២. សេលសុត្តវណ្ណនា

៣៩៦. ឯវំ មេ សុតន្តិ សេលសុត្តំ. តត្ថ អង្គុត្តរាបេសូតិអាទិ បោតលិយសុត្តេ វិត្ថារិតមេវ. អឌ្ឍតេឡសេហីតិ អឌ្ឍេន តេឡសេហិ, ទ្វាទសហិ សតេហិ បញ្ញាសាយ ច ភិក្ខូហិ សទ្ធិន្តិ វុត្តំ ហោតិ. តេ បន សាវកសន្និបាតេ សន្និបតិតា ភិក្ខូយេវ សព្ពេ ឯហិភិក្ខុបព្ពជ្ជាយ បព្ពជិតា ខីណាសវា. កេណិយោតិ តស្ស នាមំ, ជដិលោតិ តាបសោ. សោ កិរ ព្រាហ្មណមហាសាលោ, ធនរក្ខណត្ថាយ បន តាបសបព្ពជ្ជំ សមាទាយ រញ្ញោ បណ្ណាការំ ទត្វា ភូមិភាគំ គហេត្វា តត្ថ អស្សមំ ការេត្វា វសតិ បញ្ចហិ សកដសតេហិ វណិជ្ជំ បយោជេត្វា កុលសហស្សស្ស និស្សយោ ហុត្វា, អស្សមេបិ ចស្ស ឯកោ តាលរុក្ខោ ទិវសេ ទិវសេ ឯកំ សោវណ្ណមយំ តាលផលំ មុញ្ចតីតិ វទន្តិ. សោ ទិវា កាសាយានិ ធារេតិ, ជដា ច ពន្ធតិ, រត្តិំ កាមសម្បត្តិំ អនុភវតិ. ធម្មិយា កថាយាតិ បានកានិសំសបដិសំយុត្តាយ ធម្មិយា កថាយ. អយញ្ហិ កេណិយោ តុច្ឆហត្ថោ ភគវតោ ទស្សនាយ គន្តុំ លជ្ជាយមានោ – ‘‘វិកាលភោជនា វិរតានម្បិ បានកំ កប្បតី’’តិ ចិន្តេត្វា សុសង្ខតពទរបានំ បញ្ចហិ កាជសតេហិ គាហាបេត្វា អគមាសិ. ឯវំ គតភាវោ ចស្ស – ‘‘អថ ខោ កេណិយស្ស ជដិលស្ស ឯតទហោសិ កិំ នុ ខោ អហំ សមណស្ស គោតមស្ស ហរាបេយ្យ’’ន្តិ ភេសជ្ជក្ខន្ធកេ (មហាវ. ៣០០) បាឡិអារុឡ្ហោយេវ.

