១០. ឥន្ទ្រិយភាវនាសុត្តវណ្ណនា

៤៥៣. ឯវំ មេ សុតន្តិ ឥន្ទ្រិយភាវនាសុត្តំ. តត្ថ គជង្គលាយន្តិ ឯវំនាមកេ និគមេ. សុវេឡុវនេតិ សុវេឡុ នាម ឯកា រុក្ខជាតិ, តេហិ សញ្ឆន្នោ មហាវនសណ្ឌោ, តត្ថ វិហរតិ. ចក្ខុនា រូបំ ន បស្សតិ, សោតេន សទ្ទំ ន សុណាតីតិ ចក្ខុនា រូបំ ន បស្សិតព្ពំ, សោតេន សទ្ទោ ន សោតព្ពោតិ ឯវំ ទេសេតីតិ អធិប្បាយេន វទតិ.

អញ្ញថា អរិយស្ស វិនយេតិ ឥមិនា ភគវា អត្តនោ សាសនេ អសទិសាយ ឥន្ទ្រិយភាវនាយ កថនត្ថំ អាលយំ អកាសិ. អថាយស្មា អានន្ទោ – ‘‘សត្ថា អាលយំ ទស្សេតិ, ហន្ទាហំ ឥមិស្សំ បរិសតិ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ឥន្ទ្រិយភាវនាកថំ ការេមី’’តិ សត្ថារំ យាចន្តោ ឯតស្ស ភគវាតិអាទិមាហ. អថស្ស ភគវា ឥន្ទ្រិយភាវនំ កថេន្តោ តេន ហានន្ទាតិអាទិមាហ.

៤៥៤. តថ យទិទំ ឧបេក្ខាតិ យា ឯសា វិបស្សនុបេក្ខា នាម, ឯសា សន្តា ឯសា បណីតា, អតប្បិកាតិ អត្ថោ. ឥតិ អយំ ភិក្ខុ ចក្ខុទ្វារេ រូបារម្មណម្បិ ឥដ្ឋេ អារម្មណេ មនាបំ, អនិដ្ឋេ អមនាបំ, មជ្ឈត្តេ មនាបាមនាបញ្ច ចិត្តំ, តស្ស រជ្ជិតុំ វា ទុស្សិតុំ វា មុយ្ហិតុំ វា អទត្វាវ បរិគ្គហេត្វា វិបស្សនំ មជ្ឈត្តេ ឋបេតិ. ចក្ខុមាតិ សម្បន្នចក្ខុវិសុទ្ធនេត្តោ. ចក្ខាពាធិកស្ស ហិ ឧទ្ធំ ឧម្មីលននិម្មីលនំ ន ហោតិ, តស្មា សោ ន គហិតោ.

៤៥៦. ឦសកំបោណេតិ រថីសា វិយ ឧដ្ឋហិត្វា ឋិតេ.

៤៦១. បដិកូលេ អប្បដិកូលសញ្ញីតិអាទីសុ បដិកូលេ មេត្តាផរណេន វា ធាតុសោ ឧបសំហារេន វា អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ. អប្បដិកូលេ អសុភផរណេន វា អនិច្ចតោ ឧបសំហារេន វា បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. តទុភយំ អភិនិវជ្ជេត្វាតិ មជ្ឈត្តោ ហុត្វា វិហរិតុកាមោ កិំ ករោតីតិ? ឥដ្ឋានិដ្ឋេសុ អាបាថគតេសុ នេវ សោមនស្សិកោ ន ទោមនស្សិកោ ហោតិ. វុត្តញ្ហេតំ –

‘‘កថំ បដិកូលេ អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ? អនិដ្ឋស្មិំ វត្ថុស្មិំ មេត្តាយ វា ផរតិ, ធាតុតោ វា ឧបសំហរតិ, ឯវំ បដិកូលេ អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ. កថំ អប្បដិកូលេ បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ? ឥដ្ឋស្មិំ វត្ថុស្មិំ អសុភាយ វា ផរតិ, អនិច្ចតោ វា ឧបសំហរតិ, ឯវំ អប្បដិកូលេ បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ. កថំ បដិកូលេ ច អប្បដិកូលេ ច អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ? អនិដ្ឋស្មិញ្ច ឥដ្ឋស្មិញ្ច វត្ថុស្មិំ មេត្តាយ វា ផរតិ, ធាតុតោ វា ឧបសំហរតិ. ឯវំ បដិកូលេ ច អប្បដិកូលេ ច អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ. កថំ អប្បដិកូលេ ច បដិកូលេ ច បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ? ឥដ្ឋស្មិញ្ច អនិដ្ឋស្មិញ្ច វត្ថុស្មិំ អសុភាយ វា ផរតិ, អនិច្ចតោ វា ឧបសំហរតិ, ឯវំ អប្បដិកូលេ ច បដិកូលេ ច បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ. កថំ បដិកូលេ ច អប្បដិកូលេ ច តទុភយំ អភិនិវជ្ជេត្វា ឧបេក្ខកោ វិហរតិ សតោ សម្បជានោ? ឥធ ភិក្ខុ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា នេវ សុមនោ ហោតិ ន ទុម្មនោ, ឧបេក្ខកោ វិហរតិ សតោ សម្បជានោ…បេ… មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ នេវ សុមនោ ហោតិ ន ទុម្មនោ, ឧបេក្ខកោ វិហរតិ សតោ សម្បជានោ. ឯវំ បដិកូលេ ច អប្បដិកូលេ ច តទុភយំ អភិនិវជ្ជេត្វា ឧបេក្ខកោ វិហរតិ សតោ សម្បជានោ’’តិ.

