៨. អភយរាជកុមារសុត្តវណ្ណនា

៨៣. ឯវំ មេ សុតន្តិ អភយសុត្តំ. តត្ថ អភយោតិ តស្ស នាមំ. រាជកុមារោតិ ពិម្ពិសារស្ស ឱរសបុត្តោ. វាទំ អារោបេហីតិ ទោសំ អារោបេហិ. នេរយិកោតិ និរយេ និព្ពត្តកោ. កប្បដ្ឋោតិ កប្បដ្ឋិតិកោ. អតេកិច្ឆោតិ ពុទ្ធសហស្សេនាបិ តិកិច្ឆិតុំ ន សក្កា. ឧគ្គិលិតុន្តិ ទ្វេ អន្តេ មោចេត្វា កថេតុំ អសក្កោន្តោ ឧគ្គិលិតុំ ពហិ នីហរិតុំ ន សក្ខិតិ. ឱគិលិតុន្តិ បុច្ឆាយ ទោសំ ទត្វា ហារេតុំ អសក្កោន្តោ ឱគិលិតុំ អន្តោ បវេសេតុំ ន សក្ខិតិ.

ឯវំ, ភន្តេតិ និគណ្ឋោ កិរ ចិន្តេសិ – ‘‘សមណោ គោតមោ មយ្ហំ សាវកេ ភិន្ទិត្វា គណ្ហាតិ, ហន្ទាហំ ឯកំ បញ្ហំ អភិសង្ខរោមិ, យំ បុដ្ឋោ សមណោ គោតមោ ឧក្កុដិកោ ហុត្វា និសិន្នោ ឧដ្ឋាតុំ ន សក្ខិស្សតី’’តិ. សោ អភយស្ស គេហា នីហដភត្តោ សិនិទ្ធភោជនំ ភុញ្ជន្តោ ពហូ បញ្ហេ អភិសង្ខរិត្វា – ‘‘ឯត្ថ សមណោ គោតមោ ឥមំ នាម ទោសំ ទស្សេស្សតិ, ឯត្ថ ឥមំ នាមា’’តិ សព្ពេ បហាយ ចាតុមាសមត្ថកេ ឥមំ បញ្ហំ អទ្ទស. អថស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘ឥមស្ស បញ្ហស្ស បុច្ឆាយ វា វិស្សជ្ជនេ វា ន សក្កា ទោសោ ទាតុំ, ឱវដ្ដិកសារោ អយំ, កោ នុ ខោ ឥមំ គហេត្វា សមណស្ស គោតមស្ស វាទំ អារោបេស្សតី’’តិ. តតោ ‘‘អភយោ រាជកុមារោ បណ្ឌិតោ, សោ សក្ខិស្សតីតិ តំ ឧគ្គណ្ហាបេមី’’តិ និដ្ឋំ គន្ត្វា ឧគ្គណ្ហាបេសិ. សោ វាទជ្ឈាសយតាយ តស្ស វចនំ សម្បដិច្ឆន្តោ ‘‘ឯវំ, ភន្តេ,’’តិ អាហ.

៨៤. អកាលោ ខោ អជ្ជាតិ អយំ បញ្ហោ ចតូហិ មាសេហិ អភិសង្ខតោ, តត្ថ ឥទំ គហេត្វា ឥទំ វិស្សជ្ជិយមានេ ទិវសភាគោ នប្បហោស្សតីតិ មញ្ញន្តោ ឯវំ ចិន្តេសិ. សោ ទានីតិ ស្វេ ទានិ. អត្តចតុត្ថោតិ កស្មា ពហូហិ សទ្ធិំ ន និមន្តេសិ? ឯវំ កិរស្ស អហោសិ – ‘‘ពហូសុ និសិន្នេសុ ថោកំ ទត្វា វទន្តស្ស អញ្ញំ សុត្តំ អញ្ញំ ការណំ អញ្ញំ តថារូបំ វត្ថុំ អាហរិត្វា ទស្សេស្សតិ, ឯវំ សន្តេ កលហោ វា កោលាហលមេវ វា ភវិស្សតិ. អថាបិ ឯកកំយេវ និមន្តេស្សាមិ, ឯវម្បិ មេ គរហា ឧប្បជ្ជិស្សតិ ‘យាវមច្ឆរី វាយំ អភយោ, ភគវន្តំ ទិវសេ ទិវសេ ភិក្ខូនំ សតេនបិ សហស្សេនបិ សទ្ធិំ ចរន្តំ ទិស្វាបិ ឯកកំយេវ និមន្តេសី’’’តិ. ‘‘ឯវំ បន ទោសោ ន ភវិស្សតី’’តិ អបរេហិ តីហិ សទ្ធិំ អត្តចតុត្ថំ និមន្តេសិ.

