២. មហាគោសិង្គសុត្តវណ្ណនា

៣៣២. ឯវំ មេ សុតន្តិ មហាគោសិង្គសុត្តំ. តត្ថ គោសិង្គសាលវនទាយេតិ ឥទំ វសនដ្ឋានទស្សនត្ថំ វុត្តំ. អញ្ញេសុ ហិ សុត្តេសុ, ‘‘សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ’’តិ ឯវំ បឋមំ គោចរគាមំ ទស្សេត្វា បច្ឆា វសនដ្ឋានំ ទស្សេតិ. ឥមស្មិំ បន មហាគោសិង្គសុត្តេ ភគវតោ គោចរគាមោ អនិពន្ធោ, កោចិទេវ គោចរគាមោ ភវិស្សតិ. តស្មា វសនដ្ឋានមេវ បរិទីបិតំ. អរញ្ញនិទានកំ នាមេតំ សុត្តន្តិ. សម្ពហុលេហីតិ ពហុកេហិ. អភិញ្ញាតេហិ អភិញ្ញាតេហីតិ សព្ពត្ថ វិស្សុតេហិ បាកដេហិ. ថេរេហិ សាវកេហិ សទ្ធិន្តិ បាតិមោក្ខសំវរាទីហិ ថិរការកេហេវ ធម្មេហិ សមន្នាគតត្តា ថេរេហិ, សវនន្តេ ជាតត្តា សាវកេហិ សទ្ធិំ ឯកតោ. ឥទានិ តេ ថេរេ សរូបតោ ទស្សេន្តោ, អាយស្មតា ច សារិបុត្តេនាតិអាទិមាហ. តត្ថាយស្មា សារិបុត្តោ អត្តនោ សីលាទីហិ គុណេហិ ពុទ្ធសាសនេ អភិញ្ញាតោ. ចក្ខុមន្តានំ គគនមជ្ឈេ ឋិតោ សូរិយោ វិយ ចន្ទោ វិយ, សមុទ្ទតីរេ ឋិតានំ សាគរោ វិយ ច បាកដោ បញ្ញាតោ. ន កេវលញ្ចស្ស ឥមស្មិំ សុត្តេ អាគតគុណវសេនេវ មហន្តតា វេទិតព្ពា, ឥតោ អញ្ញេសំ ធម្មទាយាទសុត្តំ អនង្គណសុត្តំ សម្មាទិដ្ឋិសុត្តំ សីហនាទសុត្តំ រថវិនីតំ មហាហត្ថិបទោបមំ មហាវេទល្លំ ចាតុមសុត្តំ ទីឃនខំ អនុបទសុត្តំ សេវិតព្ពាសេវិតព្ពសុត្តំ សច្ចវិភង្គសុត្តំ បិណ្ឌបាតបារិសុទ្ធិ សម្បសាទនីយំ សង្គីតិសុត្តំ ទសុត្តរសុត្តំ បវារណាសុត្តំ (សំ. និ. ១.២១៥ អាទយោ) សុសិមសុត្តំ ថេរបញ្ហសុត្តំ មហានិទ្ទេសោ បដិសម្ភិទាមគ្គោ ថេរសីហនាទសុត្តំ អភិនិក្ខមនំ ឯតទគ្គន្តិ ឥមេសម្បិ សុត្តានំ វសេន ថេរស្ស មហន្តតា វេទិតព្ពា. ឯតទគ្គស្មិញ្ហិ, ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ មហាបញ្ញានំ យទិទំ សារិបុត្តោ’’តិ (អ. និ. ១.១៨៨-១៨៩) វុត្តំ.

មហាមោគ្គល្លានោបិ សីលាទិគុណេហិ ចេវ ឥមស្មិំ សុត្តេ អាគតគុណេហិ ច ថេរោ វិយ អភិញ្ញាតោ បាកដោ មហា. អបិចស្ស អនុមានសុត្តំ, ចូឡតណ្ហាសង្ខយសុត្តំ មារតជ្ជនិយសុត្តំ បាសាទកម្បនំ សកលំ ឥទ្ធិបាទសំយុត្តំ នន្ទោបនន្ទទមនំ យមកបាដិហារិយកាលេ ទេវលោកគមនំ វិមានវត្ថុ បេតវត្ថុ ថេរស្ស អភិនិក្ខមនំ ឯតទគ្គន្តិ ឥមេសម្បិ វសេន មហន្តភាវោ វេទិតព្ពោ. ឯតទគ្គស្មិញ្ហិ, ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ ឥទ្ធិមន្តានំ យទិទំ មហាមោគ្គល្លានោ’’តិ (អ. និ. ១.១៩០) វុត្តំ.

