៥. អាទិត្តវគ្គោ

១. អាទិត្តសុត្តវណ្ណនា

៤១. អាទិត្តវគ្គស្ស បឋមេ ជរាយ មរណេន ចាតិ ទេសនាសីសមេតំ, រាគាទីហិ បន ឯកាទសហិ អគ្គីហិ លោកោ អាទិត្តោវ. ទានេនាតិ ទានចេតនាយ. ទិន្នំ ហោតិ សុនីហតន្តិ ទានបុញ្ញចេតនាហិ ទាយកស្សេវ ហោតិ ឃរសាមិកស្ស វិយ នីហតភណ្ឌកំ, តេនេតំ វុត្តំ. ចោរា ហរន្តីតិ អទិន្នេ ភោគេ ចោរាបិ ហរន្តិ រាជានោបិ, អគ្គិបិ ឌហតិ, ឋបិតដ្ឋានេបិ នស្សន្តិ. អន្តេនាតិ មរណេន. សរីរំ សបរិគ្គហន្តិ សរីរញ្ចេវ ចោរាទីនំ វសេន អវិនដ្ឋភោគេ ច. សគ្គមុបេតីតិ វេស្សន្តរមហារាជាទយោ វិយ សគ្គេ និព្ពត្តតីតិ. បឋមំ.

២. កិំទទសុត្តវណ្ណនា

៤២. ទុតិយេ អន្នទោតិ យស្មា អតិពលវាបិ ទ្វេ តីណិ ភត្តានិ អភុត្វា ឧដ្ឋាតុំ ន សក្កោតិ, ភុត្វា បន ទុព្ពលោបិ ហុត្វា ពលសម្បន្នោ ហោតិ, តស្មា ‘‘អន្នទោ ពលទោ’’តិ អាហ. វត្ថទោតិ យស្មា សុរូបោបិ ទុច្ចោឡោ វា អចោឡោ វា វិរូបោ ហោតិ ឱហីឡិតោ ទុទ្ទសិកោ, វត្ថច្ឆន្នោ ទេវបុត្តោ វិយ សោភតិ, តស្មា ‘‘វត្ថទោ ហោតិ វណ្ណទោ’’តិ អាហ. យានទោតិ ហត្ថិយានាទីនំ ទាយកោ. តេសុ បន –

‘‘ន ហត្ថិយានំ សមណស្ស កប្បតិ,

ន អស្សយានំ, ន រថេន យាតុំ;

ឥទញ្ច យានំ សមណស្ស កប្បតិ,

ឧបាហនា រក្ខតោ សីលខន្ធ’’ន្តិ.

តស្មា ឆត្តុបាហនកត្តរយដ្ឋិមញ្ចបីឋានំ ទាយកោ, យោ ច មគ្គំ សោធេតិ, និស្សេណិំ ករោតិ, សេតុំ ករោតិ, នាវំ បដិយាទេតិ, សព្ពោបិ យានទោវ ហោតិ. សុខទោ ហោតីតិ យានស្ស សុខាវហនតោ សុខទោ នាម ហោតិ. ចក្ខុទោតិ អន្ធការេ ចក្ខុមន្តានម្បិ រូបទស្សនាភាវតោ ទីបទោ ចក្ខុទោ នាម ហោតិ, អនុរុទ្ធត្ថេរោ វិយ ទិព្ពចក្ខុ សម្បទម្បិ លភតិ.

