៧. មិគជាលវគ្គោ

១. បឋមមិគជាលសុត្តវណ្ណនា

៦៣. មិគជាលវគ្គស្ស បឋមេ ចក្ខុវិញ្ញេយ្យាតិ ចក្ខុវិញ្ញាណេន បស្សិតព្ពា. សោតវិញ្ញេយ្យាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឥដ្ឋាតិ បរិយិដ្ឋា វា ហោន្តុ មា វា, ឥដ្ឋារម្មណភូតាតិ អត្ថោ. កន្តាតិ កមនីយា. មនាបាតិ មនវឌ្ឍនកា. បិយរូបាតិ បិយជាតិកា. កាមូបសំហិតាតិ អារម្មណំ កត្វា ឧប្បជ្ជមានេន កាមេន ឧបសំហិតា រជនីយាតិ រញ្ជនីយា, រាគុប្បត្តិការណភូតាតិ អត្ថោ. នន្ទីតិ តណ្ហានន្ទី. សំយោគោតិ សំយោជនំ. នន្ទិសំយោជនសំយុត្តោតិ នន្ទីពន្ធនេន ពទ្ធោ. អរញ្ញវនបត្ថានីតិ អរញ្ញានិ ច វនបត្ថានិ ច. តត្ថ កិញ្ចាបិ អភិធម្មេ និប្បរិយាយេន ‘‘និក្ខមិត្វា ពហិ ឥន្ទខីលា សព្ពមេតំ អរញ្ញ’’ន្តិ (វិភ. ៥២៩) វុត្តំ, តថាបិ យំ តំ ‘‘បញ្ចធនុសតិកំ បច្ឆិម’’ន្តិ (បារា. ៦៥៤) អរញ្ញកង្គនិប្ផាទកំ សេនាសនំ វុត្តំ, តទេវ អធិប្បេតន្តិ វេទិតព្ពំ. វនបត្ថន្តិ គាមន្តំ អតិក្កមិត្វា មនុស្សានំ អនុបចារដ្ឋានំ, យត្ថ ន កសីយតិ ន វបីយតិ. វុត្តម្បិ ចេតំ –

‘‘វនបត្ថន្តិ ទូរានមេតំ សេនាសនានំ អធិវចនំ. វនបត្ថន្តិ វនសណ្ឌានមេតំ, វនបត្ថន្តិ ភិំសនកានមេតំ, វនបត្ថន្តិ សលោមហំសានមេតំ, វនបត្ថន្តិ បរិយន្តានមេតំ, វនបត្ថន្តិ អមនុស្សូបចារានំ សេនាសនានមេតំ អធិវចន’’ន្តិ (វិភ. ៥៣១).

ឯត្ថ ច បរិយន្តានន្តិ ឥមំ ឯកំ បរិយាយំ ឋបេត្វា សេសបរិយាយេហិ វនបត្ថានិ វេទិតព្ពានិ. បន្តានីតិ បរិយន្តានិ អតិទូរានិ. អប្បសទ្ទានីតិ ឧទុក្ខលមុសលទារកសទ្ទាទីនំ អភាវេន អប្បសទ្ទានិ. អប្បនិគ្ឃោសានីតិ តេសំ តេសំ និន្នាទមហានិគ្ឃោសស្ស អភាវេន អប្បនិគ្ឃោសានិ. វិជនវាតានីតិ សញ្ចរណជនស្ស សរីរវាតវិរហិតានិ. មនុស្សរាហស្សេយ្យកានីតិ មនុស្សានំ រហោកម្មស្ស អនុច្ឆវិកានិ. បដិសល្លានសារុប្បានីតិ និលីយនសារុប្បានិ.

២. ទុតិយមិគជាលសុត្តវណ្ណនា

៦៤. ទុតិយេ នន្ទិនិរោធា ទុក្ខនិរោធោតិ តណ្ហានន្ទិយា និរោធេន វដ្ដទុក្ខស្ស និរោធោ.

