២. បារិវាសិកក្ខន្ធកំ

បារិវាសិកវត្តកថា

៧៥. បារិវាសិកក្ខន្ធកេ – បារិវាសិកាតិ បរិវាសំ បរិវសន្តា. តត្ថ ចតុព្ពិធោ បរិវាសោ – អប្បដិច្ឆន្នបរិវាសោ, បដិច្ឆន្នបរិវាសោ, សុទ្ធន្តបរិវាសោ, សមោធានបរិវាសោតិ. តេសុ ‘‘យោ, ភិក្ខវេ, អញ្ញោបិ អញ្ញតិត្ថិយបុព្ពោ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អាកង្ខតិ បព្ពជ្ជំ, អាកង្ខតិ ឧបសម្បទំ, តស្ស ចត្តារោ មាសេ បរិវាសោ ទាតព្ពោ’’តិ (មហាវ. ៨៦) ឯវំ មហាខន្ធកេ វុត្តោ តិត្ថិយបរិវាសោ អប្បដិច្ឆន្នបរិវាសោ នាម. តត្ថ យំ វត្តព្ពំ តំ វុត្តមេវ. អយំ បន ឥធ អនធិប្បេតោ. សេសា តយោ យេន សង្ឃាទិសេសាបត្តិ អាបន្នា ចេវ ហោតិ បដិច្ឆាទិតា ច, តស្ស ទាតព្ពា. តេសុ យំ វត្តព្ពំ តំ សមុច្ចយក្ខន្ធកេ វក្ខាម. ឯតេ បន ឥធ អធិប្បេតា. តស្មា ឯតេសុ យំកិញ្ចិ បរិវាសំ បរិវសន្តា ‘‘បារិវាសិកា’’តិ វេទិតព្ពា.

បកតត្តានំ ភិក្ខូនន្តិ ឋបេត្វា នវកតរំ បារិវាសិកំ អវសេសានំ អន្តមសោ មូលាយបដិកស្សនារហាទីនម្បិ. អភិវាទនបច្ចុដ្ឋានន្តិ យំ តេ អភិវាទនាទិំ ករោន្តិ, តំ សាទិយន្តិ, សម្បដិច្ឆន្តិ; ន បដិក្ខិបន្តីតិ អត្ថោ. តត្ថ សាមីចិកម្មន្តិ ឋបេត្វា អភិវាទនាទីនិ អញ្ញស្ស អនុច្ឆវិកស្ស ពីជនវាតទានាទិនោ អាភិសមាចារិកស្សេតំ អធិវចនំ. អាសនាភិហារន្តិ អាសនស្ស អភិហរណំ, អាសនំ គហេត្វា អភិគមនំ បញ្ញាបនមេវ វា. សេយ្យាភិហារេបិ ឯសេវ នយោ. បាទោទកន្តិ បាទធោវនឧទកំ. បាទបីឋន្តិ ធោតបាទដ្ឋបនកំ. បាទកថលិកន្តិ អធោតបាទដ្ឋបនកំ បាទឃំសនំ វា. អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ សទ្ធិវិហារិកានម្បិ សាទិយន្តស្ស ទុក្កដមេវ, តស្មា តេ វត្តព្ពា – ‘‘អហំ វិនយកម្មំ ករោមិ, មយ្ហំ វត្តំ មា ករោថ, មា មំ គាមប្បវេសនំ អាបុច្ឆថា’’តិ. សចេ សទ្ធាបព្ពជិតា កុលបុត្តា ‘‘តុម្ហេ, ភន្តេ, តុម្ហាកំ វិនយកម្មំ ករោថា’’តិ វត្វា វត្តំ ករោន្តិ, គាមប្បវេសនម្បិ អាបុច្ឆន្តិយេវ, វារិតកាលតោ បដ្ឋាយ អនាបត្តិ. មិថុ យថាវុឌ្ឍន្តិ បារិវាសិកភិក្ខូនំ អញ្ញមញ្ញំ យោ យោ វុឌ្ឍោ តេន តេន នវកតរស្ស សាទិតុំ.

បញ្ច យថាវុឌ្ឍន្តិ បកតត្តេហិបិ សទ្ធិំ វុឌ្ឍបដិបាដិយា ឯវ. តស្មា បាតិមោក្ខេ ឧទ្ទិស្សមានេ ហត្ថបាសេ និសីទិតុំ វដ្ដតិ. មហាបច្ចរិយំ បន ‘‘បាឡិយា អនិសីទិត្វា បាឡិំ វិហាយ ហត្ថបាសំ អមុញ្ចន្តេន និសីទិតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ. បារិសុទ្ធិឧបោសថេ ករីយមានេ សង្ឃនវកដ្ឋានេ និសីទិត្វា តត្ថេវ និសិន្នេន អត្តនោ បាឡិយា បារិសុទ្ធិឧបោសថោ កាតព្ពោ. បវារណាយបិ សង្ឃនវកដ្ឋានេ និសីទិត្វា តត្ថេវ និសិន្នេន អត្តនោ បាឡិយា បវារេតព្ពំ. សង្ឃេន ឃណ្ដិំ បហរិត្វា ភាជីយមានំ វស្សិកសាដិកម្បិ អត្តនោ បត្តដ្ឋានេ គហេតុំ វដ្ដតិ.