មហាកស្សបោបិ សីលាទិគុណេហិ ចេវ ឥមស្មិំ សុត្តេ អាគតគុណេហិ ច ថេរោ វិយ អភិញ្ញាតោ បាកដោ មហា. អបិចស្ស ចីវរបរិវត្តនសុត្តំ ជិណ្ណចីវរសុត្តំ (សំ. និ. ២.១៥៤ អាទយោ) ចន្ទោបមំ សកលំ កស្សបសំយុត្តំ មហាអរិយវំសសុត្តំ ថេរស្ស អភិនិក្ខមនំ ឯតទគ្គន្តិ ឥមេសម្បិ វសេន មហន្តភាវោ វេទិតព្ពោ. ឯតទគ្គស្មិញ្ហិ, ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ ធុតវាទានំ យទិទំ មហាកស្សបោ’’តិ (អ. និ. ១.១៩១) វុត្តំ.

អនុរុទ្ធត្ថេរោបិ សីលាទិគុណេហិ ចេវ ឥមស្មិំ សុត្តេ អាគតគុណេហិ ច ថេរោ វិយ អភិញ្ញាតោ បាកដោ មហា. អបិចស្ស ចូឡគោសិង្គសុត្តំ នឡកបានសុត្តំ អនុត្តរិយសុត្តំ ឧបក្កិលេសសុត្តំ អនុរុទ្ធសំយុត្តំ មហាបុរិសវិតក្កសុត្តំ ថេរស្ស អភិនិក្ខមនំ ឯតទគ្គន្តិ ឥមេសម្បិ វសេន មហន្តភាវោ វេទិតព្ពោ. ឯតទគ្គស្មិញ្ហិ, ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ ទិព្ពចក្ខុកានំ យទិទំ អនុរុទ្ធោ’’តិ (អ. និ. ១.១៩២) វុត្តំ.

អាយស្មតា ច រេវតេនាតិ ឯត្ថ បន ទ្វេ រេវតា ខទិរវនិយរេវតោ ច កង្ខារេវតោ ច. តត្ថ ខទិរវនិយរេវតោ ធម្មសេនាបតិត្ថេរស្ស កនិដ្ឋភាតិកោ, ន សោ ឥធ អធិប្បេតោ. ‘‘អកប្បិយោ គុឡោ, អកប្បិយា មុគ្គា’’តិ (មហាវ. ២៧២) ឯវំ កង្ខាពហុលោ បន ថេរោ ឥធ រេវតោតិ អធិប្បេតោ. សោបិ សីលាទិគុណេហិ ចេវ ឥមស្មិំ សុត្តេ អាគតគុណេហិ ច ថេរោ វិយ អភិញ្ញាតោ បាកដោ មហា. អបិចស្ស អភិនិក្ខមនេនបិ ឯតទគ្គេនបិ មហន្តភាវោ វេទិតព្ពោ. ឯតទគ្គស្មិញ្ហិ, ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ ឈាយីនំ យទិទំ កង្ខារេវតោ’’តិ (អ. និ. ១.២០៤) វុត្តំ.

អានន្ទត្ថេរោបិ សីលាទិគុណេហិ ចេវ ឥមស្មិំ សុត្តេ អាគតគុណេហិ ច ថេរោ វិយ អភិញ្ញាតោ បាកដោ មហា. អបិចស្ស សេក្ខសុត្តំ ពាហិតិកសុត្តំ អានេញ្ជសប្បាយំ គោបកមោគ្គល្លានំ ពហុធាតុកំ ចូឡសុញ្ញតំ មហាសុញ្ញតំ អច្ឆរិយព្ភុតសុត្តំ ភទ្ទេករត្តំ មហានិទានំ មហាបរិនិព្ពានំ សុភសុត្តំ ចូឡនិយលោកធាតុសុត្តំ អភិនិក្ខមនំ ឯតទគ្គន្តិ ឥមេសម្បិ វសេន មហន្តភាវោ វេទិតព្ពោ. ឯតទគ្គស្មិញ្ហិ, ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ ពហុស្សុតានំ យទិទំ អានន្ទោ’’តិ (អ. និ. ១.២១៩-២២៣) វុត្តំ.

