៩. ព្រហ្មនិមន្តនិកសុត្តវណ្ណនា

៥០១. ឯវំ មេ សុតន្តិ ព្រហ្មនិមន្តនិកសុត្តំ. តត្ថ បាបកំ ទិដ្ឋិគតន្តិ លាមកា សស្សតទិដ្ឋិ. ឥទំ និច្ចន្តិ ឥទំ សហ កាយេន ព្រហ្មដ្ឋានំ អនិច្ចំ ‘‘និច្ច’’ន្តិ វទតិ. ធុវាទីនិ តស្សេវ វេវចនានិ. តត្ថ ធុវន្តិ ថិរំ. សស្សតន្តិ សទា វិជ្ជមានំ. កេវលន្តិ អខណ្ឌំ សកលំ. អចវនធម្មន្តិ អចវនសភាវំ. ឥទញ្ហិ ន ជាយតីតិអាទីសុ ឥមស្មិំ ឋានេ កោចិ ជាយនកោ វា ជីយនកោ វា មីយនកោ វា ចវនកោ វា ឧបបជ្ជនកោ វា នត្ថីតិ សន្ធាយ វទតិ. ឥតោ ច បនញ្ញន្តិ ឥតោ សហ កាយកា ព្រហ្មដ្ឋានា ឧត្តរិ អញ្ញំ និស្សរណំ នាម នត្ថីតិ ឯវមស្ស ថាមគតា សស្សតទិដ្ឋិ ឧប្បន្នា ហោតិ. ឯវំវាទី បន សោ ឧបរិ តិស្សោ ឈានភូមិយោ ចត្តារោ មគ្គា ចត្តារិ ផលានិ និព្ពានន្តិ សព្ពំ បដិពាហតិ. អវិជ្ជាគតោតិ អវិជ្ជាយ គតោ សមន្នាគតោ អញ្ញាណី អន្ធីភូតោ. យត្រ ហិ នាមាតិ យោ នាម.

៥០២. អថ ខោ, ភិក្ខវេ, មារោ បាបិមាតិ មារោ កថំ ភគវន្តំ អទ្ទស? សោ កិរ អត្តនោ ភវនេ និសីទិត្វា កាលេន កាលំ សត្ថារំ អាវជ្ជេតិ – ‘‘អជ្ជ សមណោ គោតមោ កតរស្មិំ គាមេ វា និគមេ វា វសតី’’តិ. ឥមស្មិំ បន កាលេ អាវជ្ជន្តោ, ‘‘ឧក្កដ្ឋំ និស្សាយ សុភគវនេ វិហរតី’’តិ ញត្វា, ‘‘កត្ថ នុ ខោ គតោ’’តិ ឱលោកេន្តោ ព្រហ្មលោកំ គច្ឆន្តំ ទិស្វា, ‘‘សមណោ គោតមោ ព្រហ្មលោកំ គច្ឆតិ, យាវ តត្ថ ធម្មកថំ កថេត្វា ព្រហ្មគណំ មម វិសយា នាតិក្កមេតិ, តាវ គន្ត្វា ធម្មទេសនាយំ វិឆន្ទំ ករិស្សាមី’’តិ សត្ថុ បទានុបទិកោ គន្ត្វា ព្រហ្មគណស្ស អន្តរេ អទិស្សមានេន កាយេន អដ្ឋាសិ. សោ, ‘‘សត្ថារា ពកព្រហ្មា អបសាទិតោ’’តិ ញត្វា ព្រហ្មុនោ ឧបត្ថម្ភោ ហុត្វា អដ្ឋាសិ. តេន វុត្តំ – ‘‘អថ ខោ, ភិក្ខវេ, មារោ បាបិមា’’តិ.

ព្រហ្មបារិសជ្ជំ អន្វាវិសិត្វាតិ ឯកស្ស ព្រហ្មបារិសជ្ជស្ស សរីរំ បវិសិត្វា. មហាព្រហ្មានំ បន ព្រហ្មបុរោហិតានំ វា អន្វាវិសិតុំ ន សក្កោតិ. មេតមាសទោតិ មា ឯតំ អបសាទយិត្ថ. អភិភូតិ អភិភវិត្វា ឋិតោ ជេដ្ឋកោ. អនភិភូតោតិ អញ្ញេហិ អនភិភូតោ. អញ្ញទត្ថូតិ ឯកំសវចនេ និបាតោ. ទស្សនវសេន ទសោ, សព្ពំ បស្សតីតិ ទីបេតិ. វសវត្តីតិ សព្ពជនំ វសេ វត្តេតិ. ឥស្សរោតិ លោកេ ឥស្សរោ. កត្តា និម្មាតាតិ លោកស្ស កត្តា ច និម្មាតា ច, បថវីហិមវន្តសិនេរុចក្កវាឡមហាសមុទ្ទចន្ទិមសូរិយា ច ឥមិនា និម្មិតាតិ ទីបេតិ.

