១. អនិច្ចវគ្គោ

១. អជ្ឈត្តានិច្ចសុត្តវណ្ណនា

១. សឡាយតនវគ្គស្ស បឋមេ ចក្ខុន្តិ ទ្វេ ចក្ខូនិ – ញាណចក្ខុ ចេវ មំសចក្ខុ ច. តត្ថ ញាណចក្ខុ បញ្ចវិធំ – ពុទ្ធចក្ខុ, ធម្មចក្ខុ, សមន្តចក្ខុ, ទិព្ពចក្ខុ, បញ្ញាចក្ខូតិ. តេសុ ពុទ្ធចក្ខុ នាម អាសយានុសយញាណញ្ចេវ ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តញាណញ្ច, យំ – ‘‘ពុទ្ធចក្ខុនា លោកំ វោលោកេន្តោ’’តិ (មហាវ. ៩; ម. និ. ១.២៨៣; ២.៣៣៨) អាគតំ. ធម្មចក្ខុ នាម ហេដ្ឋិមា តយោ មគ្គា តីណិ ច ផលានិ, យំ – ‘‘វិរជំ វីតមលំ ធម្មចក្ខុំ ឧទបាទី’’តិ (មហាវ. ១៦; ម. និ. ២.៣៩៥) អាគតំ. សមន្តចក្ខុ នាម សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ, យំ – ‘‘បាសាទមារុយ្ហ សមន្តចក្ខូ’’តិ (មហាវ. ៨; ម. និ. ១.២៨២; ២.៣៣៨) អាគតំ. ទិព្ពចក្ខុ នាម អាលោកផរណេន ឧប្បន្នំ ញាណំ, យំ – ‘‘ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេនា’’តិ (បារា. ១៣; ម. និ. ២.៣៤១) អាគតំ. បញ្ញាចក្ខុ នាម ចតុសច្ចបរិច្ឆេទកញាណំ, យំ – ‘‘ចក្ខុំ ឧទបាទី’’តិ (ស. និ. ៥.១០៨១; មហាវ. ១៥) អាគតំ.

មំសចក្ខុបិ ទុវិធំ – សសម្ភារចក្ខុ, បសាទចក្ខូតិ. តេសុ យ្វាយំ អក្ខិកូបកេ អក្ខិបដលេហិ បរិវារិតោ មំសបិណ្ឌោ, យត្ថ ចតស្សោ ធាតុយោ វណ្ណគន្ធរសោជា សម្ភវោ ជីវិតំ ភាវោ ចក្ខុបសាទោ កាយបសាទោតិ សង្ខេបតោ តេរស សម្ភារា ហោន្តិ. វិត្ថារតោ បន ចតស្សោ ធាតុយោ វណ្ណគន្ធរសោជា សម្ភវោតិ ឥមេ នវ ចតុសមុដ្ឋានវសេន ឆត្តិំស, ជីវិតំ ភាវោ ចក្ខុបសាទោ កាយបសាទោតិ ឥមេ កម្មសមុដ្ឋានា តាវ ចត្តារោតិ ចត្តារីស សម្ភារា ហោន្តិ. ឥទំ សសម្ភារចក្ខុ នាម. យំ បនេត្ថ សេតមណ្ឌលបរិច្ឆិន្នេន កណ្ហមណ្ឌលេន បរិវារិតេ ទិដ្ឋិមណ្ឌលេ សន្និវិដ្ឋំ រូបទស្សនសមត្ថំ បសាទមត្តំ, ឥទំ បសាទចក្ខុ នាម. តស្ស តតោ បរេសញ្ច សោតាទីនំ វិត្ថារកថា វិសុទ្ធិមគ្គេ វុត្តាវ.

តត្ថ យទិទំ បសាទចក្ខុ, តំ គហេត្វា ភគវា – ចក្ខុំ, ភិក្ខវេ, អនិច្ចន្តិអាទិមាហ. តត្ថ – ‘‘ចតូហិ ការណេហិ អនិច្ចំ ឧទយព្ពយវន្តតាយា’’តិអាទិនា នយេន វិត្ថារកថា ហេដ្ឋា បកាសិតាយេវ. សោតម្បិ បសាទសោតមេវ អធិប្បេតំ, តថា ឃានជិវ្ហាកាយា. មនោតិ តេភូមកសម្មសនចារចិត្តំ. ឥតិ ឥទំ សុត្តំ ឆសុ អជ្ឈត្តិកាយតនេសុ តីណិ លក្ខណានិ ទស្សេត្វា កថិតេ ពុជ្ឈនកានំ អជ្ឈាសយេន វុត្តំ.

២-៣. អជ្ឈត្តទុក្ខសុត្តាទិវណ្ណនា

២-៣. ទុតិយំ ទ្វេ លក្ខណានិ, តតិយំ ឯកលក្ខណំ ទស្សេត្វា កថិតេ ពុជ្ឈនកានំ អជ្ឈាសយេន វុត្តំ. សេសានិ បន តេហិ សល្លក្ខិតានិ វា ឯត្តកេនេវ វា សល្លក្ខេស្សន្តីតិ.

៤-៦. ពាហិរានិច្ចសុត្តាទិវណ្ណនា

៤-៦. ចតុត្ថេ រូបគន្ធរសផោដ្ឋព្ពា ចតុសមុដ្ឋានា, សទ្ទោ ទ្វិសមុដ្ឋានោ, ធម្មាតិ តេភូមកធម្មារម្មណំ. ឥទម្បិ ពាហិរេសុ ឆសុ អាយតនេសុ តិលក្ខណំ ទស្សេត្វា កថិតេ ពុជ្ឈនកានំ វសេន វុត្តំ. បញ្ចមេ ឆដ្ឋេ ច ទុតិយតតិយេសុ វុត្តសទិសោវ នយោ.

៧-១២. អជ្ឈត្តានិច្ចាតីតានាគតសុត្តាទិវណ្ណនា

៧-១២. សត្តមាទីនិ អតីតានាគតេសុ ចក្ខាទីសុ អនិច្ចលក្ខណាទីនិ សល្លក្ខេត្វា បច្ចុប្បន្នេសុ ពលវគាហេន កិលមន្តានំ វសេន វុត្តានិ. សេសំ សព្ពត្ថ ហេដ្ឋា វុត្តនយមេវាតិ.

អនិច្ចវគ្គោ បឋមោ.