សព្ពទទោ ហោតីតិ សព្ពេសំយេវ ពលាទីនំ ទាយកោ ហោតិ. ទ្វេ តយោ គាមេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា កិញ្ចិ អលទ្ធា អាគតស្សាបិ សីតលាយ បោក្ខរណិយា ន្ហាយិត្វា បតិស្សយំ បវិសិត្វា មុហុត្តំ មញ្ចេ និបជ្ជិត្វា ឧដ្ឋាយ និសិន្នស្ស ហិ កាយេ ពលំ អាហរិត្វា បក្ខិត្តំ វិយ ហោតិ. ពហិ វិចរន្តស្ស ច កាយេ វណ្ណាយតនំ វាតាតបេហិ ឈាយតិ, បតិស្សយំ បវិសិត្វា ទ្វារំ បិធាយ មុហុត្តំ និបន្នស្ស ច វិសភាគសន្តតិ វូបសម្មតិ, សភាគសន្តតិ ឱក្កមតិ, វណ្ណាយតនំ អាហរិត្វា បក្ខិត្តំ វិយ ហោតិ. ពហិ វិចរន្តស្ស បាទេ កណ្ដកោ វិជ្ឈតិ, ខាណុ បហរតិ, សរីសបាទិបរិស្សយោ ចេវ ចោរភយញ្ច ឧប្បជ្ជតិ, បតិស្សយំ បវិសិត្វា ទ្វារំ បិធាយ និបន្នស្ស សព្ពេតេ បរិស្សយា ន ហោន្តិ, ធម្មំ សជ្ឈាយន្តស្ស ធម្មបីតិសុខំ, កម្មដ្ឋានំ មនសិករោន្តស្ស ឧបសមសុខំ ឧប្បជ្ជតិ. តថា ពហិ វិចរន្តស្ស ច សេទា មុច្ចន្តិ, អក្ខីនិ ផន្ទន្តិ, សេនាសនំ បវិសនក្ខណេ កូបេ ឱតិណ្ណោ វិយ ហោតិ, មញ្ចបីឋាទីនិ ន បញ្ញាយន្តិ. មុហុត្តំ និសិន្នស្ស បន អក្ខិបសាទោ អាហរិត្វា បក្ខិត្តោ វិយ ហោតិ, ទ្វារកវាដវាតបានមញ្ចបីឋាទីនិ បញ្ញាយន្តិ. តេន វុត្តំ – ‘‘សោ ច សព្ពទទោ ហោតិ, យោ ទទាតិ ឧបស្សយ’’ន្តិ.

អមតំទទោ ច សោ ហោតីតិ បណីតភោជនស្ស បត្តំ បូរេន្តោ វិយ អមរណទានំ នាម ទេតិ. យោ ធម្មមនុសាសតីតិ យោ ធម្មំ អនុសាសតិ, អដ្ឋកថំ កថេតិ, បាឡិំ វាចេតិ, បុច្ឆិតបញ្ហំ វិស្សជ្ជេតិ, កម្មដ្ឋានំ អាចិក្ខតិ, ធម្មស្សវនំ ករោតិ, សព្ពោបេស ធម្មំ អនុសាសតិ នាម. សព្ពទានានញ្ច ឥទំ ធម្មទានមេវ អគ្គន្តិ វេទិតព្ពំ. វុត្តម្បិ ចេតំ –

‘‘សព្ពទានំ ធម្មទានំ ជិនាតិ,

សព្ពរសំ ធម្មរសោ ជិនាតិ;

សព្ពរតិំ ធម្មរតិ ជិនាតិ,

តណ្ហក្ខយោ សព្ពទុក្ខំ ជិនាតី’’តិ. (ធ. ប. ៣៥៤); ទុតិយំ;

៣. អន្នសុត្តវណ្ណនា

៤៣. តតិយេ អភិនន្ទន្តីតិ បត្ថេន្តិ. ភជតីតិ ឧបគច្ឆតិ, ចិត្តគហបតិសីវលិត្ថេរាទិកេ វិយ បច្ឆតោ អនុពន្ធតិ. តស្មាតិ យស្មា ឥធលោកេ បរលោកេ ច អន្នទាយកមេវ អនុគច្ឆតិ, តស្មា. សេសំ ឧត្តានមេវាតិ. តតិយំ.

៤. ឯកមូលសុត្តវណ្ណនា

៤៤. ចតុត្ថេ ឯកមូលន្តិ អវិជ្ជា តណ្ហាយ មូលំ, តណ្ហា អវិជ្ជាយ. ឥធ បន តណ្ហា អធិប្បេតា. ទ្វីហិ សស្សតុច្ឆេទទិដ្ឋីហិ អាវដ្ដតីតិ ទ្វិរាវដ្ដា. សា ច រាគាទីហិ តីហិ មលេហិ តិមលា. តត្រាស្សា មោហោ សហជាតកោដិយា មលំ ហោតិ, រាគទោសា ឧបនិស្សយកោដិយា. បញ្ច បន កាមគុណា អស្សា បត្ថរណដ្ឋានា, តេសុ សា បត្ថរតីតិ បញ្ចបត្ថរា. សា ច អបូរណីយដ្ឋេន សមុទ្ទោ. អជ្ឈត្តិកពាហិរេសុ បនេសា ទ្វាទសាយតនេសុ អាវដ្ដតិ បរិវដ្ដតីតិ ទ្វាទសាវដ្ដា. អបតិដ្ឋដ្ឋេន បន បាតាលោតិ វុច្ចតីតិ. ឯកមូលំ…បេ… បាតាលំ, អតរិ ឥសិ, ឧត្តរិ សមតិក្កមីតិ អត្ថោ. ចតុត្ថំ.