៣-៥. បឋមសមិទ្ធិមារបញ្ហាសុត្តាទិវណ្ណនា

៦៥-៦៧. តតិយេ សមិទ្ធីតិ អត្តភាវស្ស សមិទ្ធតាយ ឯវំ លទ្ធនាមោ. តស្ស កិរ ថេរស្ស អត្តភាវោ អភិរូបោ អហោសិ បាសាទិកោ, ឧក្ខិត្តមាលាបុដោ វិយ អលង្កតមាលាគព្ភោ វិយ ច សព្ពាការបារិបូរិយា សមិទ្ធោ. តស្មា សមិទ្ធិត្វេវ សង្ខំ គតោ. មារោតិ មរណំ បុច្ឆតិ. មារបញ្ញត្តីតិ មារោតិ បញ្ញត្តិ នាមំ នាមធេយ្យំ. អត្ថិ តត្ថ មារោ វា មារបញ្ញត្តិ វាតិ តត្ថ មរណំ វា មរណន្តិ ឥទំ នាមំ វា អត្ថីតិ ទស្សេតិ. ចតុត្ថំ ឧត្តានមេវ, តថា បញ្ចមំ.

៦. សមិទ្ធិលោកបញ្ហាសុត្តវណ្ណនា

៦៨. ឆដ្ឋេ លោកោតិ លុជ្ជនបលុជ្ជនដ្ឋេន លោកោ. ឥតិ មិគជាលត្ថេរស្ស អាយាចនសុត្តតោ បដ្ឋាយ បញ្ចសុបិ សុត្តេសុ វដ្ដវិវដ្ដមេវ កថិតំ.

៧. ឧបសេនអាសីវិសសុត្តវណ្ណនា

៦៩. សត្តមេ សីតវនេតិ ឯវំនាមកេ សុសានវនេ. សប្បសោណ្ឌិកបព្ភារេតិ សប្បផណសទិសតាយ ឯវំលទ្ធនាមេ បព្ភារេ. ឧបសេនស្សាតិ ធម្មសេនាបតិនោ កនិដ្ឋភាតិកឧបសេនត្ថេរស្ស. អាសីវិសោ បតិតោ ហោតីតិ ថេរោ កិរ កតភត្តកិច្ចោ មហាចីវរំ គហេត្វា លេណច្ឆាយាយ មន្ទមន្ទេន វាតបានវាតេន ពីជិយមានោ និសីទិត្វា ទុបដ្ដនិវាសនេ សូចិកម្មំ ករោតិ. តស្មិំ ខណេ លេណច្ឆទនេ ទ្វេ អាសីវិសបោតកា កីឡន្តិ. តេសុ ឯកោ បតិត្វា ថេរស្ស អំសកូដេ អវត្ថាសិ. សោ ច ផុដ្ឋវិសោ ហោតិ. តស្មា បតិតដ្ឋានតោ បដ្ឋាយ ថេរស្ស កាយេ ទីបសិខា វិយ វដ្ដិំ បរិយាទិយមានមេវស្ស វិសំ ឱតិណ្ណំ. ថេរោ វិសស្ស តថាគមនំ ទិស្វា កិញ្ចាបិ តំ បតិតមត្តមេវ យថាបរិច្ឆេទេន គតំ, អត្តនោ បន ឥទ្ធិពលេន ‘‘អយំ អត្តភាវោ លេណេ មា វិនស្សតូ’’តិ អធិដ្ឋហិត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ. បុរាយំ កាយោ ឥធេវ វិកិរតីតិ យាវ ន វិកិរតិ, តាវ នំ ពហិទ្ធា នីហរថាតិ អត្ថោ. អញ្ញថត្តន្តិ អញ្ញថាភាវំ. ឥន្ទ្រិយានំ វា វិបរិណាមន្តិ ចក្ខុសោតាទីនំ ឥន្ទ្រិយានំ បកតិវិជហនភាវំ. តត្ថេវ វិកិរីតិ ពហិ នីហរិត្វា ឋបិតដ្ឋានេ មញ្ចកស្មិំយេវ វិកិរិ.