ទុតិយម្បិ ខោ ភគវាតិ កស្មា បុនប្បុនំ បដិក្ខិបិ? តិត្ថិយានំ បដិក្ខេបបសន្នតាយ, អការណមេតំ, នត្ថិ ពុទ្ធានំ បច្ចយហេតុ ឯវរូបំ កោហញ្ញំ. អយំ បន អឌ្ឍតេឡសានិ ភិក្ខុសតានិ ទិស្វា ឯត្តកានំយេវ ភិក្ខំ បដិយាទេស្សតិ, ស្វេវ សេលោ តីហិ បុរិសសតេហិ សទ្ធិំ បព្ពជិស្សតិ. អយុត្តំ ខោ បន នវកេ អញ្ញតោ បេសេត្វា ឥមេហេវ សទ្ធិំ គន្តុំ, ឥមេ វា អញ្ញតោ បេសេត្វា នវកេហិ សទ្ធិំ គន្តុំ. អថាបិ សព្ពេ គហេត្វា គមិស្សាមិ, ភិក្ខាហារោ នប្បហោស្សតិ. តតោ ភិក្ខូសុ បិណ្ឌាយ ចរន្តេសុ មនុស្សា ឧជ្ឈាយិស្សន្តិ – ‘‘ចិរស្សាបិ កេណិយោ សមណំ គោតមំ និមន្តេត្វា យាបនមត្តំ ទាតុំ នាសក្ខី’’តិ, សយម្បិ វិប្បដិសារី ភវិស្សតិ. បដិក្ខេបេ បន កតេ ‘‘សមណោ គោតមោ បុនប្បុនំ ‘ត្វញ្ច ព្រាហ្មណេសុ អភិប្បសន្នោ’តិ ព្រាហ្មណានំ នាមំ គណ្ហាតី’’តិ ចិន្តេត្វា ព្រាហ្មណេបិ និមន្តេតុកាមោ ភវិស្សតិ, តតោ ព្រាហ្មណេ បាដិយេក្កំ និមន្តេស្សតិ, តេ តេន និមន្តិតា ភិក្ខូ ហុត្វា ភុញ្ជិស្សន្តិ. ឯវមស្ស សទ្ធា អនុរក្ខិតា ភវិស្សតីតិ បុនប្បុនំ បដិក្ខិបិ. កិញ្ចាបិ ខោ, ភោតិ ឥមិនា ឥទំ ទីបេតិ, – ‘‘ភោ គោតម, កិំ ជាតំ យទិ អហំ ព្រាហ្មណេសុ អភិប្បសន្នោ, អធិវាសេតុ ភវំ គោតមោ, អហំ ព្រាហ្មណានម្បិ ទាតុំ សក្កោមិ តុម្ហាកម្បី’’តិ.

កាយវេយ្យាវដិកន្តិ កាយវេយ្យាវច្ចំ. មណ្ឌលមាឡន្តិ ទុស្សមណ្ឌបំ.

៣៩៧. អាវាហោតិ កញ្ញាគហណំ. វិវាហោតិ កញ្ញាទានំ. សោ មេ និមន្តិតោតិ សោ មយា និមន្តិតោ. អថ ព្រាហ្មណោ បរិបក្កោបនិស្សយត្តា ពុទ្ធសទ្ទំ សុត្វាវ អមតេនេវាភិសិត្តោ បសាទំ អាវិករោន្តោ ពុទ្ធោតិ, ភោ កេណិយ, វទេសីតិ អាហ. កេណិយោ យថាភូតំ អាចិក្ខន្តោ ពុទ្ធោតិ, ភោ សេល, វទាមីតិ អាហ. តតោ នំ បុនបិ ទឡ្ហីករណត្ថំ បុច្ឆិ, ឥតរោបិ តថេវ អារោចេសិ.

៣៩៨. អថស្ស កប្បសតសហស្សេហិបិ ពុទ្ធសទ្ទស្សេវ ទុល្លភភាវំ សម្បស្សតោ. ឯតទហោសីតិ. ឯតំ ‘‘ឃោសោបិ ខោ’’តិអាទិ អហោសិ. នីលវនរាជីតិ នីលវណ្ណរុក្ខបន្តិ. បទេ បទន្តិ បទប្បមាណេ បទំ. អច្ចាសន្នេ ហិ អតិទូរេ វា បាទេ និក្ខិបមានេ សទ្ទោ ឧដ្ឋាតិ, តំ បដិសេធេន្តោ ឯវមាហ. សីហាវ ឯកចរាតិ គណវាសី សីហោ សីហបោតកាទីហិ សទ្ធិំ បមាទំ អាបជ្ជតិ, ឯកចរោ អប្បមត្តោ ហោតិ. ឥតិ អប្បមាទវិហារំ ទស្សេន្តោ ឯកចរសីហេន ឱបម្មំ ករោតិ. មា មេ ភោន្តោតិ អាចារំ សិក្ខាបេន្តោ អាហ. អយញ្ហេត្ថ អធិប្បាយោ – សចេ តុម្ហេ កថាវារំ អលភិត្វា មម កថាយ អន្តរេ កថំ បវេសេស្សថ, ‘‘អន្តេវាសិកេ សិក្ខាបេតុំ នាសក្ខី’’តិ មយ្ហំ គរហា ឧប្បជ្ជិស្សតិ, តស្មា ឱកាសំ បស្សិត្វា មន្តេយ្យាថាតិ. នោ ច ខោ នំ ជានាមីតិ វិបស្សីបិ ពោធិសត្តោ ចតុរាសីតិសហស្សត្ថេរបព្ពជិតបរិវារោ សត្ត មាសានិ ពោធិសត្តចារិកំ ចរិ, ពុទ្ធុប្បាទកាលោ វិយ អហោសិ. អម្ហាកម្បិ ពោធិសត្តោ ឆព្ពស្សានិ ពោធិសត្តចារិកំ ចរិ. ឯវំ បរិបុណ្ណសរីរលក្ខណេហិ សមន្នាគតាបិ ពុទ្ធា ន ហោន្តិ. តស្មា ព្រាហ្មណោ ‘‘នោ ច ខោ នំ ជានាមី’’តិ អាហ.

