១២. ទក្ខិណាវិភង្គសុត្តវណ្ណនា

៣៧៦. ឯវំ មេ សុតន្តិ ទក្ខិណាវិភង្គសុត្តំ. តត្ថ មហាបជាបតិ គោតមីតិ គោតមីតិ គោត្តំ. នាមករណទិវសេ បនស្សា លទ្ធសក្ការា ព្រាហ្មណា លក្ខណសម្បត្តិំ ទិស្វា – ‘‘សចេ អយំ ធីតរំ លភិស្សតិ, ចក្កវត្តិរញ្ញោ អគ្គមហេសី ភវិស្សតិ. សចេ បុត្តំ លភិស្សតិ, ចក្កវត្តិរាជា ភវិស្សតីតិ ឧភយថាបិ មហតីយេវស្សា បជា ភវិស្សតី’’តិ ព្យាករិំសុ. អថស្សា មហាបជាបតីតិ នាមំ អកំសុ. ឥធ បន គោត្តេន សទ្ធិំ សំសន្ទិត្វា មហាបជាបតិគោតមីតិ វុត្តំ. នវន្តិ អហតំ. សាមំ វាយិតន្តិ ន សហត្ថេនេវ វាយិតំ, ឯកទិវសំ បន ធាតិគណបរិវុតា សិប្បិកានំ វាយនដ្ឋានំ អាគន្ត្វា វេមកោដិំ គហេត្វា វាយនាការំ អកាសិ. តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ.

កទា បន គោតមិយា ភគវតោ ទុស្សយុគំ ទាតុំ ចិត្តំ ឧប្បន្នន្តិ. អភិសម្ពោធិំ បត្វា បឋមគមនេន កបិលបុរំ អាគតកាលេ. តទា ហិ បិណ្ឌាយ បវិដ្ឋំ សត្ថារំ គហេត្វា សុទ្ធោទនមហារាជា សកំ និវេសនំ បវេសេសិ, អថ ភគវតោ រូបសោភគ្គំ ទិស្វា មហាបជាបតិគោតមី ចិន្តេសិ – ‘‘សោភតិ វត មេ បុត្តស្ស អត្តភាវោ’’តិ. អថស្សា ពលវសោមនស្សំ ឧប្បជ្ជិ. តតោ ចិន្តេសិ – ‘‘មម បុត្តស្ស ឯកូនតិំស វស្សានិ អគារមជ្ឈេ វសន្តស្ស អន្តមសោ មោចផលមត្តម្បិ មយា ទិន្នកមេវ អហោសិ, ឥទានិបិស្ស ចីវរសាដកំ ទស្សាមី’’តិ. ‘‘ឥមស្មិំ ខោ បន រាជគេហេ ពហូនិ មហគ្ឃានិ វត្ថានិ អត្ថិ, តានិ មំ ន តោសេន្តិ, សហត្ថា កតមេវ មំ តោសេតិ, សហត្ថា កត្វា ទស្សាមី’’តិ ចិត្តំ ឧប្បាទេសិ.

អថន្តរាបណា កប្បាសំ អាហរាបេត្វា សហត្ថេនេវ បិសិត្វា បោថេត្វា សុខុមសុត្តំ កន្តិត្វា អន្តោវត្ថុស្មិំយេវ សាលំ ការាបេត្វា សិប្បិកេ បក្កោសាបេត្វា សិប្បិកានំ អត្តនោ បរិភោគខាទនីយភោជនីយមេវ ទត្វា វាយាបេសិ, កាលានុកាលញ្ច ធាតិគណបរិវុតា គន្ត្វា វេមកោដិំ អគ្គហេសិ. និដ្ឋិតកាលេ សិប្បិកានំ មហាសក្ការំ កត្វា ទុស្សយុគំ គន្ធសមុគ្គេ បក្ខិបិត្វា វាសំ គាហាបេត្វា – ‘‘មយ្ហំ បុត្តស្ស ចីវរសាដកំ គហេត្វា គមិស្សាមី’’តិ រញ្ញោ អារោចេសិ. រាជា មគ្គំ បដិយាទាបេសិ, វីថិយោ សម្មជ្ជិត្វា បុណ្ណឃដេ ឋបេត្វា ធជបដាកា ឧស្សាបេត្វា រាជឃរទ្វារតោ បដ្ឋាយ យាវ និគ្រោធារាមា មគ្គំ បដិយាទាបេត្វា បុប្ផាភិកិណ្ណំ អកំសុ. មហាបជាបតិបិ សព្ពាលង្ការំ អលង្ករិត្វា ធាតិគណបរិវុតា សមុគ្គំ សីសេ ឋបេត្វា ភគវតោ សន្តិកំ គន្ត្វា ឥទំ មេ, ភន្តេ, នវំ ទុស្សយុគន្តិអាទិមាហ.

