៥. ចម្មក្ខន្ធកំ

សោណកោឡិវិសវត្ថុកថា

២៤២. ចម្មក្ខន្ធកេ – ឥស្សរិយាធិបច្ចន្តិ ឥស្សរភាវេន ច អធិបតិភាវេន ច សមន្នាគតំ. រជ្ជន្តិ រាជភាវំ, រញ្ញា កត្តព្ពកិច្ចំ វា. សោណោ នាម កោឡិវិសោតិ ឯត្ថ សោណោតិ តស្ស នាមំ; កោឡិវិសោតិ គោត្តំ. បាទតលេសុ លោមានីតិ រត្តេសុ បាទតលេសុ សុខុមានិ អញ្ជនវណ្ណានិ កម្មចិត្តីកតានិ លោមានិ ជាតានិ ហោន្តិ. សោ កិរ បុព្ពេ អសីតិសហស្សានំ បុរិសានំ ជេដ្ឋបុរិសោ ហុត្វា តេហិ សទ្ធិំ បច្ចេកពុទ្ធស្ស វសនដ្ឋានេ បណ្ណសាលំ កត្វា អត្តនោ សស្សិរិកំ ឧណ្ណបាវារកំ បច្ចេកពុទ្ធស្ស បាទេហិ អក្កមនដ្ឋានេ បាទបុញ្ឆនិកំ កត្វា ឋបេសិ. តេមាសំ បន សព្ពេវ បច្ចេកពុទ្ធំ ឧបដ្ឋហិំសុ. អយំ តស្ស ច តេសញ្ច អសីតិយា គាមិកសហស្សានំ បុព្ពយោគោ.

អសីតិគាមិកសហស្សានីតិ តេសុ គាមេសុ វសន្តានំ កុលបុត្តានំ អសីតិសហស្សានិ. កេនចិទេវ ករណីយេនាតិ កេនចិ ករណីយេន វិយ; ន បនស្ស កិញ្ចិ ករណីយំ អត្ថិ អញ្ញត្រ តស្ស ទស្សនា. រាជា កិរ តានិបិ អសីតិកុលបុត្តសហស្សានិ សន្និបាតាបេន្តោ ‘‘ឯវំ អបរិសង្កន្តោ សោណោ អាគមិស្សតី’’តិ សន្និបាតាបេសិ. ទិដ្ឋធម្មិកេ អត្ថេតិ ‘‘កសិវណិជ្ជាទីនិ ធម្មេន កត្តព្ពានិ, មាតាបិតរោ ធម្មេន បោសិតព្ពា’’តិ ឯវមាទិនា នយេន ឥធលោកហិតេ អត្ថេ អនុសាសិត្វា. សោ នោ ភគវាតិ សោ អម្ហាកំ ភគវា តុម្ហេ សម្បរាយិកេ អត្ថេ អនុសាសិស្សតីតិ អត្ថោ.

ភគវន្តំ បដិវេទេមីតិ ភគវន្តំ ជានាបេមិ. បាដិកាយ និមុជ្ជិត្វាតិ សោបានស្ស ហេដ្ឋា អឌ្ឍចន្ទបាសាណេ និមុជ្ជិត្វា. យស្ស ទានិ ភន្តេ ភគវា កាលំ មញ្ញតីតិ យស្ស តេសំ ហិតកិរិយត្ថស្ស ភគវា កាលំ ជានាតិ. វិហារបច្ឆាយាយន្តិ វិហារបច្ចន្តេ ឆាយាយំ. សមន្នាហរន្តីតិ បសាទវសេន បុនប្បុនំ មនសិ ករោន្តិ. ភិយ្យោសោមត្តាយាតិ ភិយ្យោសោមត្តាយ បុន វិសិដ្ឋតរំ ទស្សេហីតិ អត្ថោ. អន្តរធាយតីតិ អទស្សនំ ហោតិ.

