៤. ជាណុស្សោណិព្រាហ្មណសុត្តវណ្ណនា

៤. ចតុត្ថេ សព្ពសេតេន វឡវាភិរថេនាតិ សកលសេតេន ចតូហិ វឡវាហិ យុត្តរថេន. សោ កិរ សព្ពោ សចក្កបញ្ជរកុព្ពរោ រជតបរិក្ខិត្តោ ហោតិ. រថោ ច នាមេស ទុវិធោ ហោតិ – យោធរថោ, អលង្ការរថោតិ. តត្ថ យោធរថោ ចតុរស្សសណ្ឋានោ ហោតិ នាតិមហា ទ្វិន្នំ តិណ្ណំ វា ជនានំ គហណសមត្ថោ. អលង្ការរថោ មហា ហោតិ ទីឃតោ ទីឃោ បុថុលតោ បុថុលោ ច, តត្ថ ឆត្តគ្គាហកោ វាលពីជនិគ្គាហកោ តាលវណ្ដគ្គាហកោតិ ឯវំ អដ្ឋ វា ទស វា សុខេនេវ ឋាតុំ វា និសីទិតុំ វា និបជ្ជិតុំ វា សក្កោន្តិ. អយម្បិ អលង្ការរថោយេវ.

សេតា សុទំ អស្សាតិ តា វឡវា បកតិយា សេតវណ្ណាវ. សេតាលង្ការាតិ បសាធនំ តាសំ រជតមយំ អហោសិ. សេតោ រថោតិ រថោបិ វុត្តនយេនេវ រជតបរិក្ខិត្តត្តា តត្ថ តត្ថ ទន្តកម្មខចិតត្តា ច សេតោវ. សេតបរិវារោតិ យថា អញ្ញេ រថា សីហចម្មបរិវារាបិ ហោន្តិ, ព្យគ្ឃចម្មបរិវារាបិ បណ្ឌុកម្ពលបរិវារាបិ ហោន្តិ, ន ឯវំ ឯស. ឯស បន ឃនទុកូលេន បរិវារិតោ អហោសិ. សេតា រស្មិយោតិ រស្មិយោបិ រជតបនាឡិសុបរិក្ខិត្តា. សេតា បតោទលដ្ឋីតិ បតោទលដ្ឋិបិ រជតបរិក្ខិត្តា.

សេតំ ឆត្តន្តិ រថមជ្ឈេ ឧស្សាបិតឆត្តម្បិ សេតមេវ អហោសិ. សេតំ ឧណ្ហីសន្តិ អដ្ឋង្គុលវិត្ថារោ រជតមយោ ឧណ្ហីសបដ្ដោ សេតោ. សេតានិ វត្ថានីតិ វត្ថានិបិ សេតានិ ផេណបុញ្ជវណ្ណានិ. តេសុ និវាសនំ បញ្ចសតគ្ឃនកំ, ឧត្តរាសង្គោ សហស្សគ្ឃនកោ. សេតា ឧបាហនាតិ ឧបាហនា នាម មគ្គារុឡ្ហស្ស វា ហោន្តិ អដវិំ វា បវិសន្តស្ស. អយំ បន រថំ អភិរុឡ្ហោ, តេនស្ស តទនុច្ឆវិកោ រជតបដិសេវិតោ បាទាលង្ការោ នាម ឯស ឯវំ វុត្តោតិ វេទិតព្ពោ. សេតាយ សុទំ វាលពីជនិយាតិ ផលិកមយទណ្ឌាយ សេតចមរវាលពីជនិយា. ន កេវលញ្ច ឯត្តកមេវស្ស សេតំ អហោសិ, សោ បន ព្រាហ្មណោ សេតវិលេបនំ វិលិម្បិ, សេតមាលំ បិឡន្ធិ, ទសសុ អង្គុលីសុ អង្គុលិមុទ្ទិកា កណ្ណេសុ កុណ្ឌលានីតិ ឯវមាទិ អលង្ការោបិស្ស រជតមយោវ អហោសិ. បរិវារព្រាហ្មណាបិស្ស ទសសហស្សមត្តា តថេវ សេតវត្ថវិលេបនមាលាលង្ការា អហេសុំ.