អញ្ញេហិ ច អភិញ្ញាតេហិ អភិញ្ញាតេហីតិ ន កេវលញ្ច ឯតេហេវ, អញ្ញេហិ ច មហាគុណតាយ បាកដេហិ អភិញ្ញាតេហិ ពហូហិ ថេរេហិ សាវកេហិ សទ្ធិំ ភគវា គោសិង្គសាលវនទាយេ វិហរតីតិ អត្ថោ. អាយស្មា ហិ សារិបុត្តោ សយំ មហាបញ្ញោ អញ្ញេបិ ពហូ មហាបញ្ញេ ភិក្ខូ គហេត្វា តទា ទសពលំ បរិវារេត្វា វិហាសិ. អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ សយំ ឥទ្ធិមា, អាយស្មា មហាកស្សបោ សយំ ធុតវាទោ, អាយស្មា អនុរុទ្ធោ សយំ ទិព្ពចក្ខុកោ, អាយស្មា រេវតោ សយំ ឈានាភិរតោ, អាយស្មា អានន្ទោ សយំ ពហុស្សុតោ អញ្ញេបិ ពហូ ពហុស្សុតេ ភិក្ខូ គហេត្វា តទា ទសពលំ បរិវារេត្វា វិហាសិ, ឯវំ តទា ឯតេ ច អញ្ញេ ច អភិញ្ញាតា មហាថេរា តិំសសហស្សមត្តា ភិក្ខូ ទសពលំ បរិវារេត្វា វិហរិំសូតិ វេទិតព្ពា.

បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោតិ ផលសមាបត្តិវិវេកតោ វុដ្ឋិតោ. យេនាយស្មា មហាកស្សបោ តេនុបសង្កមីតិ ថេរោ កិរ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ បច្ឆិមលោកធាតុំ ឱលោកេន្តោ វនន្តេ កីឡន្តស្ស មត្តខត្តិយស្ស កណ្ណតោ បតមានំ កុណ្ឌលំ វិយ, សំហរិត្វា សមុគ្គេ បក្ខិបមានំ រត្តកម្ពលំ វិយ, មណិនាគទន្តតោ បតមានំ សតសហស្សគ្ឃនិកំ សុវណ្ណបាតិំ វិយ ច អត្ថំ គច្ឆមានំ បរិបុណ្ណបណ្ណាសយោជនំ សូរិយមណ្ឌលំ អទ្ទស. តទនន្តរំ បាចីនលោកធាតុំ ឱលោកេន្តោ នេមិយំ គហេត្វា បរិវត្តយមានំ រជតចក្កំ វិយ, រជតកូដតោ និក្ខមន្តំ ខីរធារាមណ្ឌំ វិយ, សបក្ខេ បប្ផោដេត្វា គគនតលេ បក្ខន្ទមានំ សេតហំសំ វិយ ច មេឃវណ្ណាយ សមុទ្ទកុច្ឆិតោ ឧគ្គន្ត្វា បាចីនចក្កវាឡបព្ពតមត្ថកេ សសលក្ខណប្បដិមណ្ឌិតំ ឯកូនបណ្ណាសយោជនំ ចន្ទមណ្ឌលំ អទ្ទស. តតោ សាលវនំ ឱលោកេសិ. តស្មិញ្ហិ សមយេ សាលរុក្ខា មូលតោ បដ្ឋាយ យាវ អគ្គា សព្ពបាលិផុល្លា ទុកូលបារុតា វិយ, មុត្តាកលាបវិនទ្ធា វិយ ច វិរោចិំសុ. ភូមិតលំ បុប្ផសន្ថរបូជាយ បដិមណ្ឌិតំ វិយ, តត្ថ តត្ថ និបតន្តេន បុប្ផរេណុនា លាខារសេន សិញ្ចមានំ វិយ ច អហោសិ. ភមរមធុករគណា កុសុមរេណុមទមត្តា ឧបគាយមានា វិយ វនន្តរេសុ វិចរន្តិ. តទា ច ឧបោសថទិវសោវ ហោតិ. អថ ថេរោ, ‘‘កាយ នុ ខោ អជ្ជ រតិយា វីតិនាមេស្សាមី’’តិ ចិន្តេសិ, អរិយសាវកា ច នាម បិយធម្មស្សវនា ហោន្តិ. អថស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘អជ្ជ មយ្ហំ ជេដ្ឋភាតិកស្ស ធម្មសេនាបតិត្ថេរស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា ធម្មរតិយា វីតិនាមេស្សាមី’’តិ. គច្ឆន្តោ បន ឯកកោវ អគន្ត្វា ‘‘មយ្ហំ បិយសហាយំ មហាកស្សបត្ថេរំ គហេត្វា គមិស្សាមី’’តិ និសិន្នដ្ឋានតោ វុដ្ឋាយ ចម្មខណ្ឌំ បប្ផោដេត្វា យេនាយស្មា មហាកស្សបោ តេនុបសង្កមិ.