ឱណោជនន្តិ វិស្សជ្ជនំ វុច្ចតិ. សចេ ហិ បារិវាសិកស្ស ទ្វេ តីណិ ឧទ្ទេសភត្តាទីនិ បាបុណន្តិ, អញ្ញា ចស្ស បុគ្គលិកភត្តបច្ចាសា ហោតិ, តានិ បដិបាដិយា គហេត្វា ‘‘ភន្តេ, ហេដ្ឋា គាហេថ, អជ្ជ មយ្ហំ ភត្តបច្ចាសា អត្ថិ, ស្វេ គណ្ហិស្សាមី’’តិ វត្វា វិស្សជ្ជេតព្ពានិ. ឯវំ តានិ បុនទិវសេសុ គណ្ហិតុំ លភតិ. បុនទិវសេ សព្ពបឋមំ ឯតស្ស ទាតព្ពន្តិ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ. យទិ បន ន គណ្ហាតិ ន វិស្សជ្ជេតិ, បុនទិវសេ ន លភតិ, ឥទំ ឱណោជនំ នាម បារិវាសិកស្សេវ ឱទិស្ស អនុញ្ញាតំ. កស្មា? តស្ស ហិ សង្ឃនវកដ្ឋានេ និសិន្នស្ស ភត្តគ្គេ យាគុខជ្ជកាទីនិ បាបុណន្តិ វា ន វា, តស្មា សោ ‘‘ភិក្ខាហារេន មា កិលមិត្ថា’’តិ ឥទមស្ស សង្គហករណត្ថាយ ឱទិស្ស អនុញ្ញាតំ.

ភត្តន្តិ អាគតាគតេហិ វុឌ្ឍបដិបាដិយា គហេត្វា គន្តព្ពំ វិហារេ សង្ឃស្ស ចតុស្សាលភត្តំ, ឯតំ យថាវុឌ្ឍំ លភតិ. បាឡិយា បន គន្តុំ វា ឋាតុំ វា ន លភតិ, តស្មា បាឡិតោ ឱសក្កិត្វា ហត្ថបាសេ ឋិតេន ហត្ថំ បសារេត្វា យថា សេនោ និបតិត្វា គណ្ហាតិ, ឯវំ គណ្ហិតព្ពំ. អារាមិកសមណុទ្ទេសេហិ អាហរាបេតុំ ន លភតិ. សចេ សយមេវ អាហរន្តិ, វដ្ដតិ. រញ្ញោ មហាបេឡភត្តេបិ ឯសេវ នយោ. ចតុស្សាលភត្តេ បន សចេ ឱណោជនំ កត្តុកាមោ ហោតិ, អត្តនោ អត្ថាយ ឧក្ខិត្តេ បិណ្ឌេ ‘‘អជ្ជ មេ ភត្តំ អត្ថិ, ស្វេ គណ្ហិស្សាមី’’តិ វត្តព្ពំ. បុនទិវសេ ទ្វេ បិណ្ឌេ លភតីតិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ. ឧទ្ទេសភត្តាទីនិបិ បាឡិតោ ឱសក្កិត្វាវ គហេតព្ពានិ. យត្ថ បន និសីទាបេត្វា បរិវិសន្តិ, តត្ថ សាមណេរានំ ជេដ្ឋកេន ភិក្ខូនំ សង្ឃនវកេន ហុត្វា និសីទិតព្ពំ.

៧៦. ឥទានិ យា អយំ សម្មាវត្តនា វុត្តា, តត្ថ ន ឧបសម្បាទេតព្ពន្តិ ឧបជ្ឈាយេន ហុត្វា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ; វត្តំ និក្ខិបិត្វា បន ឧបសម្បាទេតុំ វដ្ដតិ. អាចរិយេន ហុត្វាបិ កម្មវាចា ន សាវេតព្ពា, អញ្ញស្មិំ អសតិ វត្តំ និក្ខិបិត្វា សាវេតុំ វដ្ដតិ. ន និស្សយោតិ អាគន្តុកានំ និស្សយោ ន ទាតព្ពោ. យេហិបិ បកតិយាវ និស្សយោ គហិតោ, តេ វត្តព្ពា – ‘‘អហំ វិនយកម្មំ ករោមិ, អសុកត្ថេរស្ស នាម សន្តិកេ និស្សយំ គណ្ហថ, មយ្ហំ វត្តំ មា ករោថ, មា មំ គាមប្បវេសនំ អាបុច្ឆថា’’តិ. សចេ ឯវំ វុត្តេបិ ករោន្តិយេវ, វារិតកាលតោ បដ្ឋាយ ករោន្តេសុបិ អនាបត្តិ.