សោណស្ស បព្ពជ្ជាកថា

២៤៣. លោហិតេន ផុដោ ហោតីតិ លោហិតេន មក្ខិតោ ហោតិ. គវាឃាតនន្តិ យត្ថ គាវោ ហញ្ញន្តិ, តាទិសោតិ អត្ថោ. កុសលោ នាម វីណាយ វាទនកុសលោ. វីណាយ តន្តិស្សរេតិ វីណាយ តន្តិយា សរេ. អច្ចាយតាតិ អតិអាយតា ខរមុច្ឆិតា. សរវតីតិ សរសម្បន្នា. កម្មញ្ញាតិ កម្មក្ខមា. អតិសិថិលាតិ មន្ទមុច្ឆនា. សមេ គុណេ បតិដ្ឋិតាតិ មជ្ឈិមេ សរេ ឋបេត្វា មុច្ឆិតា. វីរិយសមតំ អធិដ្ឋហាតិ វីរិយសម្បយុត្តសមតំ អធិដ្ឋាហិ, វីរិយំ សមថេន យោជេហីតិ អត្ថោ. ឥន្ទ្រិយានញ្ច សមតំ បដិវិជ្ឈាតិ សទ្ធាទីនំ ឥន្ទ្រិយានំ សមតំ សមភាវំ. តត្ថ សទ្ធំ បញ្ញាយ, បញ្ញញ្ច សទ្ធាយ, វីរិយំ សមាធិនា, សមាធិញ្ច វីរិយេន យោជយមានោ ឥន្ទ្រិយានំ សមតំ បដិវិជ្ឈ. តត្ថ ច និមិត្តំ គណ្ហាហីតិ តស្មិំ សមថេ សតិ, យេន អាទាសេ មុខពិម្ពេនេវ និមិត្តេន ឧប្បជ្ជិតព្ពំ, តំ សមថនិមិត្តំ វិបស្សនានិមិត្តំ មគ្គនិមិត្តំ ផលនិមិត្តញ្ច គណ្ហាហិ, និព្ពត្តេហីតិ អត្ថោ.

២៤៤. អញ្ញំ ព្យាករេយ្យន្តិ អរហា អហន្តិ ជានាបេយ្យំ. ឆ ឋានានីតិ ឆ ការណានិ. អធិមុត្តោ ហោតីតិ បដិវិជ្ឈិត្វា បច្ចក្ខំ កត្វា ឋិតោ ហោតិ. នេក្ខម្មាធិមុត្តោតិអាទិ សព្ពំ អរហត្តវសេន វុត្តំ. អរហត្តញ្ហិ សព្ពកិលេសេហិ និក្ខន្តត្តា នេក្ខម្មំ, តេហេវ បវិវិត្តត្តា បវិវេកោ, ព្យាបជ្ជាភាវតោ អព្យាបជ្ជំ, ឧបាទានស្ស ខយន្តេ ឧប្បន្នត្តា ឧបាទានក្ខយោ, តណ្ហាក្ខយន្តេ ឧប្បន្នត្តា តណ្ហក្ខយោ, សម្មោហាភាវតោ អសម្មោហោតិ ច វុច្ចតិ.

កេវលំ សទ្ធាមត្តកន្តិ បដិវេធរហិតំ កេវលំ បដិវេធបញ្ញាយ អសម្មិស្សំ សទ្ធាមត្តកំ. បដិចយន្តិ បុនប្បុនំ ករណេន វុឌ្ឍិំ. វីតរាគត្តាតិ មគ្គប្បដិវេធេន រាគស្ស វិគតត្តាយេវ នេក្ខម្មសង្ខាតំ អរហត្តំ បដិវិជ្ឈិត្វា ឋិតោ ហោតិ. ផលសមាបត្តិវិហារេនេវ វិហរតិ, តន្និន្នមានសោយេវ ហោតីតិ អត្ថោ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ.

លាភសក្ការសិលោកន្តិ ចតុបច្ចយលាភញ្ច តេសំយេវ សុកតភាវញ្ច វណ្ណភណនញ្ច. និកាមយមានោតិ ឥច្ឆមានោ បត្ថយមានោ. បវិវេកាធិមុត្តោតិ វិវេកេ អធិមុត្តោ អហន្តិ ឯវំ អរហត្តំ ព្យាករោតីតិ អត្ថោ.

