៨. សកលិកសុត្តវណ្ណនា

៣៨. អដ្ឋមេ មទ្ទកុច្ឆិស្មិន្តិ ឯវំនាមកេ ឧយ្យានេ. តញ្ហិ អជាតសត្តុម្ហិ កុច្ឆិគតេ តស្ស មាតរា – ‘‘អយំ មយ្ហំ កុច្ឆិគតោ គព្ភោ រញ្ញោ សត្តុ ភវិស្សតិ. កិំ មេ ឥមិនា’’តិ? គព្ភបាតនត្ថំ កុច្ឆិ មទ្ទាបិតា. តស្មា ‘‘មទ្ទកុច្ឆី’’តិ សង្ខំ គតំ. មិគានំ បន អភយវាសត្ថាយ ទិន្នត្តា មិគទាយោតិ វុច្ចតិ.

តេន ខោ បន សមយេនាតិ ឯត្ថ អយំ អនុបុព្ពិកថា – ទេវទត្តោ ហិ អជាតសត្តុំ និស្សាយ ធនុគ្គហេ ច ធនបាលកញ្ច បយោជេត្វាបិ តថាគតស្ស ជីវិតន្តរាយំ កាតុំ អសក្កោន្តោ ‘‘សហត្ថេនេវ មារេស្សាមី’’តិ គិជ្ឈកូដបព្ពតំ អភិរុហិត្វា មហន្តំ កូដាគារប្បមាណំ សិលំ ឧក្ខិបិត្វា, ‘‘សមណោ គោតមោ ចុណ្ណវិចុណ្ណោ ហោតូ’’តិ បវិជ្ឈិ. មហាថាមវា កិរេស បញ្ចន្នំ ហត្ថីនំ ពលំ ធារេតិ. អដ្ឋានំ ខោ បនេតំ, យំ ពុទ្ធានំ បរូបក្កមេន ជីវិតន្តរាយោ ភវេយ្យាតិ តំ តថាគតស្ស សរីរាភិមុខំ អាគច្ឆន្តំ អាកាសេ អញ្ញា សិលា ឧដ្ឋហិត្វា សម្បដិច្ឆិ. ទ្វិន្នំ សិលានំ សម្បហារេន មហន្តោ បាសាណស្ស សកលិកា ឧដ្ឋហិត្វា ភគវតោ បិដ្ឋិបាទបរិយន្តំ អភិហនិ, បាទោ មហាផរសុនា បហតោ វិយ សមុគ្គតលោហិតេន លាខារសមក្ខិតោ វិយ អហោសិ. ភគវា ឧទ្ធំ ឧល្លោកេត្វា ទេវទត្តំ ឯតទវោច – ‘‘ពហុ តយា មោឃបុរិស, អបុញ្ញំ បសុតំ, យោ ត្វំ បទុដ្ឋចិត្តោ វធកចិត្តោ តថាគតស្ស លោហិតំ ឧប្បាទេសី’’តិ. តតោ បដ្ឋាយ ភគវតោ អផាសុ ជាតំ. ភិក្ខូ ចិន្តយិំសុ – ‘‘អយំ វិហារោ ឧជ្ជង្គលោ វិសមោ, ពហូនំ ខត្តិយាទីនញ្ចេវ បព្ពជិតានញ្ច អនោកាសោ’’តិ. តេ តថាគតំ មញ្ចសិវិកាយ អាទាយ មទ្ទកុច្ឆិំ នយិំសុ. តេន វុត្តំ – ‘‘តេន ខោ បន សមយេន ភគវតោ បាទោ សកលិកាយ ខតោ ហោតី’’តិ.

ភុសាតិ ពលវតិយោ. សុទន្តិ និបាតមត្តំ. ទុក្ខន្តិ សុខបដិក្ខេបោ. តិព្ពាតិ ពហលា. ខរាតិ ផរុសា. កដុកាតិ តិខិណា. អសាតាតិ អមធុរា. ន តាសុ មនោ អប្បេតិ, ន តា មនំ អប្បាយន្តិ វឌ្ឍេន្តីតិ អមនាបា. សតោ សម្បជានោតិ វេទនាធិវាសនសតិសម្បជញ្ញេន សមន្នាគតោ ហុត្វា. អវិហញ្ញមានោតិ អបីឡិយមានោ, សម្បរិវត្តសាយិតាយ វេទនានំ វសំ អគច្ឆន្តោ.

