៩. វនសំយុត្តំ

១. វិវេកសុត្តវណ្ណនា

២២១. វនសំយុត្តស្ស បឋមេ កោសលេសុ វិហរតីតិ សត្ថុ សន្តិកេ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា តស្ស ជនបទស្ស សុលភភិក្ខតាយ តត្ថ គន្ត្វា វិហរតិ. សំវេជេតុកាមាតិ វិវេកំ បដិបជ្ជាបេតុកាមា. វិវេកកាមោតិ តយោ វិវេកេ បត្ថយន្តោ. និច្ឆរតី ពហិទ្ធាតិ ពាហិរេសុ បុថុត្តារម្មណេសុ ចរតិ. ជនោ ជនស្មិន្តិ ត្វំ ជនោ អញ្ញស្មិំ ជនេ ឆន្ទរាគំ វិនយស្សុ. បជហាសីតិ បជហ. ភវាសីតិ ភវ. សតំ តំ សារយាមសេតិ សតិមន្តំ បណ្ឌិតំ តំ មយម្បិ សារយាម, សតំ វា ធម្មំ មយំ តំ សារយាមាតិ អត្ថោ. បាតាលរជោតិ អប្បតិដ្ឋដ្ឋេន បាតាលសង្ខាតោ កិលេសរជោ. មា តំ កាមរជោតិ អយំ កាមរាគរជោ តំ មា អវហរិ, អបាយមេវ មា នេតូតិ អត្ថោ. បំសុកុន្ថិតោតិ បំសុមក្ខិតោ. វិធុនន្តិ វិធុនន្តោ. សិតំ រជន្តិ សរីរលគ្គំ រជំ. សំវេគមាបាទីតិ ទេវតាបិ នាម មំ ឯវំ សារេតីតិ វិវេកមាបន្នោ, ឧត្តមវីរិយំ វា បគ្គយ្ហ បរមវិវេកំ មគ្គមេវ បដិបន្នោតិ. បឋមំ.

២. ឧបដ្ឋានសុត្តវណ្ណនា

២២២. ទុតិយេ សុបតីតិ អយំ កិរ ខីណាសវោ, សោ ទូរេ ភិក្ខាចារគាមំ គន្ត្វា អាគតោ បណ្ណសាលាយ បត្តចីវរំ បដិសាមេត្វា អវិទូរេ ជាតស្សរំ ឱតរិត្វា គត្តានិ ឧតុំ គាហាបេត្វា ទិវាដ្ឋានំ សម្មជ្ជិត្វា តត្ថ នីចមញ្ចកំ បញ្ញាបេត្វា និទ្ទំ អនោក្កមន្តោវ និបន្នោ. ខីណាសវស្សាបិ ហិ កាយទរថោ ហោតិយេវាតិ តស្ស វិនោទនត្ថំ, តំ សន្ធាយ សុបតីតិ វុត្តំ. អជ្ឈភាសីតិ ‘‘អយំ ភិក្ខុ សត្ថុ សន្តិកេ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា ទិវា សុបតិ, ទិវាសោប្បញ្ច នាមេតំ វឌ្ឍិតំ ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកំ អត្ថំ នាសេតី’’តិ មញ្ញមានា ‘‘ចោទេស្សាមិ ន’’ន្តិ ចិន្តេត្វា អភាសិ.

អាតុរស្សាតិ ជរាតុរោ រោគាតុរោ កិលេសាតុរោតិ តយោ អាតុរា, តេសុ កិលេសាតុរំ សន្ធាយេវមាហ. សល្លវិទ្ធស្សាតិ សវិសេន សត្តិសល្លេន វិយ អវិជ្ជាវិសវិដ្ឋេន តណ្ហាសល្លេន ហទយេ វិទ្ធស្ស. រុប្បតោតិ ឃដ្ដិយមានស្ស.

ឥទានិស្ស កាមេសុ អាទីនវំ កថយន្តី អនិច្ចាតិអាទិមាហ. តត្ថ អសិតន្តិ តណ្ហាទិដ្ឋិនិស្សយេន អនិស្សិតំ. កស្មា បព្ពជិតំ តបេតិ ឯវរូបំ ខីណាសវំ ទិវាសោប្បំ ន តបតិ, តាទិសំ បន កស្មា ន តបេស្សតីតិ? វទតិ. ថេរស្សេវ វា ឯតំ វចនំ, តស្មា អយមេត្ថ អត្ថោ – ពទ្ធេសុ មុត្តំ អសិតំ មាទិសំ ខីណាសវបព្ពជិតំ កស្មា ទិវាសោប្បំ តបេ, ន តបេស្សតីតិ? សេសគាថាសុបិ ឯសេវ នយោ. ទេវតាយ ហិ វចនបក្ខេ – ‘‘ឯវរូបំ ខីណាសវបព្ពជិតំ ទិវាសោប្បំ ន តបតិ, តាទិសំ បន កស្មា ន តបេស្សតិ? តបេស្សតិយេវា’’តិ អត្ថោ. ថេរស្ស វចនបក្ខេ – ‘‘ឯវរូបំ មាទិសំ ខីណាសវបព្ពជិតំ កស្មា ទិវាសោប្បំ តបេ? ន តបតិយេវា’’តិ អត្ថោ. អយំ បនេត្ថ អនុត្តានបទវណ្ណនា. វិនយាតិ វិនយេន. សមតិក្កមាតិ វដ្ដមូលិកាយ អវិជ្ជាយ សមតិក្កមេន. តំ ញាណន្តិ តំ ចតុសច្ចញាណំ. បរមោទានន្តិ បរមបរិសុទ្ធំ. បព្ពជិតន្តិ ឯវរូបេន ញាណេន សមន្នាគតំ បព្ពជិតំ. វិជ្ជាយាតិ ចតុត្ថមគ្គវិជ្ជាយ. អារទ្ធវីរិយន្តិ បគ្គហិតវីរិយំ បរិបុណ្ណវីរិយំ. ទុតិយំ.