៨. ឧបវាណសន្ទិដ្ឋិកសុត្តវណ្ណនា

៧០. អដ្ឋមេ រូបប្បដិសំវេទីតិ នីលបីតាទិភេទំ អារម្មណំ វវត្ថាបេន្តោ រូបំ បដិសំវិទិតំ ករោតិ, តស្មា រូបប្បដិសំវេទី នាម ហោតិ. រូបរាគប្បដិសំវេទីតិ កិលេសស្ស អត្ថិភាវេនេវ បន រូបរាគំ បដិសំវិទិតំ ករោតិ នាម, តស្មា រូបរាគប្បដិសំវេទីតិ វុច្ចតិ. សន្ទិដ្ឋិកោតិអាទីនិ វិសុទ្ធិមគ្គេ វុត្តត្ថានេវ. នោ ច រូបរាគប្បដិសំវេទីតិ កិលេសស្ស នត្ថិភាវេនេវ ន រូបរាគំ បដិសំវិទិតំ ករោតិ នាម, តស្មា ‘‘នោ ច រូបរាគប្បដិសំវេទី’’តិ វុច្ចតិ. ឥមស្មិំ សុត្តេ សេខាសេខានំ បច្ចវេក្ខណា កថិតា.

៩. បឋមឆផស្សាយតនសុត្តវណ្ណនា

៧១. នវមេ ផស្សាយតនានន្តិ ផស្សាករានំ. អវុសិតន្តិ អវុដ្ឋំ. អារកាតិ ទូរេ. ឯត្ថាហំ, ភន្តេ, អនស្សសន្តិ, ភន្តេ, អហំ ឯត្ថ អនស្សសិំ, នដ្ឋោ នាម អហន្តិ វទតិ. ភគវា – ‘‘អយំ ភិក្ខុ ‘អហំ នាម ឥមស្មិំ សាសនេ នដ្ឋោ’តិ វទតិ, កិន្នុ ខ្វស្ស អញ្ញេសុ ធាតុកម្មដ្ឋាន-កសិណកម្មដ្ឋានាទីសុ អភិយោគោ អត្ថី’’តិ ចិន្តេត្វា, តម្បិ អបស្សន្តោ – ‘‘កតរំ នុ ខោ កម្មដ្ឋានំ ឥមស្ស សប្បាយំ ភវិស្សតី’’តិ ចិន្តេសិ. តតោ ‘‘អាយតនកម្មដ្ឋានមេវ សប្បាយ’’ន្តិ ទិស្វា តំ កថេន្តោ តំ កិំ មញ្ញសិ ភិក្ខូតិអាទិមាហ. សាធូតិ តស្ស ព្យាករណេ សម្បហំសនំ. ឯសេវន្តោ ទុក្ខស្សាតិ អយមេវ វដ្ដទុក្ខស្សន្តោ បរិច្ឆេទោ, និព្ពានន្តិ អត្ថោ.

១០. ទុតិយឆផស្សាយតនសុត្តវណ្ណនា

៧២. ទសមេ អនស្សសន្តិ នស្សសិំ, នដ្ឋោ នាមម្ហិ ឥច្ចេវ អត្ថោ. អាយតិំ អបុនព្ភវាយាតិ ឯត្ថ អាយតិំ អបុនព្ភវោ នាម និព្ពានំ, និព្ពានត្ថាយ បហីនំ ភវិស្សតីតិ អត្ថោ.

១១. តតិយឆផស្សាយតនសុត្តវណ្ណនា

៧៣. ឯកាទសមេ អនស្សសន្តិ នដ្ឋោ, បនស្សសន្តិ អតិនដ្ឋោ. សេសំ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពន្តិ.

មិគជាលវគ្គោ សត្តមោ.