១. សព្ភិសុត្តវណ្ណនា

៣១. សតុល្លបកាយិកវគ្គស្ស បឋមេ សតុល្លបកាយិកាតិ សតំ ធម្មំ សមាទានវសេន ឧល្លបេត្វា សគ្គេ និព្ពត្តាតិ សតុល្លបកាយិកា. តត្រិទំ វត្ថុ – សម្ពហុលា កិរ សមុទ្ទវាណិជា នាវាយ សមុទ្ទំ បក្ខន្ទិំសុ. តេសំ ខិត្តសរវេគេន គច្ឆន្តិយា នាវាយ សត្តមេ ទិវសេ សមុទ្ទមជ្ឈេ មហន្តំ ឧប្បាតិកំ បាតុភូតំ, មហាឩមិយោ ឧដ្ឋហិត្វា នាវំ ឧទកស្ស បូរេន្តិ. នាវាយ និមុជ្ជមានាយ មហាជនោ អត្តនោ អត្តនោ ទេវតានំ នាមានិ គហេត្វា អាយាចនាទីនិ ករោន្តោ បរិទេវិ. តេសំ មជ្ឈេ ឯកោ បុរិសោ – ‘‘អត្ថិ នុ ខោ មេ ឯវរូបេ ភយេ បតិដ្ឋា’’តិ អាវជ្ជេន្តោ អត្តនោ បរិសុទ្ធានិ សរណានិ ចេវ សីលានិ ច ទិស្វា យោគី វិយ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា និសីទិ. តមេនំ ឥតរេ សភយការណំ បុច្ឆិំសុ. សោ តេសំ កថេសិ – ‘‘អម្ភោ អហំ នាវំ អភិរូហនទិវសេ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទានំ ទត្វា សរណានិ ចេវ សីលានិ ច អគ្គហេសិំ, តេន មេ ភយំ នត្ថី’’តិ. កិំ បន សាមិ ឯតានិ អញ្ញេសម្បិ វត្តន្តីតិ? អាម វត្តន្តីតិ តេន ហិ អម្ហាកម្បិ ទេថាតិ. សោ តេ មនុស្សេ សតំ សតំ កត្វា សត្ត កោដ្ឋាសេ អកាសិ, តតោ បញ្ចសីលានិ អទាសិ. តេសុ បឋមំ ជង្ឃសតំ គោប្ផកមត្តេ ឧទកេ ឋិតំ អគ្គហេសិ, ទុតិយំ ជាណុមត្តេ, តតិយំ កដិមត្តេ, ចតុត្ថំ នាភិមត្តេ, បញ្ចមំ ថនមត្តេ, ឆដ្ឋំ គលប្បមាណេ, សត្តមំ មុខេន លោណោទកេ បវិសន្តេ អគ្គហេសិ. សោ តេសំ សីលានិ ទត្វា – ‘‘អញ្ញំ តុម្ហាកំ បដិសរណំ នត្ថិ, សីលមេវ អាវជ្ជេថា’’តិ ឧគ្ឃោសេសិ. តានិ សត្តបិ ជង្ឃសតានិ តត្ថ កាលំ កត្វា អាសន្នកាលេ គហិតសីលំ និស្សាយ តាវតិំសភវនេ និព្ពត្តិំសុ, តេសំ ឃដាវសេនេវ វិមានានិ និព្ពត្តិំសុ. សព្ពេសំ មជ្ឈេ អាចរិយស្ស យោជនសតិកំ សុវណ្ណវិមានំ និព្ពត្តិ, អវសេនានិ តស្ស បរិវារានិ ហុត្វា សព្ពហេដ្ឋិមំ ទ្វាទសយោជនិកំ អហោសិ. តេ និព្ពត្តក្ខណេយេវ កម្មំ អាវជ្ជេន្តា អាចរិយំ និស្សាយ សម្បត្តិលាភំ ញត្វា, ‘‘គច្ឆាម តាវ, ទសពលស្ស សន្តិកេ អម្ហាកំ អាចរិយស្ស វណ្ណំ កថេយ្យាមា’’តិ មជ្ឈិមយាមសមនន្តរេ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិំសុ, តា ទេវតា អាចរិយស្ស វណ្ណភណនត្ថំ ឯកេកំ គាថំ អភាសិំសុ.

