៣. សូចិលោមសុត្តវណ្ណនា

២៣៧. តតិយេ គយាយន្តិ គយាគាមេ, គយាយ អវិទូរេ និវិដ្ឋគាមំ ឧបនិស្សាយាតិ អត្ថោ. ដង្កិតមញ្ចេតិ ទីឃមញ្ចេ បាទមជ្ឈេ វិជ្ឈិត្វា អដនិយោ បវេសេត្វា កតមញ្ចេ. តស្ស ‘‘ឥទំ ឧបរិ, ឥទំ ហេដ្ឋា’’តិ នត្ថិ, បរិវត្តេត្វា អត្ថតោបិ តាទិសោវ ហោតិ, តំ ទេវដ្ឋានេ ឋបេន្តិ. ចតុន្នំ បាសាណានំ ឧបរិ បាសាណំ អត្ថរិត្វា កតគេហម្បិ ‘‘ដង្កិតមញ្ចោ’’តិ វុច្ចតិ. សូចិលោមស្សាតិ កថិនសូចិសទិសលោមស្ស. សោ កិរ កស្សបស្ស ភគវតោ សាសនេ បព្ពជិត្វា ទូរដ្ឋានតោ អាគតោ សេទមលគ្គហិតេន គត្តេន សុបញ្ញត្តំ សង្ឃិកមញ្ចំ អនាទរេន អបច្ចត្ថរិត្វា និបជ្ជិ, តស្ស បរិសុទ្ធសីលស្ស តំ កម្មំ សុទ្ធវត្ថេ កាឡកំ វិយ អហោសិ. សោ តស្មិំ អត្តភាវេ វិសេសំ និព្ពត្តេតុំ អសក្កោន្តោ កាលំកត្វា គយាគាមទ្វារេ សង្ការដ្ឋានេ យក្ខោ ហុត្វា និព្ពត្តិ. និព្ពត្តមត្តស្សេវ ចស្ស សកលសរីរំ កថិនសូចីហិ គវិច្ឆិវិជ្ឈិតំ វិយ ជាតំ.

អថេកទិវសំ ភគវា បច្ចូសសមយេ លោកំ ឱលោកេន្តោ តំ យក្ខំ បឋមាវជ្ជនស្សេវ អាបាថំ អាគតំ ទិស្វា – ‘‘អយំ ឯកំ ពុទ្ធន្តរំ មហាទុក្ខំ អនុភវិ. កិំ នុ ខ្វាស្ស មំ អាគម្ម សោត្ថិការណំ ភវេយ្យា’’តិ? អាវជ្ជេន្តោ បឋមមគ្គស្ស ឧបនិស្សយំ អទ្ទស. អថស្ស សង្គហំ កាតុកាមោ សុរត្តទុបដ្ដំ និវាសេត្វា សុគតមហាចីវរំ បារុបិត្វា ទេវវិមានកប្បំ គន្ធកុដិំ បហាយ ហត្ថិគវាស្សមនុស្សកុក្កុរាទិកុណបទុគ្គន្ធំ សង្ការដ្ឋានំ គន្ត្វា តត្ថ មហាគន្ធកុដិយំ វិយ និសីទិ. តំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘សូចិលោមស្ស យក្ខស្ស ភវនេ’’តិ.

ខរោតិ សុំសុមារបិដ្ឋិ វិយ ឆទនិដ្ឋកាហិ វិសមច្ឆទនបិដ្ឋិ វិយ ច ខរសរីរោ. សោ កិរ កស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធកាលេ សីលសម្បន្នោ ឧបាសកោ ឯកទិវសេ វិហារេ ចិត្តត្ថរណាទីហិ អត្ថតាយ ភូមិយា សង្ឃិកេ អត្ថរណេ អត្តនោ ឧត្តរាសង្គំ អបច្ចត្ថរិត្វា និបជ្ជិ. សង្ឃិកំ តេលំ អភាជេត្វា អត្តនោ ឧត្តរាសង្គំ អបច្ចត្ថរិត្វា និបជ្ជិ. សង្ឃិកំ តេលំ អភាជេត្វា អត្តនោ ហត្ថេហិ សរីរំ មក្ខេសីតិបិ វទន្តិ. សោ តេន កម្មេន សគ្គេ និព្ពត្តិតុំ អសក្កោន្តោ តស្សេវ គាមស្ស ទ្វារេ សង្ការដ្ឋានេ យក្ខោ ហុត្វា និព្ពត្តិ. និព្ពត្តមត្តស្ស ចស្ស សកលសរីរំ វុត្តប្បការំ អហោសិ. តេ ឧភោបិ សហាយា ជាតា. ឥតិ ខរស្ស ខរភាវោ វេទិតព្ពោ.