យំ បនេតំ សាវត្ថិយា និយ្យាយន្តន្តិ វុត្តំ, តត្រាយំ និយ្យាយនវិភាវនា – សោ កិរ ឆន្នំ ឆន្នំ មាសានំ ឯកវារំ នគរំ បទក្ខិណំ ករោតិ – ‘‘ឥតោ ឯត្តកេហិ ទិវសេហិ នគរំ បទក្ខិណំ ករិស្សតី’’តិ បុរេតរមេវ ឃោសនា កយិរតិ. តំ សុត្វា យេ នគរតោ ន បក្កន្តា, តេ ន បក្កមន្តិ. យេបិ បក្កន្តា, តេបិ ‘‘បុញ្ញវតោ សិរិសម្បត្តិំ បស្សិស្សាមា’’តិ អាគច្ឆន្តិ. យំ ទិវសំ ព្រាហ្មណោ នគរំ អនុវិចរតិ, តទា បាតោវ នគរវីថិយោ សម្មជ្ជិត្វា វាលិកំ ឱកិរិត្វា លាជបញ្ចមេហិ បុប្ផេហិ វិប្បកិរិត្វា បុណ្ណឃដេ ឋបេត្វា កទលិយោ ច ធជេ ច ឧស្សាបេត្វា សកលនគរំ ធូបិតវាសិតំ ករោន្តិ.

ព្រាហ្មណោ បាតោវ សីសំ ន្ហាយិត្វា បុរេភត្តំ ភុញ្ជិត្វា វុត្តនយេនេវ សេតវត្ថាទីហិ អត្តានំ អលង្ករិត្វា បាសាទា ឱរុយ្ហ រថំ អភិរុហតិ. អថ នំ តេ ព្រាហ្មណា សព្ពសេតវត្ថវិលេបនមាលាលង្ការា សេតច្ឆត្តានិ គហេត្វា បរិវារេន្តិ. តតោ មហាជនស្ស សន្និបាតត្ថំ បឋមំយេវ តរុណទារកានំ ផលាផលានិ វិកិរន្តិ, តទនន្តរំ មាសករូបាទីនិ, តទនន្តរំ កហាបណេ វិកិរន្តិ. មហាជនោ សន្និបតតិ, ឧក្កុដ្ឋិយោ ចេវ ចេលុក្ខេបា ច វត្តន្តិ. អថ ព្រាហ្មណោ មង្គលិកសោវត្ថិកាទីសុ មង្គលានិ ចេវ សុវត្ថិយោ ច ករោន្តេសុ មហាសម្បត្តិយា នគរំ អនុវិចរតិ. បុញ្ញវន្តា មនុស្សា ឯកភូមិកាទិបាសាទេ អារុយ្ហ សុកបត្តសទិសានិ វាតបានកវាដានិ វិវរិត្វា ឱលោកេន្តិ. ព្រាហ្មណោបិ អត្តនោ យសសិរិសម្បត្តិយា នគរំ អជ្ឈោត្ថរន្តោ វិយ ទក្ខិណទ្វារាភិមុខោ ហោតិ. តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ.