៥. អនោមសុត្តវណ្ណនា

៤៥. បញ្ចមេ អនោមនាមន្តិ សព្ពគុណសមន្នាគតត្តា អវេកល្លនាមំ, បរិបូរនាមន្តិ អត្ថោ. និបុណត្ថទស្សិន្តិ ភគវា សណ្ហសុខុមេ ខន្ធន្តរាទយោ អត្ថេ បស្សតីតិ និបុណត្ថទស្សី. បញ្ញាទទន្តិ អន្វយបញ្ញាធិគមាយ បដិបទំ កថនវសេន បញ្ញាយ ទាយកំ. កាមាលយេ អសត្តន្តិ បញ្ចកាមគុណាលយេ អលគ្គំ. កមមានន្តិ ភគវា មហាពោធិមណ្ឌេយេវ អរិយមគ្គេន គតោ, ន ឥទានិ គច្ឆតិ, អតីតំ បន ឧបាទាយ ឥទំ វុត្តំ. មហេសិន្តិ មហន្តានំ សីលក្ខន្ធាទីនំ ឯសិតារំ បរិយេសិតារន្តិ. បញ្ចមំ.

៦. អច្ឆរាសុត្តវណ្ណនា

៤៦. ឆដ្ឋេ អច្ឆរាគណសង្ឃុដ្ឋន្តិ អយំ កិរ ទេវបុត្តោ សត្ថុសាសនេ បព្ពជិត្វា វត្តបដិបត្តិំ បូរយមានោ បញ្ចវស្សកាលេ បវារេត្វា ទ្វេមាតិកំ បគុណំ កត្វា កម្មាកម្មំ ឧគ្គហេត្វា ចិត្តរុចិតំ កម្មដ្ឋានំ ឧគ្គណ្ហិត្វា សល្លហុកវុត្តិកោ អរញ្ញំ បវិសិត្វា យោ ភគវតា មជ្ឈិមយាមោ សយនស្ស កោដ្ឋាសោតិ អនុញ្ញាតោ. តស្មិម្បិ សម្បត្តេ ‘‘បមាទស្ស ភាយាមី’’តិ មញ្ចកំ ឧក្ខិបិត្វា រត្តិញ្ច ទិវា ច និរាហារោ កម្មដ្ឋានមេវ មនសាកាសិ.

អថស្ស អព្ភន្តរេ សត្ថកវាតា ឧប្បជ្ជិត្វា ជីវិតំ បរិយាទិយិំសុ. សោ ធុរស្មិំយេវ កាលមកាសិ. យោ ហិ កោចិ ភិក្ខុ ចង្កមេ ចង្កមមានោ វា អាលម្ពនត្ថម្ភំ និស្សាយ ឋិតោ វា ចង្កមកោដិយំ ចីវរំ សីសេ ឋបេត្វា និសិន្នោ វា និបន្នោ វា បរិសមជ្ឈេ អលង្កតធម្មាសនេ ធម្មំ ទេសេន្តោ វា កាលំ ករោតិ, សព្ពោ សោ ធុរស្មិំ កាលំ ករោតិ នាម. ឥតិ អយំ ចង្កមនេ កាលំ កត្វា ឧបនិស្សយមន្ទតាយ អាសវក្ខយំ អប្បត្តោ តាវតិំសភវនេ មហាវិមានទ្វារេ និទ្ទាយិត្វា បពុជ្ឈន្តោ វិយ បដិសន្ធិំ អគ្គហេសិ. តាវទេវស្ស សុវណ្ណតោរណំ វិយ តិគាវុតោ អត្តភាវោ និព្ពត្តិ.