ន សាមណេរោតិ អញ្ញោ សាមណេរោ ន គហេតព្ពោ. ឧបជ្ឈំ ទត្វា គហិតសាមណេរាបិ វត្តព្ពា – ‘‘អហំ វិនយកម្មំ ករោមិ, មយ្ហំ វត្តំ មា ករោថ, មា មំ គាមប្បវេសនំ អាបុច្ឆថា’’តិ. សចេ ឯវំ វុត្តេបិ ករោន្តិយេវ, វារិតកាលតោ បដ្ឋាយ ករោន្តេសុបិ អនាបត្តិ. ភិក្ខុនោវាទកសម្មុតិ នាម អាធិបច្ចដ្ឋានភូតាតិ បដិក្ខិត្តា, តស្មា ភិក្ខុសង្ឃស្ស វត្តព្ពំ – ‘‘ភន្តេ, អហំ វិនយកម្មំ ករោមិ, ភិក្ខុនោវាទកំ ជានាថា’’តិ, បដិពលស្ស វា ភិក្ខុស្ស ភារោ កាតព្ពោ. អាគតា ភិក្ខុនិយោ ‘‘សង្ឃសន្តិកំ គច្ឆថ, សង្ឃោ វោ ឱវាទទាយកំ ជានិស្សតី’’តិ វា ‘‘អហំ វិនយកម្មំ ករោមិ, អសុកភិក្ខុស្ស នាម សន្តិកំ គច្ឆថ, សោ វោ ឱវាទំ ទស្សតី’’តិ វា វត្តព្ពា.

សា អាបត្តីតិ សុក្កវិស្សដ្ឋិយា បរិវាសេ ទិន្នេ សុក្កវិស្សដ្ឋិ នាបជ្ជិតព្ពា. អញ្ញា វា តាទិសិកាតិ កាយសំសគ្គាទិគរុកាបត្តិ. តតោ វា បាបិដ្ឋតរាតិ បារាជិកាបត្តិ; សត្តសុ ហិ អាបត្តីសុ ទុព្ភាសិតាបត្តិ បាបិដ្ឋា; ទុក្កដាបត្តិ បាបិដ្ឋតរា; ទុក្កដាបត្តិ បាបិដ្ឋា, បាដិទេសនីយាបត្តិ បាបិដ្ឋតរាតិ ឯវំ បាចិត្តិយថុល្លច្ចយសង្ឃាទិសេសបារាជិកាបត្តីសុ នយោ នេតព្ពោ. តាសំ វត្ថូសុបិ ទុព្ភាសិតវត្ថុ បាបិដ្ឋំ, ទុក្កដវត្ថុ បាបិដ្ឋតរន្តិ បុរិមនយេនេវ ភេទោ វេទិតព្ពោ. បណ្ណត្តិវជ្ជសិក្ខាបទេ បន វត្ថុបិ អាបត្តិបិ បាបិដ្ឋា. លោកវជ្ជេ ឧភយម្បិ បាបិដ្ឋតរំ.

កម្មន្តិ បរិវាសកម្មវាចា វុច្ចតិ. តំ កម្មំ ‘‘អកតំ ទុក្កដ’’ន្តិអាទីហិ វា ‘‘កិំ ឥទំ កម្មំ នាម កសិកម្មំ គោរក្ខកម្ម’’ន្តិអាទីហិ វា វចនេហិ ន គរហិតព្ពំ. កម្មិកាតិ យេហិ ភិក្ខូហិ កម្មំ កតំ, តេ វុច្ចន្តិ, តេ ‘‘ពាលា អព្យត្តា’’តិអាទីហិ វចនេហិ ន គរហិតព្ពា. ន សវចនីយំ កាតព្ពន្តិ បលិពោធត្ថាយ វា បក្កោសនត្ថាយ វា សវចនីយំ ន កាតព្ពំ, បលិពោធត្ថាយ ហិ ករោន្តោ ‘‘អហំ អាយស្មន្តំ ឥមស្មិំ វត្ថុស្មិំ សវចនីយំ ករោមិ, ឥមម្ហា អាវាសា ឯកបទម្បិ មា បក្កាមិ, យាវ ន តំ អធិករណំ វូបសន្តំ ហោតី’’តិ ឯវំ ករោតិ. បក្កោសនត្ថាយ ករោន្តោ ‘‘អហំ តេ សវចនីយំ ករោមិ, ឯហិ មយា សទ្ធិំ វិនយធរានំ សម្មុខីភាវំ គច្ឆាមា’’តិ ឯវំ ករោតិ; តទុភយម្បិ ន កាតព្ពំ.

ន អនុវាទោតិ វិហារេ ជេដ្ឋកដ្ឋានំ ន កាតព្ពំ. បាតិមោក្ខុទ្ទេសកេន វា ធម្មជ្ឈេសកេន វា ន ភវិតព្ពំ. នាបិ តេរសសុ សម្មុតីសុ ឯកសម្មុតិវសេនាបិ ឥស្សរិយកម្មំ កាតព្ពំ. ន ឱកាសោតិ ‘‘ករោតុ មេ អាយស្មា ឱកាសំ, អហំ តំ វត្តុកាមោ’’តិ ឯវំ បកតត្តស្ស ឱកាសោ ន ការេតព្ពោ, វត្ថុនា វា អាបត្តិយា វា ន ចោទេតព្ពោ, ‘‘អយំ បុព្ពេ តេ ទោសោ’’តិ ន សារេតព្ពោ. ន ភិក្ខូហិ សម្បយោជេតព្ពន្តិ អញ្ញមញ្ញំ យោជេត្វា កលហោ ន ការេតព្ពោ.