តមេនំ ជនោ ទិស្វាតិ មហាជនោ តំ រថំ ទិស្វា. ព្រហ្មន្តិ សេដ្ឋាធិវចនមេតំ. ព្រហ្មំ វត ភោ យានន្តិ សេដ្ឋយានសទិសំ វត ភោ យានន្តិ អយមេត្ថ អត្ថោ. ឥមស្សេវ ខោ ឯតន្តិ, អានន្ទ, មនុស្សា នាម វណ្ណភាណកានំ ធនំ ទត្វា អត្តនោ ទារិកានំ វណ្ណគីតំ គាយាបេន្តិ ‘‘អភិរូបោ ហោតិ ទស្សនីយោ មហទ្ធនោ មហាភោគោ’’តិ, ន ច តេន វណ្ណភណនមត្តេន អភិរូបា វា ហោន្តិ មហទ្ធនា វា, ឯវមេវ មហាជនោ ព្រាហ្មណស្ស រថំ ទិស្វា – ‘‘ព្រហ្មំ វត ភោ យាន’’ន្តិ កិញ្ចាបិ ឯវំ វណ្ណំ ភណតិ, ន បនេតំ យានំ វណ្ណភណនមត្តេនេវ ព្រហ្មយានំ នាម ហោតិ. លាមកញ្ហិ ឯតំ ឆវំ. បរមត្ថេន បន ឥមស្សេវ ខោ ឯតំ, អានន្ទ, អរិយស្ស អដ្ឋង្គិកស្ស មគ្គស្ស អធិវចនំ. អយញ្ហិ សព្ពទោសវិគមេន សេដ្ឋោ, ឥមិនា ច អរិយា និព្ពានំ យន្តីតិ ព្រហ្មយានំ ឥតិបិ, ធម្មភូតត្តា យានត្តា ច ធម្មយានំ ឥតិបិ, អនុត្តរត្តា កិលេសសង្គាមស្ស ច វិជិតត្តា អនុត្តរោ សង្គាមវិជយោ ឥតិបិ វត្តុំ វដ្ដតិ.

ឥទានិស្ស និទ្ទោសភាវញ្ចេវ សង្គាមវិជយភាវញ្ច ទស្សេន្តោ រាគវិនយបរិយោសានាតិអាទិមាហ. តត្ថ រាគំ វិនយមានា បរិយោសាបេតិ បរិយោសានំ គច្ឆតិ និប្ផជ្ជតីតិ រាគវិនយបរិយោសានា. ឯស នយោ សព្ពត្ថ.

យស្ស សទ្ធា ច បញ្ញា ចាតិ យស្ស អរិយមគ្គយានស្ស សទ្ធានុសារិវសេន សទ្ធា, ធម្មានុសារិវសេន បញ្ញាតិ ឥមេ ទ្វេ ធម្មា សទា ធុរំ យុត្តា, តត្រមជ្ឈត្តតាយុគេ យុត្តាតិ អត្ថោ. ហិរី ឦសាតិ អត្តនា សទ្ធិំ អធិវិដ្ឋេន ពហិទ្ធាសមុដ្ឋានេន ឱត្តប្បេន សទ្ធិំ អជ្ឈត្តសមុដ្ឋានា ហិរី យស្ស មគ្គរថស្ស ឦសា. មនោ យោត្តន្តិ វិបស្សនាចិត្តញ្ច មគ្គចិត្តញ្ច យោត្តំ. យថា ហិ រថស្ស វាកាទិមយំ យោត្តំ គោណេ ឯកាពទ្ធេ ករោតិ ឯកសង្គហិតេ, ឯវំ មគ្គរថស្ស លោកិយវិបស្សនាចិត្តំ អតិរេកបញ្ញាស, លោកុត្តរវិបស្សនាចិត្តំ អតិរេកសដ្ឋិ កុសលធម្មេ ឯកាពទ្ធេ ឯកសង្គហេ ករោតិ. តេន វុត្តំ ‘‘មនោ យោត្ត’’ន្តិ. សតិ អារក្ខសារថីតិ មគ្គសម្បយុត្តា សតិ អារក្ខសារថិ. យថា ហិ រថស្ស អារក្ខោ សារថិ នាម យោគ្គិយោ. ធុរំ វាហេតិ យោជេតិ អក្ខំ អព្ភញ្ជតិ រថំ បេសេតិ រថយុត្តកេ និព្ពិសេវនេ ករោតិ, ឯវំ មគ្គរថស្ស សតិ. អយញ្ហិ អារក្ខបច្ចុបដ្ឋានា ចេវ កុសលាកុសលានញ្ច ធម្មានំ គតិយោ សមន្វេសតីតិ វុត្តា.