ឯវមាវុសោតិ ខោ អាយស្មា មហាកស្សបោតិ ថេរោបិ យស្មា បិយធម្មស្សវនោវ អរិយសាវកោ, តស្មា តស្ស វចនំ សុត្វា គច្ឆាវុសោ, ត្វំ, មយ្ហំ សីសំ វា រុជ្ជតិ បិដ្ឋិ វាតិ កិញ្ចិ លេសាបទេសំ អកត្វា តុដ្ឋហទយោវ, ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិអាទិមាហ. បដិស្សុត្វា ច និសិន្នដ្ឋានតោ វុដ្ឋាយ ចម្មខណ្ឌំ បប្ផោដេត្វា មហាមោគ្គល្លានំ អនុពន្ធិ. តស្មិំ សមយេ ទ្វេ មហាថេរា បដិបាដិយា ឋិតានិ ទ្វេ ចន្ទមណ្ឌលានិ វិយ, ទ្វេ សូរិយមណ្ឌលានិ វិយ, ទ្វេ ឆទ្ទន្តនាគរាជានោ វិយ, ទ្វេ សីហា វិយ, ទ្វេ ព្យគ្ឃា វិយ ច វិរោចិំសុ. អនុរុទ្ធត្ថេរោបិ តស្មិំ សមយេ ទិវាដ្ឋានេ និសិន្នោ ទ្វេ មហាថេរេ សារិបុត្តត្ថេរស្ស សន្តិកំ គច្ឆន្តេ ទិស្វា បច្ឆិមលោកធាតុំ ឱលោកេន្តោ សូរិយំ វនន្តំ បវិសន្តំ វិយ, បាចីនលោកធាតុំ ឱលោកេន្តោ ចន្ទំ វនន្តតោ ឧគ្គច្ឆន្តំ វិយ, សាលវនំ ឱលោកេន្តោ សព្ពបាលិផុល្លមេវ សាលវនញ្ច ទិស្វា អជ្ជ ឧបោសថទិវសោ, ឥមេ ច មេ ជេដ្ឋភាតិកា ធម្មសេនាបតិស្ស សន្តិកំ គច្ឆន្តិ, មហន្តេន ធម្មស្សវនេន ភវិតព្ពំ, អហម្បិ ធម្មស្សវនស្ស ភាគី ភវិស្សាមីតិ និសិន្នដ្ឋានតោ វុដ្ឋាយ ចម្មខណ្ឌំ បប្ផោដេត្វា មហាថេរានំ បទានុបទិកោ ហុត្វា និក្ខមិ. តេន វុត្តំ – ‘‘អថ ខោ អាយស្មា ច មហាមោគ្គល្លានោ អាយស្មា ច មហាកស្សបោ អាយស្មា ច អនុរុទ្ធោ យេនាយស្មា សារិបុត្តោ តេនុបសង្កមិំសូ’’តិ. ឧបសង្កមិំសូតិ. បដិបាដិយា ឋិតា តយោ ចន្ទា វិយ, សូរិយា វិយ, សីហា វិយ ច វិរោចមានា ឧបសង្កមិំសុ.