បុរតោតិ សង្ឃត្ថេរេន ហុត្វា បុរតោ ន គន្តព្ពំ, ទ្វាទសហត្ថំ ឧបចារំ មុញ្ចិត្វា ឯកកេន គន្តព្ពំ. និសីទនេបិ ឯសេវ នយោ. អាសនបរិយន្តោតិ ភត្តគ្គាទីសុ សង្ឃនវកាសនំ វុច្ចតិ; ស្វាស្ស ទាតព្ពោ, តត្ថ និសីទិតព្ពំ. សេយ្យាបរិយន្តោតិ សេយ្យានំ បរិយន្តោ, សព្ពលាមកំ មញ្ចបីឋំ. អយញ្ហិ វស្សគ្គេន អត្តនោ បត្តដ្ឋានេ សេយ្យំ គហេតុំ ន លភតិ. សព្ពភិក្ខូហិ វិចិនិត្វា គហិតាវសេសា មង្កុលគូថភរិតា វេត្តលតាទិវិនទ្ធា លាមកសេយ្យា អស្ស ទាតព្ពា. វិហារបរិយន្តោតិ យថា ច សេយ្យា, ឯវំ វសនអាវាសោបិ វស្សគ្គេន អត្តនោ បត្តដ្ឋានេ តស្ស ន វដ្ដតិ. សព្ពភិក្ខូហិ វិចិនិត្វា គហិតាវសេសា បន រជោហតភូមិ ជតុកមូសិកភរិតា បណ្ណសាលា អស្ស ទាតព្ពា. សចេ បកតត្តា សព្ពេ រុក្ខមូលិកា អព្ភោកាសិកា ច ហោន្តិ, ឆន្នំ ន ឧបេន្តិ, សព្ពេបិ ឯតេហិ វិស្សដ្ឋាវាសា នាម ហោន្តិ. តេសុ យំ ឥច្ឆតិ, តំ លភតិ. វស្សូបនាយិកទិវសេ បច្ចយំ ឯកបស្សេ ឋត្វា វស្សគ្គេន គណ្ហិតុំ លភតិ. សេនាសនំ ន លភតិ, និពទ្ធវស្សាវាសិកំ សេនាសនំ គណ្ហិតុកាមេន វត្តំ និក្ខិបិត្វា គហេតព្ពំ.

តេន ច សោ សាទិតព្ពោតិ យំ អស្ស អាសនាទិបរិយន្តំ ភិក្ខូ ទេន្តិ, សោ ឯវ សាទិតព្ពោ. បុរេសមណេន វា បច្ឆាសមណេន វាតិ ញាតិបវារិតដ្ឋានេ ‘‘ឯត្តកេ ភិក្ខូ គហេត្វា អាគច្ឆថា’’តិ និមន្តិតេន ‘‘ភន្តេ, អសុកំ នាម កុលំ ភិក្ខូ និមន្តេសិ, ឯថ តត្ថ គច្ឆាមា’’តិ ឯវំ សំវិធាយ ភិក្ខូ បុរេសមណេ វា បច្ឆាសមណេ វា កត្វា ន គន្តព្ពំ. ‘‘ភន្តេ, អសុកស្មិំ នាម គាមេ មនុស្សា ភិក្ខូនំ អាគមនំ ឥច្ឆន្តិ, សាធុ វតស្ស សចេ តេសំ សង្គហំ ករេយ្យាថា’’តិ ឯវំ បន បរិយាយេន កថេតុំ វដ្ដតិ.

ន អារញ្ញិកង្គន្តិ អាគតាគតានំ អារោចេតុំ ហរាយមានេន អារញ្ញិកធុតង្គំ ន សមាទាតព្ពំ. យេនាបិ បកតិយា សមាទិន្នំ, តេន ទុតិយំ ភិក្ខុំ គហេត្វា អរញ្ញេ អរុណំ ឧដ្ឋាបេតព្ពំ, ន ច ឯកកេន វត្ថព្ពំ. តថា ភត្តគ្គាទីសុ អាសនបរិយន្តេ និសជ្ជាយ ហរាយមានេន បិណ្ឌបាតិកធុតង្គម្បិ ន សមាទាតព្ពំ. យោ បន បកតិយាវ បិណ្ឌបាតិកោ តស្ស បដិសេធោ នត្ថិ.

ន ច តប្បច្ចយាតិ ‘‘នីហដភត្តោ ហុត្វា វិហារេយេវ និសីទិត្វា ភុញ្ជន្តោ រត្តិយោ គណយិស្សាមិ, គច្ឆតោ មេ ភិក្ខុំ ទិស្វា អនារោចេន្តស្ស រត្តិច្ឆេទោ សិយា’’តិ ឥមិនា ការណេន បិណ្ឌបាតោ ន នីហរាបេតព្ពោ. មា មំ ជានិំសូតិ ‘‘មា មំ ឯកភិក្ខុបិ ជានាតូ’’តិ ច ឥមិនា អជ្ឈាសយេន វិហារេ សាមណេរេហិ បចាបេត្វា ភុញ្ជិតុម្បិ ន លភតិ. គាមំ បិណ្ឌាយ បវិសិតព្ពមេវ. គិលានស្ស បន នវកម្មអាចរិយុបជ្ឈាយកិច្ចាទិបសុតស្ស វា វិហារេយេវ អច្ឆិតុំ វដ្ដតិ. សចេបិ គាមេ អនេកសតា ភិក្ខូ វិចរន្តិ, ន សក្កា ហោតិ អារោចេតុំ, គាមកាវាសំ គន្ត្វា សភាគដ្ឋានេ វសិតុំ វដ្ដតិ.