តត្ថ សព្ភិរេវាតិ បណ្ឌិតេហិ, សប្បុរិសេហិ ឯវ. រ-ការោ បទសន្ធិករោ. សមាសេថាតិ សហ និសីទេយ្យ. ទេសនាសីសមេវ ចេតំ, សព្ពឥរិយាបថេ សព្ភិរេវ សហ កុព្ពេយ្យាតិ អត្ថោ. កុព្ពេថាតិ ករេយ្យ. សន្ថវន្តិ មិត្តសន្ថវំ. តណ្ហាសន្ថវោ បន ន កេនចិ សទ្ធិំ កាតព្ពោ, មិត្តសន្ថវោ ពុទ្ធ-បច្ចេកពុទ្ធ-ពុទ្ធសាវកេហិ សហ កាតព្ពោ. ឥទំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ. សតន្តិ ពុទ្ធាទីនំ សប្បុរិសានំ. សទ្ធម្មន្តិ បញ្ចសីលទសសីលចតុសតិបដ្ឋានាទិភេទំ សទ្ធម្មំ, ឥធ បន បញ្ចសីលំ អធិប្បេតំ. សេយ្យោ ហោតីតិ វឌ្ឍិ ហោតិ. ន បាបិយោតិ លាមកំ កិញ្ចិ ន ហោតិ. នាញ្ញតោតិ វាលិកាទីហិ តេលាទីនិ វិយ អញ្ញតោ អន្ធពាលតោ បញ្ញា នាម ន លព្ភតិ, តិលាទីហិ បន តេលាទីនិ វិយ សតំ ធម្មំ ញត្វា បណ្ឌិតមេវ សេវន្តោ ភជន្តោ លភតីតិ. សោកមជ្ឈេតិ សោកវត្ថូនំ សោកានុគតានំ វា សត្តានំ មជ្ឈគតោ ន សោចតិ ពន្ធុលមល្លសេនាបតិស្ស ឧបាសិកា វិយ, បញ្ចន្នំ ចោរសតានំ មជ្ឈេ ធម្មសេនាបតិស្ស សទ្ធិវិហារិកោ សំកិច្ចសាមណេរោ វិយ ច.

ញាតិមជ្ឈេ វិរោចតីតិ ញាតិគណមជ្ឈេ សំកិច្ចថេរស្ស សទ្ធិវិហារិកោ អធិមុត្តកសាមណេរោ វិយ សោភតិ. សោ កិរ ថេរស្ស ភាគិនេយ្យោ ហោតិ, អថ នំ ថេរោ អាហ – ‘‘សាមណេរ, មហល្លកោសិ ជាតោ, គច្ឆ, វស្សានិ បុច្ឆិត្វា ឯហិ, ឧបសម្បាទេស្សាមិ ត’’ន្តិ. សោ ‘‘សាធូ’’តិ ថេរំ វន្ទិត្វា បត្តចីវរមាទាយ ចោរអដវិយា ឱរភាគេ ភគិនិគាមំ គន្ត្វា បិណ្ឌាយ ចរិ, តំ ភគិនី ទិស្វា វន្ទិត្វា គេហេ និសីទាបេត្វា ភោជេសិ. សោ កតភត្តកិច្ចោ វស្សានិ បុច្ឆិ. សា ‘‘អហំ ន ជានាមិ, មាតា មេ ជានាតី’’តិ អាហ. អថ សោ ‘‘តិដ្ឋថ តុម្ហេ, អហំ មាតុសន្តិកំ គមិស្សាមី’’តិ អដវិំ ឱតិណ្ណោ. តមេនំ ទូរតោវ ចោរបុរិសោ ទិស្វា ចោរានំ អារោចេសិ. ចោរា ‘‘សាមណេរោ កិរេកោ អដវិំ ឱតិណ្ណោ, គច្ឆថ នំ អានេថា’’តិ អាណាបេត្វា ឯកច្ចេ ‘‘មារេម ន’’ន្តិ អាហំសុ, ឯកច្ចេ វិស្សជ្ជេមាតិ. សាមណេរោ ចិន្តេសិ – ‘‘អហំ សេខោ សករណីយោ, ឥមេហិ សទ្ធិំ មន្តេត្វា សោត្ថិមត្តានំ ករិស្សាមី’’តិ ចោរជេដ្ឋកំ អាមន្តេត្វា, ‘‘ឧបមំ តេ, អាវុសោ, ករិស្សាមី’’តិ ឥមា គាថា អភាសិ –

‘‘អហុ អតីតមទ្ធានំ, អរញ្ញស្មិំ ព្រហាវនេ;

ចេតោ កូដានិ ឱឌ្ឌេត្វា, សសកំ អវធី តទា.