៣៣៣. ឯវំ ឧបសង្កមន្តេ បន តេ មហាថេរេ អាយស្មា អានន្ទោ អត្តនោ ទិវាដ្ឋានេ និសិន្នោយេវ ទិស្វា, ‘‘អជ្ជ មហន្តំ ធម្មស្សវនំ ភវិស្សតិ, មយាបិ តស្ស ភាគិនា ភវិតព្ពំ, ន ខោ បន ឯកកោវ គមិស្សាមិ, មយ្ហំ បិយសហាយម្បិ រេវតត្ថេរំ គហេត្វា គមិស្សាមី’’តិ សព្ពំ មហាមោគ្គល្លានស្ស មហាកស្សបស្ស អនុរុទ្ធស្ស ឧបសង្កមនេ វុត្តនយេនេវ វិត្ថារតោ វេទិតព្ពំ. ឥតិ តេ ទ្វេ ជនា បដិបាដិយា ឋិតា ទ្វេ ចន្ទា វិយ, សូរិយា វិយ, សីហា វិយ ច វិរោចមានា ឧបសង្កមិំសុ. តេន វុត្តំ – ‘‘អទ្ទសា ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ’’តិអាទិ. ទិស្វាន អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោចាតិ ទូរតោវ ទិស្វា អនុក្កមេន កថាឧបចារំ សម្បត្តមេតំ, ‘‘ឯតុ ខោ អាយស្មា’’តិអាទិវចនំ អវោច. រមណីយំ, អាវុសោតិ ឯត្ថ ទុវិធំ រាមណេយ្យកំ វនរាមណេយ្យកំ បុគ្គលរាមណេយ្យកញ្ច. តត្ថ វនំ នាម នាគសលឡសាលចម្បកាទីហិ សញ្ឆន្នំ ហោតិ ពហលច្ឆាយំ បុប្ផផលូបគំ វិវិធរុក្ខំ ឧទកសម្បន្នំ គាមតោ និស្សដំ, ឥទំ វនរាមណេយ្យកំ នាម. យំ សន្ធាយ វុត្តំ –

‘‘រមណីយានិ អរញ្ញានិ, យត្ថ ន រមតី ជនោ;

វីតរាគា រមិស្សន្តិ, ន តេ កាមគវេសិនោ’’តិ. (ធ. ប. ៩៩);

វនំ បន សចេបិ ឧជ្ជង្គលេ ហោតិ និរុទកំ វិរលច្ឆាយំ កណ្ដកសមាកិណ្ណំ, ពុទ្ធាទយោបេត្ថ អរិយា វិហរន្តិ, ឥទំ បុគ្គលរាមណេយ្យកំ នាម. យំ សន្ធាយ វុត្តំ –

‘‘គាមេ វា យទិ វារញ្ញេ, និន្នេ វា យទិ វា ថលេ;

យត្ថ អរហន្តោ វិហរន្តិ, តំ ភូមិរាមណេយ្យក’’ន្តិ. (ធ. ប. ៩៨);

ឥធ បន តំ ទុវិធម្បិ លព្ភតិ. តទា ហិ គោសិង្គសាលវនំ សព្ពបាលិផុល្លំ ហោតិ កុសុមគន្ធសុគន្ធំ, សទេវកេ ចេត្ថ លោកេ អគ្គបុគ្គលោ សម្មាសម្ពុទ្ធោ តិំសសហស្សមត្តេហិ អភិញ្ញាតភិក្ខូហិ សទ្ធិំ វិហរតិ. តំ សន្ធាយ វុត្តំ – ‘‘រមណីយំ, អាវុសោ អានន្ទ, គោសិង្គសាលវន’’ន្តិ.