ទុតិយម្បិ ខោតិ ‘‘សង្ឃេ គោតមិ ទេហី’’តិ វុត្តេ – ‘‘បហោមហំ, ភន្តេ, ទុស្សកោដ្ឋាគារតោ ភិក្ខុសតស្សាបិ ភិក្ខុសហស្សស្សាបិ ភិក្ខុសតសហស្សស្សាបិ ចីវរទុស្សានិ ទាតុំ, ឥទំ បន មេ ភគវន្តំ ឧទ្ទិស្ស សាមំ កន្តំ សាមំ វាយិតំ, តំ មេ, ភន្តេ, ភគវា បដិគ្គណ្ហាតូ’’តិ និមន្តយមានា អាហ. ឯវំ យាវតតិយំ យាចិ, ភគវាបិ បដិក្ខិបិយេវ.

កស្មា បន ភគវា អត្តនោ ទិយ្យមានំ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទាបេតីតិ? មាតរិ អនុកម្បាយ. ឯវំ កិរស្ស អហោសិ – ‘‘ឥមិស្សា មំ អារព្ភ បុព្ពចេតនា មុញ្ចចេតនា បរចេតនាតិ តិស្សោ ចេតនា ឧប្បន្នា, ភិក្ខុសង្ឃម្បិស្សា អារព្ភ ឧប្បជ្ជន្តុ, ឯវមស្សា ឆ ចេតនា ឯកតោ ហុត្វា ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយ បវត្តិស្សន្តី’’តិ. វិតណ្ឌវាទី បនាហ – ‘‘សង្ឃេ ទិន្នំ មហប្ផលន្តិ តស្មា ឯវំ វុត្ត’’ន្តិ. សោ វត្តព្ពោ – ‘‘កិំ ត្វំ សត្ថុ ទិន្នតោ សង្ឃេ ទិន្នំ មហប្ផលតរំ វទសី’’តិ អាម វទាមីតិ. សុត្តំ អាហរាតិ. សង្ឃេ គោតមិ ទេហិ, សង្ឃេ តេ ទិន្នេ អហញ្ចេវ បូជិតោ ភវិស្សាមិ សង្ឃោ ចាតិ. កិំ បនស្ស សុត្តស្ស អយមេវ អត្ថោតិ? អាម អយមេវាតិ. យទិ ឯវំ ‘‘តេន ហានន្ទ, វិឃាសាទានំ បូវំ ទេហី’’តិ ច (បាចិ. ២៦៩) ‘‘តេន ហិ ត្វ, កច្ចាន, វិឃាសាទានំ គុឡំ ទេហី’’តិ (មហាវ. ២៨៤) ច វចនតោ វិឃាសាទានំ ទិន្នំ មហប្ផលតរញ្ច ភវេយ្យ. ឯវម្បិ ហិ ‘‘សត្ថា អត្តនោ ទិយ្យមានំ ទាបេតី’’តិ. រាជរាជមហាមត្តាទយោបិ អត្តនោ អាគតំ បណ្ណាការំ ហត្ថិគោបកាទីនំ ទាបេន្តិ, តេ រាជាទីហិ មហន្តតរា ភវេយ្យុំ. តស្មា មា ឯវំ គណ្ហ –

‘‘នយិមស្មិំ លោកេ បរស្មិំ វា បន,

ពុទ្ធេន សេដ្ឋោ សទិសោ វា វិជ្ជតិ;

យមាហុនេយ្យានមគ្គតំ គតោ,

បុញ្ញត្ថិកានំ វិបុលផលេសិន’’ន្តិ. –

វចនតោ ហិ សត្ថារា ឧត្តរិតរោ ទក្ខិណេយ្យោ នាម នត្ថិ. ឯវមស្សា ឆ ចេតនា ឯកតោ ហុត្វា ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សន្តីតិ សន្ធាយ យាវតតិយំ បដិពាហិត្វា សង្ឃស្ស ទាបេសិ.