អវិទូរេ អតិក្កមន្តីតិ គោចរំ បរិយេសន្តា សមាគមដ្ឋានំ វា គច្ឆន្តា អាសន្នេ ឋានេ គច្ឆន្តិ. តេសុ សូចិលោមោ សត្ថារំ ន បស្សតិ, ខរលោមោ បឋមតរំ ទិស្វា សូចិលោមំ យក្ខំ ឯតទវោច – ‘‘ឯសោ សមណោ’’តិ, សម្ម, ឯស តវ ភវនំ បវិសិត្វា និសិន្នោ ឯកោ សមណោតិ. នេសោ សមណោ, សមណកោ ឯសោតិ សោ កិរ យោ មំ បស្សិត្វា ភីតោ បលាយតិ, តំ សមណកោតិ វទតិ. យោ ន ភាយតិ, តំ សមណោតិ. តស្មា ‘‘អយំ មំ ទិស្វា ភីតោ បលាយិស្សតី’’តិ មញ្ញមានោ ឯវមាហ.

កាយំ ឧបនាមេសីតិ ភេរវរូបំ និម្មិនិត្វា មហាមុខំ វិវរិត្វា សកលសរីរេ លោមានិ ឧដ្ឋាបេត្វា កាយំ ឧបនាមេសិ. អបនាមេសីតិ រតនសតិកំ សុវណ្ណគ្ឃនិកំ វិយ ថោកំ អបនាមេសិ. បាបកោតិ លាមកោ អមនុញ្ញោ. សោ គូថំ វិយ អគ្គិ វិយ កណ្ហសប្បោ វិយ ច បរិវជ្ជេតព្ពោ, ន ឥមិនា សុវណ្ណវណ្ណេន សរីរេន សម្បដិច្ឆិតព្ពោ. ឯវំ វុត្តេ បន សូចិលោមោ ‘‘បាបកោ កិរ មេ សម្ផស្សោ’’តិ កុទ្ធោ បញ្ហំ តំ, សមណាតិអាទិមាហ. ចិត្តំ វា តេ ខិបិស្សាមីតិ យេសញ្ហិ អមនុស្សា ចិត្តំ ខិបិតុកាមា ហោន្តិ, តេសំ សេតមុខំ នីលោទរំ សុរត្តហត្ថបាទំ មហាសីសំ បជ្ជលិតនេត្តំ ភេរវំ វា អត្តភាវំ និម្មិនិត្វា ទស្សេន្តិ, ភេរវំ វា សទ្ទំ សាវេន្តិ, កថេន្តានំយេវ វា មុខេ ហត្ថំ បក្ខិបិត្វា ហទយំ មទ្ទន្តិ, តេន តេ សត្តា ឧម្មត្តកា ហោន្តិ ខិត្តចិត្តា. តំ សន្ធាយេវមាហ. បារគង្គាយាតិ ទ្វីសុ បាទេសុ គហេត្វា តំ អាវិញ្ឆេត្វា យថា ន បុនាគច្ឆសិ, ឯវំ បារំ វា គង្គាយ ខិបិស្សាមីតិ វទតិ. សទេវកេតិអាទិ វុត្តត្ថមេវ. បុច្ឆ យទាកង្ខសីតិ យំកិញ្ចិ អាកង្ខសិ, តំ សព្ពំ បុច្ឆ, អសេសំ តេ ព្យាករិស្សាមីតិ សព្ពញ្ញុបវារណំ បវារេតិ.

កុតោនិទានាតិ កិំនិទានា, កិំបច្ចយាតិ អត្ថោ? កុមារកា ធង្កមិវោស្សជន្តីតិ យថា កុមារកា កាកំ គហេត្វា ឱស្សជន្តិ ខិបន្តិ, ឯវំ បាបវិតក្កា កុតោ សមុដ្ឋាយ ចិត្តំ ឱស្សជន្តីតិ បុច្ឆតិ?