៣. កស្សបគោត្តសុត្តវណ្ណនា

២២៣. តតិយេ ឆេតន្តិ ឯកំ មិគលុទ្ទកំ. ឱវទតីតិ សោ កិរ មិគលុទ្ទកោ បាតោវ ភុញ្ជិត្វា ‘‘មិគេ វធិស្សាមី’’តិ អរញ្ញំ បវិដ្ឋោ ឯកំ រោហិតមិគំ ទិស្វា ‘‘សត្តិយា នំ បហរិស្សាមី’’តិ អនុពន្ធមានោ ថេរស្ស បឋមសុត្តេ វុត្តនយេនេវ ទិវាវិហារំ និសិន្នស្ស អវិទូរេន បក្កមតិ. អថ នំ ថេរោ – ‘‘ឧបាសក, បាណាតិបាតោ នាមេស អបាយសំវត្តនិកោ អប្បាយុកសំវត្តនិកោ, សក្កា អញ្ញេនបិ កសិវណិជ្ជាទិកម្មេន ទារភរណំ កាតុំ, មា ឯវរូបំ កក្ខឡកម្មំ ករោហី’’តិ អាហ. សោបិ ‘‘មហាបំសុកូលិកត្ថេរោ កថេតី’’តិ គារវេន ឋត្វា សោតុំ អារទ្ធោ. អថស្ស សោតុកាមតំ ជនេស្សាមីតិ ថេរោ អង្គុដ្ឋកំ ជាលាបេសិ. សោ អក្ខីហិបិ បស្សតិ, កណ្ណេហិបិ សុណាតិ, ចិត្តំ បនស្ស ‘‘អសុកដ្ឋានំ មិគោ គតោ ភវិស្សតិ, អសុកតិត្ថំ ឱតិណ្ណោ, តត្ថ នំ គន្ត្វា ឃាតេត្វា យាវទិច្ឆកំ មំសំ ខាទិត្វា សេសំ កាជេនាទាយ គន្ត្វា បុត្តកេ តោសេស្សាមី’’តិ ឯវំ មិគស្សេវ អនុបទំ ធាវតិ. ឯវំ វិក្ខិត្តចិត្តស្ស ធម្មំ ទេសេន្តំ ថេរំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘ឱវទតី’’តិ. អជ្ឈភាសីតិ ‘‘អយំ ថេរោ អទារុំ តច្ឆន្តោ វិយ អខេត្តេ វប្បន្តោ វិយ អត្តនោបិ កម្មំ នាសេតិ, ឯតស្សាបិ ចោទេស្សាមិ ន’’ន្តិ អភាសិ.

អប្បបញ្ញន្តិ និប្បញ្ញំ. អចេតសន្តិ ការណជាននសមត្ថេន ចិត្តេន រហិតំ. មន្ទោវាតិ អន្ធពាលោ វិយ. សុណាតីតិ តវ ធម្មកថំ សុណាតិ. ន វិជានាតីតិ អត្ថមស្ស ន ជានាតិ. អាលោកេតីតិ តវ បុថុជ្ជនិកឥទ្ធិយា ជលន្តំ អង្គុដ្ឋកំ អាលោកេតិ. ន បស្សតីតិ ឯត្ថ ‘‘នេវ តេលំ ន វដ្ដិ ន ទីបកបល្លិកា, ថេរស្ស បន អានុភាវេនាយំ ជលតី’’តិ ឥមំ ការណំ ន បស្សតិ. ទស បជ្ជោតេតិ ទសសុ អង្គុលីសុ ទស បទីបេ. រូបានីតិ ការណរូបានិ. ចក្ខូតិ បញ្ញាចក្ខុ. សំវេគមាបាទីតិ កិំ មេ ឥមិនាតិ? វីរិយំ បគ្គយ្ហ បរមវិវេកំ អរហត្តមគ្គំ បដិបជ្ជិ. តតិយំ.