សីលព្ពតបរាមាសន្តិ សីលញ្ច វតញ្ច បរាមសិត្វា គហិតគហណមត្តំ. សារតោ បច្ចាគច្ឆន្តោតិ សារភាវេន ជានន្តោ. អព្យាបជ្ជាធិមុត្តោតិ អព្យាបជ្ជំ អរហត្តំ ព្យាករោតីតិ អត្ថោ. ឥមិនាវ នយេន សព្ពវារេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

ភុសាតិ ពលវន្តោ. នេវស្ស ចិត្តំ បរិយាទិយន្តីតិ ឯតស្ស ខីណាសវស្ស ចិត្តំ គហេត្វា ឋាតុំ ន សក្កោន្តិ. អមិស្សីកតន្តិ អមិស្សកតំ. កិលេសាហិ អារម្មណេន សទ្ធិំ ចិត្តំ មិស្សំ ករោន្តិ, តេសំ អភាវា អមិស្សីកតំ. ឋិតន្តិ បតិដ្ឋិតំ. អានេញ្ជប្បត្តន្តិ អចលនប្បត្តំ. វយញ្ចស្សានុបស្សតីតិ តស្ស ចិត្តស្ស ឧប្បាទម្បិ វយម្បិ បស្សតិ.

នេក្ខម្មំ អធិមុត្តស្សាតិ អរហត្តំ បដិវិជ្ឈិត្វា ឋិតស្ស. សេសបទេហិបិ អរហត្តមេវ កថិតំ. ឧបាទានក្ខយស្សាតិ ឧបយោគត្ថេ សាមិវចនំ. អសម្មោហញ្ច ចេតសោតិ ចិត្តស្ស ច អសម្មោហំ អធិមុត្តស្ស. ទិស្វា អាយតនុប្បាទន្តិ អាយតនានំ ឧប្បាទញ្ច វយញ្ច ទិស្វា. សម្មា ចិត្តំ វិមុច្ចតីតិ សម្មា ហេតុនា នយេន ឥមាយ វិបស្សនាយ បដិបត្តិយា ផលសមាបត្តិវសេន ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, និព្ពានារម្មណេ អធិមុច្ចតិ. សន្តចិត្តស្សាតិ និព្ពុតចិត្តស្ស. តាទិនោតិ ឥដ្ឋានិដ្ឋេ អនុនយបដិឃេហិ អកម្បិយត្តា តាទី, តស្ស តាទិនោ.

ទិគុណាទិឧបាហនបដិក្ខេបកថា

២៤៥. អញ្ញំ ព្យាករោន្តីតិ អរហត្តំ ព្យាករោន្តិ. អត្ថោ ច វុត្តោតិ យេន អរហាតិ ញាយតិ, សោ អត្ថោ វុត្តោ. សុត្តត្ថោ បន សុត្តវណ្ណនតោយេវ គហេតព្ពោ. អត្តា ច អនុបនីតោតិ អហំ អរហាតិ ឯវំ ព្យញ្ជនវសេន អត្តា ន ឧបនីតោ. អថ ច បនិធេកច្ចេ មោឃបុរិសាតិ អញ្ញេ បន តុច្ឆបុរិសា ហសមានា វិយ អសន្តមេវ អញ្ញំ វចនមត្តេន សន្តំ កត្វា ព្យាករោន្តិ. ឯកបលាសិកន្តិ ឯកបដលំ. អសីតិសកដវាហេតិ ឯត្ថ ទ្វេ សកដភារា ឯកោ វាហោតិ វេទិតព្ពោ. សត្តហត្ថិកញ្ច អនីកន្តិ ឯត្ថ ឆ ហត្ថិនិយោ ឯកោ ច ហត្ថីតិ ឥទមេកំ អនីកំ. ឦទិសានិ សត្ត អនីកានិ សត្តហត្ថិកំ អនីកំ នាម. ទិគុណាតិ ទ្វិបដលា. តិគុណាតិ តិបដលា. គណង្គុណូបាហនាតិ ចតុបដលតោ បដ្ឋាយ វុច្ចតិ.