អាគន្តុកេនាតិ កញ្ចិ វិហារំ គតេន តត្ថ ភិក្ខូនំ អារោចេតព្ពំ. សចេ សព្ពេ ឯកដ្ឋានេ ឋិតេ បស្សតិ, ឯកដ្ឋានេ ឋិតេនេវ អារោចេតព្ពំ. អថ រុក្ខមូលាទីសុ វិសុំ វិសុំ ឋិតា ហោន្តិ, តត្ថ តត្ថ គន្ត្វា អារោចេតព្ពំ. សញ្ចិច្ច អនារោចេន្តស្ស រត្តិច្ឆេទោ ច ហោតិ, វត្តភេទេ ច ទុក្កដំ. អថ វិចិនន្តោ ឯកច្ចេ ន បស្សតិ, រត្តិច្ឆេទោវ ហោតិ, ន វត្តភេទទុក្កដំ.

អាគន្តុកស្សាតិ អត្តនោ វសនវិហារំ អាគតស្សាបិ ឯកស្ស វា ពហូនំ វា វុត្តនយេនេវ អារោចេតព្ពំ. រត្តិច្ឆេទវត្តភេទាបិ ចេត្ថ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពា. សចេ អាគន្តុកា មុហុត្តំ វិស្សមិត្វា វា អវិស្សមិត្វា ឯវ វា វិហារមជ្ឈេន គច្ឆន្តិ, តេសម្បិ អារោចេតព្ពំ. សចេ តស្ស អជានន្តស្សេវ គច្ឆន្តិ, អយញ្ច បន គតកាលេ ជានាតិ, គន្ត្វា អារោចេតព្ពំ. សម្បាបុណិតុំ អសក្កោន្តស្ស រត្តិច្ឆេទោវ ហោតិ, ន វត្តភេទទុក្កដំ. យេបិ អន្តោវិហារំ អប្បវិសិត្វា ឧបចារសីមំ ឱក្កមិត្វា គច្ឆន្តិ, អយញ្ច នេសំ ឆត្តសទ្ទំ វា ឧក្កាសិតសទ្ទំ វា ខិបិតសទ្ទំ វា សុត្វាវ អាគន្តុកភាវំ ជានាតិ, គន្ត្វា អារោចេតព្ពំ. គតកាលេ ជានន្តេនបិ អនុពន្ធិត្វា អារោចេតព្ពមេវ. សម្បាបុណិតុំ អសក្កោន្តស្ស រត្តិច្ឆេទោវ ហោតិ, ន វត្តភេទទុក្កដំ. យោបិ រត្តិំយេវ អាគន្ត្វា រត្តិំយេវ គច្ឆតិ, សោបិស្ស រត្តិច្ឆេទំ ករោតិ, អញ្ញាតត្តា បន វត្តភេទទុក្កដំ នត្ថិ. សចេ អជានិត្វាវ អព្ភានំ ករោតិ, អកតមេវ ហោតីតិ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ. តស្មា អធិកា រត្តិយោ គហេត្វា កាតព្ពំ, អយំ អបណ្ណកបដិបទា.

នទីអាទីសុ នាវាយ គច្ឆន្តម្បិ បរតីរេ ឋិតម្បិ អាកាសេន គច្ឆន្តម្បិ បព្ពតតលអរញ្ញាទីសុ ទូរេ ឋិតម្បិ ភិក្ខុំ ទិស្វា សចេ ‘‘ភិក្ខូ’’តិ វវត្ថានំ អត្ថិ, នាវាទីហិ វា គន្ត្វា មហាសទ្ទំ កត្វា វា វេគេន អនុពន្ធិត្វា វា អារោចេតព្ពំ, អនារោចេន្តស្ស រត្តិច្ឆេទោ ចេវ វត្តភេទទុក្កដញ្ច. សចេ វាយមន្តោបិ សម្បាបុណិតុំ វា សាវេតុំ វា ន សក្កោតិ, រត្តិច្ឆេទោវ ហោតិ, ន វត្តភេទទុក្កដំ. សង្ឃសេនាភយត្ថេរោ បន វិសយាវិសយេន កថេតិ – ‘‘វិសយេ កិរ អនារោចេន្តស្ស រត្តិច្ឆេទោ ចេវ វត្តភេទទុក្កដញ្ច ហោតិ, អវិសយេ បន ឧភយម្បិ នត្ថី’’តិ. ករវីកតិស្សត្ថេរោ ‘‘សមណោ អយន្តិ វវត្ថានមេវ បមាណំ, សចេបិ អវិសយោ ហោតិ, វត្តភេទទុក្កដមេវ នត្ថិ, រត្តិច្ឆេទោ បន ហោតិយេវា’’តិ អាហ.