អន្តោវិមានេ សហស្សមត្តា អច្ឆរា តំ ទិស្វា, ‘‘វិមានសាមិកោ ទេវបុត្តោ អាគតោ, រមយិស្សាម ន’’ន្តិ តូរិយានិ គហេត្វា បរិវារយិំសុ. ទេវបុត្តោ ន តាវ ចុតភាវំ ជានាតិ, បព្ពជិតសញ្ញីយេវ អច្ឆរា ឱលោកេត្វា វិហារចារិកំ អាគតំ មាតុគាមំ ទិស្វា លជ្ជី. បំសុកូលិកោ វិយ ឧបរិ ឋិតំ ឃនទុកូលំ ឯកំសំ ករោន្តោ អំសកូដំ បដិច្ឆាទេត្វា ឥន្ទ្រិយានិ ឱក្ខិបិត្វា អធោមុខោ អដ្ឋាសិ. តស្ស កាយវិការេនេវ តា ទេវតា ‘‘សមណទេវបុត្តោ អយ’’ន្តិ ញត្វា ឯវមាហំសុ – ‘‘អយ្យ, ទេវបុត្ត, ទេវលោកោ នាមាយំ, ន សមណធម្មស្ស ករណោកាសោ, សម្បត្តិំ អនុភវនោកាសោ’’តិ. សោ តថេវ អដ្ឋាសិ. ទេវតា ‘‘ន តាវាយំ សល្លក្ខេតី’’តិ តូរិយានិ បគ្គណ្ហិំសុ. សោ តថាបិ អនោលោកេន្តោវ អដ្ឋាសិ.

អថស្ស សព្ពកាយិកំ អាទាសំ បុរតោ ឋបយិំសុ. សោ ឆាយំ ទិស្វា ចុតភាវំ ញត្វា, ‘‘ន មយា ឥមំ ឋានំ បត្ថេត្វា សមណធម្មោ កតោ, ឧត្តមត្ថំ អរហត្តំ បត្ថេត្វា កតោ’’តិ សម្បត្តិយា វិប្បដិសារី អហោសិ, ‘‘សុវណ្ណបដំ បដិលភិស្សាមី’’តិ តក្កយិត្វា យុទ្ធដ្ឋានំ ឱតិណ្ណមល្លោ មូលកមុដ្ឋិំ លភិត្វា វិយ. សោ – ‘‘អយំ សគ្គសម្បត្តិ នាម សុលភា, ពុទ្ធានំ បាតុភាវោ ទុល្លភោ’’តិ ចិន្តេត្វា វិមានំ អបវិសិត្វាវ អសម្ភិន្នេនេវ សីលេន អច្ឆរាសង្ឃបរិវុតោ ទសពលស្ស សន្តិកំ អាគម្ម អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ ឋិតោ ឥមំ គាថំ អភាសិ.

តត្ថ អច្ឆរាគណសង្ឃុដ្ឋន្តិ អច្ឆរាគណេន គីតវាទិតសទ្ទេហិ សង្ឃោសិតំ. បិសាចគណសេវិតន្តិ តមេវ អច្ឆរាគណំ បិសាចគណំ កត្វា វទតិ. វនន្តិ នន្ទនវនំ សន្ធាយ វទតិ. អយញ្ហិ និយាមចិត្តតាយ អត្តនោ គរុភាវេន ទេវគណំ ‘‘ទេវគណោ’’តិ វត្តុំ ន រោចេតិ. ‘‘បិសាចគណោ’’តិ វទតិ. នន្ទនវនញ្ច ‘‘នន្ទន’’ន្តិ អវត្វា ‘‘មោហន’’ន្តិ វទតិ. កថំ យាត្រា ភវិស្សតីតិ កថំ និគ្គមនំ ភវិស្សតិ, កថំ អតិក្កមោ ភវិស្សតិ, អរហត្តស្ស មេ បទដ្ឋានភូតំ វិបស្សនំ អាចិក្ខថ ភគវាតិ វទតិ.

អថ ភគវា ‘‘អតិសល្លិខតេវ អយំ ទេវបុត្តោ, កិំ នុ ខោ ឥទ’’ន្តិ? អាវជ្ជេន្តោ អត្តនោ សាសនេ បព្ពជិតភាវំ ញត្វា – ‘‘អយំ អច្ចារទ្ធវីរិយតាយ កាលំ កត្វា ទេវលោកេ និព្ពត្តោ, អជ្ជាបិស្ស ចង្កមនស្មិំយេវ អត្តភាវោ អសម្ភិន្នេន សីលេន អាគតោ’’តិ ចិន្តេសិ. ពុទ្ធា ច អកតាភិនិវេសស្ស អាទិកម្មិកស្ស អកតបរិកម្មស្ស អន្តេវាសិនោ ចិត្តការោ ភិត្តិបរិកម្មំ វិយ – ‘‘សីលំ តាវ សោធេហិ, សមាធិំ ភាវេហិ, កម្មស្សកតបញ្ញំ ឧជុំ ករោហី’’តិ បឋមំ បុព្ពភាគប្បដិបទំ អាចិក្ខន្តិ, ការកស្ស បន យុត្តបយុត្តស្ស អរហត្តមគ្គបទដ្ឋានភូតំ សណ្ហសុខុមំ សុញ្ញតាវិបស្សនំយេវ អាចិក្ខន្តិ, អយញ្ច ទេវបុត្តោ ការកោ អភិន្នសីលោ, ឯកោ មគ្គោ អស្ស អនាគតោតិ សុញ្ញតាវិបស្សនំ អាចិក្ខន្តោ ឧជុកោ នាមាតិអាទិមាហ.