សព្ពនីលិកាទិបដិក្ខេបកថា

២៤៦. សព្ពនីលិកាតិ សព្ពាវ នីលិកា. ឯស នយោ សព្ពបីតិកាទីសុបិ. តត្ថ ច នីលិកា ឧមាបុប្ផវណ្ណា ហោតិ, បីតិកា កណិការបុប្ផវណ្ណា, លោហិតិកា ជយសុមនបុប្ផវណ្ណា, មញ្ជិដ្ឋិកា មញ្ជិដ្ឋវណ្ណា ឯវ, កណ្ហា អទ្ទារិដ្ឋកវណ្ណា, មហារង្គរត្តា សតបទិបិដ្ឋិវណ្ណា, មហានាមរត្តា សម្ភិន្នវណ្ណា ហោតិ បណ្ឌុបលាសវណ្ណា. កុរុន្ទិយំ បន ‘‘បទុមបុប្ផវណ្ណា’’តិ វុត្តា. ឯតាសុ យំកិញ្ចិ លភិត្វា រជនំ ចោឡកេន បុញ្ឆិត្វា វណ្ណំ ភិន្ទិត្វា ធារេតុំ វដ្ដតិ. អប្បមត្តកេបិ ភិន្នេ វដ្ដតិយេវ.

នីលកវទ្ធិកាតិ យាសំ វទ្ធាយេវ នីលា. ឯសេវ នយោ សព្ពត្ថ. ឯតាបិ វណ្ណភេទំ កត្វា ធារេតព្ពា. ខល្លកពទ្ធាតិ បណ្ហិបិធានត្ថំ តលេ ខល្លកំ ពន្ធិត្វា កតា. បុដពទ្ធាតិ យោនកឧបាហនា វុច្ចតិ, យា យាវជង្ឃតោ សព្ពបាទំ បដិច្ឆាទេតិ. បាលិគុណ្ឋិមាតិ បលិគុណ្ឋិត្វា កតា; យា ឧបរិ បាទមត្តមេវ បដិច្ឆាទេតិ, ន ជង្ឃំ. តូលបុណ្ណិកាតិ តូលបិចុនា បូរេត្វា កតា. តិត្តិរបត្តិកាតិ តិត្តិរបត្តសទិសា វិចិត្តពទ្ធា. មេណ្ឌវិសាណវទ្ធិកាតិ កណ្ណិកដ្ឋានេ មេណ្ឌកសិង្គសណ្ឋានេ វទ្ធេ យោជេត្វា កតា. អជវិសាណវទ្ធិកាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. វិច្ឆិកាឡិកាបិ តត្ថេវ វិច្ឆិកនង្គុដ្ឋសណ្ឋានេ វទ្ធេ យោជេត្វា កតា. មោរបិញ្ឆបរិសិព្ពិតាតិ តលេសុ វា វទ្ធេសុ វា មោរបិញ្ឆេហិ សុត្តកសទិសេហិ បរិសិព្ពិតា. ចិត្រាតិ វិចិត្រា; ឯតាសុ យំកិញ្ចិ លភិត្វា, សចេ តានិ ខល្លកាទីនិ អបនេត្វា សក្កា ហោន្តិ វឡញ្ជិតុំ, វឡញ្ជេតព្ពា. តេសុ បន សតិ វឡញ្ជន្តស្ស ទុក្កដំ. សីហចម្មបរិក្ខដា នាម បរិយន្តេសុ ចីវរេ អនុវាតំ វិយ សីហចម្មំ យោជេត្វា កតា. លូវកចម្មបរិក្ខដាតិ បក្ខិពិឡាលចម្មបរិក្ខដា. ឯតាសុបិ យា កាចិ លភិត្វា តំ ចម្មំ អបនេត្វា ធារេតព្ពា.