បច្ឆិមាយ ជនតាយ សង្ឃេ ចិត្តីការជននត្ថំ ចាបិ ឯវមាហ. ឯវំ កិរស្ស អហោសិ – ‘‘អហំ ន ចិរដ្ឋិតិកោ, មយ្ហំ បន សាសនំ ភិក្ខុសង្ឃេ បតិដ្ឋហិស្សតិ, បច្ឆិមា ជនតា សង្ឃេ ចិត្តីការំ ជនេតូ’’តិ យាវតតិយំ បដិពាហិត្វា សង្ឃស្ស ទាបេសិ. ឯវញ្ហិ សតិ – ‘‘សត្ថា អត្តនោ ទិយ្យមានម្បិ សង្ឃស្ស ទាបេសិ, សង្ឃោ នាម ទក្ខិណេយ្យោ’’តិ បច្ឆិមា ជនតា សង្ឃេ ចិត្តីការំ ឧប្បាទេត្វា ចត្តារោ បច្ចយេ ទាតព្ពេ មញ្ញិស្សតិ, សង្ឃោ ចតូហិ បច្ចយេហិ អកិលមន្តោ ពុទ្ធវចនំ ឧគ្គហេត្វា សមណធម្មំ ករិស្សតិ. ឯវំ មម សាសនំ បញ្ច វស្សសហស្សានិ ឋស្សតីតិ. ‘‘បដិគ្គណ្ហាតុ, ភន្តេ, ភគវា’’តិ វចនតោបិ ចេតំ វេទិតព្ពំ ‘‘សត្ថារា ឧត្តរិតរោ ទក្ខិណេយ្យោ នាម នត្ថី’’តិ. ន ហិ អានន្ទត្ថេរស្ស មហាបជាបតិយា អាឃាតោ វា វេរំ វា អត្ថិ. ន ថេរោ – ‘‘តស្សា ទក្ខិណា មា មហប្ផលា អហោសី’’តិ ឥច្ឆតិ. បណ្ឌិតោ ហិ ថេរោ ពហុស្សុតោ សេក្ខបដិសម្ភិទាបត្តោ, សោ សត្ថុ ទិន្នស្ស មហប្ផលភាវេ សម្បស្សមានោវ បដិគ្គណ្ហាតុ, ភន្តេ, ភគវាតិ គហណត្ថំ យាចិ.

បុន វិតណ្ឌវាទី អាហ – ‘‘សង្ឃេ តេ ទិន្នេ អហញ្ចេវ បូជិតោ ភវិស្សាមិ សង្ឃោ ចា’’តិ វចនតោ សត្ថា សង្ឃបរិយាបន្នោ វាតិ. សោ វត្តព្ពោ – ‘‘ជានាសិ បន ត្វំ កតិ សរណានិ, កតិ អវេច្ចប្បសាទា’’តិ ជានន្តោ តីណីតិ វក្ខតិ, តតោ វត្តព្ពោ – តវ លទ្ធិយា សត្ថុ សង្ឃបរិយាបន្នត្តា ទ្វេយេវ ហោន្តិ. ឯវំ សន្តេ ច – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឥមេហិ តីហិ សរណគមនេហិ បព្ពជ្ជំ ឧបសម្បទ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៤) ឯវំ អនុញ្ញាតា បព្ពជ្ជាបិ ឧបសម្បទាបិ ន រុហតិ. តតោ ត្វំ នេវ បព្ពជិតោ អសិ, ន គិហិ. សម្មាសម្ពុទ្ធេ ច គន្ធកុដិយំ និសិន្នេ ភិក្ខូ ឧបោសថម្បិ បវារណម្បិ សង្ឃកម្មានិបិ ករោន្តិ, តានិ សត្ថុ សង្ឃបរិយាបន្នត្តា កុប្បានិ ភវេយ្យុំ, ន ច ហោន្តិ. តស្មា ន វត្តព្ពមេតំ ‘‘សត្ថា សង្ឃបរិយាបន្នោ’’តិ.

៣៧៧. អាបាទិកាតិ សំវឌ្ឍិកា, តុម្ហាកំ ហត្ថបាទេសុ ហត្ថបាទកិច្ចំ អសាធេន្តេសុ ហត្ថេ ច បាទេ ច វឌ្ឍេត្វា បដិជគ្គិកាតិ អត្ថោ. បោសិកាតិ ទិវសស្ស ទ្វេ តយោ វារេ ន្ហាបេត្វា ភោជេត្វា បាយេត្វា តុម្ហេ បោសេសិ. ថញ្ញំ បាយេសីតិ នន្ទកុមារោ កិរ ពោធិសត្តតោ កតិបាហេនេវ ទហរោ, តស្មិំ ជាតេ មហាបជាបតិ អត្តនោ បុត្តំ ធាតីនំ ទត្វា សយំ ពោធិសត្តស្ស ធាតិកិច្ចំ សាធយមានា អត្តនោ ថញ្ញំ បាយេសិ. តំ សន្ធាយ ថេរោ ឯវមាហ. ឥតិ មហាបជាបតិយា ពហូបការតំ កថេត្វា ឥទានិ តថាគតស្ស ពហូបការតំ ទស្សេន្តោ ភគវាបិ, ភន្តេតិអាទិមាហ. តត្ថ ភគវន្តំ, ភន្តេ, អាគម្មាតិ ភគវន្តំ បដិច្ច និស្សាយ សន្ធាយ.