៣៩៩. បរិបុណ្ណកាយោតិ លក្ខណេហិ បរិបុណ្ណតាយ អហីនង្គតាយ ច បរិបុណ្ណសរីរោ. សុរុចីតិ សុន្ទរសរីរប្បភោ. សុជាតោតិ អារោហបរិណាហសម្បត្តិយា សណ្ឋានសម្បត្តិយា ច សុនិព្ពត្តោ. ចារុទស្សនោតិ សុចិរម្បិ បស្សន្តានំ អតិត្តិជនកោ មនោហរទស្សនោ. សុវណ្ណវណ្ណោតិ សុវណ្ណសទិសវណ្ណោ. សុសុក្កទាឋោតិ សុដ្ឋុ សុក្កទាឋោ. មហាបុរិសលក្ខណាតិ បឋមំ វុត្តព្យញ្ជនានេវ វចនន្តរេន និគមេន្តោ អាហ.

ឥទានិ តេសុ លក្ខណេសុ អត្តនោ ចិត្តរុចិតានិ គហេត្វា ថោមេន្តោ បសន្ននេត្តោតិអាទិមាហ. ភគវា ហិ បញ្ចវណ្ណបសាទសម្បត្តិយា បសន្ននេត្តោ, បុណ្ណចន្ទសទិសមុខតាយ សុមុខោ, អារោហបរិណាហសម្បត្តិយា ព្រហា, ព្រហ្មុជុគត្តតាយ ឧជុ, ជុតិមន្តតាយ បតាបវា. យម្បិ ចេត្ថ បុព្ពេ វុត្តំ, តំ ‘‘មជ្ឈេ សមណសង្ឃស្សា’’តិ ឥមិនា បរិយាយេន ថោមយតា បុន វុត្តំ. ឯទិសោ ហិ ឯវំ វិរោចតិ. ឧត្តរគាថាយបិ ឯសេវ នយោ. ឧត្តមវណ្ណីនោតិ ឧត្តមវណ្ណសម្បន្នស្ស. រថេសភោតិ ឧត្តមសារថិ. ជម្ពុសណ្ឌស្សាតិ ជម្ពុទីបស្ស. បាកដេន ឥស្សរិយំ ឥស្សរោ ហោតិ.

ខត្តិយាតិ ជាតិខត្តិយា. ភោគីតិ ភោគិយា. រាជានោតិ យេ កេចិ រជ្ជំ ការេន្តា. រាជាភិរាជាតិ រាជូនំ បូជនីយោ, អធិរាជា ហុត្វា, ចក្កវត្តីតិ អធិប្បាយោ. មនុជិន្ទោតិ មនុស្សាធិបតិ បរមិស្សរោ ហុត្វា.