សីហសេយ្យន្តិ ឯត្ថ កាមភោគិសេយ្យា, បេតសេយ្យា, សីហសេយ្យា, តថាគតសេយ្យាតិ ចតស្សោ សេយ្យា. តត្ថ ‘‘យេភុយ្យេន, ភិក្ខវេ, កាមភោគី សត្តា វាមេន បស្សេន សេន្តី’’តិ អយំ កាមភោគិសេយ្យា. តេសុ ហិ យេភុយ្យេន ទក្ខិណបស្សេន សយានោ នាម នត្ថិ. ‘‘យេភុយ្យេន, ភិក្ខវេ, បេតា ឧត្តានា សេន្តី’’តិ អយំ បេតសេយ្យា. អប្បមំសលោហិតត្តា ហិ អដ្ឋិសង្ឃាដជដិតា ឯកេន បស្សេន សយិតុំ ន សក្កោន្តិ, ឧត្តានាវ សេន្តិ. ‘‘យេភុយ្យេន, ភិក្ខវេ, សីហោ មិគរាជា នង្គុដ្ឋំ អន្តរសត្ថិម្ហិ អនុបក្ខិបិត្វា ទក្ខិណេន បស្សេន សេតី’’តិ អយំ សីហសេយ្យា. តេជុស្សទត្តា ហិ សីហោ មិគរាជា ទ្វេ បុរិមបាទេ ឯកស្មិំ, ‘បច្ឆិមបាទេ ឯកស្មិំ ឋានេ ឋបេត្វា នង្គុដ្ឋំ អន្តរសត្ថិម្ហិ បក្ខិបិត្វា បុរិមបាទបច្ឆិមបាទនង្គុដ្ឋានំ ឋិតោកាសំ សល្លក្ខេត្វា ទ្វិន្នំ បុរិមបាទានំ មត្ថកេ សីសំ ឋបេត្វា សយតិ, ទិវសម្បិ សយិត្វា បពុជ្ឈមានោ ន ឧត្រសន្តោ បពុជ្ឈតិ, សីសំ បន ឧក្ខិបិត្វា បុរិមបាទាទីនំ ឋិតោកាសំ សល្លក្ខេតិ’. សចេ កិញ្ចិ ឋានំ វិជហិត្វា ឋិតំ ហោតិ, ‘‘នយិទំ តុយ្ហំ ជាតិយា, ន សូរភាវស្ស អនុរូប’’ន្តិ អនត្តមនោ ហុត្វា តត្ថេវ សយតិ, ន គោចរាយ បក្កមតិ. អវិជហិត្វា ឋិតេ បន ‘‘តុយ្ហំ ជាតិយា ច សូរភាវស្ស ច អនុរូបមិទ’’ន្តិ ហដ្ឋតុដ្ឋោ ឧដ្ឋាយ សីហវិជម្ភិតំ វិជម្ភិត្វា កេសរភារំ វិធុនិត្វា តិក្ខត្តុំ សីហនាទំ នទិត្វា គោចរាយ បក្កមតិ. ចតុត្ថជ្ឈានសេយ្យា បន ‘‘តថាគតសេយ្យា’’តិ វុច្ចតិ. តាសុ ឥធ សីហសេយ្យា អាគតា. អយញ្ហិ តេជុស្សទឥរិយាបថត្តា ឧត្តមសេយ្យា នាម.

បាទេ បាទន្តិ ទក្ខិណបាទេ វាមបាទំ. អច្ចាធាយាតិ អតិអាធាយ, ឦសកំ អតិក្កម្ម ឋបេត្វា. គោប្ផកេន ហិ គោប្ផកេ ជាណុនា វា ជាណុម្ហិ សង្ឃដ្ដិយមានេ អភិណ្ហំ វេទនា ឧប្បជ្ជតិ, ចិត្តំ ឯកគ្គំ ន ហោតិ, សេយ្យា អផាសុកា ហោតិ. យថា ន សង្ឃដ្ដេតិ, ឯវំ អតិក្កម្ម ឋបិតេ វេទនា នុប្បជ្ជតិ, ចិត្តំ ឯកគ្គំ ហោតិ, សេយ្យា ផាសុ ហោតិ. តស្មា ឯវំ និបជ្ជិ. សតោ សម្បជានោតិ សយនបរិគ្គាហកសតិសម្បជញ្ញេន សមន្នាគតោ. ‘‘ឧដ្ឋានសញ្ញ’’ន្តិ បនេត្ថ ន វុត្តំ, គិលានសេយ្យា ហេសា តថាគតស្ស.