៨៥. ន ខ្វេត្ថ, រាជកុមារ, ឯកំសេនាតិ ន ខោ, រាជកុមារ, ឯត្ថ បញ្ហេ ឯកំសេន វិស្សជ្ជនំ ហោតិ. ឯវរូបញ្ហិ វាចំ តថាគតោ ភាសេយ្យាបិ ន ភាសេយ្យាបិ. ភាសិតបច្ចយេន អត្ថំ បស្សន្តោ ភាសេយ្យ, អបស្សន្តោ ន ភាសេយ្យាតិ អត្ថោ. ឥតិ ភគវា មហានិគណ្ឋេន ចតូហិ មាសេហិ អភិសង្ខតំ បញ្ហំ អសនិបាតេន បព្ពតកូដំ វិយ ឯកវចនេនេវ សំចុណ្ណេសិ. អនស្សុំ និគណ្ឋាតិ នដ្ឋា និគណ្ឋា.

៨៦. អង្កេ និសិន្នោ ហោតីតិ ឩរូសុ និសិន្នោ ហោតិ. លេសវាទិនោ ហិ វាទំ បដ្ឋបេន្តា កិញ្ចិទេវ ផលំ វា បុប្ផំ វា បោត្ថកំ វា គហេត្វា និសីទន្តិ. តេ អត្តនោ ជយេ សតិ បរំ អជ្ឈោត្ថរន្តិ, បរស្ស ជយេ សតិ ផលំ ខាទន្តា វិយ បុប្ផំ ឃាយន្តា វិយ បោត្ថកំ វាចេន្តា វិយ វិក្ខេបំ ទស្សេន្តិ. អយំ បន ចិន្តេសិ – ‘‘សម្មាសម្ពុទ្ធោ ឯស ឱសដសង្គាមោ បរវាទមទ្ទនោ. សចេ មេ ជយោ ភវិស្សតិ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ ភវិស្សតិ, ទារកំ វិជ្ឈិត្វា រោទាបេស្សាមិ. តតោ បស្សថ, ភោ, អយំ ទារកោ រោទតិ, ឧដ្ឋហថ តាវ, បច្ឆាបិ ជានិស្សាមា’’តិ តស្មា ទារកំ គហេត្វា និសីទិ. ភគវា បន រាជកុមារតោ សហស្សគុណេនបិ សតសហស្សគុណេនបិ វាទីវរតរោ, ‘‘ឥមមេវស្ស ទារកំ ឧបមំ កត្វា វាទំ ភិន្ទិស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ រាជកុមារា’’តិអាទិមាហ.

តត្ថ មុខេ អាហរេយ្យាតិ មុខេ ឋបេយ្យ. អាហរេយ្យស្សាហន្តិ អបនេយ្យំ អស្ស អហំ. អាទិកេនេវាតិ បឋមបយោគេនេវ. អភូតន្តិ អភូតត្ថំ. អតច្ឆន្តិ ន តច្ឆំ. អនត្ថសំហិតន្តិ ន អត្ថសំហិតំ ន វឌ្ឍិនិស្សិតំ. អប្បិយា អមនាបាតិ នេវ បិយា ន មនាបា. ឥមិនា នយេនេវ សព្ពត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ.

តត្ថ អប្បិយបក្ខេ បឋមវាចា អចោរំយេវ ចោរោតិ, អទាសំយេវ ទាសោតិ, អទុប្បយុត្តំយេវ ទុប្បយុត្តោតិ បវត្តា. ន តំ តថាគតោ ភាសតិ. ទុតិយវាចា ចោរំយេវ ចោរោ អយន្តិអាទិវសេន បវត្តា. តម្បិ តថាគតោ ន ភាសតិ. តតិយវាចា ‘‘ឥទានិ អកតបុញ្ញតាយ ទុគ្គតោ ទុព្ពណ្ណោ អប្បេសក្ខោ, ឥធ ឋត្វាបិ បុន បុញ្ញំ ន ករោសិ, ទុតិយចិត្តវារេ កថំ ចតូហិ អបាយេហិ ន មុច្ចិស្សសី’’តិ ឯវំ មហាជនស្ស អត្ថបុរេក្ខារេន ធម្មបុរេក្ខារេន អនុសាសនីបុរេក្ខារេន ច វត្តព្ពវាចា. តត្រ កាលញ្ញូ តថាគតោតិ តស្មិំ តតិយព្យាករណេ តស្សា វាចាយ ព្យាករណត្ថាយ តថាគតោ កាលញ្ញូ ហោតិ, មហាជនស្ស អាទានកាលំ គហណកាលំ ជានិត្វាវ ព្យាករោតីតិ អត្ថោ.

