ វត្តុំ ន សក្កា, បស្សេ ឋិតភិក្ខុស្ស កថេមីតិ កថេតុំ វដ្ដតិ.

៦៤៩. ន បច្ឆតោ គច្ឆន្តេនាតិ ឯត្ថ សចេ បុរតោ គច្ឆន្តោ បច្ឆតោ គច្ឆន្តំ បញ្ហំ បុច្ឆតិ, ន កថេតព្ពំ. បច្ឆិមស្ស ភិក្ខុនោ កថេមីតិ កថេតុំ វដ្ដតិ. សទ្ធិំ ឧគ្គហិតធម្មំ បន សជ្ឈាយិតុំ វដ្ដតិ. សមធុរេន គច្ឆន្តស្ស កថេតុំ វដ្ដតិ.

៦៥០. ន ឧប្បថេនាតិ ឯត្ថាបិ សចេ ទ្វេបិ សកដបថេ ឯកេកចក្កបថេន វា ឧប្បថេន វា សមធុរំ គច្ឆន្តិ, វដ្ដតិ.

៦៥១. អសញ្ចិច្ចាតិ បដិច្ឆន្នដ្ឋានំ គច្ឆន្តស្ស សហសា ឧច្ចារោ វា បស្សាវោ វា និក្ខមតិ, អសញ្ចិច្ច កតោ នាម អនាបត្តិ.

៦៥២. ន ហរិតេតិ ឯត្ថ យម្បិ ជីវរុក្ខស្ស មូលំ បថវិយំ ទិស្សមានំ គច្ឆតិ, សាខា វា ភូមិលគ្គា គច្ឆតិ, សព្ពំ ហរិតសង្ខាតមេវ. ខន្ធេ និសីទិត្វា អប្បហរិតដ្ឋានេ បាតេតុំ វដ្ដតិ. អប្បហរិតដ្ឋានំ ឱលោកេន្តស្សេវ សហសា និក្ខមតិ, គិលានដ្ឋានេ ឋិតោ ហោតិ, វដ្ដតិ. អប្បហរិតេ កតោតិ អប្បហរិតំ អលភន្តេន តិណណ្ឌុបកំ វា បលាលណ្ឌុបកំ វា ឋបេត្វា កតោបិ បច្ឆា ហរិតំ ឱត្ថរតិ, វដ្ដតិយេវ. ខេឡេន ចេត្ថ សិង្ឃាណិកាបិ សង្គហិតាតិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ.

៦៥៣. ន ឧទកេតិ ឯតំ បរិភោគឧទកមេវ សន្ធាយ វុត្តំ, វច្ចកុដិសមុទ្ទាទិឧទកេសុ បន អបរិភោគេសុ អនាបត្តិ. ទេវេ វស្សន្តេ សមន្តតោ ឧទកោឃោ ហោតិ, អនុទកដ្ឋានំ ឱលោកេន្តស្សេវ និក្ខមតិ, វដ្ដតិ. មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ – ‘‘ឯតាទិសេ កាលេ អនុទកដ្ឋានំ អលភន្តេន កាតុំ វដ្ដតី’’តិ. សេសំ សព្ពសិក្ខាបទេសុ ឧត្តានត្ថមេវ.

សត្តមោ វគ្គោ.

សមុដ្ឋានាទិទីបនត្ថាយ បនេត្ថ ឥទំ បកិណ្ណកំ – ឧជ្ជគ្ឃិកឧច្ចាសទ្ទបដិសំយុត្តានិ ចត្តារិ, សកពឡេន មុខេន ព្យាហរណំ ឯកំ, ឆមានីចាសនឋានបច្ឆតោគមនឧប្បថគមនបដិសំយុត្តានិ បញ្ចាតិ ឥមានិ ទស សិក្ខាបទានិ សមនុភាសនសមុដ្ឋានានិ កាយវាចាចិត្តតោ សមុដ្ឋហន្តិ, កិរិយានិ, សញ្ញាវិមោក្ខានិ, សចិត្តកានិ, លោកវជ្ជានិ, កាយកម្មវចីកម្មានិ, អកុសលចិត្តានិ, ទុក្ខវេទនានីតិ.

សូបោទនវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទំ ថេយ្យសត្ថសមុដ្ឋានំ កាយចិត្តតោ កាយវាចាចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ, កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, ទុក្ខវេទនន្តិ.

ឆត្តបាណិទណ្ឌបាណិសត្ថបាណិអាវុធបាណិបាទុកឧបាហនយានសយនបល្លត្ថិកវេឋិតឱគុណ្ឋិតនាមកានិ ឯកាទស សិក្ខាបទានិ ធម្មទេសនសមុដ្ឋានានិ វាចាចិត្តតោ សមុដ្ឋហន្តិ, កិរិយាកិរិយានិ, សញ្ញាវិមោក្ខានិ, សចិត្តកានិ, លោកវជ្ជានិ, វចីកម្មានិ, អកុសលចិត្តានិ, ទុក្ខវេទនានីតិ.

អវសេសានិ តេបណ្ណាស សិក្ខាបទានិ បឋមបារាជិកសមុដ្ឋានានីតិ.

សព្ពសេខិយេសុ អាពាធបច្ចយា អនាបត្តិ, ថូបីកតបិណ្ឌបាតេ សូបព្យញ្ជនេន បដិច្ឆាទនេ ឧជ្ឈានសញ្ញិម្ហីតិ តីសុ សិក្ខាបទេសុ គិលានោ នត្ថីតិ.

សេខិយវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សេខិយកណ្ឌំ និដ្ឋិតំ.