៤. សម្ពហុលសុត្តវណ្ណនា

២២៤. ចតុត្ថេ សម្ពហុលាតិ ពហូ សុត្តន្តិកា អាភិធម្មិកា វិនយធរា ច. វិហរន្តីតិ សត្ថុ សន្តិកេ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា វិហរន្តិ. បក្កមិំសូតិ តេ កិរ តស្មិំ ជនបទេ អញ្ញតរំ គាមំ ឧបសង្កមន្តេ ទិស្វា មនុស្សា បសន្នចិត្តា អាសនសាលាយ កោជវត្ថរណាទីនិ បញ្ញាបេត្វា យាគុខជ្ជកានិ ទត្វា ឧបនិសីទិំសុ. មហាថេរោ ឯកំ ធម្មកថិកំ ‘‘ធម្មំ កថេហី’’តិ អាហ. សោ ចិត្តំ ធម្មកថំ កថេសិ. មនុស្សា បសីទិត្វា ភោជនវេលាយំ បណីតភោជនំ អទំសុ. មហាថេរោ មនុញ្ញំ ភត្តានុមោទនមកាសិ. មនុស្សា ភិយ្យោសោមត្តាយ បសន្នា ‘‘ឥធេវ, ភន្តេ, តេមាសំ វសថា’’តិ បដិញ្ញំ ការេត្វា គមនាគមនសម្បន្នេ ឋានេ សេនាសនានិ ការេត្វា ចតូហិ បច្ចយេហិ ឧបដ្ឋហិំសុ. មហាថេរោ វស្សូបនាយិកទិវសេ ភិក្ខូ ឱវទិ – ‘‘អាវុសោ, តុម្ហេហិ គរុកស្ស សត្ថុ សន្តិកេ កម្មដ្ឋានំ គហិតំ, ពុទ្ធបាតុភាវោ នាម ទុល្លភោ. មាសស្ស អដ្ឋ ទិវសេ ធម្មស្សវនំ កត្វា គណសង្គណិកំ បហាយ អប្បមត្តា វិហរថា’’តិ. តេ តតោ បដ្ឋាយ យុញ្ជន្តិ ឃដេន្តិ. កទាចិ សព្ពរត្តិកំ ធម្មស្សវនំ ករោន្តិ, កទាចិ បញ្ហំ វិស្សជ្ជេន្តិ, កទាចិ បធានំ ករោន្តិ. តេសំ ធម្មស្សវនទិវសេ ធម្មំ កថេន្តានំយេវ អរុណោ ឧគ្គច្ឆតិ. បញ្ហាវិស្សជ្ជនទិវសេ ព្យត្តោ ភិក្ខុ បញ្ហំ បុច្ឆតិ, បណ្ឌិតោ វិស្សជ្ជេតីតិ បុច្ឆនវិស្សជ្ជនំ ករោន្តានំយេវ. បធានទិវសេ សូរិយត្ថង្គមនេ គណ្ឌិំ បហរិត្វាវ ចង្កមំ ឱតរិត្វា បធានំ ករោន្តានំយេវ. តេ ឯវំ វស្សំ វស្សិត្វា បវារេត្វា បក្កមិំសុ. តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ. បរិទេវមានាតិ ‘‘ឥទានិ តថារូបំ មធុរំ ធម្មស្សវនំ បញ្ហាកថនំ កុតោ លភិស្សាមី’’តិអាទីនិ វត្វា រោទមានា.

ខាយតីតិ បញ្ញាយតិ ឧបដ្ឋាតិ. កោ មេតិ កហំ ឥមេ. វជ្ជិភូមិយាតិ វជ្ជិរដ្ឋាភិមុខា គតា. មគា វិយាតិ យថា មគា តស្មិំ តស្មិំ បព្ពតបាទេ វា វនសណ្ឌេ វា វិចរន្តា – ‘‘ឥទំ អម្ហាកំ មាតុសន្តកំ បិតុសន្តកំ បវេណិអាគត’’ន្តិ អគហេត្វា, យត្ថេវ នេសំ គោចរផាសុតា ច ហោតិ បរិបន្ថាភាវោ ច, តត្ថ វិចរន្តិ. ឯវំ អនិកេតា អគេហា ភិក្ខវោបិ ‘‘អយំ, អាវុសោ, អម្ហាកំ អាចរិយុបជ្ឈាយានំ សន្តកោ បវេណិអាគតោ’’តិ អគហេត្វា យត្ថេវ នេសំ ឧតុសប្បាយំ ភោជនសប្បាយំ បុគ្គលសប្បាយំ សេនាសនសប្បាយំ ធម្មស្សវនសប្បាយញ្ច សុលភំ ហោតិ, តត្ថ វិហរន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. អានន្ទសុត្តវណ្ណនា