រថោតិ អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គរថោ. សីលបរិក្ខារោតិ ចតុបារិសុទ្ធិសីលាលង្ការោ. ឈានក្ខោតិ វិបស្សនាសម្បយុត្តានំ បញ្ចន្នំ ឈានង្គានំ វសេន ឈានមយអក្ខោ. ចក្កវីរិយោតិ វីរិយចក្កោ, កាយិកចេតសិកសង្ខាតានិ ទ្វេ វីរិយានិ អស្ស ចក្កានីតិ អត្ថោ. ឧបេក្ខា ធុរសមាធីតិ ធុរស្ស សមាធិ, ឧន្នតោនតាការស្ស អភាវេន ទ្វិន្នម្បិ យុគបទេសានំ សមតាតិ អត្ថោ. អយញ្ហិ តត្រមជ្ឈត្តុបេក្ខា ចិត្តុប្បាទស្ស លីនុទ្ធច្ចភាវំ ហរិត្វា បយោគមជ្ឈត្តេ ចិត្តំ ឋបេតិ, តស្មា ឥមស្ស មគ្គរថស្ស ‘‘ធុរសមាធី’’តិ វុត្តា. អនិច្ឆា បរិវារណន្តិ ពាហិរករថស្ស សីហចម្មាទីនិ វិយ ឥមស្សាបិ អរិយមគ្គរថស្ស អលោភសង្ខាតា អនិច្ឆា បរិវារណំ នាម.

អព្យាបាទោតិ មេត្តា ច មេត្តាបុព្ពភាគោ ច. អវិហិំសាតិ ករុណា ច ករុណាបុព្ពភាគោ ច. វិវេកោតិ កាយវិវេកាទិ តិវិធវិវេកោ. យស្ស អាវុធន្តិ យស្ស អរិយមគ្គរថេ ឋិតស្ស កុលបុត្តស្ស ឯតំ បញ្ចវិធំ អាវុធំ. យថា ហិ រថេ ឋិតោ បញ្ចហិ អាវុធេហិ សបត្តេ វិជ្ឈតិ, ឯវំ យោគាវចរោបិ ឥមស្មិំ លោកិយលោកុត្តរមគ្គរថេ ឋិតោ មេត្តាយ ទោសំ វិជ្ឈតិ, ករុណាយ វិហិំសំ, កាយវិវេកេន គណសង្គណិកំ, ចិត្តវិវេកេន កិលេសសង្គណិកំ, ឧបធិវិវេកេន សព្ពាកុសលំ វិជ្ឈតិ. តេនស្សេតំ បញ្ចវិធំ ‘‘អាវុធ’’ន្តិ វុត្តំ. តិតិក្ខាតិ ទុរុត្តានំ ទុរាគតានំ វចនបថានំ អធិវាសនក្ខន្តិ. ចម្មសន្នាហោតិ សន្នទ្ធចម្មោ. យថា ហិ រថេ ឋិតោ រថិកោ បដិមុក្កចម្មោ អាគតាគតេ សរេ ខមតិ, ន នំ តេ វិជ្ឈន្តិ, ឯវំ អធិវាសនក្ខន្តិសមន្នាគតោ ភិក្ខុ អាគតាគតេ វចនបថេ ខមតិ, ន នំ តេ វិជ្ឈន្តិ. តស្មា ‘‘តិតិក្ខា ចម្មសន្នាហោ’’តិ វុត្តោ. យោគក្ខេមាយ វត្តតីតិ ចតូហិ យោគេហិ ខេមាយ និព្ពានាយ វត្តតិ, និព្ពានាភិមុខោ គច្ឆតិយេវ, ន តិដ្ឋតិ ន ភិជ្ជតីតិ អត្ថោ.

ឯតទត្តនិ សម្ភូតន្តិ ឯតំ មគ្គយានំ អត្តនោ បុរិសការំ និស្សាយ លទ្ធត្តា អត្តនិ សម្ភូតំ នាម ហោតិ. ព្រហ្មយានំ អនុត្តរន្តិ អសទិសំ សេដ្ឋយានំ. និយ្យន្តិ ធីរា លោកម្ហាតិ យេសំ ឯតំ យានំ អត្ថិ, តេ ធីរា បណ្ឌិតបុរិសា លោកម្ហា និយ្យន្តិ គច្ឆន្តិ. អញ្ញទត្ថូតិ ឯកំសេន. ជយំ ជយន្តិ រាគាទយោ សបត្តេ ជិនន្តា ជិនន្តា.