តត្ថ ឧជុកោតិ កាយវង្កាទីនំ អភាវតោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ ឧជុកោ នាម. អភយា នាម សា ទិសាតិ និព្ពានំ សន្ធាយាហ. តស្មិំ ហិ កិញ្ចិ ភយំ នត្ថិ, តំ វា បត្តស្ស ភយំ នត្ថីតិ ‘‘អភយា នាម សា ទិសា’’តិ វុត្តំ. រថោ អកូជនោតិ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោវ អធិប្បេតោ. យថា ហិ បាកតិករថោ អក្ខេ វា អនព្ភញ្ជិតេ អតិរេកេសុ វា មនុស្សេសុ អភិរុឡ្ហេសុ កូជតិ វិរវតិ, ន ឯវំ អរិយមគ្គោ. សោ ហិ ឯកប្បហារេន ចតុរាសីតិយាបិ បាណសហស្សេសុ អភិរុហន្តេសុ ន កូជតិ ន វិរវតិ. តស្មា ‘‘អកូជនោ’’តិ វុត្តោ. ធម្មចក្កេហិ សំយុតោតិ កាយិកចេតសិកវីរិយសង្ខាតេហិ ធម្មចក្កេហិ សំយុត្តោ.

ហិរីតិ ឯត្ថ ហិរិគ្គហណេន ឱត្តប្បម្បិ គហិតមេវ ហោតិ. តស្ស អបាលម្ពោតិ យថា ពាហិរករថស្ស រថេ ឋិតានំ យោធានំ អបតនត្ថាយ ទារុមយំ អបាលម្ពនំ ហោតិ, ឯវំ ឥមស្ស មគ្គរថស្ស អជ្ឈត្តពហិទ្ធាសមុដ្ឋានំ ហិរោត្តប្បំ អបាលម្ពនំ. សត្យស្ស បរិវារណន្តិ រថស្ស សីហចម្មាទិបរិវារោ វិយ ឥមស្សាបិ មគ្គរថស្ស សម្បយុត្តា សតិ បរិវារណំ. ធម្មន្តិ លោកុត្តរមគ្គំ. សម្មាទិដ្ឋិបុរេជវន្តិ វិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិបុរេជវា អស្ស បុព្ពយាយិកាតិ សម្មាទិដ្ឋិបុរេជវោ, តំ សម្មាទិដ្ឋិបុរេជវំ. យថា ហិ បឋមតរំ រាជបុរិសេហិ កាណកុណិអាទីនំនីហរណេន មគ្គេ សោធិតេ បច្ឆា រាជា និក្ខមតិ, ឯវមេវំ វិបស្សនា សម្មាទិដ្ឋិយា អនិច្ចាទិវសេន ខន្ធាទីសុ សោធិតេសុ បច្ឆា ភូមិលទ្ធវដ្ដំ បរិជានមានា មគ្គសម្មាទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ. តេន វុត្តំ ‘‘ធម្មាហំ សារថិំ ព្រូមិ, សម្មាទិដ្ឋិបុរេជវ’’ន្តិ.

ឥតិ ភគវា ទេសនំ និដ្ឋាបេត្វា អវសានេ ចត្តារិ សច្ចានិ ទីបេសិ. ទេសនាបរិយោសានេ ទេវបុត្តោ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋាសិ. យថា ហិ រញ្ញោ ភោជនកាលេ អត្តនោ មុខប្បមាណេ កពឡេ ឧក្ខិត្តេ អង្កេ និសិន្នោ បុត្តោ អត្តនោ មុខប្បមាណេនេវ តតោ កពឡំ ករោតិ, ឯវមេវំ ភគវតិ អរហត្តនិកូដេន ទេសនំ ទេសេន្តេបិ សត្តា អត្តនោ ឧបនិស្សយានុរូបេន សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណន្តិ. អយម្បិ ទេវបុត្តោ សោតាបត្តិផលំ បត្វា ភគវន្តំ គន្ធាទីហិ បូជេត្វា បក្កាមីតិ. ឆដ្ឋំ.