ឧបោសថេតិ ‘‘ឧបោសថំ សម្បាបុណិស្សាមា’’តិ អាគន្តុកា ភិក្ខូ អាគច្ឆន្តិ, ឥទ្ធិយា គច្ឆន្តាបិ ឧបោសថភាវំ ញត្វា ឱតរិត្វា ឧបោសថំ ករោន្តិ, តស្មា អាគន្តុកសោធនត្ថំ ឧបោសថទិវសេ អារោចេតព្ពំ. បវារណាយបិ ឯសេវ នយោ. គិលានោតិ គន្តុំ អសមត្ថោ. ទូតេនាតិ ឯត្ថ អនុបសម្បន្នំ បេសេតុំ ន វដ្ដតិ, ភិក្ខុំ បេសេត្វា អារោចាបេតព្ពំ.

អភិក្ខុកោ អាវាសោតិ សុញ្ញវិហារោ; យត្ថ ឯកោបិ ភិក្ខុ នត្ថិ, តត្ថ វាសត្ថាយ ន គន្តព្ពំ. ន ហិ តត្ថ វុត្ថរត្តិយោ គណនូបិកា ហោន្តិ, បកតត្តេន បន សទ្ធិំ វដ្ដតិ. ទសវិធន្តរាយេ បន សចេបិ រត្តិយោ គណនូបិកា ន ហោន្តិ, អន្តរាយតោ បរិមុច្ចនត្ថាយ គន្តព្ពមេវ. តេន វុត្តំ – ‘‘អញ្ញត្រ អន្តរាយា’’តិ. នានាសំវាសកេហិ សទ្ធិំ វិនយកម្មំ កាតុំ ន វដ្ដតិ. តេសំ អនារោចនេបិ រត្តិច្ឆេទោ នត្ថិ, អភិក្ខុកាវាសសទិសមេវ ហោតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘យត្ថស្សុ ភិក្ខូ នានាសំវាសកា’’តិ. សេសំ ឧបោសថក្ខន្ធកេ វុត្តនយមេវ.

៨១. ឯកច្ឆន្នេ អាវាសេតិអាទីសុ អាវាសោ នាម វសនត្ថាយ កតសេនាសនំ. អនាវាសោ នាម ចេតិយឃរំ ពោធិឃរំ សម្មុញ្ជនិអដ្ដកោ ទារុអដ្ដកោ បានីយមាឡោ វច្ចកុដិ ទ្វារកោដ្ឋកោតិ ឯវមាទិ. តតិយបទេន តទុភយម្បិ គហិតំ. ឯតេសុ យត្ថ កត្ថចិ ឯកច្ឆន្នេ ឆទនតោ ឧទកបតនដ្ឋានបរិច្ឆិន្នេ ឱកាសេ ឧក្ខិត្តកោ វសិតុំ ន លភតិ. ‘‘បារិវាសិកោ បន អន្តោអាវាសេយេវ ន លភតី’’តិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ. មហាអដ្ឋកថាយំ បន ‘‘អវិសេសេន ឧទកបាតេន វារិត’’ន្តិ វុត្តំ. កុរុន្ទិយំ ‘‘ឯតេសុ ឯត្តកេសុ បញ្ចវណ្ណច្ឆទនពទ្ធដ្ឋានេសុ បារិវាសិកស្ស ច ឧក្ខិត្តកស្ស ច បកតត្តេន សទ្ធិំ ឧទកបាតេន វារិត’’ន្តិ វុត្តំ. តស្មា នានូបចារេបិ ឯកច្ឆន្នេ ន វដ្ដតិ. សចេ បនេត្ថ តទហុបសម្បន្នេបិ បកតត្តេ បឋមំ បវិសិត្វា និបន្នេ សដ្ឋិវស្សោបិ បារិវាសិកោ បច្ឆា បវិសិត្វា ជានន្តោ និបជ្ជតិ, រត្តិច្ឆេទោ ចេវ វត្តភេទទុក្កដញ្ច. អជានន្តស្ស រត្តិច្ឆេទោវ ន វត្តភេទទុក្កដំ. សចេ បន តស្មិំ បឋមំ និបន្នេ បច្ឆា បកតត្តោ បវិសិត្វា និបជ្ជតិ, បារិវាសិកោ ច ជានាតិ, រត្តិច្ឆេទោ ចេវ វត្តភេទទុក្កដញ្ច. នោ ចេ ជានាតិ, រត្តិច្ឆេទោវ ន វត្តភេទទុក្កដំ.

វុដ្ឋាតព្ពំ និមន្តេតព្ពោតិ តទហុបសម្បន្នម្បិ ទិស្វា វុដ្ឋាតព្ពមេវ; វុដ្ឋាយ ច ‘‘អហំ ឥមិនា សុខនិសិន្នោ វុដ្ឋាបិតោ’’តិ បរម្មុខេន ន គន្តព្ពំ, ‘‘ឥទំ អាចរិយ-អាសនំ, ឯត្ថ និសីទថា’’តិ ឯវំ និមន្តេតព្ពោយេវ. នវកេន បន ‘‘មហាថេរំ ឱពទ្ធំ ករោមី’’តិ បារិវាសិកត្ថេរស្ស សន្តិកំ ន គន្តព្ពំ. ឯកាសនេតិ សមានវស្សិកាសនេ មញ្ចេ វា បីឋេ វា. ន ឆមាយំ និសិន្នេតិ បកតត្តេ ភូមិយំ និសិន្នេ ឥតរេន អន្តមសោ តិណសន្ថារេបិ ឧច្ចតរេ វាលិកាតលេបិ វា ន និសីទិតព្ពំ, ទ្វាទសហត្ថំ បន ឧបចារំ មុញ្ចិត្វា និសីទិតុំ វដ្ដតិ. ឯកចង្កមេតិ សហាយេន វិយ សទ្ធិំ ចង្កមន្តោ ឯកស្មិំ ចង្កមេ.

