៤. នន្ទកោវាទសុត្តវណ្ណនា

៣៩៨. ឯវំ មេ សុតន្តិ នន្ទកោវាទសុត្តំ. តត្ថ តេន ខោ បន សមយេនាតិ ភគវា មហាបជាបតិយា យាចិតោ ភិក្ខុនិសង្ឃំ ឧយ្យោជេត្វា ភិក្ខុសង្ឃំ សន្និបាតេត្វា – ‘‘ថេរា ភិក្ខូ វារេន ភិក្ខុនិយោ ឱវទន្តូ’’តិ សង្ឃស្ស ភារំ អកាសិ. តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ. តត្ថ បរិយាយេនាតិ វារេន. ន ឥច្ឆតីតិ អត្តនោ វារេ សម្បត្តេ ទូរំ គាមំ វា គន្ត្វា សូចិកម្មាទីនិ វា អារភិត្វា ‘‘អយំ នាមស្ស បបញ្ចោ’’តិ វទាបេសិ. ឥមំ បន បរិយាយេន ឱវាទំ ភគវា នន្ទកត្ថេរស្សេវ ការណា អកាសិ. កស្មា? ឥមាសញ្ហិ ភិក្ខុនីនំ ថេរំ ទិស្វា ចិត្តំ ឯកគ្គំ ហោតិ បសីទតិ. តេន តា តស្ស ឱវាទំ សម្បដិច្ឆិតុកាមា, ធម្មកថំ សោតុកាមា. តស្មា ភគវា – ‘‘នន្ទកោ អត្តនោ វារេ សម្បត្តេ ឱវាទំ ទស្សតិ, ធម្មកថំ កថេស្សតី’’តិ វារេន ឱវាទំ អកាសិ. ថេរោ បន អត្តនោ វារំ ន ករោតិ, កស្មាតិ ចេ? តា កិរ ភិក្ខុនិយោ បុព្ពេ ថេរស្ស ជម្ពុទីបេ រជ្ជំ ការេន្តស្ស ឱរោធា អហេសុំ. ថេរោ បុព្ពេនិវាសញាណេន តំ ការណំ ញត្វា ចិន្តេសិ – ‘‘មំ ឥមស្ស ភិក្ខុនិសង្ឃស្ស មជ្ឈេ និសិន្នំ ឧបមាយោ ច ការណានិ ច អាហរិត្វា ធម្មំ កថយមានំ ទិស្វា អញ្ញោ បុព្ពេនិវាសញាណលាភី ភិក្ខុ ឥមំ ការណំ ឱលោកេត្វា ‘អាយស្មា នន្ទកោ យាវជ្ជទិវសា ឱរោធេ ន វិស្សជ្ជេតិ, សោភតាយមាយស្មា ឱរោធបរិវុតោ’តិ វត្តព្ពំ មញ្ញេយ្យា’’តិ. ឯតមត្ថំ សម្បស្សមានោ ថេរោ អត្តនោ វារំ ន ករោតិ. ឥមាសញ្ច កិរ ភិក្ខុនីនំ ថេរស្សេវ ទេសនា សប្បាយា ភវិស្សតីតិ ញត្វា អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ នន្ទកំ អាមន្តេសិ.