ទោសិនាតិ ទោសាបគតា, អព្ភំ មហិកា ធូមោ រជោ រាហូតិ ឥមេហិ បញ្ចហិ ឧបក្កិលេសេហិ វិរហិតាតិ វុត្តំ ហោតិ. សព្ពបាលិផុល្លាតិ សព្ពត្ថ បាលិផុល្លា, មូលតោ បដ្ឋាយ យាវ អគ្គា អបុប្ផិតដ្ឋានំ នាម នត្ថិ. ទិព្ពា មញ្ញេ គន្ធា សម្បវន្តីតិ ទិព្ពា មន្ទារបុប្ផកោវិឡារបារិច្ឆត្តកចន្ទនចុណ្ណគន្ធា វិយ សមន្តា បវាយន្តិ, សក្កសុយាសន្តុសិតនិម្មានរតិបរនិម្មិតមហាព្រហ្មានំ ឱតិណ្ណដ្ឋានំ វិយ វាយន្តីតិ វុត្តំ ហោតិ.

កថំរូបេន, អាវុសោ អានន្ទាតិ អានន្ទត្ថេរោ តេសំ បញ្ចន្នំ ថេរានំ សង្ឃនវកោវ. កស្មា ថេរោ តំយេវ បឋមំ បុច្ឆតីតិ? មមាយិតត្តា. តេ ហិ ទ្វេ ថេរា អញ្ញមញ្ញំ មមាយិំសុ. សារិបុត្តត្ថេរោ, ‘‘មយា កត្តព្ពំ សត្ថុ ឧបដ្ឋានំ ករោតី’’តិ អានន្ទត្ថេរំ មមាយិ. អានន្ទត្ថេរោ ភគវតោ សាវកានំ អគ្គោតិ សារិបុត្តត្ថេរំ មមាយិ, កុលទារកេ បព្ពាជេត្វា សារិបុត្តត្ថេរស្ស សន្តិកេ ឧបជ្ឈំ គណ្ហាបេសិ. សារិបុត្តត្ថេរោបិ តថេវ អកាសិ. ឯវំ ឯកមេកេន អត្តនោ បត្តចីវរំ ទត្វា បព្ពាជេត្វា ឧបជ្ឈំ គណ្ហាបិតានិ បញ្ច ភិក្ខុសតានិ អហេសុំ. អាយស្មា អានន្ទោ បណីតានិ ចីវរាទីនិបិ លភិត្វា ថេរស្សេវ ទេតិ.

ឯកោ កិរ ព្រាហ្មណោ ចិន្តេសិ – ‘‘ពុទ្ធរតនស្ស ច សង្ឃរតនស្ស ច បូជា បញ្ញាយតិ, កថំ នុ ខោ ធម្មរតនំ បូជិតំ នាម ហោតី’’តិ? សោ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា ឯតមត្ថំ បុច្ឆិ. ភគវា អាហ – ‘‘សចេសិ, ព្រាហ្មណ, ធម្មរតនំ បូជិតុកាមោ, ឯកំ ពហុស្សុតំ បូជេហី’’តិ ពហុស្សុតំ, ភន្តេ, អាចិក្ខថាតិ ភិក្ខុសង្ឃំ បុច្ឆតិ. សោ ភិក្ខុសង្ឃំ ឧបសង្កមិត្វា ពហុស្សុតំ, ភន្តេ, អាចិក្ខថាតិ អាហ. អានន្ទត្ថេរោ ព្រាហ្មណាតិ. ព្រាហ្មណោ ថេរំ សហស្សគ្ឃនិកេន ចីវរេន បូជេសិ. ថេរោ តំ គហេត្វា ភគវតោ សន្តិកំ អគមាសិ. ភគវា ‘‘កុតោ, អានន្ទ, លទ្ធ’’ន្តិ អាហ. ឯកេន, ភន្តេ, ព្រាហ្មណេន ទិន្នំ, ឥទំ បនាហំ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស ទាតុកាមោតិ. ទេហិ, អានន្ទាតិ. ចារិកំ បក្កន្តោ, ភន្តេតិ. អាគតកាលេ ទេហីតិ. សិក្ខាបទំ, ភន្តេ, បញ្ញត្តន្តិ. កទា បន សារិបុត្តោ អាគមិស្សតីតិ? ទសាហមត្តេន, ភន្តេតិ. ‘‘អនុជានាមិ, អានន្ទ, ទសាហបរមំ អតិរេកចីវរំ និក្ខិបិតុ’’ន្តិ (បារា. ៤៦១; មហាវ. ៣៤៧) សិក្ខាបទំ បញ្ញបេសិ. សារិបុត្តត្ថេរោបិ តថេវ យំកិញ្ចិ មនាបំ លភតិ, តំ អានន្ទត្ថេរស្ស ទេតិ. ឯវំ តេ ថេរា អញ្ញមញ្ញំ មមាយិំសុ, ឥតិ មមាយិតត្តា បឋមំ បុច្ឆិ.