សេដ្ឋោ សជិតាតិ អយំ លោកស្ស ឧត្តមោ ច សជិតា ច. ‘‘ត្វំ ខត្តិយោ នាម ហោហិ, ត្វំ ព្រាហ្មណោ នាម, វេស្សោ នាម, សុទ្ទោ នាម, គហដ្ឋោ នាម, បព្ពជិតោ នាម, អន្តមសោ ឱដ្ឋោ ហោហិ, គោណោ ហោហី’’តិ ឯវំ សត្តានំ វិសជ្ជេតា អយន្តិ ទស្សេតិ. វសី បិតា ភូតភព្យានន្តិ អយំ ចិណ្ណវសិតាយ វសី, អយំ បិតា ភូតានញ្ច ភព្យានញ្ចាតិ វទតិ. តត្ថ អណ្ឌជជលាពុជា សត្តា អន្តោអណ្ឌកោសេ ចេវ អន្តោវត្ថិម្ហិ ច ភព្យា នាម, ពហិ និក្ខន្តកាលតោ បដ្ឋាយ ភូតា. សំសេទជា បឋមចិត្តក្ខណេ ភព្យា, ទុតិយតោ បដ្ឋាយ ភូតា. ឱបបាតិកា បឋមឥរិយាបថេ ភព្យា, ទុតិយតោ បដ្ឋាយ ភូតាតិ វេទិតព្ពា. តេ សព្ពេបិ ឯតស្ស បុត្តាតិ សញ្ញាយ, ‘‘បិតា ភូតភព្យាន’’ន្តិ អាហ.

បថវីគរហកាតិ យថា ត្វំ ឯតរហិ, ‘‘អនិច្ចា ទុក្ខា អនត្តា’’តិ បថវិំ គរហសិ ជិគុច្ឆសិ, ឯវំ តេបិ បថវីគរហកា អហេសុំ, ន កេវលំ ត្វំយេវាតិ ទីបេតិ. អាបគរហកាតិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ហីនេ កាយេ បតិដ្ឋិតាតិ ចតូសុ អបាយេសុ និព្ពត្តា. បថវីបសំសកាតិ យថា ត្វំ គរហសិ, ឯវំ អគរហិត្វា, ‘‘និច្ចា ធុវា សស្សតា អច្ឆេជ្ជា អភេជ្ជា អក្ខយា’’តិ ឯវំ បថវីបសំសកា បថវិយា វណ្ណវាទិនោ អហេសុន្តិ វទតិ. បថវាភិនន្ទិនោតិ តណ្ហាទិដ្ឋិវសេន បថវិយា អភិនន្ទិនោ. សេសេសុបិ ឯសេវ នយោ. បណីតេ កាយេ បតិដ្ឋិតាតិ ព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តា. តំ តាហន្តិ តេន ការណេន តំ អហំ. ឥង្ឃាតិ ចោទនត្ថេ និបាតោ. ឧបាតិវត្តិត្ថោតិ អតិក្កមិត្ថ. ‘‘ឧបាតិវត្តិតោ’’តិបិ បាឋោ, អយមេវត្ថោ. ទណ្ឌេន បដិប្បណាមេយ្យាតិ ចតុហត្ថេន មុគ្គរទណ្ឌេន បោថេត្វា បលាបេយ្យ. នរកបបាតេតិ សតបោរិសេ មហាសោព្ភេ. វិរាធេយ្យាតិ ហត្ថេន គហណយុត្តេ វា បាទេន បតិដ្ឋានយុត្តេ វា ឋានេ គហណបតិដ្ឋានានិ កាតុំ ន សក្កុណេយ្យ. ននុ ត្វំ ភិក្ខុ បស្សសីតិ ភិក្ខុ ននុ ត្វំ ឥមំ ព្រហ្មបរិសំ សន្និបតិតំ ឱភាសមានំ វិរោចមានំ ជោតយមានំ បស្សសីតិ ព្រហ្មុនោ ឱវាទេ ឋិតានំ ឥទ្ធានុភាវំ ទស្សេតិ. ឥតិ ខោ មំ, ភិក្ខវេ, មារោ បាបិមា ព្រហ្មបរិសំ ឧបនេសីតិ, ភិក្ខវេ, មារោ បាបិមា ននុ ត្វំ ភិក្ខុ បស្សសិ ព្រហ្មបរិសំ យសេន ច សិរិយា ច ឱភាសមានំ វិរោចមានំ ជោតយមានំ, យទិ ត្វម្បិ មហាព្រហ្មុនោ វចនំ អនតិក្កមិត្វា យទេវ តេ ព្រហ្មា វទតិ, តំ ករេយ្យាសិ, ត្វម្បិ ឯវមេវំ យសេន ច សិរិយា ច វិរោចេយ្យាសីតិ ឯវំ វទន្តោ មំ ព្រហ្មបរិសំ ឧបនេសិ ឧបសំហរិ. មា ត្វំ មញ្ញិត្ថោតិ មា ត្វំ មញ្ញិ. មារោ ត្វមសិ បាបិមាតិ បាបិម ត្វំ មហាជនស្ស មារណតោ មារោ នាម, បាបកំ លាមកំ មហាជនស្ស អយសំ ករណតោ បាបិមា នាមាតិ ជានាមិ.

៥០៣. កសិណំ អាយុន្តិ សកលំ អាយុំ. តេ ខោ ឯវំ ជានេយ្យុន្តិ តេ ឯវំ មហន្តេន តបោកម្មេន សមន្នាគតា, ត្វំ បន បុរិមទិវសេ ជាតោ, កិំ ជានិស្សសិ, យស្ស តេ អជ្ជាបិ មុខេ ខីរគន្ធោ វាយតីតិ ឃដ្ដេន្តោ វទតិ. បថវិំ អជ្ឈោសិស្សសីតិ បថវិំ អជ្ឈោសាយ គិលិត្វា បរិនិដ្ឋបេត្វា តណ្ហាមានទិដ្ឋីហិ គណ្ហិស្សសិ. ឱបសាយិកោ មេ ភវិស្សសីតិ មយ្ហំ សមីបសយោ ភវិស្សសិ, មំ គច្ឆន្តំ អនុគច្ឆិស្សសិ, ឋិតំ ឧបតិដ្ឋិស្សសិ, និសិន្នំ ឧបនិសីទិស្សសិ, និបន្នំ ឧបនិបជ្ជិស្សសីតិ អត្ថោ. វត្ថុសាយិកោតិ មម វត្ថុស្មិំ សយនកោ. យថាកាមករណីយោ ពាហិតេយ្យោតិ មយា អត្តនោ រុចិយា យំ ឥច្ឆាមិ, តំ កត្តព្ពោ, ពាហិត្វា ច បន ជជ្ឈរិកាគុម្ពតោបិ នីចតរោ លកុណ្ឌដកតរោ កាតព្ពោ ភវិស្សសីតិ អត្ថោ.