៧. វនរោបសុត្តវណ្ណនា

៤៧. សត្តមេ ធម្មដ្ឋា សីលសម្បន្នាតិ កេ ធម្មដ្ឋា, កេ សីលសម្បន្នាតិ បុច្ឆតិ. ភគវា ឥមំ បញ្ហំ ថាវរវត្ថុនា ទីបេន្តោ អារាមរោបាតិអាទិមាហ. តត្ថ អារាមរោបាតិ បុប្ផារាមផលារាមរោបកា. វនរោបាតិ សយំជាតេ អរោបិមវនេ សីមំ បរិក្ខិបិត្វា ចេតិយពោធិចង្កមនមណ្ឌបកុដិលេណរត្តិដ្ឋានទិវាដ្ឋានានំ ការកា ឆាយូបគេ រុក្ខេ រោបេត្វា ទទមានាបិ វនរោបាយេវ នាម. សេតុការកាតិ វិសមេ សេតុំ ករោន្តិ, ឧទកេ នាវំ បដិយាទេន្តិ. បបន្តិ បានីយទានសាលំ. ឧទបានន្តិ យំកិញ្ចិ បោក្ខរណីតឡាកាទិំ. ឧបស្សយន្តិ វាសាគារំ. ‘‘ឧបាសយ’’ន្តិបិ បាឋោ.

សទា បុញ្ញំ បវឌ្ឍតីតិ ន អកុសលវិតក្កំ វា វិតក្កេន្តស្ស និទ្ទាយន្តស្ស វា បវឌ្ឍតិ. យទា យទា បន អនុស្សរតិ, តទា តទា តស្ស វឌ្ឍតិ. ឥមមត្ថំ សន្ធាយ ‘‘សទា បុញ្ញំ បវឌ្ឍតី’’តិ វុត្តំ. ធម្មដ្ឋា សីលសម្បន្នាតិ តស្មិំ ធម្មេ ឋិតត្តា តេនបិ សីលេន សម្បន្នត្តា ធម្មដ្ឋា សីលសម្បន្នា. អថ វា ឯវរូបានិ បុញ្ញានិ ករោន្តានំ ទស កុសលា ធម្មា បូរេន្តិ, តេសុ ឋិតត្តា ធម្មដ្ឋា. តេនេវ ច សីលេន សម្បន្នត្តា សីលសម្បន្នាតិ. សត្តមំ.

៨. ជេតវនសុត្តវណ្ណនា

៤៨. អដ្ឋមេ ឥទំ ហិ តំ ជេតវនន្តិ អនាថបិណ្ឌិកោ ទេវបុត្តោ ជេតវនស្ស ចេវ ពុទ្ធាទីនញ្ច វណ្ណភណនត្ថំ អាគតោ ឯវមាហ. ឥសិសង្ឃនិសេវិតន្តិ ភិក្ខុសង្ឃនិសេវិតំ.

ឯវំ បឋមគាថាយ ជេតវនស្ស វណ្ណំ កថេត្វា ឥទានិ អរិយមគ្គស្ស កថេន្តោ កម្មំ វិជ្ជាតិអាទិមាហ. តត្ថ កម្មន្តិ មគ្គចេតនា. វិជ្ជាតិ មគ្គបញ្ញា. ធម្មោតិ សមាធិបក្ខិកា ធម្មា. សីលំ ជីវិតមុត្តមន្តិ សីលេ បតិដ្ឋិតស្ស ជីវិតំ ឧត្តមន្តិ ទស្សេតិ. អថ វា វិជ្ជាតិ ទិដ្ឋិសង្កប្បា. ធម្មោតិ វាយាមសតិសមាធយោ. សីលន្តិ វាចាកម្មន្តាជីវា. ជីវិតមុត្តមន្តិ ឯតស្មិំ សីលេ ឋិតស្ស ជីវិតំ នាម ឧត្តមំ. ឯតេន មច្ចា សុជ្ឈន្តីតិ ឯតេន អដ្ឋង្គិកមគ្គេន សត្តា វិសុជ្ឈន្តិ.