ឥតោនិទានាតិ អយំ អត្តភាវោ និទានំ ឯតេសន្តិ ឥតោ និទានា. ឥតោជាតិ ឥតោ អត្តភាវតោ ជាតា. ឥតោ សមុដ្ឋាយ មនោវិតក្កាតិ យថា ទីឃសុត្តកេន បាទេ ពទ្ធំ កាកំ កុមារកា តស្ស សុត្តបរិយន្តំ អង្គុលិយំ វេឋេត្វា ឱស្សជន្តិ, សោ ទូរំ គន្ត្វាបិ បុន តេសំ បាទមូលេយេវ បតតិ, ឯវមេវ ឥតោ អត្តភាវតោ សមុដ្ឋាយ បាបវិតក្កា ចិត្តំ ឱស្សជន្តិ.

ស្នេហជាតិ តណ្ហាសិនេហតោ ជាតា. អត្តសម្ភូតាតិ អត្តនិ សម្ភូតា. និគ្រោធស្សេវ ខន្ធជាតិ និគ្រោធខន្ធេ ជាតា បារោហា វិយ. បុថូតិ ពហូ អនេកប្បការា បាបវិតក្កា តំសម្បយុត្តកិលេសា ច. វិសត្តាតិ លគ្គា លគ្គិតា. កាមេសូតិ វត្ថុកាមេសុ. មាលុវាវ វិតតា វនេតិ យថា វនេ មាលុវា លតា យំ រុក្ខំ និស្សាយ ជាយតិ, តំ មូលតោ យាវ អគ្គា, អគ្គតោ យាវ មូលា បុនប្បុនំ សំសិព្ពិត្វា អជ្ឈោត្ថរិត្វា ឱតតវិតតា តិដ្ឋតិ. ឯវំ វត្ថុកាមេសុ បុថូ កិលេសកាមា វិសត្តា, បុថូ វា សត្តា តេហិ កិលេសកាមេហិ វត្ថុកាមេសុ វិសត្តា. យេ នំ បជានន្តីតិ យេ ‘‘អត្តសម្ភូតា’’តិ ឯត្ថ វុត្តំ អត្តភាវំ ជានន្តិ.

យតោនិទានន្តិ យំ និទានមស្ស អត្តភាវស្ស តញ្ច ជានន្តិ. តេ នំ វិនោទេន្តីតិ តេ ឯវំ អត្តភាវសង្ខាតស្ស ទុក្ខសច្ចស្ស និទានភូតំ សមុទយសច្ចំ មគ្គសច្ចេន វិនោទេន្តិ. តេ ទុត្តរន្តិ តេ សមុទយសច្ចំ នីហរន្តា ឥទំ ទុត្តរំ កិលេសោឃំ តរន្តិ. អតិណ្ណបុព្ពន្តិ អនមតគ្គេ សំសារេ សុបិនន្តេបិ ន តិណ្ណបុព្ពំ. អបុនព្ភវាយាតិ អបុនព្ភវសង្ខាតស្ស និរោធសច្ចស្សត្ថាយ. ឥតិ ឥមាយ គាថាយ ចត្តារិ សច្ចានិ បកាសេន្តោ អរហត្តនិកូដេន ទេសនំ និដ្ឋបេសិ. ទេសនាវសានេ សូចិលោមោ តស្មិំយេវ បទេសេ ឋិតោ ទេសនានុសារេន ញាណំ បេសេត្វា សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋិតោ. សោតាបន្នា ច នាម ន កិលិដ្ឋត្តភាវេ តិដ្ឋន្តីតិ សហ ផលបដិលាភេនស្ស សរីរេ សេតកណ្ឌុបីឡកសូចិយោ សព្ពា បតិតា. សោ ទិព្ពវត្ថនិវត្ថោ ទិព្ពវរទុកូលុត្តរាសង្គោ ទិព្ពវេឋនវេឋិតោ ទិព្ពាភរណគន្ធមាលធរោ សុវណ្ណវណ្ណោ ហុត្វា ភុម្មទេវតាបរិហារំ បដិលភីតិ. តតិយំ.