១. និព្ពានបញ្ហាសុត្តវណ្ណនា

៣១៤. ជម្ពុខាទកសំយុត្តេ ជម្ពុខាទកោ បរិព្ពាជកោតិ ឯវំនាមោ ថេរស្ស ភាគិនេយ្យោ ឆន្នបរិព្ពាជកោ. យោ ខោ អាវុសោ រាគក្ខយោតិ និព្ពានំ អាគម្ម រាគោ ខីយតិ, តស្មា និព្ពានំ រាគក្ខយោតិ វុច្ចតិ. ទោសមោហក្ខយេសុបិ ឯសេវ នយោ.

យោ បន ឥមិនាវ សុត្តេន កិលេសក្ខយមត្តំ និព្ពានន្តិ វទេយ្យ, សោ វត្តព្ពោ ‘‘កស្ស កិលេសានំ ខយោ, កិំ អត្តនោ, ឧទាហុ បរេស’’ន្តិ? អទ្ធា ‘‘អត្តនោ’’តិ វក្ខតិ. តតោ បុច្ឆិតព្ពោ ‘‘គោត្រភុញាណស្ស កិំ អារម្មណ’’ន្តិ? ជានមានោ ‘‘និព្ពាន’’ន្តិ វក្ខតិ. កិំ បន គោត្រភុញាណក្ខណេ កិលេសា ខីណា ខីយន្តិ ខីយិស្សន្តីតិ? ‘‘ខីណា’’តិ វា ‘‘ខីយន្តី’’តិ វា ន វត្តព្ពា, ‘‘ខីយិស្សន្តី’’តិ បន វត្តព្ពាតិ. កិំ បន តេសុ អខីណេសុយេវ កិលេសេសុ គោត្រភុញាណំ កិលេសក្ខយំ អារម្មណំ ករោតីតិ? អទ្ធា ឯវំ វុត្តេ និរុត្តរោ ភវិស្សតិ.

មគ្គញាណេនាបិ ចេតំ យោជេតព្ពំ. មគ្គក្ខណេបិ ហិ កិលេសា ‘‘ខីណា’’តិ វា ‘‘ខីយិស្សន្តី’’តិ វា ន វត្តព្ពា, ‘‘ខីយន្តី’’តិ បន វត្តព្ពា, ន ច អខីណេសុយេវ កិលេសេសុ កិលេសក្ខយោ អារម្មណំ ហោតិ, តស្មា សម្បដិច្ឆិតព្ពមេតំ. យំ អាគម្ម រាគាទយោ ខីយន្តិ, តំ និព្ពានំ. តំ បនេតំ ‘‘រូបិនោ ធម្មា អរូបិនោ ធម្មា’’តិអាទីសុ (ធ. ស. ទុកមាតិកា ១១) ទុកេសុ អរូបិនោ ធម្មាតិ សង្គហិតត្តា ន កិលេសក្ខយមត្តមេវាតិ.