តស្មាតិ យស្មា មគ្គេន សុជ្ឈន្តិ, ន គោត្តធនេហិ, តស្មា. យោនិសោ វិចិនេ ធម្មន្តិ ឧបាយេន សមាធិបក្ខិយធម្មំ វិចិនេយ្យ. ឯវំ តត្ថ វិសុជ្ឈតីតិ ឯវំ តស្មិំ អរិយមគ្គេ វិសុជ្ឈតិ. អថ វា យោនិសោ វិចិនេ ធម្មន្តិ ឧបាយេន បញ្ចក្ខន្ធធម្មំ វិចិនេយ្យ. ឯវំ តត្ថ វិសុជ្ឈតីតិ ឯវំ តេសុ ចតូសុ សច្ចេសុ វិសុជ្ឈតិ.

ឥទានិ សារិបុត្តត្ថេរស្ស វណ្ណំ កថេន្តោ សារិបុត្តោវាតិអាទិមាហ. តត្ថ សារិបុត្តោវាតិ អវធារណវចនំ, ឯតេហិ បញ្ញាទីហិ សារិបុត្តោវ សេយ្យោតិ វទតិ. ឧបសមេនាតិ កិលេសឧបសមេន. បារំ គតោតិ និព្ពានំ គតោ. យោ កោចិ និព្ពានំ បត្តោ ភិក្ខុ, សោ ឯតាវបរមោ សិយា, ន ថេរេន ឧត្តរិតរោ នាម អត្ថីតិ វទតិ. សេសំ ឧត្តានមេវាតិ. អដ្ឋមំ.

៩. មច្ឆរិសុត្តវណ្ណនា

៤៩. នវមេ មច្ឆរិនោតិ មច្ឆេរេន សមន្នាគតា. ឯកច្ចោ ហិ អត្តនោ វសនដ្ឋានេ ភិក្ខុំ ហត្ថំ បសារេត្វាបិ ន វន្ទតិ, អញ្ញត្ថ គតោ វិហារំ បវិសិត្វា សក្កច្ចំ វន្ទិត្វា មធុរបដិសន្ថារំ ករោតិ – ‘‘ភន្តេ, អម្ហាកំ វសនដ្ឋានំ នាគច្ឆថ, សម្បន្នោ បទេសោ, បដិពលា មយំ អយ្យានំ យាគុភត្តាទីហិ ឧបដ្ឋានំ កាតុ’’ន្តិ. ភិក្ខូ ‘‘សទ្ធោ អយំ ឧបាសកោ’’តិ យាគុភត្តាទីហិ សង្គណ្ហន្តិ. អថេកោ ថេរោ តស្ស គាមំ គន្ត្វា បិណ្ឌាយ ចរតិ. សោ តំ ទិស្វា អញ្ញេន វា គច្ឆតិ, ឃរំ វា បវិសតិ. សចេបិ សម្មុខីភាវំ អាគច្ឆតិ, ហត្ថេន វន្ទិត្វា – ‘‘អយ្យស្ស ភិក្ខំ ទេថ, អហំ ឯកេន កម្មេន គច្ឆាមី’’តិ បក្កមតិ. ថេរោ សកលគាមំ ចរិត្វា តុច្ឆបត្តោវ និក្ខមតិ. ឥទំ តាវ មុទុមច្ឆរិយំ នាម, យេន សមន្នាគតោ អទាយកោបិ ទាយកោ វិយ បញ្ញាយតិ. ឥធ បន ថទ្ធមច្ឆរិយំ អធិប្បេតំ, យេន សមន្នាគតោ ភិក្ខូសុ បិណ្ឌាយ បវិដ្ឋេសុ, ‘‘ថេរា ឋិតា’’តិ វុត្តេ, ‘‘កិំ មយ្ហំ បាទា រុជ្ជន្តី’’តិអាទីនិ វត្វា សិលាថម្ភោ វិយ ខាណុកោ វិយ ច ថទ្ធោ ហុត្វា តិដ្ឋតិ, សាមីចិម្បិ ន ករោតិ. កទរិយាតិ ឥទំ មច្ឆរិនោតិ បទស្សេវ វេវចនំ. មុទុកម្បិ ហិ មច្ឆរិយំ ‘‘មច្ឆរិយ’’ន្តេវ វុច្ចតិ, ថទ្ធំ បន កទរិយំ នាម. បរិភាសកាតិ ភិក្ខូ ឃរទ្វារេ ឋិតេ ទិស្វា, ‘‘កិំ តុម្ហេ កសិត្វា អាគតា, វបិត្វា, លាយិត្វា? មយំ អត្តនោបិ ន លភាម, កុតោ តុម្ហាកំ, សីឃំ និក្ខមថា’’តិអាទីហិ សំតជ្ជកា. អន្តរាយករាតិ ទាយកស្ស សគ្គន្តរាយោ, បដិគ្គាហកានំ លាភន្តរាយោ, អត្តនោ ឧបឃាតោតិ ឥមេសំ អន្តរាយានំ ការកា.