បិយបក្ខេ បឋមវាចា អដ្ឋានិយកថា នាម. សា ឯវំ វេទិតព្ពា – ឯវំ កិរ គាមវាសិមហល្លកំ នគរំ អាគន្ត្វា បានាគារេ បិវន្តំ វញ្ចេតុកាមា សម្ពហុលា ធុត្តា បីតដ្ឋានេ ឋត្វា តេន សទ្ធិំ សុរំ បិវន្តា ‘‘ឥមស្ស និវាសនបាវុរណម្បិ ហត្ថេ ភណ្ឌកម្បិ សព្ពំ គណ្ហិស្សាមា’’តិ ចិន្តេត្វា កតិកំ អកំសុ – ‘‘ឯកេកំ អត្តបច្ចក្ខកថំ កថេម, យោ ‘អភូត’ន្តិ កថេសិ, កថិតំ វា ន សទ្ទហតិ, តំ ទាសំ កត្វា គណ្ហិស្សាមា’’តិ. តម្បិ មហល្លកំ បុច្ឆិំសុ ‘‘តុម្ហាកម្បិ តាត រុច្ចតី’’តិ. ឯវំ ហោតុ តាតាតិ.

ឯកោ ធុត្តោ អាហ – មយ្ហំ, ភោ មាតុ, មយិ កុច្ឆិគតេ កបិដ្ឋផលទោហលោ អហោសិ. សា អញ្ញំ កបិដ្ឋហារកំ អលព្ភមានា មំយេវ បេសេសិ. អហំ គន្ត្វា រុក្ខំ អភិរុហិតុំ អសក្កោន្តោ អត្តនាវ អត្តានំ បាទេ គហេត្វា មុគ្គរំ វិយ រុក្ខស្ស ឧបរិ ខិបិំ; អថ សាខតោ សាខំ វិចរន្តោ ផលានិ គហេត្វា ឱតរិតុំ អសក្កោន្តោ ឃរំ គន្ត្វា និស្សេណិំ អាហរិត្វា ឱរុយ្ហ មាតុ សន្តិកំ គន្ត្វា ផលានិ មាតុយា អទាសិំ; តានិ បន មហន្តានិ ហោន្តិ ចាដិប្បមាណានិ. តតោ មេ មាតរា ឯកាសនេ និសិន្នាយ សមសដ្ឋិផលានិ ខាទិតានិ. មយា ឯកុច្ឆង្គេន អានីតផលេសុ សេសកានិ កុលសន្តកេ គាមេ ខុទ្ទកមហល្លកានំ អហេសុំ. អម្ហាកំ ឃរំ សោឡសហត្ថំ, សេសបរិក្ខារភណ្ឌកំ អបនេត្វា កបិដ្ឋផលេហេវ យាវ ឆទនំ បូរិតំ. តតោ អតិរេកានិ គហេត្វា គេហទ្វារេ រាសិំ អកំសុ. សោ អសីតិហត្ថុព្ពេធោ បព្ពតោ វិយ អហោសិ. កិំ ឦទិសំ, ភោ សក្កា, សទ្ទហិតុន្តិ?