តាសំ ភិក្ខុនីនំ បុព្ពេ តស្ស ឱរោធភាវជាននត្ថំ ឥទំ វត្ថុំ – បុព្ពេ កិរ ពារាណសិយំ បញ្ច ទាសសតានិ បញ្ច ទាសិសតានិ ចាតិ ជង្ឃសហស្សំ ឯកតោវ កម្មំ កត្វា ឯកស្មិំ ឋានេ វសិ. អយំ នន្ទកត្ថេរោ តស្មិំ កាលេ ជេដ្ឋកទាសោ ហោតិ, គោតមី ជេដ្ឋកទាសី. សា ជេដ្ឋកទាសស្ស បាទបរិចារិកា អហោសិ បណ្ឌិតា ព្យត្តា. ជង្ឃសហស្សម្បិ បុញ្ញកម្មំ ករោន្តំ ឯកតោ ករោតិ. អថ វស្សូបនាយិកសមយេ បញ្ច បច្ចេកពុទ្ធា នន្ទមូលកបព្ភារតោ ឥសិបតនេ ឱតរិត្វា នគរេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ឥសិបតនមេវ គន្ត្វា – ‘‘វស្សូបនាយិកកុដិយា អត្ថាយ ហត្ថកម្មំ យាចិស្សាមា’’តិ ចីវរំ បារុបិត្វា សាយន្ហសមយេ នគរំ បវិសិត្វា សេដ្ឋិស្ស ឃរទ្វារេ អដ្ឋំសុ. ជេដ្ឋកទាសី កុដំ គហេត្វា ឧទកតិត្ថំ គច្ឆន្តី បច្ចេកពុទ្ធេ នគរំ បវិសន្តេ អទ្ទស. សេដ្ឋិ តេសំ អាគតការណំ សុត្វា ‘‘អម្ហាកំ ឱកាសោ នត្ថិ, គច្ឆន្តូ’’តិ អាហ.

អថ តេ នគរា និក្ខមន្តេ ជេដ្ឋកទាសី កុដំ គហេត្វា បវិសន្តី ទិស្វា កុដំ ឱតារេត្វា វន្ទិត្វា ឱនមិត្វា មុខំ បិធាយ – ‘‘អយ្យា នគរំ បវិដ្ឋមត្តាវ និក្ខន្តា, កិំ នុ ខោ’’តិ បុច្ឆិ. វស្សូបនាយិកកុដិយា ហត្ថកម្មំ យាចិតុំ អាគមិម្ហាតិ. លទ្ធំ, ភន្តេតិ. ន លទ្ធំ ឧបាសិកេតិ? កិំ បនេសា កុដិ ឥស្សរេហេវ កាតព្ពា, ទុគ្គតេហិបិ សក្កា កាតុន្តិ. យេន កេនចិ សក្កាតិ? សាធុ, ភន្តេ, មយំ ករិស្សាម. ស្វេ មយ្ហំ ភិក្ខំ គណ្ហថាតិ និមន្តេត្វា ឧទកំ នេត្វា បុន កុដំ គហេត្វា អាគម្ម តិត្ថមគ្គេ ឋត្វា អាគតា អវសេសទាសិយោ ‘‘ឯត្ថេវ ហោថា’’តិ វត្វា សព្ពាសំ អាគតកាលេ អាហ – ‘‘អម្ម កិំ និច្ចមេវ បរស្ស ទាសកម្មំ ករិស្សថ, ឧទាហុ ទាសភាវតោ មុច្ចិតុំ ឥច្ឆថា’’តិ? អជ្ជេវ មុច្ចិតុមិច្ឆាម អយ្យេតិ. យទិ ឯវំ មយា បញ្ច បច្ចេកពុទ្ធា ហត្ថកម្មំ អលភន្តា ស្វាតនាយ និមន្តិតា, តុម្ហាកំ សាមិកេហិ ឯកទិវសំ ហត្ថកម្មំ ទាបេថាតិ. តា សាធូតិ សម្បដិច្ឆិត្វា សាយំ អដវិតោ អាគតកាលេ សាមិកានំ អារោចេសុំ. តេ សាធូតិ ជេដ្ឋកទាសស្ស គេហទ្វារេ សន្និបតិំសុ.