ឥមេសុ ច តីសុ នយេសុ បឋមនយេ មនាបំ អមនាបំ មនាបាមនាបន្តិ សំកិលេសំ វដ្ដតិ, និក្កិលេសំ វដ្ដតិ. ទុតិយនយេ សំកិលេសំ, តតិយនយេ សំកិលេសនិក្កិលេសំ វដ្ដតិ. បុន វុត្តំ – ‘‘បឋមំ សំកិលេសំ វដ្ដតិ, ទុតិយំ សំកិលេសម្បិ និក្កិលេសម្បិ, តតិយំ និក្កិលេសមេវ វដ្ដតី’’តិ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

ឥន្ទ្រិយភាវនាសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

បញ្ចមវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឧបរិបណ្ណាសដ្ឋកថា និដ្ឋិតា.

យោ ចាយំ ‘‘សព្ពធម្មមូលបរិយាយំ វោ, ភិក្ខវេ, ទេសិស្សាមី’’តិ អារទ្ធត្តា អាទិកល្យាណោ, មជ្ឈេ ‘‘សុត្តំ គេយ្យំ វេយ្យាករណំ គាថា ឧទានំ ឥតិវុត្តកំ ជាតកំ អព្ភុតធម្មំ វេទល្ល’’ន្តិ វចនតោ មជ្ឈេកល្យាណោ, សន្និដ្ឋានេ ‘‘អរិយោ ភាវិតិន្ទ្រិយោ’’តិ វចនតោ បរិយោសានកល្យាណោតិ តិវិធកល្យាណោ មជ្ឈិមនិកាយោ ‘‘មហាវិបស្សនា នាមាយ’’ន្តិ វុត្តោ, សោ វណ្ណនាវសេន សមត្តោ ហោតិ.

និគមនកថា

ឯត្តាវតា ច –

អាយាចិតោ សុមតិនា ថេរេន ភទន្តពុទ្ធមិត្តេន,

បុព្ពេ មយូរទូតបដ្ដនម្ហិ សទ្ធិំ និវសន្តេន.

បរវាទវិធំសនស្ស មជ្ឈិមនិកាយសេដ្ឋស្ស,

យមហំ បបញ្ចសូទនិមដ្ឋកថំ កាតុមារភិំ.

សា ហិ មហាអដ្ឋកថាយ សារមាទាយ និដ្ឋិតា ឯសា,

សត្តុត្តរសតមត្តាយ បាឡិយា ភាណវារេហិ.

ឯកូនសដ្ឋិមត្តោ វិសុទ្ធិមគ្គោបិ ភាណវារេហិ,

អត្ថប្បកាសនត្ថាយ អាគមានំ កតោ យស្មា.

តស្មា តេន សហា’យំ គាថាគណនានយេន អដ្ឋកថា,

សមធិកឆសដ្ឋិសតមិតិ វិញ្ញេយ្យា ភាណវារានំ.

សមធិកឆសដ្ឋិសតបមាណមិតិ ភាណវារតោ ឯសា,

សមយំ បកាសយន្តី មហាវិហារាធិវាសីនំ.

មូលដ្ឋកថាសារំ អាទាយ មយា ឥមំ ករោន្តេន,

យំ បញ្ញមុបចិតំ តេន ហោតុ លោកោ សទា សុខិតោតិ.

បរមវិសុទ្ធសទ្ធាពុទ្ធិវីរិយប្បដិមណ្ឌិតេន សីលាចារជ្ជវមទ្ទវាទិគុណសមុទយសមុទិតេន សកសមយសមយន្តរគហនជ្ឈោគាហនសមត្ថេន បញ្ញាវេយ្យត្តិយសមន្នាគតេន តិបិដកបរិយត្តិប្បភេទេ សាដ្ឋកថេ សត្ថុ សាសនេ អប្បដិហតញាណប្បភាវេន មហាវេយ្យាករណេន ករណសម្បត្តិជនិតសុខវិនិគ្គតមធុរោទារវចនលាវណ្ណយុត្តេន យុត្តមុត្តវាទិនា វាទីវរេន មហាកវិនា បភិន្នបដិសម្ភិទាបរិវារេ ឆឡភិញ្ញាទិប្បភេទគុណប្បដិមណ្ឌិតេ ឧត្តរិមនុស្សធម្មេ សុប្បតិដ្ឋិតពុទ្ធីនំ ថេរវំសប្បទីបានំ ថេរានំ មហាវិហារវាសីនំ វំសាលង្ការភូតេន វិបុលវិសុទ្ធពុទ្ធិនា ពុទ្ធឃោសោតិ គរូហិ គហិតនាមធេយ្យេន ថេរេន កតា អយំ បបញ្ចសូទនី នាម មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថា –

តាវ តិដ្ឋតុ លោកស្មិំ, លោកនិត្ថរណេសិនំ;

ទស្សេន្តី កុលបុត្តានំ, នយំ ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិយា.

ពុទ្ធោតិ នាមម្បិ, សុទ្ធចិត្តស្ស តាទិនោ;

លោកម្ហិ លោកជេដ្ឋស្ស, បវត្តតិ មហេសិនោតិ.

បបញ្ចសូទនី នាម