ឆមាយំ ចង្កមន្តន្តិ ឆមាយំ ចង្កមន្តេ, អយមេវ វា បាឋោ. អយំ បនេត្ថ អត្ថោ – អកតបរិច្ឆេទាយ ភូមិយា ចង្កមន្តេ បរិច្ឆេទំ កត្វា វាលិកំ អាកិរិត្វា អាលម្ពនំ យោជេត្វា កតចង្កមេ នីចេបិ ន ចង្កមិតព្ពំ, កោ បន វាទោ ឥដ្ឋកាចយសម្បន្នេ វេទិកាបរិក្ខិត្តេតិ! សចេ បន បាការបរិក្ខិត្តោ ហោតិ ទ្វារកោដ្ឋកយុត្តោ បព្ពតន្តរវនន្តរគុម្ពន្តរេសុ វា សុប្បដិច្ឆន្នោ, តាទិសេ ចង្កមេ ចង្កមិតុំ វដ្ដតិ. អប្បដិច្ឆន្នេបិ ឧបចារំ មុញ្ចិត្វា វដ្ដតិ.

វុឌ្ឍតរេនាតិ ឯត្ថ សចេ វុឌ្ឍតរេ បារិវាសិកេ បឋមំ និបន្នេ ឥតរោ ជានន្តោ បច្ឆា និបជ្ជតិ, រត្តិច្ឆេទោ ចស្ស ហោតិ វត្តភេទេ ច ទុក្កដំ. វុឌ្ឍតរស្ស បន រត្តិច្ឆេទោវ ន វត្តភេទទុក្កដំ. អជានិត្វា និបជ្ជតិ, ទ្វិន្នម្បិ វត្តភេទោ នត្ថិ, រត្តិច្ឆេទោ បន ហោតិ. អថ នវកបារិវាសិកេ បឋមំ និបន្នេ វុឌ្ឍតរោ បច្ឆា និបជ្ជតិ, នវកោ ច ជានាតិ, រត្តិ ចស្ស ឆិជ្ជតិ, វត្តភេទេ ច ទុក្កដំ ហោតិ. វុឌ្ឍតរស្ស រត្តិច្ឆេទោវ ន វត្តភេទោ. នោ ចេ ជានាតិ, ទ្វិន្នម្បិ វត្តភេទោ នត្ថិ, រត្តិច្ឆេទោ បន ហោតិ. សចេ ទ្វេបិ អបច្ឆាបុរិមំ និបជ្ជន្តិ, វុឌ្ឍតរស្ស រត្តិច្ឆេទោវ ឥតរស្ស វត្តភេទោបីតិ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ. ទ្វេ បារិវាសិកា សមវស្សា, ឯកោ បឋមំ និបន្នោ, ឯកោ ជានន្តោវ បច្ឆា និបជ្ជតិ, រត្តិ ច ឆិជ្ជតិ, វត្តភេទេ ច ទុក្កដំ. បឋមំ និបន្នស្ស រត្តិច្ឆេទោវ ន វត្តភេទោ. សចេ បច្ឆា និបជ្ជន្តោបិ ន ជានាតិ, ទ្វិន្នម្បិ វត្តភេទោ នត្ថិ, រត្តិច្ឆេទោ បន ហោតិ. សចេ ទ្វេបិ អបច្ឆាបុរិមំ និបជ្ជន្តិ, ទ្វិន្នម្បិ រត្តិច្ឆេទោយេវ, ន វត្តភេទោ. សចេ ហិ ទ្វេ បារិវាសិកា ឯកតោ វសេយ្យុំ, តេ អញ្ញមញ្ញស្ស អជ្ឈាចារំ ញត្វា អគារវា វា វិប្បដិសារិនោ វា ហុត្វា បាបិដ្ឋតរំ វា អាបត្តិំ អាបជ្ជេយ្យុំ វិព្ភមេយ្យុំ វា, តស្មា នេសំ សហសេយ្យា សព្ពប្បការេន បដិក្ខិត្តា. សេសំ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ. មូលាយបដិកស្សនារហាទយោ ចេត្ថ បារិវាសិកានំ បកតត្តដ្ឋានេ ឋិតាតិ វេទិតព្ពា.

បារិវាសិកចតុត្ថោ ចេ, ភិក្ខវេ, បរិវាសន្តិ ឯត្ថ បារិវាសិកំ ចតុត្ថំ កត្វា អញ្ញស្ស បរិវាសទានាទីនិ កាតុំ ន វដ្ដតិ. ឯតេស្វេវាយំ គណបូរកោ ន ហោតិ, សេសសង្ឃកម្មេសុ ហោតិ. គណេ បន អប្បហោន្តេ វត្តំ និក្ខិបាបេត្វា គណបូរកោ កាតព្ពោតិ.