៣៧៨. អថ ភគវា ទ្វីសុ ឧបការេសុ អតិរេកតរំ អនុមោទន្តោ ឯវមេតន្តិអាទិមាហ. តត្ថ យំ ហានន្ទ, បុគ្គលោ បុគ្គលំ អាគម្មាតិ យំ អាចរិយបុគ្គលំ អន្តេវាសិកបុគ្គលោ អាគម្ម. ឥមស្សានន្ទ, បុគ្គលស្ស ឥមិនា បុគ្គលេនាតិ ឥមស្ស អាចរិយបុគ្គលស្ស ឥមិនា អន្តេវាសិកបុគ្គលេន. ន សុប្បដិការំ វទាមីតិ បច្ចូបការំ ន សុករំ វទាមិ, អភិវាទនាទីសុ អាចរិយំ ទិស្វា អភិវាទនករណំ អភិវាទនំ នាម. យស្មិំ វា ទិសាភាគេ អាចរិយោ វសតិ, ឥរិយាបថេ វា កប្បេន្តោ តទភិមុខោ វន្ទិត្វា គច្ឆតិ, វន្ទិត្វា និសីទតិ, វន្ទិត្វា និបជ្ជតិ, អាចរិយំ បន ទូរតោវ ទិស្វា បច្ចុដ្ឋាយ បច្ចុគ្គមនករណំ បច្ចុដ្ឋានំ នាម. អាចរិយំ បន ទិស្វា អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ សីសេ ឋបេត្វា អាចរិយំ នមស្សតិ, យស្មិំ វា ទិសាភាគេ សោ វសតិ, តទភិមុខោបិ តថេវ នមស្សតិ, គច្ឆន្តោបិ ឋិតោបិ និសិន្នោបិ អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ នមស្សតិយេវាតិ ឥទំ អញ្ជលិកម្មំ នាម. អនុច្ឆវិកកម្មស្ស បន ករណំ សាមីចិកម្មំ នាម. ចីវរាទីសុ ចីវរំ ទេន្តោ ន យំ វា តំ វា ទេតិ, មហគ្ឃំ សតមូលិកម្បិ បញ្ចសតមូលិកម្បិ សហស្សមូលិកម្បិ ទេតិយេវ. បិណ្ឌបាតាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. កិំ ពហុនា, ចតូហិ បណីតបច្ចយេហិ ចក្កវាឡន្តរំ បូរេត្វា សិនេរុបព្ពតេន កូដំ គហេត្វា ទេន្តោបិ អាចរិយស្ស អនុច្ឆវិកំ កិរិយំ កាតុំ ន សក្កោតិយេវ.

៣៧៩. ចុទ្ទស ខោ បនិមាតិ កស្មា អារភិ? ឥទំ សុត្តំ បាដិបុគ្គលិកំ ទក្ខិណំ អារព្ភ សមុដ្ឋិតំ. អានន្ទត្ថេរោបិ ‘‘បដិគ្គណ្ហាតុ, ភន្តេ, ភគវា’’តិ បាដិបុគ្គលិកទក្ខិណំយេវ សមាទបេតិ, ចុទ្ទសសុ ច ឋានេសុ ទិន្នទានំ បាដិបុគ្គលិកំ នាម ហោតីតិ ទស្សេតុំ ឥមំ ទេសនំ អារភិ. អយំ បឋមាតិ អយំ ទក្ខិណា គុណវសេនបិ បឋមា ជេដ្ឋកវសេនបិ. អយញ្ហិ បឋមា អគ្គា ជេដ្ឋិកា, ឥមិស្សា ទក្ខិណាយ បមាណំ នាម នត្ថិ. ទុតិយតតិយាបិ បរមទក្ខិណាយេវ, សេសា បរមទក្ខិណភាវំ ន បាបុណន្តិ. ពាហិរកេ កាមេសុ វីតរាគេតិ កម្មវាទិកិរិយវាទិម្ហិ លោកិយបញ្ចាភិញ្ញេ. បុថុជ្ជនសីលវន្តេតិ បុថុជ្ជនសីលវា នាម គោសីលធាតុកោ ហោតិ, អសឋោ អមាយាវី បរំ អបីឡេត្វា ធម្មេន សមេន កសិយា វា វណិជ្ជាយ វា ជីវិកំ កប្បេតា. បុថុជ្ជនទុស្សីលេតិ បុថុជ្ជនទុស្សីលា នាម កេវដ្ដមច្ឆពន្ធាទយោ បរំ បីឡាយ ជីវិកំ កប្បេតា.