២៤៧. ឱមុក្កន្តិ បដិមុញ្ចិត្វា អបនីតំ. នវាតិ អបរិភុត្តា.

អជ្ឈារាមេឧបាហនបដិក្ខេបកថា

២៤៨. អភិជីវនិកស្សាតិ យេន សិប្បេន អភិជីវន្តិ, ជីវិកំ កប្បេន្តិ, តស្ស ការណាតិ អត្ថោ. ឥធ ខោ តំ ភិក្ខវេតិ ឯត្ថ តន្តិ និបាតមត្តំ, ឥធ ខោ ភិក្ខវេ សោភេយ្យាថាតិ អត្ថោ. យំ តុម្ហេតិ យេ តុម្ហេ. អថ វា យទិ តុម្ហេតិ វុត្តំ ហោតិ. យទិសទ្ទស្ស ហិ អត្ថេ អយំ និបាតោ. អាចរិយេសូតិអាទិម្ហិ បព្ពជ្ជាចរិយោ, ឧបសម្បទាចរិយោ, និស្សយាចារិយោ, ឧទ្ទេសាចរិយោតិ ឥមេ ចត្តារោបិ ឥធ អាចរិយា ឯវ. អវស្សិកស្ស ឆព្ពស្សោ អាចរិយមត្តោ. សោ ហិ ចតុវស្សកាលេ តំ និស្សាយ វច្ឆតិ; ឯវំ ឯកវស្សស្ស សត្តវស្សោ, ទុវស្សស្ស អដ្ឋវស្សោ, តិវស្សស្ស នវវស្សោ, ចតុវស្សស្ស ទសវស្សោ. ឥមេបិ អាចរិយមត្តា ឯវ. ឧបជ្ឈាយស្ស សន្ទិដ្ឋសម្ភត្តា បន សហាយភិក្ខូ, យេ វា បន កេចិ ទសហិ វស្សេហិ មហន្តតរា តេ សព្ពេបិ ឧបជ្ឈាយមត្តា នាម. ឯត្តកេសុ ភិក្ខូសុ អនុបាហនេសុ ចង្កមន្តេសុ សឧបាហនស្ស ចង្កមតោ អាបត្តិ.

២៤៩. បាទខីលាពាធោ នាម បាទតោ ខីលសទិសំ មំសំ និក្ខន្តំ ហោតិ.

២៥១. តិណបាទុកាតិ យេន កេនចិ តិណេន កតបាទុកា. ហិន្តាលបាទុកាតិ ខជ្ជូរីបត្តេហិ កតបាទុកា; ហិន្តាលបត្តេហិបិ ន វដ្ដតិយេវ. កមលបាទុកាតិ កមលតិណំ នាម អត្ថិ, តេន កតបាទុកា; ឧសីរបាទុកាតិបិ វទន្តិ. កម្ពលបាទុកាតិ ឧណ្ណាហិ កតបាទុកា. អសង្កមនីយាតិ ភូមិយំ សុប្បតិដ្ឋិតា និច្ចលា អសំហារិយា.

២៥២. អង្គជាតំ ឆុបន្តីតិ អង្គជាតេនេវ អង្គជាតំ ឆុបន្តិ. ឱគាហេត្វា មារេន្តីតិ អន្តោ ឧទកេ ទឡ្ហំ គហេត្វា មារេន្តិ.

យានាទិបដិក្ខេបកថា

២៥៣. ឥត្ថិយុត្តេនាតិ ធេនុយុត្តេន. បុរិសន្តរេនាតិ បុរិសសារថិនា. បុរិសយុត្តេនាតិ គោណយុត្តេន. ឥត្ថន្តរេនាតិ ឥត្ថិសារថិនា. គង្គាមហិយាយាតិ គង្គាមហកីឡិកាយ. បុរិសយុត្តំ ហត្ថវដ្ដកន្តិ ឯត្ថ បុរិសយុត្តំ ឥត្ថិសារថិ វា ហោតុ, បុរិសសារថិ វា វដ្ដតិ. ហត្ថវដ្ដកំ បន ឥត្ថិយោ វា វដ្ដេន្តុ បុរិសា វា, វដ្ដតិយេវ. យានុគ្ឃាតេនាតិ យានំ អភិរុហន្តស្ស សព្ពោ កាយោ ចលតិ តប្បច្ចយា. សិវិកន្តិ បីឋកសិវិកំ. បាដង្កិន្តិ វំសេ លគ្គេត្វា កតំ បដបោតលិកំ.