៨៣. ឥមំ បន វត្តកថំ សុត្វា វិនយធរឧបាលិត្ថេរស្ស រហោគតស្ស ឯវំ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘‘ភគវតា ពហុ បារិវាសិកវត្តំ បញ្ញត្តំ, កតិហិ នុ ខោ ឯត្ថ ការណេហិ រត្តិច្ឆេទោ ហោតី’’តិ! សោ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា តមត្ថំ បុច្ឆិ. ភគវា ចស្ស ព្យាកាសិ. តេន វុត្តំ – ‘‘អថ ខោ អាយស្មា ឧបាលិ…បេ… រត្តិច្ឆេទា’’តិ. តត្ថ សហវាសោតិ យ្វាយំ បកតត្តេន ភិក្ខុនា សទ្ធិំ ឯកច្ឆន្នេតិអាទិនា នយេន វុត្តោ ឯកតោ វាសោ. វិប្បវាសោតិ ឯកកស្សេវ វាសោ. អនារោចនាតិ អាគន្តុកាទីនំ អនារោចនា. ឯតេសុ តីសុ ឯកេកេន ការណេន រត្តិច្ឆេទោ ហោតិ.

៨៤. ន សក្កោន្តីតិ សង្ឃស្ស មហន្តតាយ តត្ថ តត្ថ គន្ត្វា សព្ពេសំ អារោចេតុំ អសក្កោន្តា សោធេតុំ ន សក្កោន្តិ. បរិវាសំ និក្ខិបាមិ, វត្តំ និក្ខិបាមីតិ ឥមេសុ ទ្វីសុ បទេសុ ឯកេនាបិ និក្ខិត្តោវ ហោតិ បរិវាសោ; ទ្វីហិ សុនិក្ខិត្តោយេវ. សមាទានេបិ ឯសេវ នយោ. ឯវំ វត្តំ សមាទិយិត្វា បរិវុត្ថបរិវាសស្ស មានត្តំ គណ្ហតោ បុន វត្តសមាទានកិច្ចំ នត្ថិ, សមាទិន្នវត្តោយេវ ហេស តស្មាស្ស ឆារត្តំ មានត្តំ ទាតព្ពំ, ចិណ្ណមានត្តោ អព្ភេតព្ពោ. ឯវំ អនាបត្តិកោ ហុត្វា សុទ្ធន្តេ បតិដ្ឋិតោ តិស្សោ សិក្ខា បូរេត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សតីតិ.

បារិវាសិកវត្តកថា និដ្ឋិតា.

មូលាយបដិកស្សនារហវត្តកថា

៨៦. មូលាយបដិកស្សនារហា ភិក្ខូ សាទិយន្តិ បកតត្តានន្តិ ឋបេត្វា នវកតរំ មូលាយបដិកស្សនារហំ អវសេសានំ អន្តមសោ បារិវាសិកាទីនម្បិ. ឥមេសញ្ហិ បារិវាសិកមូលាយបដិកស្សនារហមានត្តារហមានត្តាចារិកព្ភានារហានំ បញ្ចន្នំ ឋបេត្វា អត្តនោ អត្តនោ នវកតរំ, សេសា សព្ពេ បកតត្តា ឯវ. កស្មា? មិថុ យថាវុឌ្ឍំ អភិវាទនាទីនំ អនុញ្ញាតត្តា. តេន វុត្តំ – ‘‘អវសេសានំ អន្តមសោ បារិវាសិកាទីនម្បី’’តិ. មូលាយបដិកស្សនារហាទិលក្ខណំ បន នេសំ បរតោ អាវិភវិស្សតិ. សេសមេត្ថ ឥតោ បរេសុ ច មានត្តារហាទិវត្តេសុ បារិវាសិកវត្តេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ.

៨៧. មូលាយបដិកស្សនារហចតុត្ថោ ចេតិអាទីសុបិ យថេវ បារិវាសិកោ; ឯវំ ឯតេបិ ឯតេសុ វិនយកម្មេសុ គណបូរកា ន ហោន្តិ, សេសសង្ឃកម្មេសុ ហោន្តិ.

មូលាយបដិកស្សនារហវត្តកថា និដ្ឋិតា.

មានត្តចារិកវត្តកថា

៩០. មានត្តចារិកស្ស វត្តេសុ ‘‘ទេវសិកំ អារោចេតព្ព’’ន្តិ វិសេសោ.

៩២. រត្តិច្ឆេទេសុ ឩនេ គណេតិ ឯត្ថ គណោតិ ចត្តារោ វា អតិរេកា វា; តស្មា សចេបិ តីហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ វសតិ, រត្តិច្ឆេទោ ហោតិយេវ. មានត្តនិក្ខេបសមាទានេសុ វុត្តសទិសោវ វិនិច្ឆយោ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

មានត្តចារិកវត្តកថា និដ្ឋិតា.

បារិវាសិកក្ខន្ធកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.