ឥទានិ បាដិបុគ្គលិកទក្ខិណាយ វិបាកំ បរិច្ឆិន្ទន្តោ តត្រានន្ទាតិអាទិមាហ. តត្ថ តិរច្ឆានគតេតិ យំ គុណវសេន ឧបការវសេន បោសនត្ថំ ទិន្នំ, ឥទំ ន គហិតំ. យម្បិ អាលោបអឌ្ឍអាលោបមត្តំ ទិន្នំ, តម្បិ ន គហិតំ. យំ បន សុនខសូករកុក្កុដកាកាទីសុ យស្ស កស្សចិ សម្បត្តស្ស ផលំ បដិកង្ខិត្វា យាវទត្ថំ ទិន្នំ, ឥទំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘តិរច្ឆានគតេ ទានំ ទត្វា’’តិ. សតគុណាតិ សតានិសំសា. បាដិកង្ខិតព្ពាតិ ឥច្ឆិតព្ពា. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – អយំ ទក្ខិណា អាយុសតំ វណ្ណសតំ សុខសតំ ពលសតំ បដិភានសតន្តិ បញ្ច អានិសំសសតានិ ទេតិ, អត្តភាវសតេ អាយុំ ទេតិ, វណ្ណំ, សុខំ, ពលំ, បដិភានំ ទេតិ, និប្បរិតសំ ករោតិ. ភវសតេបិ វុត្តេ អយមេវ អត្ថោ. ឥមិនា ឧបាយេន សព្ពត្ថ នយោ នេតព្ពោ.

សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នេតិ ឯត្ថ ហេដ្ឋិមកោដិយា តិសរណំ គតោ ឧបាសកោបិ សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នោ នាម, តស្មិំ ទិន្នទានម្បិ អសង្ខ្យេយ្យំ អប្បមេយ្យំ. បញ្ចសីលេ បតិដ្ឋិតស្ស តតោ ឧត្តរិ មហប្ផលំ, ទសសីលេ បតិដ្ឋិតស្ស តតោ ឧត្តរិ, តទហុបព្ពជិតស្ស សាមណេរស្ស តតោ ឧត្តរិ, ឧបសម្បន្នភិក្ខុនោ តតោ ឧត្តរិ, ឧបសម្បន្នស្សេវ វត្តសម្បន្នស្ស តតោ ឧត្តរិ, វិបស្សកស្ស តតោ ឧត្តរិ, អារទ្ធវិបស្សកស្ស តតោ ឧត្តរិ, ឧត្តមកោដិយា បន មគ្គសមង្គី សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នោ នាម. ឯតស្ស ទិន្នទានំ តតោ ឧត្តរិ មហប្ផលមេវ.

កិំ បន មគ្គសមង្គិស្ស សក្កា ទានំ ទាតុន្តិ? អាម សក្កា. អារទ្ធវិបស្សកោ ហិ បត្តចីវរមាទាយ គាមំ បិណ្ឌាយ បវិសតិ, តស្ស គេហទ្វារេ ឋិតស្ស ហត្ថតោ បត្តំ គហេត្វា ខាទនីយភោជនីយំ បក្ខិបន្តិ. តស្មិំ ខណេ ភិក្ខុនោ មគ្គវុដ្ឋានំ ហោតិ, ឥទំ ទានំ មគ្គសមង្គិនោ ទិន្នំ នាម ហោតិ. អថ វា បនេស អាសនសាលាយ និសិន្នោ ហោតិ, មនុស្សា គន្ត្វា បត្តេ ខាទនីយភោជនីយំ ឋបេន្តិ, តស្មិំ ខណេ តស្ស មគ្គវុដ្ឋានំ ហោតិ, ឥទម្បិ ទានំ មគ្គសមង្គិនោ ទិន្នំ នាម. អថ វា បនស្ស វិហារេ វា អាសនសាលាយ វា និសិន្នស្ស ឧបាសកា បត្តំ អាទាយ អត្តនោ ឃរំ គន្ត្វា ខាទនីយភោជនីយំ បក្ខិបន្តិ, តស្មិំ ខណេ តស្ស មគ្គវុដ្ឋានំ ហោតិ, ឥទម្បិ ទានំ មគ្គសមង្គិនោ ទិន្នំ នាម. តត្ថ សោណ្ឌិយំ ឧទកស្ស វិយ សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នេ ទិន្នទានស្ស អសង្ខ្យេយ្យតា វេទិតព្ពា. តាសុ តាសុ មហានទីសុ មហាសមុទ្ទេ ច ឧទកស្ស វិយ សោតាបន្នាទីសុ ទិន្នទានស្ស ឧត្តរិតរវសេន អសង្ខ្យេយ្យតា វេទិតព្ពា. បថវិយា ខយមណ្ឌលមត្តេ បទេសេ បំសុំ អាទិំ កត្វា យាវ មហាបថវិយា បំសុនោ អប្បមេយ្យតាយបិ អយមត្ថោ ទីបេតព្ពោ.