២៥៤. ឧច្ចាសយនមហាសយននានីតិ ឯត្ថ ឧច្ចាសយនន្តិ បមាណាតិក្កន្តំ មញ្ចំ. មហាសយនន្តិ អកប្បិយត្ថរណំ, អាសន្ទីអាទីសុ អាសន្ទីតិ បមាណាតិក្កន្តាសនំ. បល្លង្កោតិ បាទេសុ វាឡរូបានិ ឋបេត្វា កតោ. គោនកោតិ ទីឃលោមកោ មហាកោជវោ; ចតុរង្គុលាធិកានិ កិរ តស្ស លោមានិ. ចិត្តកាតិ វានចិត្រោ ឧណ្ណាមយត្ថរណោ. បដិកាតិ ឧណ្ណាមយោ សេតត្ថរណោ. បដលិកាតិ ឃនបុប្ផកោ ឧណ្ណាមយលោហិតត្ថរណោ; យោ អាមលកបដ្ដោតិបិ វុច្ចតិ. តូលិកាតិ បកតិតូលិកាយេវ. វិកតិកាតិ សីហព្យគ្ឃាទិរូបវិចិត្រោ ឧណ្ណាមយត្ថរណោ. ឧទ្ទលោមីតិ ឯកតោ ឧគ្គតលោមំ ឧណ្ណាមយត្ថរណំ; ‘‘ឧទ្ធលោមី’’តិបិ បាឋោ. ឯកន្តលោមីតិ ឧភតោ ឧគ្គតលោមំ ឧណ្ណាមយត្ថរណំ. កដ្ដិស្សន្តិ រតនបរិសិព្ពិតំ កោសេយ្យកដ្ដិស្សមយំ បច្ចត្ថរណំ. កោសេយ្យន្តិ រតនបរិសិព្ពិតំ កោសិយសុត្តមយំ បច្ចត្ថរណំ; សុទ្ធកោសេយ្យំ បន វដ្ដតិ.

កុត្តកន្តិ សោឡសន្នំ នាដកិត្ថីនំ ឋត្វា នច្ចនយោគ្គំ ឧណ្ណាមយអត្ថរណំ. ហត្ថត្ថរអស្សត្ថរាតិ ហត្ថិអស្សបិដ្ឋីសុ អត្ថរណកអត្ថរណា ឯវ. រថត្ថរេបិ ឯសេវ នយោ. អជិនប្បវេណីតិ អជិនចម្មេហិ មញ្ចប្បមាណេន សិព្ពិត្វា កតា បវេណី. កទលីមិគបវរបច្ចត្ថរណន្តិ កទលីមិគចម្មំ នាម អត្ថិ, តេន កតំ បវរបច្ចត្ថរណំ, ឧត្តមបច្ចត្ថរណន្តិ អត្ថោ. តំ កិរ សេតវត្ថស្ស ឧបរិ កទលីមិគចម្មំ បត្ថរិត្វា សិព្ពិត្វា ករោន្តិ. សឧត្តរច្ឆទន្តិ សហ ឧត្តរច្ឆទនេន; ឧបរិពទ្ធេន រត្តវិតានេន សទ្ធិន្តិ អត្ថោ. សេតវិតានម្បិ ហេដ្ឋា អកប្បិយបច្ចត្ថរណេ សតិ ន វដ្ដតិ, អសតិ បន វដ្ដតិ. ឧភតោលោហិតកូបធានន្តិ សីសូបធានញ្ច បាទូបធានញ្ចាតិ មញ្ចស្ស ឧភតោលោហិតកូបធានំ, ឯតំ ន កប្បតិ. យំ បន ឯកមេវ ឧបធានំ ឧភោសុ បស្សេសុ រត្តំ វា ហោតិ, បទុមវណ្ណំ វា ចិត្រំ វា, សចេ បមាណយុត្តំ, វដ្ដតិ. មហាឧបធានំ បន បដិក្ខិត្តំ.