សត្តសតាតិ ឥមស្មិំ សុត្តេ សព្ពាបិ តា ទេវតា គិលានសេយ្យដ្ឋានំ អាគតា. ឧទានំ ឧទានេសីតិ គិលានសេយ្យំ អាគតានំ ទោមនស្សេន ភវិតព្ពំ សិយា. ឥមាសំ បន តថាគតស្ស វេទនាធិវាសនំ ទិស្វា, ‘‘អហោ ពុទ្ធានំ មហានុភាវតា! ឯវរូបាសុ នាម វេទនាសុ វត្តមានាសុ វិការមត្តម្បិ នត្ថិ, សិរីសយនេ អលង្ករិត្វា ឋបិតសុវណ្ណរូបកំ វិយ អនិញ្ជមានេន កាយេន និបន្នោ, ឥទានិស្ស អធិកតរំ មុខវណ្ណោ វិរោចតិ, អាភាសម្បន្នោ បុណ្ណចន្ទោ វិយ សម្បតិ វិកសិតំ វិយ ច អរវិន្ទំ អស្ស មុខំ សោភតិ, កាយេបិ វណ្ណាយតនំ ឥទានិ សុសម្មដ្ឋកញ្ចនំ វិយ វិប្បសីទតី’’តិ ឧទានំ ឧទបាទិ.

នាគោ វត ភោតិ, ឯត្ថ ភោតិ ធម្មាលបនំ. ពលវន្តដ្ឋេន នាគោ. នាគវតាតិ នាគភាវេន. សីហោ វតាតិអាទីសុ អសន្តាសនដ្ឋេន សីហោ. ព្យត្តបរិចយដ្ឋេន ការណាការណជាននេន វា អាជានីយោ. អប្បដិសមដ្ឋេន និសភោ. គវសតជេដ្ឋកោ ហិ ឧសភោ, គវសហស្សជេដ្ឋកោ វសភោ, គវសតសហស្សជេដ្ឋកោ និសភោតិ វុច្ចតិ. ភគវា បន អប្បដិសមដ្ឋេន អាសភំ ឋានំ បដិជានាតិ. តេនេវត្ថេន ឥធ ‘‘និសភោ’’តិ វុត្តោ. ធុរវាហដ្ឋេន ធោរយ្ហោ. និព្ពិសេវនដ្ឋេន ទន្តោ.

បស្សាតិ អនិយមិតាណត្តិ. សមាធិន្តិ អរហត្តផលសមាធិំ. សុវិមុត្តន្តិ ផលវិមុត្តិយា សុវិមុត្តំ. រាគានុគតំ បន ចិត្តំ អភិនតំ នាម ហោតិ, ទោសានុគតំ អបនតំ. តទុភយបដិក្ខេបេន ន ចាភិនតំ ន ចាបនតន្តិ អាហ. ន ច សសង្ខារនិគ្គយ្ហវារិតគតន្តិ ន សសង្ខារេន សប្បយោគេន កិលេសេ និគ្គហេត្វា វារិតវតំ, កិលេសានំ បន ឆិន្នត្តា វតំ ផលសមាធិនា សមាហិតន្តិ អត្ថោ. អតិក្កមិតព្ពន្តិ វិហេឋេតព្ពំ ឃដ្ដេតព្ពំ. អទស្សនាតិ អញ្ញាណា. អញ្ញាណី ហិ អន្ធពាលោវ ឯវរូបេ សត្ថរិ អបរជ្ឈេយ្យាតិ ទេវទត្តំ ឃដ្ដយមានា វទន្តិ.

បញ្ចវេទាតិ ឥតិហាសបញ្ចមានំ វេទានំ ធារកា. សតំ សមន្តិ វស្សសតំ. តបស្សីតិ តបនិស្សិតកា ហុត្វា. ចរន្តិ ចរន្តា. ន សម្មាវិមុត្តន្តិ សចេបិ ឯវរូបា ព្រាហ្មណា វស្សសតំ ចរន្តិ, ចិត្តញ្ច នេសំ សម្មា វិមុត្តំ ន ហោតិ. ហីនត្តរូបា ន បារំ គមា តេតិ ហីនត្តសភាវា តេ និព្ពានង្គមា ន ហោន្តិ. ‘‘ហីនត្ថរូបា’’តិបិ បាឋោ, ហីនត្ថជាតិកា បរិហីនត្ថាតិ អត្ថោ. តណ្ហាធិបន្នាតិ តណ្ហាយ អជ្ឈោត្ថដា. វតសីលពទ្ធាតិ អជវតកុក្កុរវតាទីហិ ច វតេហិ តាទិសេហេវ ច សីលេហិ ពទ្ធា. លូខំ តបន្តិ បញ្ចាតបតាបនំ កណ្ដកសេយ្យាទិកំ តបំ. ឥទានិ សា ទេវតា សាសនស្ស និយ្យានិកភាវំ កថេន្តី ន មានកាមស្សាតិអាទិមាហ. តំ វុត្តត្ថមេវាតិ. អដ្ឋមំ.