៣៨០. សត្ត ខោ បនិមាតិ កស្មា អារភិ? ‘‘សង្ឃេ គោតមិ ទេហិ, សង្ឃេ តេ ទិន្នេ អហញ្ចេវ បូជិតោ ភវិស្សាមិ សង្ឃោ ចា’’តិ ហិ វុត្តំ, តត្ថ សត្តសុ ឋានេសុ ទិន្នទានំ សង្ឃេ ទិន្នំ នាម ហោតីតិ ទស្សេតុំ ឥមំ ទេសនំ អារភិ. តត្ថ ពុទ្ធប្បមុខេ ឧភតោសង្ឃេតិ ឯកតោ ភិក្ខុសង្ឃោ, ឯកតោ ភិក្ខុនិសង្ឃោ, សត្ថា មជ្ឈេ និសិន្នោ ហោតីតិ អយំ ពុទ្ធប្បមុខោ ឧភតោសង្ឃោ នាម. អយំ បឋមាតិ ឥមាយ ទក្ខិណាយ សមប្បមាណា ទក្ខិណា នាម នត្ថិ. ទុតិយទក្ខិណាទយោ បន ឯតំ បរមទក្ខិណំ ន បាបុណន្តិ.

កិំ បន តថាគតេ បរិនិព្ពុតេ ពុទ្ធប្បមុខស្ស ឧភតោសង្ឃស្ស ទានំ ទាតុំ សក្កាតិ? សក្កា. កថំ? ឧភតោសង្ឃស្ស ហិ បមុខេ សធាតុកំ បដិមំ អាសនេ ឋបេត្វា អាធារកំ ឋបេត្វា ទក្ខិណោទកំ អាទិំ កត្វា សព្ពំ សត្ថុ បឋមំ ទត្វា ឧភតោសង្ឃស្ស ទាតព្ពំ, ឯវំ ពុទ្ធប្បមុខស្ស ឧភតោសង្ឃស្ស ទានំ ទិន្នំ នាម ហោតិ. តត្ថ យំ សត្ថុ ទិន្នំ, តំ កិំ កាតព្ពន្តិ? យោ សត្ថារំ បដិជគ្គតិ វត្តសម្បន្នោ ភិក្ខុ, តស្ស ទាតព្ពំ. បិតុសន្តកញ្ហិ បុត្តស្ស បាបុណាតិ, ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទាតុម្បិ វដ្ដតិ, សប្បិតេលានិ បន គហេត្វា ទីបា ជលិតព្ពា, សាដកំ គហេត្វា បដាកា អារោបេតព្ពាតិ. ភិក្ខុសង្ឃេតិ អបរិច្ឆិន្នកមហាភិក្ខុសង្ឃេ. ភិក្ខុនិសង្ឃេបិ ឯសេវ នយោ.

គោត្រភុនោតិ គោត្តមត្តកមេវ អនុភវមានា, នាមមត្តសមណាតិ អត្ថោ. កាសាវកណ្ឋាតិ កាសាវកណ្ឋនាមកា. តេ កិរ ឯកំ កាសាវខណ្ឌំ ហត្ថេ វា គីវាយ វា ពន្ធិត្វា វិចរិស្សន្តិ. ឃរទ្វារំ បន តេសំ បុត្តភរិយា កសិវណិជ្ជាទិកម្មានិ ច បាកតិកានេវ ភវិស្សន្តិ. តេសុ ទុស្សីលេសុ សង្ឃំ ឧទ្ទិស្ស ទានំ ទស្សន្តីតិ ឯត្ថ ទុស្សីលសង្ឃន្តិ ន វុត្តំ. សង្ឃោ ហិ ទុស្សីលោ នាម នត្ថិ. ទុស្សីលា បន ឧបាសកា តេសុ ទុស្សីលេសុ ភិក្ខុសង្ឃំ ឧទ្ទិស្ស សង្ឃស្ស ទេមាតិ ទានំ ទស្សន្តិ. ឥតិ ភគវតា ពុទ្ធប្បមុខេ សង្ឃេ ទិន្នទក្ខិណាបិ គុណសង្ខាយ អសង្ខ្យេយ្យាតិ វុត្តំ. កាសាវកណ្ឋសង្ឃេ ទិន្នទក្ខិណាបិ គុណសង្ខាយេវ អសង្ខ្យេយ្យាតិ វុត្តា. សង្ឃគតា ទក្ខិណា ហិ សង្ឃេ ចិត្តីការំ កាតុំ សក្កោន្តស្ស ហោតិ, សង្ឃេ បន ចិត្តីការោ ទុក្ករោ ហោតិ.

យោ ហិ សង្ឃគតំ ទក្ខិណំ ទស្សាមីតិ ទេយ្យធម្មំ បដិយាទេត្វា វិហារំ គន្ត្វា, – ‘‘ភន្តេ, សង្ឃំ ឧទ្ទិស្ស ឯកំ ថេរំ ទេថា’’តិ វទតិ, អថ សង្ឃតោ សាមណេរំ លភិត្វា ‘‘សាមណេរោ មេ លទ្ធោ’’តិ អញ្ញថត្តំ អាបជ្ជតិ, តស្ស ទក្ខិណា សង្ឃគតា ន ហោតិ. មហាថេរំ លភិត្វាបិ ‘‘មហាថេរោ មេ លទ្ធោ’’តិ សោមនស្សំ ឧប្បាទេន្តស្សាបិ ន ហោតិយេវ. យោ បន សាមណេរំ វា ឧបសម្បន្នំ វា ទហរំ វា ថេរំ វា ពាលំ វា បណ្ឌិតំ វា យំកិញ្ចិ សង្ឃតោ លភិត្វា និព្ពេមតិកោ ហុត្វា សង្ឃស្ស ទេមីតិ សង្ឃេ ចិត្តីការំ កាតុំ សក្កោតិ, តស្ស ទក្ខិណា សង្ឃគតា នាម ហោតិ. បរសមុទ្ទវាសិនោ កិរ ឯវំ ករោន្តិ.