ឥមិនា ឯស ភគវន្តំ ឧបលាបេតិ វា អបសាទេតិ វា. ឧបលាបេតិ នាម សចេ ខោ ត្វំ, ភិក្ខុ, តណ្ហាទីហិ បថវិំ អជ្ឈោសិស្សសិ, ឱបសាយិកោ មេ ភវិស្សសិ, មយិ គច្ឆន្តេ គមិស្សសិ, តិដ្ឋន្តេ ឋស្សសិ, និសិន្នេ និសីទិស្សសិ, និបន្នេ និបជ្ជិស្សសិ, អហំ តំ សេសជនំ បដិពាហិត្វា វិស្សាសិកំ អព្ភន្តរិកំ ករិស្សាមីតិ ឯវំ តាវ ឧបលាបេតិ នាម. សេសបទេហិ បន អបសាទេតិ នាម. អយញ្ហេត្ថ អធិប្បាយោ – សចេ ត្វំ បថវិំ អជ្ឈោសិស្សសិ, វត្ថុសាយិកោ មេ ភវិស្សសិ, មម គមនាទីនិ អាគមេត្វា គមិស្សសិ វា ឋស្សសិ វា និសីទិស្សសិ វា និបជ្ជិស្សសិ វា, មម វត្ថុស្មិំ មយ្ហំ អារក្ខំ គណ្ហិស្សសិ, អហំ បន តំ យថាកាមំ ករិស្សាមិ ពាហិត្វា ច ជជ្ឈរិកាគុម្ពតោបិ លកុណ្ឌកតរន្តិ ឯវំ អបសាទេតិ នាម. អយំ បន ព្រហ្មា មាននិស្សិតោ, តស្មា ឥធ អបសាទនាវ អធិប្បេតា. អាបាទីសុបិ ឯសេវ នយោ.

អបិច តេ អហំ ព្រហ្មេតិ ឥទានិ ភគវា, ‘‘អយំ ព្រហ្មា មាននិស្សិតោ ‘អហំ ជានាមី’តិ មញ្ញតិ, អត្តនោ យសេន សម្មត្តោ សរីរំ ផុសិតុម្បិ សមត្ថំ កិញ្ចិ ន បស្សតិ, ថោកំ និគ្គហេតុំ វដ្ដតី’’តិ ចិន្តេត្វា ឥមំ ទេសនំ អារភិ. តត្ថ គតិញ្ច បជានាមីតិ និប្ផត្តិញ្ច បជានាមិ. ជុតិញ្ចាតិ អានុភាវញ្ច បជានាមិ. ឯវំ មហេសក្ខោតិ ឯវំ មហាយសោ មហាបរិវារោ.

យាវតា ចន្ទិមសូរិយា បរិហរន្តីតិ យត្តកេ ឋានេ ចន្ទិមសូរិយា វិចរន្តិ. ទិសា ភន្តិ វិរោចនាតិ ទិសាសុ វិរោចមានា ឱភាសន្តិ, ទិសា វា តេហិ វិរោចមានា ឱភាសន្តិ. តាវ សហស្សធា លោកោតិ តត្តកេន បមាណេន សហស្សធា លោកោ, ឥមិនា ចក្កវាឡេន សទ្ធិំ ចក្កវាឡសហស្សន្តិ អត្ថោ. ឯត្ថ តេ វត្តតេ វសោតិ ឯត្ថ ចក្កវាឡសហស្សេ តុយ្ហំ វសោ វត្តតិ. បរោបរញ្ច ជានាសីតិ ឯត្ថ ចក្កវាឡសហស្សេ បរោបរេ ឧច្ចនីចេ ហីនប្បណីតេ សត្តេ ជានាសិ. អថោ រាគវិរាគិនន្តិ ន កេវលំ, ‘‘អយំ ឥទ្ធោ អយំ បកតិមនុស្សោ’’តិ បរោបរំ, ‘‘អយំ បន សរាគោ អយំ វីតរាគោ’’តិ ឯវំ រាគវិរាគិនម្បិ ជនំ ជានាសិ. ឥត្ថំភាវញ្ញថាភាវន្តិ ឥត្ថំភាវោតិ ឥទំ ចក្កវាឡំ. អញ្ញថាភាវោតិ ឥតោ សេសំ ឯកូនសហស្សំ. សត្តានំ អាគតិំ គតិន្តិ ឯត្ថ ចក្កវាឡសហស្សេ បដិសន្ធិវសេន សត្តានំ អាគតិំ, ចុតិវសេន គតិំ ច ជានាសិ. តុយ្ហំ បន អតិមហន្តោហមស្មីតិ សញ្ញា ហោតិ, សហស្សិព្រហ្មា នាម ត្វំ, អញ្ញេសំ បន តយា ឧត្តរិ ទ្វិសហស្សានំ តិសហស្សានំ ចតុសហស្សានំ បញ្ចសហស្សានំ ទសសហស្សានំ សតសហស្សានញ្ច ព្រហ្មានំ បមាណំ នត្ថិ, ចតុហត្ថាយ បិលោតិកាយ បដប្បមាណំ កាតុំ វាយមន្តោ វិយ មហន្តោស្មីតិ សញ្ញំ ករោសីតិ និគ្គណ្ហាតិ.