ឯវំ វុត្តេ ភគវា – ‘‘យេ តេ ភវន្តិ អរហន្តោ សម្មាសម្ពុទ្ធា, តេ សកវណ្ណេ ភញ្ញមានេ អត្តានំ បាតុករោន្តី’’តិ ឥមំ សេលស្ស មនោរថំ បូរេន្តោ រាជាហមស្មីតិអាទិមាហ. តត្រាយមធិប្បាយោ – យំ មំ ត្វំ សេល ‘‘រាជា អរហសិ ភវិតុ’’ន្តិ យាចសិ, ឯត្ថ អប្បោស្សុក្កោ ហោតិ រាជាហមស្មិ. សតិ ច រាជត្តេ យថា អញ្ញោ រាជា យោជនសតំ វា អនុសាសតិ យោជនសហស្សំ វា, ចក្កវត្តី ហុត្វាបិ ចតុទីបបរិយន្តមត្តំ វា, នាហមេវំ បរិច្ឆិន្នវិសយោ, អហញ្ហិ ធម្មរាជា អនុត្តរោ ភវគ្គតោ អវីចិបរិយន្តំ កត្វា តិរិយំ អប្បមាណលោកធាតុយោ អនុសាសាមិ. យាវតា ហិ អបទទ្វិបទាទិភេទា សត្តា, អហំ តេសំ អគ្គោ. ន ហិ មេ កោចិ សីលេន វា…បេ… វិមុត្តិញាណទស្សនេន វា បដិភាគោ អត្ថិ, ស្វាហំ ឯវំ ធម្មរាជា អនុត្តរោ អនុត្តរេនេវ ចតុសតិបដ្ឋានាទិភេទេន ធម្មេន ចក្កំ វត្តេមិ. ឥទំ បជហថ, ឥទំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរថាតិ អាណាចក្កំ, ឥទំ ខោ បន, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ អរិយសច្ចន្តិអាទិនា បរិយត្តិធម្មេន ធម្មចក្កមេវ វា. ចក្កំ អប្បដិវត្តិយន្តិ យំ ចក្កំ អប្បដិវត្តិយំ ហោតិ សមណេន វា…បេ… កេនចិ វា លោកស្មិន្តិ.

ឯវំ អត្តានំ អាវិករោន្តំ ភគវន្តំ ទិស្វា បីតិសោមនស្សជាតោ សេលោ បុន ទឡ្ហីករណត្ថំ សម្ពុទ្ធោ បដិជានាសីតិ គាថាទ្វយមាហ. តត្ថ កោ នុ សេនាបតីតិ រញ្ញោ ភោតោ ធម្មេន បវត្តិតស្ស ចក្កស្ស អនុបវត្តកោ សេនាបតិ កោ នូតិ បុច្ឆិ.

តេន ច សមយេន ភគវតោ ទក្ខិណបស្សេ អាយស្មា សារិបុត្តោ និសិន្នោ ហោតិ សុវណ្ណបុញ្ជោ វិយ សិរិយា សោភមានោ, តំ ទស្សេន្តោ ភគវា មយា បវត្តិតន្តិ គាថមាហ. តត្ថ អនុជាតោ តថាគតន្តិ តថាគតំ ហេតុំ អនុជាតោ, តថាគតេន ហេតុនា ជាតោតិ អត្ថោ. អបិច អវជាតោ អនុជាតោ អតិជាតោតិ តយោ វុត្តា. តេសុ អវជាតោ ទុស្សីលោ, សោ តថាគតស្ស បុត្តោ នាម ន ហោតិ. អតិជាតោ នាម បិតរា ឧត្តរិតរោ, តាទិសោបិ តថាគតស្ស បុត្តោ នត្ថិ. តថាគតស្ស បន ឯកោ អនុជាតោវ បុត្តោ ហោតិ, តំ ទស្សេន្តោ ឯវមាហ.