សព្ពចម្មបដិក្ខេបាទិកថា

២៥៥. ទីបិច្ឆាបោតិ ទីបិបោតកោ. ឱគុម្ផិយន្តីតិ ភិត្តិទណ្ឌកាទីសុ វេឋេត្វា ពន្ធន្តិ.

២៥៦. អភិនិសីទិតុន្តិ អភិនិស្សាយ និសីទិតុំ; អបស្សយំ កត្វា និសីទិតុន្តិ អត្ថោ. គិលានេន ភិក្ខុនា សឧបាហនេនាតិ ឯត្ថ គិលានោ នាម យោ ន សក្កោតិ អនុបាហនោ គាមំ បវិសិតុំ.

២៥៧. កុររឃរេតិ ឯវំនាមកេ នគរេ; ឯតេនស្ស គោចរគាមោ វុត្តោ. បបតកេ បព្ពតេតិ បបតនាមកេ បព្ពតេ; ឯតេនស្ស និវាសនដ្ឋានំ វុត្តំ. សោណោតិ តស្ស នាមំ. កោដិអគ្ឃនកំ បន កណ្ណបិឡន្ធនកំ ធារេតិ, តស្មា ‘‘កុដិកណ្ណោ’’តិ វុច្ចតិ; កោដិកណ្ណោតិ អត្ថោ. បាសាទិកន្តិ បសាទជនកំ. បសាទនីយន្តិ ឥទំ តស្សេវ អត្ថវេវចនំ. ឧត្តមទមថសមថន្តិ ឧត្តមំ ទមថញ្ច សមថញ្ច បញ្ញញ្ច សមាធិញ្ច កាយូបសមញ្ច ចិត្តូបសមញ្ចាតិបិ អត្ថោ. ទន្តន្តិ សព្ពេសំ វិសូកាយិកវិប្ផន្ទិតានំ ឧបច្ឆិន្នត្តា ទន្តំ; ខីណកិលេសន្តិ អត្ថោ. គុត្តន្តិ សំវរគុត្តិយា គុត្តំ. សន្តិន្ទ្រិយន្តិ យតិន្ទ្រិយំ. នាគន្តិ អាគុវិរហិតំ. តិណ្ណំ មេ វស្សានំ អច្ចយេនាតិ មម បព្ពជ្ជាទិវសតោ បដ្ឋាយ តិណ្ណំ វស្សានំ អច្ចយេន. ឧបសម្បទំ អលត្ថន្តិ អហំ ឧបសម្បទំ អលភិំ. កណ្ហុត្តរាតិ កណ្ហមត្តិកុត្តរា; ឧបរិ វឌ្ឍិតកណ្ហមត្តិកាតិ អត្ថោ. គោកណ្ដកហតាតិ គុន្នំ ខុរេហិ អក្កន្តភូមិតោ សមុដ្ឋិតេហិ គោកណ្ដកេហិ ឧបហតា. តេ កិរ គោកណ្ដកេ ឯកបដលិកា ឧបាហនា រក្ខិតុំ ន សក្កោន្តិ; ឯវំ ខរា ហោន្តិ. ឯរគូ, មោរគូ, មជ្ជារូ, ជន្តូតិ ឥមា ចតស្សោបិ តិណជាតិយោ; ឯតេហិ កដសារកេ ច តដ្ដិកាយោ ច ករោន្តិ. ឯត្ថ ឯរគូតិ ឯរកតិណំ; តំ ឱឡារិកំ. មោរគូតិណំ តម្ពសីសំ មុទុកំ សុខសម្ផស្សំ, តេន កតតដ្ដិកា និបជ្ជិត្វា វុដ្ឋិតមត្តេ បុន ឧទ្ធុមាតា ហុត្វា តិដ្ឋតិ. មជ្ជារុនា សាដកេបិ ករោន្តិ. ជន្តុស្ស មណិសទិសោ វណ្ណោ ហោតិ. សេនាសនំ បញ្ញបេសីតិ ភិសិំ វា កដសារកំ វា បញ្ញបេសិ; បញ្ញបេត្វា ច បន សោណស្ស អារោចេតិ – ‘‘អាវុសោ សត្ថា តយា សទ្ធិំ ឯកាវាសេ វសិតុកាមោ, គន្ធកុដិយំយេវ តេ សេនាសនំ បញ្ញត្ត’’ន្តិ.