៥០៤. ឥធូបបន្នោតិ ឥធ បឋមជ្ឈានភូមិយំ ឧបបន្នោ. តេន តំ ត្វំ ន ជានាសីតិ តេន ការណេន តំ កាយំ ត្វំ ន ជានាសិ. នេវ តេ សមសមោតិ ជានិតព្ពដ្ឋានំ បត្វាបិ តយា សមសមោ ន ហោមិ. អភិញ្ញាយាតិ អញ្ញាយ. កុតោ នីចេយ្យន្តិ តយា នីចតរភាវោ បន មយ្ហំ កុតោ.

ហេដ្ឋូបបត្តិកោ កិរេស ព្រហ្មា អនុប្បន្នេ ពុទ្ធុប្បាទេ ឥសិបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា កសិណបរិកម្មំ កត្វា សមាបត្តិយោ និព្ពត្តេត្វា អបរិហីនជ្ឈានោ កាលំ កត្វា ចតុត្ថជ្ឈានភូមិយំ វេហប្ផលព្រហ្មលោកេ បញ្ចកប្បសតិកំ អាយុំ គហេត្វា និព្ពត្តិ. តត្ថ យាវតាយុកំ ឋត្វា ហេដ្ដូបបត្តិកំ កត្វា តតិយជ្ឈានំ បណីតំ ភាវេត្វា សុភកិណ្ហព្រហ្មលោកេ ចតុសដ្ឋិកប្បំ អាយុំ គហេត្វា និព្ពត្តិ. តត្ថ ទុតិយជ្ឈានំ ភាវេត្វា អាភស្សរេសុ អដ្ឋកប្បំ អាយុំ គហេត្វា និព្ពត្តិ. តត្ថ បឋមជ្ឈានំ ភាវេត្វា បឋមជ្ឈានភូមិយំ កប្បាយុកោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, សោ បឋមកាលេ អត្តនា កតកម្មញ្ច និព្ពត្តដ្ឋានញ្ច អញ្ញាសិ, កាលេ បន គច្ឆន្តេ ឧភយំ បមុស្សិត្វា សស្សតទិដ្ឋិំ ឧប្បាទេសិ. តេន នំ ភគវា, ‘‘តេន តំ ត្វំ ន ជានាសិ…បេ… កុតោ នីចេយ្យ’’ន្តិ អាហ.

អថ ព្រហ្មា ចិន្តេសិ – ‘‘សមណោ គោតមោ មយ្ហំ អាយុញ្ច និព្ពត្តដ្ឋានញ្ច បុព្ពេកតកម្មញ្ច ជានាតិ, ហន្ទ នំ បុព្ពេ កតកម្មំ បុច្ឆាមី’’តិ សត្ថារំ អត្តនោ បុព្ពេកតកម្មំ បុច្ឆិ. សត្ថា កថេសិ.

បុព្ពេ កិរេស កុលឃរេ និព្ពត្តិត្វា កាមេសុ អាទីនវំ ទិស្វា, ‘‘ជាតិជរាព្យាធិមរណស្ស អន្តំ ករិស្សាមី’’តិ និក្ខម្ម ឥសិបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា សមាបត្តិយោ និព្ពត្តេត្វា អភិញ្ញាបាទកជ្ឈានលាភី ហុត្វា គង្គាតីរេ បណ្ណសាលំ ការេត្វា ឈានរតិយា វីតិនាមេតិ. តទា ច កាលេន កាលំ សត្ថវាហា បញ្ចហិ សកដសតេហិ មរុកន្តារំ បដិបជ្ជន្តិ. មរុកន្តារេ បន ទិវា ន សក្កា គន្តុំ, រត្តិំ គមនំ ហោតិ. អថ បុរិមសកដស្ស អគ្គយុគេ យុត្តពលិពទ្ទា គច្ឆន្តា និវត្តិត្វា អាគតមគ្គាភិមុខាវ អហេសុំ. ឥតរសកដានិ តថេវ និវត្តិត្វា អរុណេ ឧគ្គតេ និវត្តិតភាវំ ជានិំសុ. តេសញ្ច តទា កន្តារំ អតិក្កមនទិវសោ អហោសិ. សព្ពំ ទារុទកំ បរិក្ខីណំ, តស្មា, ‘‘នត្ថិ ទានិ អម្ហាកំ ជីវិត’’ន្តិ ចិន្តេត្វា គោណេ ចក្កេសុ ពន្ធិត្វា មនុស្សា សកដបច្ឆាយាយំ បវិសិត្វា និបជ្ជិំសុ. តាបសោបិ កាលស្សេវ បណ្ណសាលតោ និក្ខមិត្វា បណ្ណសាលទ្វារេ និសិន្នោ គង្គំ ឱលោកយមានោ អទ្ទស គង្គំ មហតា ឧទកោឃេន វុយ្ហមានំ បវត្តិតមណិក្ខន្ធំ វិយ អាគច្ឆន្តិំ. ទិស្វា ចិន្តេសិ – ‘‘អត្ថិ នុ ខោ ឥមស្មិំ លោកេ ឯវរូបស្ស មធុរោទកស្ស អលាភេន កិលិស្សមានា សត្តា’’តិ. សោ ឯវំ អាវជ្ជន្តោ មរុកន្តារេ តំ សត្ថំ ទិស្វា, ‘‘ឥមេ សត្តា មា នស្សន្តូ’’តិ, ‘‘ឥតោ មហា ឧទកក្ខន្ធោ ឆិជ្ជិត្វា មរុកន្តារេ សត្ថាភិមុខោ គច្ឆតូ’’តិ អភិញ្ញាចិត្តេន អធិដ្ឋាសិ. សហចិត្តុប្បាទេន មាតិការុឡ្ហំ វិយ ឧទកំ តត្ថ អគមាសិ. មនុស្សា ឧទកសទ្ទេន វុដ្ឋាយ ឧទកំ ទិស្វា ហត្ថតុដ្ឋា ន្ហាយិត្វា បិវិត្វា គោណេបិ បាយេត្វា សោត្ថិនា ឥច្ឆិតដ្ឋានំ អគមំសុ. សត្ថា តំ ព្រហ្មុនោ បុព្ពកម្មំ ទស្សេន្តោ –