២២៥. បញ្ចមេ អានន្ទោតិ ធម្មភណ្ឌាគារិកត្ថេរោ. អតិវេលន្តិ អតិក្កន្តំ វេលំ. គិហិសញ្ញត្តិពហុលោតិ រត្តិញ្ច ទិវា ច ពហុកាលំ គិហី សញ្ញាបយន្តោ. ភគវតិ បរិនិព្ពុតេ មហាកស្សបត្ថេរោ ថេរំ អាហ – ‘‘អាវុសោ, មយំ រាជគហេ វស្សំ ឧបគន្ត្វា ធម្មំ សង្គាយិស្សាម, គច្ឆ ត្វំ អរញ្ញំ បវិសិត្វា ឧបរិមគ្គត្តយត្ថាយ វាយាមំ ករោហី’’តិ. សោ ភគវតោ បត្តចីវរមាទាយ កោសលរដ្ឋំ គន្ត្វា ឯកស្មិំ អរញ្ញាវាសេ វសិត្វា បុនទិវសេ ឯកំ គាមំ បាវិសិ. មនុស្សា ថេរំ ទិស្វា – ‘‘ភន្តេ អានន្ទ, តុម្ហេ បុព្ពេ សត្ថារា សទ្ធិំ អាគច្ឆថ. អជ្ជ ឯកកាវ អាគតា. កហំ សត្ថារំ ឋបេត្វា អាគតត្ថ? ឥទានិ កស្ស បត្តចីវរំ គហេត្វា វិចរថ? កស្ស មុខោទកំ ទន្តកដ្ឋំ ទេថ, បរិវេណំ សម្មជ្ជថ, វត្តបដិវត្តំ ករោថា’’តិ ពហុំ វត្វា បរិទេវិំសុ. ថេរោ – ‘‘មា, អាវុសោ, សោចិត្ថ, មា បរិទេវិត្ថ, អនិច្ចា សង្ខារា’’តិអាទីនិ វត្វា តេ សញ្ញាបេត្វា ភត្តកិច្ចាវសានេ វសនដ្ឋានមេវ គច្ឆតិ. មនុស្សា សាយម្បិ តត្ថ គន្ត្វា តថេវ បរិទេវន្តិ. ថេរោបិ តថេវ ឱវទតិ. តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ. អជ្ឈភាសីតិ ‘‘អយំ ថេរោ ភិក្ខុសង្ឃស្ស កថំ សុត្វា ‘សមណធម្មំ ករិស្សាមី’តិ អរញ្ញំ បវិសិត្វា ឥទានិ គិហី សញ្ញាបេន្តោ វិហរតិ, សត្ថុ សាសនំ អសង្គហិតបុប្ផរាសិ វិយ ឋិតំ, ធម្មសង្គហំ ន ករោតិ, ចោទេស្សាមិ ន’’ន្តិ ចិន្តេត្វា អភាសិ.

បសក្កិយាតិ បវិសិត្វា. ហទយស្មិំ ឱបិយាតិ កិច្ចតោ ច អារម្មណតោ ច ហទយម្ហិ បក្ខិបិត្វា. ‘‘និព្ពានំ បាបុណិស្សាមី’’តិ វីរិយំ ករោន្តោ និព្ពានំ កិច្ចតោ ហទយម្ហិ ឱបេតិ នាម, និព្ពានារម្មណំ បន សមាបត្តិំ អប្បេត្វា និសីទន្តោ អារម្មណតោ. តទុភយម្បិ សន្ធាយេសា ភាសតិ. ឈាយាតិ ទ្វីហិ ឈានេហិ ឈាយិកោ ភវ. ពិឡិពិឡិកាតិ អយំ គិហីហិ សទ្ធិំ ពិឡិពិឡិកថា. បញ្ចមំ.

៦. អនុរុទ្ធសុត្តវណ្ណនា

២២៦. ឆដ្ឋេ បុរាណទុតិយិកាតិ អនន្តរេ អត្តភាវេ អគ្គមហេសី. សោភសីតិ បុព្ពេបិ សោភសិ, ឥទានិបិ សោភសិ. ទុគ្គតាតិ ន គតិទុគ្គតិយា ទុគ្គតា. តា ហិ សុគតិយំ ឋិតា សម្បត្តិំ អនុភវន្តិ, បដិបត្តិទុគ្គតិយា បន ទុគ្គតា. តតោ ចុតា ហិ តា និរយេបិ ឧបបជ្ជន្តីតិ ទុគ្គតា. បតិដ្ឋិតាតិ សក្កាយស្មិំ ហិ បតិដ្ឋហន្តោ អដ្ឋហិ ការណេហិ បតិដ្ឋាតិ – រត្តោ រាគវសេន បតិដ្ឋាតិ, ទុដ្ឋោ ទោសវសេន… មូឡ្ហោ មោហវសេន… វិនិពទ្ធោ មានវសេន… បរាមដ្ឋោ ទិដ្ឋិវសេន… ថាមគតោ អនុសយវសេន… អនិដ្ឋង្គតោ វិចិកិច្ឆាវសេន… វិក្ខេបគតោ ឧទ្ធច្ចវសេន បតិដ្ឋាតិ. តាបិ ឯវំ បតិដ្ឋិតាវ. នរទេវានន្តិ ទេវនរានំ.