ឯវំ ‘‘កោ នុ សេនាបតី’’តិ បញ្ហំ ព្យាករិត្វា យំ សេលោ អាហ ‘‘សម្ពុទ្ធោ បដិជានាសី’’តិ, តត្រ នំ និក្កង្ខំ កាតុកាមោ ‘‘នាហំ បដិញ្ញាមត្តេនេវ បដិជានាមិ, អបិចាហំ ឥមិនា ការណេន ពុទ្ធោ’’តិ ញាបេតុំ អភិញ្ញេយ្យន្តិ គាថមាហ. តត្រ អភិញ្ញេយ្យន្តិ វិជ្ជា ច វិមុត្តិ ច. ភាវេតព្ពំ មគ្គសច្ចំ. បហាតព្ពំ សមុទយសច្ចំ. ហេតុវចនេន បន ផលសិទ្ធិតោ តេសំ ផលានិ និរោធសច្ចទុក្ខសច្ចានិបិ វុត្តានេវ ហោន្តិ. ឯវំ សច្ឆិកាតព្ពំ សច្ឆិកតំ បរិញ្ញាតព្ពំ បរិញ្ញាតន្តិ ឥទម្បេត្ថ សង្គហិតន្តិ ចតុសច្ចភាវនាផលញ្ច វិមុត្តិញ្ច ទស្សេន្តោ ‘‘ពុជ្ឈិតព្ពំ ពុជ្ឈិត្វា ពុទ្ធោ ជាតោស្មី’’តិ យុត្តហេតុនា ពុទ្ធភាវំ សាធេតិ.

ឯវំ និប្បរិយាយេន អត្តានំ អាវិកត្វា អត្តនិ កង្ខាវិតរណត្ថំ ព្រាហ្មណំ អតិចារិយមានោ វិនយស្សូតិ គាថត្តយមាហ. តត្ថ សល្លកត្តោតិ រាគាទិសល្លកន្តនោ. អនុត្តរោតិ យថា ពាហិរវេជ្ជេន វូបសមិតរោគោ ឥមស្មិញ្ញេវត្តភាវេ កុប្បតិ, ន ឯវំ. មយា វូបសមិតស្ស បន រោគស្ស ភវន្តរេបិ ឧប្បត្តិ នត្ថិ, តស្មា អហំ អនុត្តរោតិ អត្ថោ. ព្រហ្មភូតោតិ សេដ្ឋភូតោ. អតិតុលោតិ តុលំ អតីតោ, និរុបមោតិ អត្ថោ. មារសេនប្បមទ្ទនោតិ កាមា តេ បឋមា សេនាតិ ឯវំ អាគតាយ មារសេនាយ បមទ្ទនោ. សព្ពាមិត្តេតិ ខន្ធកិលេសាភិសង្ខារមច្ចុទេវបុត្តមារសង្ខាតេ សព្ពបច្ចត្ថិកេ. វសីកត្វាតិ អត្តនោ វសេ វត្តេត្វា. អកុតោភយោតិ កុតោចិ អភយោ.

ឯវំ វុត្តេ សេលោ ព្រាហ្មណោ តាវទេវ ភគវតិ សញ្ជាតបសាទោ បព្ពជ្ជាបេក្ខោ ហុត្វា ឥមំ ភោន្តោតិ គាថត្តយមាហ. តត្ថ កណ្ហាភិជាតិកោតិ ចណ្ឌាលាទិនីចកុលេ ជាតោ. តតោ តេបិ មាណវកា បព្ពជ្ជាបេក្ខា ហុត្វា ឯវញ្ចេ រុច្ចតិ, ភោតោតិ គាថមាហំសុ. អថ សេលោ តេសុ មាណវកេសុ តុដ្ឋចិត្តោ តេ ច ទស្សេន្តោ បព្ពជ្ជំ យាចន្តោ ‘‘ព្រាហ្មណា’’តិ គាថមាហ.