‘‘យំ ត្វំ អបាយេសិ ពហូ មនុស្សេ,

បិបាសិតេ ឃម្មនិ សម្បរេតេ;

តំ តេ បុរាណំ វតសីលវត្តំ,

សុត្តប្បពុទ្ធោវ អនុស្សរាមី’’តិ. (ជា. ១.៧.៧១) –

ឥមំ គាថមាហ.

អបរស្មិំ សមយេ តាបសោ គង្គាតីរេ បណ្ណសាលំ មាបេត្វា អារញ្ញកំ គាមំ និស្សាយ វសតិ. តេន ច សមយេន ចោរា តំ គាមំ បហរិត្វា ហត្ថសារំ គហេត្វា គាវិយោ ច ករមរេ ច គហេត្វា គច្ឆន្តិ. គាវោបិ សុនខាបិ មនុស្សាបិ មហាវិរវំ វិរវន្តិ. តាបសោ តំ សទ្ទំ សុត្វា ‘‘កិំ នុ ខោ ឯត’’ន្តិ អាវជ្ជន្តោ, ‘‘មនុស្សានំ ភយំ ឧប្បន្ន’’ន្តិ ញត្វា, ‘‘មយិ បស្សន្តេ ឥមេ សត្តា មា នស្សន្តូ’’តិ អភិញ្ញាបាទកជ្ឈានំ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋាយ អភិញ្ញាចិត្តេន ចោរានំ បដិបថេ ចតុរង្គិនិសេនំ មាបេសិ កម្មសជ្ជំ អាគច្ឆន្តិំ. ចោរា ទិស្វា, ‘‘រាជា’’តិ តេ មញ្ញមានា វិលោបំ ឆឌ្ឌេត្វា បក្កមិំសុ. តាបសោ ‘‘យំ យស្ស សន្តកំ, តំ តស្សេវ ហោតូ’’តិ អធិដ្ឋាសិ, តំ តថេវ អហោសិ. មហាជនោ សោត្ថិភាវំ បាបុណិ. សត្ថា ឥទម្បិ តស្ស បុព្ពកម្មំ ទស្សេន្តោ –

‘‘យំ ឯណិកូលស្មិំ ជនំ គហីតំ,

អមោចយី គយ្ហក នីយមានំ;

តំ តេ បុរាណំ វតសីលវត្តំ,

សុត្តប្បពុទ្ធោវ អនុស្សរាមី’’តិ. (ជា. ១.៧.៧២) –

ឥមំ គាថមាហ. ឯត្ថ ឯណិកូលស្មិន្តិ គង្គាតីរេ.

បុន ឯកស្មិំ សមយេ ឧបរិគង្គាវាសិកំ កុលំ ហេដ្ឋាគង្គាវាសិកេន កុលេន សទ្ធិំ មិត្តសន្ថវំ កត្វា នាវាសង្ឃាដំ ពន្ធិត្វា ពហុំ ខាទនីយភោជនីយញ្ចេវ គន្ធមាលាទីនិ ច អារោបេត្វា គង្គាសោតេន អាគច្ឆតិ. មនុស្សា ខាទមានា ភុញ្ជមានា នច្ចន្តា គាយន្តា ទេវវិមានេន គច្ឆន្តា វិយ ពលវសោមនស្សា អហេសុំ. គង្គេយ្យកោ នាគោ ទិស្វា កុបិតោ, ‘‘ឥមេ មយិ សញ្ញម្បិ ន ករោន្តិ, ឥទានិ នេ សមុទ្ទមេវ បាបេស្សាមី’’តិ មហន្តំ អត្តភាវំ មាបេត្វា ឧទកំ ទ្វិធា ភិន្ទិត្វា ឧដ្ឋាយ ផណំ កត្វា សុស្សូការំ ករោន្តោ អដ្ឋាសិ. មហាជនោ ទិស្វា ភីតោ វិស្សរមកាសិ. តាបសោ បណ្ណសាលាយ និសិន្នោ សុត្វា, ‘‘ឥមេ គាយន្តា នច្ចន្តា សោមនស្សជាតា អាគច្ឆន្តិ, ឥទានិ បន ភយរវំ រវិំសុ, កិំ នុ ខោ’’តិ អាវជ្ជន្តោ នាគរាជំ ទិស្វា, ‘‘មយិ បស្សន្តេ ឥមេ សត្តា មា នស្សន្តូ’’តិ អភិញ្ញាបាទកជ្ឈានំ សមាបជ្ជិត្វា អត្តភាវំ វិជហិត្វា សុបណ្ណវណ្ណំ មាបេត្វា នាគរាជស្ស ទស្សេសិ. នាគរាជា ភីតោ ផណំ សំហរិត្វា ឧទកំ បវិដ្ឋោ. មហាជនោ សោត្ថិភាវំ បាបុណិ. សត្ថា ឥទម្បិ តស្ស បុព្ពកម្មំ ទស្សេន្តោ –