គាមិកមហល្លកោ តុណ្ហី និសីទិត្វា សព្ពេសំ កថាបរិយោសានេ បុច្ឆិតោ អាហ – ‘‘ឯវំ ភវិស្សតិ តាតា, មហន្តំ រដ្ឋំ, រដ្ឋមហន្តតាយ សក្កា សទ្ទហិតុ’’ន្តិ. យថា ច តេន, ឯវំ សេសេហិបិ តថារូបាសុ និក្ការណកថាសុ កថិតាសុ អាហ – មយ្ហម្បិ តាតា សុណាថ, ន តុម្ហាកំយេវ កុលានិ, អម្ហាកម្បិ កុលំ មហាកុលំ, អម្ហាកំ បន អវសេសខេត្តេហិ កប្បាសខេត្តំ មហន្តតរំ. តស្ស អនេកករីសសតស្ស កប្បាសខេត្តស្ស មជ្ឈេ ឯកោ កប្បាសរុក្ខោ មហា អសីតិហត្ថុព្ពេធោ អហោសិ. តស្ស បញ្ច សាខា, តាសុ អវសេសសាខា ផលំ ន គណ្ហិំសុ, បាចីនសាខាយ ឯកមេវ មហាចាដិមត្តំ ផលំ អហោសិ. តស្ស ឆ អំសិយោ, ឆសុ អំសីសុ ឆ កប្បាសបិណ្ឌិយោ បុប្ផិតា. អហំ មស្សុំ ការេត្វា ន្ហាតវិលិត្តោ ខេត្តំ គន្ត្វា តា កប្បាសបិណ្ឌិយោ បុប្ផិតា ទិស្វា ឋិតកោវ ហត្ថំ បសារេត្វា គណ្ហិំ. តា កប្បាសបិណ្ឌិយោ ថាមសម្បន្នា ឆ ទាសា អហេសុំ. តេ សព្ពេ មំ ឯកកំ ឱហាយ បលាតា. ឯត្តកេ អទ្ធានេ តេ ន បស្សាមិ, អជ្ជ ទិដ្ឋា, តុម្ហេ តេ ឆ ជនា. ត្វំ នន្ទោ នាម, ត្វំ បុណ្ណោ នាម, ត្វំ វឌ្ឍមានោ នាម, ត្វំ ចិត្តោ នាម ត្វំ មង្គលោ នាម, ត្វំ បោដ្ឋិយោ នាមាតិ វត្វា ឧដ្ឋាយ និសិន្នកេយេវ ចូឡាសុ គហេត្វា អដ្ឋាសិ. តេ ‘‘ន មយំ ទាសា’’តិបិ វត្តុំ នាសក្ខិំសុ. អថ នេ កឌ្ឍន្តោ វិនិច្ឆយំ នេត្វា លក្ខណំ អារោបេត្វា យាវជីវំ ទាសេ កត្វា បរិភុញ្ជិ. ឯវរូបិំ កថំ តថាគតោ ន ភាសតិ.

ទុតិយវាចា អាមិសហេតុចាដុកម្យតាទិវសេន នានប្បការា បរេសំ ថោមនវាចា ចេវ, ចោរកថំ រាជកថន្តិ អាទិនយប្បវត្តា តិរច្ឆានកថា ច. តម្បិ តថាគតោ ន ភាសតិ. តតិយវាចា អរិយសច្ចសន្និស្សិតកថា, យំ វស្សសតម្បិ សុណន្តា បណ្ឌិតា នេវ តិត្តិំ គច្ឆន្តិ. ឥតិ តថាគតោ នេវ សព្ពម្បិ អប្បិយវាចំ ភាសតិ ន បិយវាចំ. តតិយំ តតិយមេវ បន ភាសិតព្ពកាលំ អនតិក្កមិត្វា ភាសតិ. តត្ថ តតិយំ អប្បិយវាចំ សន្ធាយ ហេដ្ឋា ទហរកុមារឧបមា អាគតាតិ វេទិតព្ពំ.

៨៧. ឧទាហុ ឋានសោវេតន្តិ ឧទាហុ ឋានុប្បត្តិកញាណេន តង្ខណំយេវ តំ តថាគតស្ស ឧបដ្ឋាតីតិ បុច្ឆតិ. សញ្ញាតោតិ ញាតោ បញ្ញាតោ បាកដោ. ធម្មធាតូតិ ធម្មសភាវោ. សព្ពញ្ញុតញ្ញាណស្សេតំ អធិវចនំ. តំ ភគវតា សុប្បដិវិទ្ធំ, ហត្ថគតំ ភគវតោ. តស្មា សោ យំ យំ ឥច្ឆតិ, តំ តំ សព្ពំ ឋានសោវ បដិភាតីតិ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវ. អយំ បន ធម្មទេសនា នេយ្យបុគ្គលវសេន បរិនិដ្ឋិតាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

អភយរាជកុមារសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.