តតោ ភគវា យស្មា សេលោ អតីតេ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ សាសនេ តេសំយេវ តិណ្ណំ បុរិសសតានំ គណសេដ្ឋោ ហុត្វា តេហិ សទ្ធិំ បរិវេណំ ការេត្វា ទានាទីនិ បុញ្ញានិ កត្វា តេន កម្មេន ទេវមនុស្សសម្បត្តិំ អនុភវមានោ បច្ឆិមេ ភវេ តេសំយេវ អាចរិយោ ហុត្វា និព្ពត្តោ, តញ្ច តេសំ កម្មំ វិមុត្តិបរិបាកាយ បរិបក្កំ ឯហិភិក្ខុភាវស្ស ច ឧបនិស្សយភូតំ, តស្មា តេ សព្ពេវ ឯហិភិក្ខុបព្ពជ្ជំ បព្ពាជេន្តោ ស្វាក្ខាតន្តិ គាថមាហ. តត្ថ សន្ទិដ្ឋិកន្តិ សយមេវ ទដ្ឋព្ពំ បច្ចក្ខំ. អកាលិកន្តិ មគ្គានន្តរផលុប្បត្តិយា ន កាលន្តរំ បត្តព្ពផលំ. យត្ថ អមោឃាតិ យស្មិំ មគ្គព្រហ្មចរិយេ អប្បមត្តស្ស សិក្ខត្តយបូរណេន សិក្ខតោ បព្ពជ្ជា អមោឃា ហោតិ, សផលាតិ អត្ថោ. ឯវញ្ច វត្វា ‘‘ឯថ ភិក្ខវោ’’តិ ភគវា អវោច. តេ សព្ពេ បត្តចីវរធរា ហុត្វា អាកាសេនាគន្ត្វា វស្សសតិកត្ថេរា វិយ សុវិនីតា ភគវន្តំ អភិវាទយិំសុ. ឯវមិមំ តេសំ ឯហិភិក្ខុភាវំ សន្ធាយ ‘‘អលត្ថ ខោ សេលោ’’តិអាទិ វុត្តំ.

៤០០. ឥមាហីតិ ឥមាហិ កេណិយស្ស ចិត្តានុកូលាហិ គាថាហិ. តត្ថ អគ្គិបរិចរិយំ វិនា ព្រាហ្មណានំ យញ្ញាភាវតោ ‘‘អគ្គិហុត្តមុខា យញ្ញា’’តិ វុត្តំ. អគ្គិហុត្តសេដ្ឋា អគ្គិជុហនប្បធានាតិ អត្ថោ. វេទេ សជ្ឈាយន្តេហិ បឋមំ សជ្ឈាយិតព្ពតោ, សាវិត្តី, ‘‘ឆន្ទសោ មុខ’’ន្តិ វុត្តោ. មនុស្សានំ សេដ្ឋតោ រាជា ‘‘មុខ’’ន្តិ វុត្តោ. នទីនំ អាធារតោ បដិសរណតោ ច សាគរោ ‘‘មុខ’’ន្តិ វុត្តោ. ចន្ទយោគវសេន ‘‘អជ្ជ កត្តិកា អជ្ជ រោហិណី’’តិ សញ្ញាណតោ អាលោកករណតោ សោម្មភាវតោ ច ‘‘នក្ខត្តានំ មុខំ ចន្ទោ’’តិ វុត្តំ. តបន្តានំ អគ្គត្តា អាទិច្ចោ ‘‘តបតំ មុខ’’ន្តិ វុត្តោ. ទក្ខិណេយ្យានំ បន អគ្គត្តា វិសេសេន តស្មិំ សមយេ ពុទ្ធប្បមុខំ សង្ឃំ សន្ធាយ ‘‘បុញ្ញំ អាកង្ខមានានំ, សង្ឃោ ឯវ យជតំ មុខ’’ន្តិ វុត្តំ. តេន សង្ឃោ បុញ្ញស្ស អាយមុខន្តិ ទស្សេតិ.

យំ តំ សរណន្តិ អញ្ញំ ព្យាករណគាថមាហ. តស្សត្ថោ – បញ្ចហិ ចក្ខូហិ ចក្ខុមា ភគវា យស្មា មយំ ឥតោ អដ្ឋមេ ទិវសេ តំ សរណំ អាគតម្ហា, តស្មា អត្តនា តវ សាសនេ អនុត្តរេន ទមថេន ទន្តាម្ហា, អហោ តេ សរណស្ស អានុភាវោតិ.

តតោ បរំ ភគវន្តំ ទ្វីហិ គាថាហិ ថោមេត្វា តតិយាយ វន្ទនំ យាចន្តោ ភិក្ខវោ តិសតា ឥមេតិអាទិមាហាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

សេលសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.