‘‘គង្គាយ សោតស្មិំ គហីតនាវំ,

លុទ្ទេន នាគេន មនុស្សកប្បា;

អមោចយិត្ថ ពលសា បសយ្ហ,

តំ តេ បុរាណំ វតសីលវត្តំ;

សុត្តប្បពុទ្ធោវ អនុស្សរាមី’’តិ. (ជា. ១.៧.៧៣) –

ឥមំ គាថមាហ.

អបរស្មិំ សមយេ ឯស ឥសិបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា កេសវោ នាម តាបសោ អហោសិ. តេន សមយេន អម្ហាកំ ពោធិសត្តោ កប្បោ នាម មាណវោ កេសវស្ស ពទ្ធចរោ អន្តេវាសិកោ ហុត្វា អាចរិយស្ស កិំការបដិស្សាវី មនាបចារី ពុទ្ធិសម្បន្នោ អត្ថចរោ អហោសិ. កេសវោ តំ វិនា វត្តិតុំ នាសក្ខិ, តំ និស្សាយេវ ជីវិកំ កប្បេសិ. សត្ថា ឥទម្បិ តស្ស បុព្ពកម្មំ ទស្សេន្តោ –

‘‘កប្បោ ច តេ ពទ្ធចរោ អហោសិ,

សម្ពុទ្ធិមន្តំ វតិនំ អមញ្ញិ;

តំ តេ បុរាណំ វតសីលវត្តំ,

សុត្តប្បពុទ្ធោវ អនុស្សរាមី’’តិ. (ជា. ១.៧.៧៤) –

ឥមំ គាថមាហ.

ឯវំ ព្រហ្មុនោ នានត្តភាវេសុ កតកម្មំ សត្ថា បកាសេសិ. សត្ថរិ កថេន្តេយេវ ព្រហ្មា សល្លក្ខេសិ, ទីបសហស្សេ ឧជ្ជលិតេ រូបានិ វិយ សព្ពកម្មានិស្ស បាកដានិ អហេសុំ. សោ បសន្នចិត្តោ ឥមំ គាថមាហ –

‘‘អទ្ធា បជានាសិ មមេតមាយុំ,

អញ្ញម្បិ ជានាសិ តថា ហិ ពុទ្ធោ;

តថា ហិ តាយំ ជលិតានុភាវោ,

ឱភាសយំ តិដ្ឋតិ ព្រហ្មលោក’’ន្តិ. (ជា. ១.៧.៧៥);

អថស្ស ភគវា ឧត្តរិ អសមសមតំ បកាសេន្តោ បថវិំ ខោ អហំ ព្រហ្មេតិអាទិមាហ. តត្ថ បថវិយា បថវត្តេន អននុភូតន្តិ បថវិយា បថវិសភាវេន អននុភូតំ អប្បត្តំ. កិំ បន តន្តិ? និព្ពានំ. តញ្ហិ សព្ពស្មា សង្ខតា និស្សដត្តា បថវិសភាវេន អប្បត្តំ នាម. តទភិញ្ញាយាតិ តំ និព្ពានំ ជានិត្វា សច្ឆិកត្វា. បថវិំ នាបហោសិន្តិ បថវិំ តណ្ហាទិដ្ឋិមានគាហេហិ ន គណ្ហិំ. អាបាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. វិត្ថារោ បន មូលបរិយាយេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ.

សចេ ខោ តេ, មារិស, សព្ពស្ស សព្ពត្តេនាតិ ឥទមេវ ព្រហ្មា អត្តនោ វាទិតាយ សព្ពន្តិ អក្ខរំ និទ្ទិសិត្វា អក្ខរេ ទោសំ គណ្ហន្តោ អាហ. សត្ថា បន សក្កាយំ សន្ធាយ ‘‘សព្ព’’ន្តិ វទតិ, ព្រហ្មា សព្ពសព្ពំ សន្ធាយ. ត្វំ ‘‘សព្ព’’ន្តិ វទសិ, ‘‘សព្ពស្ស សព្ពត្តេន អននុភូត’’ន្តិ វទសិ, យទិ សព្ពំ អននុភូតំ នត្ថិ, អថស្ស អននុភូតំ អត្ថិ. មា ហេវ តេ រិត្តកមេវ អហោសិ តុច្ឆកមេវ អហោសីតិ តុយ្ហំ វចនំ រិត្តកំ មា ហោតុ, តុច្ឆកំ មា ហោតូតិ សត្ថារំ មុសាវាទេន និគ្គណ្ហាតិ.