អថ នេ ជេដ្ឋកទាសី ស្វេ តាតា បច្ចេកពុទ្ធានំ ហត្ថកម្មំ ទេថាតិ អានិសំសំ អាចិក្ខិត្វា យេបិ ន កាតុកាមា, តេ គាឡ្ហេន ឱវាទេន តជ្ជេត្វា បដិច្ឆាបេសិ. សា បុនទិវសេ បច្ចេកពុទ្ធានំ ភត្តំ ទត្វា សព្ពេសំ ទាសបុត្តានំ សញ្ញំ អទាសិ. តេ តាវទេវ អរញ្ញំ បវិសិត្វា ទព្ពសម្ភារេ សមោធានេត្វា សតំ សតំ ហុត្វា ឯកេកកុដិំ ឯកេកចង្កមនាទិបរិវារំ កត្វា មញ្ចបីឋបានីយបរិភោជនីយភាជនាទីនិ ឋបេត្វា បច្ចេកពុទ្ធេ តេមាសំ តត្ថ វសនត្ថាយ បដិញ្ញំ ការេត្វា វារភិក្ខំ បដ្ឋបេសុំ. យោ អត្តនោ វារទិវសេ ន សក្កោតិ. តស្ស ជេដ្ឋកទាសី សកគេហតោ អាហរិត្វា ទេតិ. ឯវំ តេមាសំ ជគ្គិត្វា ជេដ្ឋកទាសី ឯកេកំ ទាសំ ឯកេកំ សាដកំ វិស្សជ្ជាបេសិ. បញ្ច ថូលសាដកសតានិ អហេសុំ. តានិ បរិវត្តាបេត្វា បញ្ចន្នំ បច្ចេកពុទ្ធានំ តិចីវរានិ កត្វា អទាសិ. បច្ចេកពុទ្ធា យថាផាសុកំ អគមំសុ. តម្បិ ជង្ឃសហស្សំ ឯកតោ កុសលំ កត្វា កាយស្ស ភេទា ទេវលោកេ និព្ពត្តិ. តានិ បញ្ច មាតុគាមសតានិ កាលេន កាលំ តេសំ បញ្ចន្នំ បុរិសសតានំ គេហេ ហោន្តិ, កាលេន កាលំ សព្ពាបិ ជេដ្ឋកទាសបុត្តស្សេវ គេហេ ហោន្តិ. អថ ឯកស្មិំ កាលេ ជេដ្ឋកទាសបុត្តោ ទេវលោកតោ ចវិត្វា រាជកុលេ និព្ពត្តោ. តាបិ បញ្ចសតា ទេវកញ្ញា មហាភោគកុលេសុ និព្ពត្តិត្វា តស្ស រជ្ជេ ឋិតស្ស គេហំ អគមំសុ. ឯតេន និយាមេន សំសរន្តិយោ អម្ហាកំ ភគវតោ កាលេ កោលិយនគរេ ទេវទហនគរេ ច ខត្តិយកុលេសុ និព្ពត្តា.

នន្ទកត្ថេរោបិ បព្ពជិត្វា អរហត្តំ បត្តោ, ជេដ្ឋកទាសិធីតា វយំ អាគម្ម សុទ្ធោទនមហារាជស្ស អគ្គមហេសិដ្ឋានេ ឋិតា, ឥតរាបិ តេសំ តេសំ រាជបុត្តានំយេវ ឃរំ គតា. តាសំ សាមិកា បញ្ចសតា រាជកុមារា ឧទកចុម្ពដកលហេ សត្ថុ ធម្មទេសនំ សុត្វា បព្ពជិតា, រាជធីតរោ តេសំ ឧក្កណ្ឋនត្ថំ សាសនំ បេសេសុំ. តេ ឧក្កណ្ឋិតេ ភគវា កុណាលទហំ នេត្វា សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋបេត្វា មហាសមយទិវសេ អរហត្តេ បតិដ្ឋាបេសិ. តាបិ បញ្ចសតា រាជធីតរោ និក្ខមិត្វា មហាបជាបតិយា សន្តិកេ បព្ពជិំសុ. អយមាយស្មា នន្ទកោ ឯត្តាវ តា ភិក្ខុនិយោតិ ឯវមេតំ វត្ថុ ទីបេតព្ពំ.

រាជការាមោតិ បសេនទិនា ការិតោ នគរស្ស ទក្ខិណទិសាភាគេ ថូបារាមសទិសេ ឋានេ វិហារោ.