នត្ថិ ទានីតិ សា កិរ ទេវធីតា ថេរេ ពលវសិនេហា អហោសិ, បដិគន្តុំ នាសក្ខិ. កាលេន អាគន្ត្វា បរិវេណំ សម្មជ្ជតិ, មុខោទកំ ទន្តកដ្ឋំ បានីយំ បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋបេតិ. ថេរោ អនាវជ្ជនេន បរិភុញ្ជតិ. ឯកស្មិំ ទិវសេ ថេរស្ស ជិណ្ណចីវរស្ស ចោឡកភិក្ខំ ចរតោ សង្ការកូដេ ទិព្ពទុស្សំ ឋបេត្វា បក្កមិ. ថេរោ តំ ទិស្វា ឧក្ខិបិត្វា, ឱលោកេន្តោ ទុស្សន្តំ ទិស្វា ‘‘ទុស្សមេត’’ន្តិ ញត្វា, ‘‘អលំ ឯត្តាវតា’’តិ អគ្គហេសិ. តេនេវស្ស ចីវរំ និដ្ឋាសិ. អថ ទ្វេ អគ្គសាវកា អនុរុទ្ធត្ថេរោ ចាតិ តយោ ជនា ចីវរំ ករិំសុ. សត្ថា សូចិំ យោជេត្វា អទាសិ. និដ្ឋិតចីវរស្ស បិណ្ឌាយ ចរតោ ទេវតា បិណ្ឌបាតំ សមាទបេតិ. សា កាលេន ឯកិកា, កាលេន អត្តទុតិយា ថេរស្ស សន្តិកំ អាគច្ឆតិ. តទា បន អត្តតតិយា អាគន្ត្វា ទិវាដ្ឋានេ ថេរំ ឧបសង្កមិត្វា – ‘‘មយំ មនាបកាយិកា នាម មនសា ឥច្ឆិតិច្ឆិតរូបំ មាបេមា’’តិ អាហ. ថេរោ – ‘‘ឯតា ឯវំ វទន្តិ, វីមំសិស្សាមិ, សព្ពា នីលកា ហោន្តូ’’តិ ចិន្តេសិ. តា ថេរស្ស មនំ ញត្វា សព្ពាវ នីលវណ្ណា អហេសុំ, ឯវំ បីតលោហិតឱទាតវណ្ណាតិ. តតោ ចិន្តយិំសុ – ‘‘ថេរោ អម្ហាកំ ទស្សនំ អស្សាទេតី’’តិ តា សមជ្ជំ កាតុំ អារទ្ធា, ឯកាបិ គាយិ, ឯកាបិ នច្ចិ, ឯកាបិ អច្ឆរំ បហរិ. ថេរោ ឥន្ទ្រិយានិ ឱក្ខិបិ. តតោ – ‘‘ន អម្ហាកំ ទស្សនំ ថេរោ អស្សាទេតី’’តិ ញត្វា សិនេហំ វា សន្ថវំ វា អលភមានា និព្ពិន្ទិត្វា គន្តុមារទ្ធា. ថេរោ តាសំ គមនភាវំ ញត្វា – ‘‘មា បុនប្បុនំ អាគច្ឆិំសូ’’តិ អរហត្តំ ព្យាករោន្តោ ឥមំ គាថមាហ. តត្ថ វិក្ខីណោតិ ខីណោ. ជាតិសំសារោតិ តត្ថ តត្ថ ជាតិសង្ខាតោ សំសារោ. ឆដ្ឋំ.

៧. នាគទត្តសុត្តវណ្ណនា

២២៧. សត្តមេ អតិកាលេនាតិ សព្ពរត្តិំ និទ្ទាយិត្វា ពលវបច្ចូសេ កោដិសម្មុញ្ជនិយា ថោកំ សម្មជ្ជិត្វា មុខំ ធោវិត្វា យាគុភិក្ខាយ បាតោវ បវិសតិ. អតិទិវាតិ យាគុំ អាទាយ អាសនសាលំ គន្ត្វា បិវិត្វា ឯកស្មិំ ឋានេ និបន្នោ និទ្ទាយិត្វា – ‘‘មនុស្សានំ ភោជនវេលាយ បណីតំ ភិក្ខំ លភិស្សាមី’’តិ ឧបកដ្ឋេ មជ្ឈន្ហិកេ ឧដ្ឋាយ ធម្មករណេន ឧទកំ គហេត្វា អក្ខីនិ បមជ្ជិត្វា បិណ្ឌាយ ចរិត្វា យាវទត្ថំ ភុញ្ជិត្វា មជ្ឈន្ហិកេ វីតិវត្តេ បដិក្កមតិ. ទិវា ច អាគន្ត្វាតិ អតិកាលេ បវិដ្ឋេន នាម អញ្ញេហិ ភិក្ខូហិ បឋមតរំ អាគន្តព្ពំ ហោតិ, ត្វំ បន អតិវិយ ទិវា អាគន្ត្វា គតាសីតិ អត្ថោ. ភាយាមិ នាគទត្តន្តិ តំ នាគទត្តំ អហំ ភាយាមិ. សុប្បគព្ភន្តិ សុដ្ឋុ បគព្ភំ. កុលេសូតិ ខត្តិយកុលាទិឧបដ្ឋាកកុលេសុ. សត្តមំ.