សត្ថា បន ឯតស្មា ព្រហ្មុនា សតគុណេន សហស្សគុណេន សតសហស្សគុណេន វាទីតរោ, តស្មា អហំ សព្ពញ្ច វក្ខាមិ, អននុភូតញ្ច វក្ខាមិ, សុណាហិ មេតិ តស្ស វាទមទ្ទនត្ថំ ការណំ អាហរន្តោ វិញ្ញាណន្តិអាទិមាហ. តត្ថ វិញ្ញាណន្តិ វិជានិតព្ពំ. អនិទស្សនន្តិ ចក្ខុវិញ្ញាណស្ស អាបាថំ អនុបគមនតោ អនិទស្សនំ នាម, បទទ្វយេនបិ និព្ពានមេវ វុត្តំ. អនន្តន្តិ តយិទំ ឧប្បាទវយអន្តរហិតត្តា អនន្តំ នាម. វុត្តម្បិ ហេតំ –

‘‘អន្តវន្តានិ ភូតានិ, អសម្ភូតំ អនន្តកំ;

ភូតេ អន្តានិ ទិស្សន្តិ, ភូតេ អន្តា បកាសិតា’’តិ.

សព្ពតោបភន្តិ សព្ពសោ បភាសម្បន្នំ. និព្ពានតោ ហិ អញ្ញោ ធម្មោ សបភតរោ វា ជោតិវន្តតរោ វា បរិសុទ្ធតរោ វា បណ្ឌរតរោ វា នត្ថិ. សព្ពតោ វា តថា បភូតមេវ, ន កត្ថចិ នត្ថីតិ សព្ពតោបភំ. បុរត្ថិមទិសាទីសុ ហិ អសុកទិសាយ នាម និព្ពានំ នត្ថីតិ ន វត្តព្ពំ. អថ វា បភន្តិ តិត្ថស្ស នាមំ, សព្ពតោ បភមស្សាតិ សព្ពតោបភំ. និព្ពានស្ស កិរ យថា មហាសមុទ្ទស្ស យតោ យតោ ឱតរិតុកាមា ហោន្តិ, តំ តទេវ តិត្ថំ, អតិត្ថំ នាម នត្ថិ. ឯវមេវំ អដ្ឋតិំសាយ កម្មដ្ឋានេសុ យេន យេន មុខេន និព្ពានំ ឱតរិតុកាមា ហោន្តិ, តំ តទេវ តិត្ថំ. និព្ពានស្ស អតិត្ថំ នាម កម្មដ្ឋានំ នត្ថិ. តេន វុត្តំ សព្ពតោបភន្តិ. តំ បថវិយា បថវត្តេនាតិ តំ និព្ពានំ បថវិយា បថវីសភាវេន តតោ បរេសំ អាបាទីនំ អាបាទិសភាវេន ច អននុភូតំ. ឥតិ យំ តុម្ហាទិសានំ វិសយភូតំ សព្ពតេភូមកធម្មជាតំ តស្ស សព្ពត្តេន តំ វិញ្ញាណំ អនិទស្សនំ អនន្តំ សព្ពតោបតំ អននុភូតន្តិ វាទំ បតិដ្ឋបេសិ.

តតោ ព្រហ្មា គហិតគហិតំ សត្ថារា វិស្សជ្ជាបិតោ កិញ្ចិ គហេតព្ពំ អទិស្វា លឡិតកំ កាតុកាមោ ហន្ទ ចរហិ តេ, មារិស, អន្តរធាយាមីតិ អាហ. តត្ថ អន្តរធាយាមីតិ អទិស្សមានកបាដិហារិយំ ករោមីតិ អាហ. សចេ វិសហសីតិ យទិ សក្កោសិ មយ្ហំ អន្តរធាយិតុំ, អន្តរធាយសិ, បាដិហារិយំ ករោហីតិ. នេវស្សុ មេ សក្កោតិ អន្តរធាយិតុន្តិ មយ្ហំ អន្តរធាយិតុំ នេវ សក្កោតិ. កិំ បនេស កាតុកាមោ អហោសីតិ? មូលបដិសន្ធិំ គន្តុកាមោ អហោសិ. ព្រហ្មានញ្ហិ មូលបដិសន្ធិកអត្តភាវោ សុខុមោ, អញ្ញេសំ អនាបាថោ, អភិសង្ខតកាយេនេវ តិដ្ឋន្តិ. សត្ថា តស្ស មូលបដិសន្ធិំ គន្តុំ ន អទាសិ. មូលបដិសន្ធិំ វា អគន្ត្វាបិ យេន តមេន អត្តានំ អន្តរធាបេត្វា អទិស្សមានកោ ភវេយ្យ, សត្ថា តំ តមំ វិនោទេសិ, តស្មា អន្តរធាយិតុំ នាសក្ខិ. សោ អសក្កោន្តោ វិមានេ និលីយតិ, កប្បរុក្ខេ និលីយតិ, ឧក្កុដិកោ និសីទតិ. ព្រហ្មគណោ កេឡិមកាសិ – ‘‘ឯស ខោ ពកោ ព្រហ្មា វិមានេ និលីយតិ, កប្បរុក្ខេ និលីយតិ, ឧក្កុដិកោ និសីទតិ, ព្រហ្មេ ត្វំ អន្តរហិតោម្ហី’’តិ សញ្ញំ ឧប្បាទេសិ នាមាតិ. សោ ព្រហ្មគណេន ឧប្បណ្ឌិតោ មង្កុ អហោសិ.