៣៩៩. សម្មប្បញ្ញាយ សុទិដ្ឋន្តិ ហេតុនា ការណេន វិបស្សនាបញ្ញាយ យាថាវសរសតោ ទិដ្ឋំ.

៤០១. តជ្ជំ តជ្ជន្តិ តំសភាវំ តំសភាវំ, អត្ថតោ បន តំ តំ បច្ចយំ បដិច្ច តា តា វេទនា ឧប្បជ្ជន្តីតិ វុត្តំ ហោតិ.

៤០២. បគេវស្ស ឆាយាតិ មូលាទីនិ និស្សាយ និព្ពត្តា ឆាយា បឋមតរំយេវ អនិច្ចា.

៤១៣. អនុបហច្ចាតិ អនុបហនិត្វា. តត្ថ មំសំ បិណ្ឌំ បិណ្ឌំ កត្វា ចម្មំ អល្លិយាបេន្តោ មំសកាយំ ឧបហនតិ នាម. ចម្មំ ពទ្ធំ ពទ្ធំ កត្វា មំសេ អល្លិយាបេន្តោ មំសកាយំ ឧបហនតិ នាម. ឯវំ អកត្វា. វិលិមំសំ ន្ហារុពន្ធនន្តិ សព្ពចម្មេ លគ្គវិលីបនមំសមេវ. អន្តរាកិលេសសំយោជនពន្ធនន្តិ សព្ពំ អន្តរកិលេសមេវ សន្ធាយ វុត្តំ.

៤១៤. សត្ត ខោ បនិមេតិ កស្មា អាហាតិ? យា ហិ ឯសា បញ្ញា កិលេសេ ឆិន្ទតីតិ វុត្តា, សា ន ឯកិកាវ អត្តនោ ធម្មតាយ ឆិន្ទិតុំ សក្កោតិ. យថា បន កុឋារី ន អត្តនោ ធម្មតាយ ឆេជ្ជំ ឆិន្ទតិ, បុរិសស្ស តជ្ជំ វាយាមំ បដិច្ចេវ ឆិន្ទតិ, ឯវំ ន វិនា ឆហិ ពោជ្ឈង្គេហិ បញ្ញា កិលេសេ ឆិន្ទិតុំ សក្កោតិ. តស្មា ឯវមាហ. តេន ហីតិ យេន ការណេន តយា ឆ អជ្ឈត្តិកានិ អាយតនានិ, ឆ ពាហិរានិ, ឆ វិញ្ញាណកាយេ, ទីបោបមំ, រុក្ខោបមំ, គាវូបមញ្ច ទស្សេត្វា សត្តហិ ពោជ្ឈង្គេហិ អាសវក្ខយេន ទេសនា និដ្ឋបិតា, តេន ការណេន ត្វំ ស្វេបិ តា ភិក្ខុនិយោ តេនេវ ឱវាទេន ឱវទេយ្យាសីតិ.

៤១៥. សា សោតាបន្នាតិ យា សា គុណេហិ សព្ពបច្ឆិមិកា, សា សោតាបន្នា. សេសា បន សកទាគាមិអនាគាមិនិយោ ច ខីណាសវា ច. យទិ ឯវំ កថំ បរិបុណ្ណសង្កប្បាតិ. អជ្ឈាសយបារិបូរិយា. យស្សា ហិ ភិក្ខុនិយា ឯវមហោសិ – ‘‘កទា នុ ខោ អហំ អយ្យស្ស នន្ទកស្ស ធម្មទេសនំ សុណន្តី តស្មិំយេវ អាសនេ សោតាបត្តិផលំ សច្ឆិករេយ្យ’’ន្តិ, សា សោតាបត្តិផលំ សច្ឆាកាសិ. យស្សា អហោសិ ‘‘សកទាគាមិផលំ អនាគាមិផលំ អរហត្ត’’ន្តិ, សា អរហត្តំ សច្ឆាកាសិ. តេនាហ ភគវា ‘‘អត្តមនា ចេវ បរិបុណ្ណសង្កប្បា ចា’’តិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

នន្ទកោវាទសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.