៨. កុលឃរណីសុត្តវណ្ណនា

២២៨. អដ្ឋមេ អជ្ឈោគាឡ្ហប្បត្តោតិ ឱគាហប្បត្តោ. សោ កិរ សត្ថុ សន្តិកេ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា តំ វនសណ្ឌំ បវិសិត្វា ទុតិយទិវសេ គាមំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ បាសាទិកេហិ អភិក្កន្តាទីហិ. អញ្ញតរំ កុលំ តស្ស ឥរិយាបថេ បសីទិត្វា បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិត្វា បិណ្ឌបាតំ អទាសិ. ភត្តានុមោទនំ បុន សុត្វា អតិរេកតរំ បសីទិត្វា, ‘‘ភន្តេ, និច្ចកាលំ ឥធេវ ភិក្ខំ គណ្ហថា’’តិ និមន្តេសិ. ថេរោ អធិវាសេត្វា តេសំ អាហារំ បរិភុញ្ជមានោ វីរិយំ បគ្គយ្ហ ឃដេន្តោ អរហត្តំ បត្វា ចិន្តេសិ – ‘‘ពហូបការំ មេ ឯតំ កុលំ, អញ្ញត្ថ គន្ត្វា កិំ ករិស្សាមី’’តិ? ផលសមាបត្តិសុខំ អនុភវន្តោ តត្ថេវ វសិ. អជ្ឈភាសីតិ សា កិរ ថេរស្ស ខីណាសវភាវំ អជានន្តី ចិន្តេសិ – ‘‘អយំ ថេរោ នេវ អញ្ញំ គាមំ គច្ឆតិ, ន អញ្ញំ ឃរំ, ន រុក្ខមូលអាសនសាលាទីសុ និសីទតិ, និច្ចកាលំ ឃរំ បវិសិត្វាវ និសីទតិ, ឧភោបេតេ ឱគាធប្បត្តា បដិគាធប្បត្តា, កទាចិ ឯស ឥមំ កុលំ ទូសេយ្យ, ចោទេស្សាមិ ន’’ន្តិ. តស្មា អភាសិ.

សណ្ឋានេតិ នគរទ្វារស្ស អាសន្នេ មនុស្សានំ ភណ្ឌកំ ឱតារេត្វា វិស្សមនដ្ឋានេ. សង្គម្មាតិ សមាគន្ត្វា. មន្តេន្តីតិ កថេន្តិ. មញ្ច តញ្ចាតិ មញ្ច កថេន្តិ តញ្ច កថេន្តិ. កិមន្តរន្តិ កិំ ការណំ? ពហូ ហិ សទ្ទា បច្ចូហាតិ ពហុកា ឯតេ លោកស្មិំ បដិលោមសទ្ទា. ន តេនាតិ តេន ការណេន, តេន វា តបស្សិនា ន មង្កុ ហោតព្ពំ. ន ហិ តេនាតិ ន ហិ តេន បរេហិ វុត្តវចនេន សត្តោ កិលិស្សតិ, អត្តនា កតេន បន បាបកម្មេនេវ កិលិស្សតីតិ ទស្សេតិ. វាតមិគោ យថាតិ យថា វនេ វាតមិគោ វាតេរិតានំ បណ្ណាទីនំ សទ្ទេន បរិតស្សតិ, ឯវំ យោ សទ្ទបរិត្តាសី ហោតីតិ អត្ថោ. នាស្ស សម្បជ្ជតេ វតន្តិ តស្ស លហុចិត្តស្ស វតំ ន សម្បជ្ជតិ. ថេរោ បន ខីណាសវត្តា សម្បន្នវតោតិ វេទិតព្ពោ. អដ្ឋមំ.

៩. វជ្ជិបុត្តសុត្តវណ្ណនា

២២៩. នវមេ វជ្ជិបុត្តកោតិ វជ្ជិរដ្ឋេ រាជបុត្តោ ឆត្តំ បហាយ បព្ពជិតោ. សព្ពរត្តិចារោតិ កត្តិកនក្ខត្តំ ឃោសេត្វា សកលនគរំ ធជបដាកាទីហិ បដិមណ្ឌេត្វា បវត្តិតោ សព្ពរត្តិចារោ. ឥទញ្ហិ នក្ខត្តំ យាវ ចាតុមហារាជិកេហិ ឯកាពទ្ធំ ហោតិ. តូរិយតាឡិតវាទិតនិគ្ឃោសសទ្ទន្តិ ភេរិអាទិតូរិយានំ តាឡិតានំ វីណាទីនញ្ច វាទិតានំ និគ្ឃោសសទ្ទំ. អភាសីតិ វេសាលិយំ កិរ សត្ត រាជសហស្សានិ សត្តសតានិ សត្ត ច រាជានោ, តត្តកាវ តេសំ ឧបរាជសេនាបតិអាទយោ. តេសុ អលង្កតបដិយត្តេសុ នក្ខត្តកីឡនត្ថាយ វីថិំ ឱតិណ្ណេសុ សដ្ឋិហត្ថេ មហាចង្កមេ ចង្កមមានោ នភស្ស មជ្ឈេ ឋិតំ ចន្ទំ ទិស្វា ចង្កមនកោដិយំ ផលកំ និស្សាយ ឋិតោ អភាសិ. អបវិទ្ធំវ វនស្មិំ ទារុកន្តិ វត្ថវេឋនាលង្ការរហិតត្តា វនេ ឆឌ្ឌិតទារុកំ វិយ ជាតំ. បាបិយោតិ លាមកតរោ អម្ហេហិ អញ្ញោ កោចិ អត្ថិ. បិហយន្តីតិ ថេរោ អារញ្ញិកោ បំសុកូលិកោ បិណ្ឌបាតិកោ សបទានចារិកោ អប្បិច្ឆោ សន្តុដ្ឋោតិ ពហូ តុយ្ហំ បត្ថយន្តីតិ អត្ថោ. សគ្គគាមិនន្តិ សគ្គំ គច្ឆន្តានំ គតានម្បិ. នវមំ.