ឯវំ វុត្តេ អហំ, ភិក្ខវេតិ, ភិក្ខវេ, ឯតេន ព្រហ្មុនា, ‘‘ហន្ទ ចរហិ តេ, មារិស, អន្តរធាយាមី’’តិ ឯវំ វុត្តេ តំ អន្តរធាយិតុំ អសក្កោន្តំ ទិស្វា អហំ ឯតទវោចំ. ឥមំ គាថមភាសិន្តិ កស្មា ភគវា គាថមភាសីតិ? សមណស្ស គោតមស្ស ឥមស្មិំ ឋានេ អត្ថិភាវោ វា នត្ថិភាវោ វា កថំ សក្កា ជានិតុន្តិ ឯវំ ព្រហ្មគណស្ស វចនោកាសោ មា ហោតូតិ អន្តរហិតោវ គាថមភាសិ.

តត្ថ ភវេវាហំ ភយំ ទិស្វាតិ អហំ ភវេ ភយំ ទិស្វាយេវ. ភវញ្ច វិភវេសិនន្តិ ឥមញ្ច កាមភវាទិតិវិធម្បិ សត្តភវំ វិភវេសិនំ វិភវំ គវេសមានំ បរិយេសមានម្បិ បុនប្បុនំ ភវេយេវ ទិស្វា. ភវំ នាភិវទិន្តិ តណ្ហាទិដ្ឋិវសេន កិញ្ចិ ភវំ ន អភិវទិំ, ន គវេសិន្តិ អត្ថោ. នន្ទិញ្ច ន ឧបាទិយិន្តិ ភវតណ្ហំ ន ឧបគញ្ឆិំ, ន អគ្គហេសិន្តិ អត្ថោ. ឥតិ ចត្តារិ សច្ចានិ បកាសេន្តោ សត្ថា ធម្មំ ទេសេសិ. ទេសនាបរិយោសានេ ទេសនានុសារេន វិបស្សនាគព្ភំ គាហាបេត្វា ទសមត្តានិ ព្រហ្មសហស្សានិ មគ្គផលាមតបានំ បិវិំសុ.

អច្ឆរិយព្ភុតចិត្តជាតាតិ អច្ឆរិយជាតា អព្ភុតជាតា តុដ្ឋិជាតា ច អហេសុំ. សមូលំ ភវំ ឧទព្ពហីតិ ពោធិមណ្ឌេ អត្តនោ តាយ តាយ ទេសនាយ អញ្ញេសម្បិ ពហូនំ ទេវមនុស្សានំ សមូលកំ ភវំ ឧទព្ពហិ, ឧទ្ធរិ ឧប្បាដេសីតិ អត្ថោ.

៥០៥. តស្មិំ បន សមយេ មារោ បាបិមា កោធាភិភូតោ ហុត្វា, ‘‘មយិ វិចរន្តេយេវ សមណេន គោតមេន ធម្មកថំ កថេត្វា ទសមត្តានិ ព្រហ្មសហស្សានិ មម វសំ អតិវត្តិតានី’’តិ កោធាភិភូតតាយ អញ្ញតរស្ស ព្រហ្មបារិសជ្ជស្ស សរីរេ អធិមុច្ចិ, តំ ទស្សេតុំ អថ ខោ, ភិក្ខវេតិអាទិមាហ. តត្ថ សចេ ត្វំ ឯវំ អនុពុទ្ធោតិ សចេ ត្វំ ឯវំ អត្តនាវ ចត្តារិ សច្ចានិ អនុពុទ្ធោ. មា សាវកេ ឧបនេសីតិ គិហិសាវកេ វា បព្ពជិតសាវកេ វា តំ ធម្មំ មា ឧបនយសិ. ហីនេ កាយេ បតិដ្ឋិតាតិ ចតូសុ អបាយេសុ បតិដ្ឋិតា. បណីតេ កាយេ បតិដ្ឋិតាតិ ព្រហ្មលោកេ បតិដ្ឋិតា. ឥទំ កេ សន្ធាយ វទតិ? ពាហិរបព្ពជ្ជំ បព្ពជិតេ តាបសបរិព្ពាជកេ. អនុប្បន្នេ ហិ ពុទ្ធុប្បាទេ កុលបុត្តា តាបសបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា កស្សចិ កិញ្ចិ អវិចារេត្វា ឯកចរា ហុត្វា សមាបត្តិយោ និព្ពត្តេត្វា ព្រហ្មលោកេ ឧប្បជ្ជិំសុ, តេ សន្ធាយ ឯវមាហ. អនក្ខាតំ កុសលញ្ហិ មារិសាតិ បរេសំ អនក្ខាតំ អនោវទនំ ធម្មកថាយ អកថនំ កុសលំ ឯតំ សេយ្យោ. មា បរំ ឱវទាហីតិ កាលេន មនុស្សលោកំ, កាលេន ទេវលោកំ, កាលេន ព្រហ្មលោកំ, កាលេន នាគលោកំ អាហិណ្ឌន្តោ មា វិចរិ, ឯកស្មិំ ឋានេ និសិន្នោ ឈានមគ្គផលសុខេន វីតិនាមេហីតិ. អនាលបនតាយាតិ អនុល្លបនតាយ. ព្រហ្មុនោ ច អភិនិមន្តនតាយាតិ ពកព្រហ្មុនោ ច ឥទញ្ហិ, មារិស, និច្ចន្តិអាទិនា នយេន សហ កាយកេន ព្រហ្មដ្ឋានេន និមន្តនវចនេន. តស្មាតិ តេន ការណេន. ឥមស្ស វេយ្យាករណស្ស ព្រហ្មនិមន្តនិកំត្វេវ អធិវចនំ សង្ខា សមញ្ញា បញ្ញត្តិ ជាតា. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

ព្រហ្មនិមន្តនិកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.