តត្ថ ហិ ឯកោ វិហារសាមិ កុដុម្ពិកោ ‘‘សង្ឃគតំ ទក្ខិណំ ទស្សាមី’’តិ សង្ឃតោ ឧទ្ទិសិត្វា ឯកំ ភិក្ខុំ ទេថាតិ យាចិ. សោ ឯកំ ទុស្សីលភិក្ខុំ លភិត្វា និសិន្នដ្ឋានំ ឱបុញ្ជាបេត្វា អាសនំ បញ្ញាបេត្វា ឧបរិ វិតានំ ពន្ធិត្វា គន្ធធូមបុប្ផេហិ បូជេត្វា បាទេ ធោវិត្វា តេលេន មក្ខេត្វា ពុទ្ធស្ស និបច្ចការំ ករោន្តោ វិយ សង្ឃេ ចិត្តីការេន ទេយ្យធម្មំ អទាសិ. សោ ភិក្ខុ បច្ឆាភត្តំ វិហារជគ្គនត្ថាយ កុទាលកំ ទេថាតិ ឃរទ្វារំ អាគតោ, ឧបាសកោ និសិន្នោវ កុទាលំ បាទេន ខិបិត្វា ‘‘គណ្ហា’’តិ អទាសិ. តមេនំ មនុស្សា អាហំសុ – ‘‘តុម្ហេហិ បាតោវ ឯតស្ស កតសក្ការោ វត្តុំ ន សក្កា, ឥទានិ ឧបចារមត្តកម្បិ នត្ថិ, កិំ នាមេត’’ន្តិ. ឧបាសកោ – ‘‘សង្ឃស្ស សោ អយ្យា ចិត្តីការោ, ន ឯតស្សា’’តិ អាហ. កាសាវកណ្ឋសង្ឃស្ស ទិន្នទក្ខិណំ បន កោ សោធេតីតិ? សារិបុត្តមោគ្គល្លានាទយោ អសីតិ មហាថេរា សោធេន្តីតិ. អបិច ថេរា ចិរបរិនិព្ពុតា, ថេរេ អាទិំ កត្វា យាវជ្ជ ធរមានា ខីណាសវា សោធេន្តិយេវ.

ន ត្វេវាហំ, អានន្ទ, កេនចិ បរិយាយេន សង្ឃគតាយ ទក្ខិណាយាតិ ឯត្ថ អត្ថិ ពុទ្ធប្បមុខោ សង្ឃោ, អត្ថិ ឯតរហិ សង្ឃោ, អត្ថិ អនាគតេ កាសាវកណ្ឋសង្ឃោ. ពុទ្ធប្បមុខោ សង្ឃោ ឯតរហិ សង្ឃេន ន ឧបនេតព្ពោ, ឯតរហិ សង្ឃោ អនាគតេ កាសាវកណ្ឋសង្ឃេន សទ្ធិំ ន ឧបនេតព្ពោ. តេន តេនេវ សមយេន កថេតព្ពំ. សង្ឃតោ ឧទ្ទិសិត្វា គហិតសមណបុថុជ្ជនោ ហិ បាដិបុគ្គលិកោ សោតាបន្នោ, សង្ឃេ ចិត្តីការំ កាតុំ សក្កោន្តស្ស បុថុជ្ជនសមណេ ទិន្នំ មហប្ផលតរំ. ឧទ្ទិសិត្វា គហិតោ សោតាបន្នោ បាដិបុគ្គលិកោ សកទាគាមីតិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. សង្ឃេ ចិត្តីការំ កាតុំ សក្កោន្តស្ស ហិ ខីណាសវេ ទិន្នទានតោ ឧទ្ទិសិត្វា គហិតេ ទុស្សីលេបិ ទិន្នំ មហប្ផលតរមេវ. យំ បន វុត្តំ ‘‘សីលវតោ ខោ, មហារាជ, ទិន្នំ មហប្ផលំ, នោ តថា ទុស្សីលេ’’តិ, តំ ឥមំ នយំ បហាយ ‘‘ចតស្សោ ខោ ឥមានន្ទ, ទក្ខិណា វិសុទ្ធិយោ’’តិ ឥមស្មិំ ចតុក្កេ ទដ្ឋព្ពំ.