១០. សជ្ឈាយសុត្តវណ្ណនា

២៣០. ទសមេ យំ សុទន្តិ និបាតមត្តំ. សជ្ឈាយពហុលោតិ និស្សរណបរិយត្តិវសេន សជ្ឈាយនតោ ពហុតរំ កាលំ សជ្ឈាយន្តោ. សោ កិរ អាចរិយស្ស ទិវាដ្ឋានំ សម្មជ្ជិត្វា អាចរិយំ ឧទិក្ខន្តោ តិដ្ឋតិ. អថ នំ អាគច្ឆន្តំ ទិស្វាវ បច្ចុគ្គន្ត្វា បត្តចីវរំ បដិគ្គហេត្វា បញ្ញត្តាសនេ និសិន្នស្ស តាលវណ្ដវាតំ ទត្វា បានីយំ អាបុច្ឆិត្វា បាទេ ធោវិត្វា តេលំ មក្ខេត្វា វន្ទិត្វា ឋិតោ ឧទ្ទេសំ គហេត្វា យាវ សូរិយត្ថង្គមា សជ្ឈាយំ ករោតិ. សោ ន្ហានកោដ្ឋកេ ឧទកំ ឧបដ្ឋបេត្វា អង្គារកបល្លេ អគ្គិំ ករោតិ. អាចរិយស្ស ន្ហត្វា អាគតស្ស បាទេសុ ឧទកំ បុញ្ឆិត្វា បិដ្ឋិបរិកម្មំ កត្វា វន្ទិត្វា ឧទ្ទេសំ គហេត្វា បឋមយាមេ សជ្ឈាយំ កត្វា មជ្ឈិមយាមេ សរីរំ សមស្សាសេត្វា បច្ឆិមយាមេ ឧទ្ទេសំ គហេត្វា យាវ អរុណុគ្គមនា សជ្ឈាយំ កត្វា និរុទ្ធសទ្ទំ ខយតោ សម្មសតិ. តតោ សេសំ ឧបាទាយរូបំ ភូតរូបំ នាមរូបន្តិ បញ្ចសុ ខន្ធេសុ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. អប្បោស្សុក្កោតិ ឧទ្ទេសគ្គហណេ ច សជ្ឈាយករណីយេ ច និរុស្សុក្កោ. សង្កសាយតីតិ យស្ស ទានិ អត្ថាយ អហំ សជ្ឈាយំ ករេយ្យំ, សោ មេ អត្ថោ មត្ថកំ បត្តោ. កិំ មេ ឥទានិ សជ្ឈាយេនាតិ ផលសមាបត្តិសុខេន កាលំ អតិវត្តេតិ. អជ្ឈភាសីតិ, ‘‘កិំ នុ ខោ អស្ស ថេរស្ស អផាសុកំ ជាតំ, ឧទាហុស្ស អាចរិយស្ស? កេន នុ ខោ ការណេន បុព្ពេ វិយ មធុរស្សរេន ន សជ្ឈាយតី’’តិ? អាគន្ត្វា សន្តិកេ ឋិតា អភាសិ.

ធម្មបទានីតិ ឥធ សព្ពម្បិ ពុទ្ធវចនំ អធិប្បេតំ. នាធីយសីតិ ន សជ្ឈាយសិ. នាទិយសីតិ វា បាឋោ, ន គណ្ហាសីតិ អត្ថោ. បសំសន្តិ ធម្មភាណកោ បសំសំ លភតិ, អាភិធម្មិកោ សុត្តន្តិកោ វិនយធរោតិស្ស បសំសិតា ភវន្តិ. វិរាគេនាតិ អរិយមគ្គេន. អញ្ញាយាតិ ជានិត្វា. និក្ខេបនន្តិ តស្ស ទិដ្ឋសុតាទិនោ វិស្សជ្ជនំ សន្តោ វទន្តីតិ ទីបេតិ, ន ពុទ្ធវចនស្ស. ឯត្តាវតា ‘‘ថេរោ ពុទ្ធវចនំ ន វិស្សជ្ជាបេតី’’តិ ន និច្ចកាលំ សជ្ឈាយន្តេនេវ ភវិតព្ពំ, សជ្ឈាយិត្វា បន – ‘‘ឯត្តកស្សាហំ អត្ថស្ស វា ធម្មស្ស វា អាធារោ ភវិតុំ សមត្ថោ’’តិ ញត្វា វដ្ដទុក្ខស្ស អន្តកិរិយាយ បដិបជ្ជិតព្ពំ. ទសមំ.

១១. អកុសលវិតក្កសុត្តវណ្ណនា

២៣១. ឯកាទសមេ អកុសលេ វិតក្កេតិ កាមវិតក្កាទយោ តយោ មហាវិតក្កេ. អយោនិសោ មនសិការាតិ អនុបាយមនសិការេន. សោតិ សោ ត្វំ. អយោនិសោ បដិនិស្សជ្ជាតិ ឯតំ អនុបាយមនសិការំ វជ្ជេហិ. សត្ថារន្តិ ឥមាយ គាថាយ បាសាទិកកម្មដ្ឋានំ កថេតិ. បីតិសុខមសំសយន្តិ ឯកំសេនេវ ពលវបីតិញ្ច សុខញ្ច អធិគមិស្សសិ. ឯកាទសមំ.