‘‘សសកញ្ច មតំ ទិស្វា, ឧព្ពិគ្គា មិគបក្ខិនោ;

ឯករត្តិំ អបក្កាមុំ, ‘អកិច្ចំ វត្តតេ ឥធ’.

‘‘តថេវ សមណំ ហន្ត្វា, អធិមុត្តំ អកិញ្ចនំ;

អទ្ធិកា នាគមិស្សន្តិ, ធនជានិ ភវិស្សតី’’តិ.

‘‘សច្ចំ ខោ សមណោ អាហ, អធិមុត្តោ អកិញ្ចនោ;

អទ្ធិកា នាគមិស្សន្តិ, ធនជានិ ភវិស្សតិ.

‘‘សចេ បដិបថេ ទិស្វា, នារោចេស្សសិ កស្សចិ;

តវ សច្ចមនុរក្ខន្តោ, គច្ឆ ភន្តេ យថាសុខ’’ន្តិ.

សោ តេហិ ចោរេហិ វិស្សជ្ជិតោ គច្ឆន្តោ ញាតយោបិ ទិស្វា តេសម្បិ ន អារោចេសិ. អថ តេ អនុប្បត្តេ ចោរា គហេត្វា វិហេឋយិំសុ, ឧរំ បហរិត្វា បរិទេវមានញ្ចស្ស មាតរំ ចោរា ឯតទវោចុំ –

‘‘កិំ តេ ហោតិ អធិមុត្តោ, ឧទរេ វសិកោ អសិ;

បុដ្ឋា មេ អម្ម អក្ខាហិ, កថំ ជានេមុ តំ មយ’’ន្តិ.

‘‘អធិមុត្តស្ស អហំ មាតា, អយញ្ច ជនកោ បិតា;

ភគិនី ភាតរោ ចាបិ, សព្ពេវ ឥធ ញាតយោ.

‘‘អកិច្ចការី អធិមុត្តោ, យំ ទិស្វា ន និវារយេ;

ឯតំ ខោ វត្តំ សមណានំ, អរិយានំ ធម្មជីវិនំ.

‘‘សច្ចវាទី អធិមុត្តោ, យំ ទិស្វា ន និវារយេ;

អធិមុត្តស្ស សុចិណ្ណេន, សច្ចវាទិស្ស ភិក្ខុនោ;

សព្ពេវ អភយំ បត្តា, សោត្ថិំ គច្ឆន្តុ ញាតយោ’’តិ.

ឯវំ តេ ចោរេហិ វិស្សជ្ជិតា គន្ត្វា អធិមុត្តំ អាហំសុ –

‘‘តវ តាត សុចិណ្ណេន, សច្ចវាទិស្ស ភិក្ខុនោ;

សព្ពេវ អភយំ បត្តា, សោត្ថិំ បច្ចាគមម្ហសេ’’តិ.

តេបិ បញ្ចសតា ចោរា បសាទំ អាបជ្ជិត្វា អធិមុត្តស្ស សាមណេរស្ស សន្តិកេ បព្ពជិំសុ. សោ តេ អាទាយ ឧបជ្ឈាយស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា បឋមំ អត្តនា ឧបសម្បន្នោ បច្ឆា តេ បញ្ចសតេ អត្តនោ អន្តេវាសិកេ កត្វា ឧបសម្បាទេសិ. តេ អធិមុត្តថេរស្ស ឱវាទេ ឋិតា សព្ពេ អគ្គផលំ អរហត្តំ បាបុណិំសុ. ឥមមត្ថំ គហេត្វា ទេវតា ‘‘សតំ សទ្ធម្មមញ្ញាយ ញាតិមជ្ឈេ វិរោចតី’’តិ អាហ.

សាតតន្តិ សតតំ សុខំ វា ចិរំ តិដ្ឋន្តីតិ វទតិ. សព្ពាសំ វោតិ សព្ពាសំ តុម្ហាកំ. បរិយាយេនាតិ ការណេន. សព្ពទុក្ខា បមុច្ចតីតិ, ន កេវលំ សេយ្យោវ ហោតិ, ន ច កេវលំ បញ្ញំ លភតិ, សោកមជ្ឈេ ន សោចតិ, ញាតិមជ្ឈេ វិរោចតិ, សុគតិយំ និព្ពត្តតិ, ចិរំ សុខំ តិដ្ឋតិ, សកលស្មា បន វដ្ដទុក្ខាបិ មុច្ចតីតិ. បឋមំ.