៣៨១. ទាយកតោ វិសុជ្ឈតីតិ មហប្ផលភាវេន វិសុជ្ឈតិ, មហប្ផលា ហោតីតិ អត្ថោ. កល្យាណធម្មោតិ សុចិធម្មោ, ន បាបធម្មោ. ទាយកតោ វិសុជ្ឈតីតិ ចេត្ថ វេស្សន្តរមហារាជា កថេតព្ពោ. សោ ហិ ជូជកព្រាហ្មណស្ស ទារកេ ទត្វា បថវិំ កម្បេសិ.

បដិគ្គាហកតោ វិសុជ្ឈតីតិ ឯត្ថ កល្យាណីនទីមុខទ្វារវាសិកេវដ្ដោ កថេតព្ពោ. សោ កិរ ទីឃសោមត្ថេរស្ស តិក្ខត្តុម្បិ បិណ្ឌបាតំ ទត្វា មរណមញ្ចេ និបន្នោ ‘‘អយ្យស្ស មំ ទីឃសោមត្ថេរស្ស ទិន្នបិណ្ឌបាតោ ឧទ្ធរតី’’តិ អាហ.

នេវ ទាយកតោតិ ឯត្ថ វឌ្ឍមានវាសិលុទ្ទកោ កថេតព្ពោ. សោ កិរ បេតទក្ខិណំ ទេន្តោ ឯកស្ស ទុស្សីលស្សេវ តយោ វារេ អទាសិ, តតិយវារេ ‘‘អមនុស្សោ ទុស្សីលោ មំ វិលុម្បតី’’តិ វិរវិ, ឯកស្ស សីលវន្តភិក្ខុនោ ទត្វា បាបិតកាលេយេវស្ស បាបុណិ.

ទាយកតោ ចេវ វិសុជ្ឈតីតិ ឯត្ថ អសទិសទានំ កថេតព្ពំ.

សា ទក្ខិណា ទាយកតោ វិសុជ្ឈតីតិ ឯត្ថ យថា នាម ឆេកោ កស្សកោ អសារម្បិ ខេត្តំ លភិត្វា សមយេ កសិត្វា បំសុំ អបនេត្វា សារពីជានិ បតិដ្ឋបេត្វា រត្តិន្ទិវំ អារក្ខេ បមាទំ អនាបជ្ជន្តោ អញ្ញស្ស សារខេត្តតោ អធិកតរំ ធញ្ញំ លភតិ, ឯវំ សីលវា ទុស្សីលស្ស ទត្វាបិ ផលំ មហន្តំ អធិគច្ឆតីតិ. ឥមិនា ឧបាយេន សព្ពបទេសុ វិសុជ្ឈនំ វេទិតព្ពំ.

វីតរាគោ វីតរាគេសូតិ ឯត្ថ វីតរាគោ នាម អនាគាមី, អរហា បន ឯកន្តវីតរាគោវ, តស្មា អរហតា អរហតោ ទិន្នទានមេវ អគ្គំ. កស្មា? ភវាលយស្ស ភវបត្ថនាយ អភាវតោ. ននុ ខីណាសវោ ទានផលំ ន សទ្ទហតីតិ? ទានផលំ សទ្ទហន្តា ខីណាសវសទិសា ន ហោន្តិ. ខីណាសវេន កតកម្មំ បន និច្ឆន្ទរាគត្តា កុសលំ វា អកុសលំ វា ន ហោតិ, កិរិយដ្ឋានេ តិដ្ឋតិ, តេនេវស្ស ទានំ អគ្គំ ហោតីតិ វទន្តិ.

កិំ បន សម្មាសម្ពុទ្ធេន សារិបុត្តត្ថេរស្ស ទិន្នំ មហប្ផលំ, ឧទាហុ សារិបុត្តត្ថេរេន សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស ទិន្នន្តិ. សម្មាសម្ពុទ្ធេន សារិបុត្តត្ថេរស្ស ទិន្នំ មហប្ផលន្តិ វទន្តិ. សម្មាសម្ពុទ្ធញ្ហិ ឋបេត្វា អញ្ញោ ទានស្ស វិបាកំ ជានិតុំ សមត្ថោ នាម នត្ថិ. ទានញ្ហិ ចតូហិ សម្បទាហិ ទាតុំ សក្កោន្តស្ស តស្មិំយេវ អត្តភាវេ វិបាកំ ទេតិ. តត្រិមា សម្បទា – ទេយ្យធម្មស្ស ធម្មេន សមេន បរំ អបីឡេត្វា ឧប្បន្នតា, បុព្ពចេតនាទិវសេន ចេតនាយ មហត្តតា, ខីណាសវភាវេន គុណាតិរេកតា, តំទិវសំ និរោធតោ វុដ្ឋិតភាវេន វត្ថុសម្បន្នតាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

ទក្ខិណាវិភង្គសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ចតុត្ថវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.