២៥៨. អយំ ខ្វស្ស កាលោតិ អយំ ខោ កាលោ ភវេយ្យ. បរិទស្សីតិ បរិទស្សេសិ. ‘‘ឥទញ្ចិទញ្ច វទេយ្យាសីតិ យំ មេ ឧបជ្ឈាយោ ជានាបេសិ, តស្ស អយំ កាលោ ភវេយ្យ, ហន្ទ ទានិ អារោចេមិ តំ សាសន’’ន្តិ អយមេត្ថ អធិប្បាយោ.

២៥៩. វិនយធរបញ្ចមេនាតិ អនុស្សាវនាចរិយបញ្ចមេន. អនុជានាមិ ភិក្ខវេ សព្ពបច្ចន្តិមេសុ ជនបទេសុ គុណង្គុណូបាហនន្តិ ឯត្ថ មនុស្សចម្មំ ឋបេត្វា យេន កេនចិ ចម្មេន ឧបាហនា វដ្ដតិ. ឧបាហនកោសកសត្ថកោសកកុញ្ចិកកោសកេសុបិ ឯសេវ នយោ. ចម្មានិ អត្ថរណានីតិ ឯត្ថ បន យំកិញ្ចិ ឯឡកចម្មំ អជចម្មញ្ច អត្ថរិត្វា និបជ្ជិតុំ វា និសីទិតុំ វា វដ្ដតិ. មិគចម្មេ ឯណីមិគោ វាតមិគោ បសទមិគោ កុរង្គមិគោ មិគមាតុកោ រោហិតមិគោតិ ឯតេសំយេវ ចម្មានិ វដ្ដន្តិ. អញ្ញេសំ បន –

មក្កដោ កាឡសីហោ ច, សរភោ កទលីមិគោ;

យេ ច វាឡមិគា កេចិ, តេសំ ចម្មំ ន វដ្ដតិ.

តត្ថ វាឡមិគាតិ សីហព្យគ្ឃអច្ឆតរច្ឆា; ន កេវលញ្ច ឯតេសំយេវ, យេសំ បន ចម្មំ វដ្ដតីតិ វុត្តំ, តេ ឋបេត្វា អវសេសា អន្តមសោ គោមហិំសសសពិឡារាទយោបិ សព្ពេ ឥមស្មិំ អត្ថេ វាឡមិគាត្វេវ វេទិតព្ពា. ឯតេសញ្ហិ សព្ពេសំ ចម្មំ ន វដ្ដតិ. ន តាវ តំ គណនូបគំ យាវ ន ហត្ថំ គច្ឆតីតិ យាវ អាហរិត្វា វា ន ទិន្នំ, តុម្ហាកំ ភន្តេ ចីវរំ ឧប្បន្នន្តិ បហិណិត្វា វា នារោចិតំ, តាវ គណនំ ន ឧបេតិ. សចេ អនធិដ្ឋិតំ, វដ្ដតិ; អធិដ្ឋិតញ្ច គណនំ ន ឧបេតីតិ អត្ថោ. យទា បន អានេត្វា វា ទិន្នំ ហោតិ, ឧប្បន្នន្តិ វា សុតំ, តតោ បដ្ឋាយ ទសាហមេវ បរិហារំ លភតីតិ.

ចម្មក្ខន្ធកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.