សម្បរាយោតិ បរលោកោ. រតីតិ បញ្ចកាមគុណរតិ. ខិឌ្ឌាតិ កាយិកខិឌ្ឌាទិកា តិវិធា ខិឌ្ឌា. ទិដ្ឋេ ធម្មេស វិបាកោតិ តស្មិំ និព្ពត្តភវនេ ទិដ្ឋេ ធម្មេ ឯស វិបាកោ. សម្បរាយេ ច ទុគ្គតីតិ ‘‘យមលោកំ ឧបបជ្ជរេ’’តិ វុត្តេ សម្បរាយេ ច ទុគ្គតិ.

វទញ្ញូតិ ភិក្ខូ ឃរទ្វារេ ឋិតា កិញ្ចាបិ តុណ្ហីវ ហោន្តិ, អត្ថតោ បន – ‘‘ភិក្ខំ ទេថា’’តិ វទន្តិ នាម. តត្រ យេ ‘‘មយំ បចាម, ឥមេ បន ន បចន្តិ, បចមានេ បត្វា អលភន្តា កុហិំ លភិស្សន្តី’’តិ? ទេយ្យធម្មំ សំវិភជន្តិ, តេ វទញ្ញូ នាម. បកាសន្តីតិ វិមានប្បភាយ ជោតន្តិ. បរសម្ភតេសូតិ បរេហិ សម្បិណ្ឌិតេសុ. សម្បរាយេ ច សុគ្គតីតិ, ‘‘ឯតេ សគ្គា’’តិ ឯវំ វុត្តសម្បរាយេ សុគតិ. ឧភិន្នម្បិ វា ឯតេសំ តតោ ចវិត្វា បុន សម្បរាយេបិ ទុគ្គតិសុគតិយេវ ហោតីតិ. នវមំ.

១០. ឃដីការសុត្តវណ្ណនា

៥០. ទសមេ ឧបបន្នាសេតិ និព្ពត្តិវសេន ឧបគតា. វិមុត្តាតិ អវិហាព្រហ្មលោកស្មិំ ឧបបត្តិសមនន្តរមេវ អរហត្តផលវិមុត្តិយា វិមុត្តា. មានុសំ ទេហន្តិ ឥធ បញ្ចោរម្ភាគិយសំយោជនានិ ឯវ វុត្តានិ. ទិព្ពយោគន្តិ បញ្ច ឧទ្ធម្ភាគិយសំយោជនានិ. ឧបច្ចគុន្តិ អតិក្កមិំសុ. ឧបកោតិអាទីនិ តេសំ ថេរានំ នាមានិ. កុសលី ភាសសី តេសន្តិ, ‘‘កុសល’’ន្តិ ឥទំ វចនំ ឥមស្ស អត្ថីតិ កុសលី, តេសំ ថេរានំ ត្វំ កុសលំ អនវជ្ជំ ភាសសិ, ថោមេសិ បសំសសិ, បណ្ឌិតោសិ ទេវបុត្តាតិ វទតិ. តំ តេ ធម្មំ ឥធញ្ញាយាតិ តេ ថេរា តំ ធម្មំ ឥធ តុម្ហាកំ សាសនេ ជានិត្វា. គម្ភីរន្តិ គម្ភីរត្ថំ. ព្រហ្មចារី និរាមិសោតិ និរាមិសព្រហ្មចារី នាម អនាគាមី, អនាគាមី អហោសិន្តិ អត្ថោ. អហុវាតិ អហោសិ. សគាមេយ្យោតិ ឯកគាមវាសី. បរិយោសានគាថា សង្គីតិការេហិ ឋបិតាតិ. ទសមំ.

អាទិត្តវគ្គោ បញ្ចមោ.