១២. មជ្ឈន្ហិកសុត្តវណ្ណនា

២៣២. ទ្វាទសមេ យំ វត្តព្ពំ, តំ ទេវតាសំយុត្តេ នន្ទនវគ្គេ វុត្តមេវ. ទ្វាទសមំ.

១៣. បាកតិន្ទ្រិយសុត្តវណ្ណនា

២៣៣. តេរសមំ ទេវបុត្តសំយុត្តេ ជន្តុទេវបុត្តសុត្តេ វិត្ថារិតមេវ. តេរសមំ.

១៤. គន្ធត្ថេនសុត្តវណ្ណនា

២៣៤. ចុទ្ទសមេ អជ្ឈភាសីតិ តំ ភិក្ខុំ នាឡេ គហេត្វា បទុមំ សិង្ឃមានំ ទិស្វាវ – ‘‘អយំ ភិក្ខុ សត្ថុ សន្តិកេ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា សមណធម្មំ កាតុំ អរញ្ញំ បវិដ្ឋោ គន្ធារម្មណំ ឧបនិជ្ឈាយតិ, ស្វាយំ អជ្ជ ឧបសិង្ឃំ ស្វេបិ បុនទិវសេបិ ឧបសិង្ឃិស្សតិ, ឯវមស្ស សា គន្ធតណ្ហា វឌ្ឍិត្វា ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកំ អត្ថំ នាសេស្សតិ, មា មយិ បស្សន្តិយា នស្សតុ, ចោទេស្សាមិ ន’’ន្តិ ឧបសង្កមិត្វា អភាសិ.

ឯកង្គមេតំ ថេយ្យានន្តិ ថេនិតព្ពានំ រូបារម្មណាទីនំ បញ្ចកោដ្ឋាសានំ ឥទំ ឯកង្គំ, ឯកកោដ្ឋាសោតិ អត្ថោ. ន ហរាមីតិ ន គហេត្វា គច្ឆាមិ. អារាតិ ទូរេ នាឡេ គហេត្វា នាមេត្វា ទូរេ ឋិតោ ឧបសិង្ឃាមីតិ វទតិ. វណ្ណេនាតិ ការណេន.

យ្វាយន្តិ យោ អយំ. តស្មិំ កិរ ទេវតាយ សទ្ធិំ កថេន្តេយេវ ឯកោ តាបសោ ឱតរិត្វា ភិសខននាទីនិ កាតុំ អារទ្ធោ, តំ សន្ធាយេវមាហ. អាកិណ្ណកម្មន្តោតិ ឯវំ អបរិសុទ្ធកម្មន្តោ. អខីណកម្មន្តោតិបិ បាឋោ, កក្ខឡកម្មន្តោតិ អត្ថោ. ន វុច្ចតីតិ គន្ធចោរោតិ វា បុប្ផចោរោតិ វា កស្មា ន វុច្ចតិ.

អាកិណ្ណលុទ្ទោតិ ពហុបាបោ គាឡ្ហបាបោ វា, តស្មា ន វុច្ចតិ. ធាតិចេលំវ មក្ខិតោតិ យថា ធាតិយា និវត្ថកិលិដ្ឋវត្ថំ ឧច្ចារបស្សាវបំសុមសិកទ្ទមាទីហិ មក្ខិតំ, ឯវមេវំ រាគទោសាទីហិ មក្ខិតោ. អរហាមិ វត្តវេតិ អរហាមិ វត្តុំ. ទេវតាយ ចោទនា កិរ សុគតានុសិដ្ឋិសទិសា, ន តំ លាមកា ហីនាធិមុត្តិកា មិច្ឆាបដិបន្នកបុគ្គលា លភន្តិ. តស្មិំ បន អត្តភាវេ មគ្គផលានំ ភព្ពរូបា បុគ្គលា តំ លភន្តិ, តស្មា ឯវមាហ.

សុចិគវេសិនោតិ សុចីនិ សីលសមាធិញាណានិ គវេសន្តស្ស. អព្ភាមត្តំ វាតិ វលាហកកូដមត្តំ វិយ. ជានាសីតិ សុទ្ធោ អយន្តិ ជានាសិ. វជ្ជាសីតិ វទេយ្យាសិ. នេវ តំ ឧបជីវាមាតិ ទេវតា កិរ ចិន្តេសិ – ‘‘អយំ ភិក្ខុ អត្ថិ មេ ហិតកាមា ទេវតា, សា មំ ចោទេស្សតិ សារេស្សតីតិ បមាទម្បិ អនុយុញ្ជេយ្យ, នាស្ស វចនំ សម្បដិច្ឆិស្សាមី’’តិ. តស្មា ឯវមាហ. ត្វមេវាតិ ត្វំយេវ. ជានេយ្យាតិ ជានេយ្យាសិ. យេនាតិ យេន កម្មេន សុគតិំ គច្ឆេយ្យាសិ, តំ កម្មំ ត្វំយេវ ជានេយ្យាសីតិ. ចុទ្ទសមំ.

ឥតិ សារត្ថប្បកាសិនិយា

សំយុត្តនិកាយ-អដ្ឋកថាយ

វនសំយុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.