អបិច អនុមតិបុច្ឆា នាមេសា ខុទ្ទកតោ បដ្ឋាយ បុច្ឆិតព្ពា ហោតិ. តស្មា ថេរោ ចិន្តេសិ – ‘‘អហំ បឋមំ អានន្ទំ បុច្ឆិស្សាមិ, អានន្ទោ អត្តនោ បដិភានំ ព្យាករិស្សតិ. តតោ រេវតំ, អនុរុទ្ធំ, មហាកស្សបំ, មហាមោគ្គល្លានំ បុច្ឆិស្សាមិ. មហាមោគ្គល្លានោ អត្តនោ បដិភានំ ព្យាករិស្សតិ. តតោ បញ្ចបិ ថេរា មំ បុច្ឆិស្សន្តិ, អហម្បិ អត្តនោ បដិភានំ ព្យាករិស្សាមី’’តិ. ឯត្តាវតាបិ អយំ ធម្មទេសនា សិខាប្បត្តា វេបុល្លប្បត្តា ន ភវិស្សតិ, អថ មយំ សព្ពេបិ ទសពលំ ឧបសង្កមិត្វា បុច្ឆិស្សាម, សត្ថា សព្ពញ្ញុតញ្ញាណេន ព្យាករិស្សតិ. ឯត្តាវតា អយំ ធម្មទេសនា សិខាប្បត្តា វេបុល្លប្បត្តា ភវិស្សតិ. យថា ហិ ជនបទម្ហិ ឧប្បន្នោ អដ្ដោ គាមភោជកំ បាបុណាតិ, តស្មិំ និច្ឆិតុំ អសក្កោន្តេ ជនបទភោជកំ បាបុណាតិ, តស្មិំ អសក្កោន្តេ មហាវិនិច្ឆយអមច្ចំ, តស្មិំ អសក្កោន្តេ សេនាបតិំ, តស្មិំ អសក្កោន្តេ ឧបរាជំ, តស្មិំ វិនិច្ឆិតុំ អសក្កោន្តេ រាជានំ បាបុណាតិ, រញ្ញា វិនិច្ឆិតកាលតោ បដ្ឋាយ អដ្ដោ អបរាបរំ ន សញ្ចរតិ, រាជវចនេនេវ ឆិជ្ជតិ. ឯវមេវំ អហញ្ហិ បឋមំ អានន្ទំ បុច្ឆិស្សាមិ…បេ… អថ មយំ សព្ពេបិ ទសពលំ ឧបសង្កមិត្វា បុច្ឆិស្សាម, សត្ថា សព្ពញ្ញុតញ្ញាណេន ព្យាករិស្សតិ. ឯត្តាវតា អយំ ធម្មទេសនា សិខាប្បត្តា វេបុល្លប្បត្តា ភវិស្សតិ. ឯវំ អនុមតិបុច្ឆំ បុច្ឆន្តោ ថេរោ បឋមំ អានន្ទត្ថេរំ បុច្ឆិ.

ពហុស្សុតោ ហោតីតិ ពហុ អស្ស សុតំ ហោតិ, នវង្គំ សត្ថុសាសនំ បាឡិអនុសន្ធិបុព្ពាបរវសេន ឧគ្គហិតំ ហោតីតិ អត្ថោ. សុតធរោតិ សុតស្ស អាធារភូតោ. យស្ស ហិ ឥតោ គហិតំ ឥតោ បលាយតិ, ឆិទ្ទឃដេ ឧទកំ វិយ ន តិដ្ឋតិ, បរិសមជ្ឈេ ឯកំ សុត្តំ វា ជាតកំ វា កថេតុំ វា វាចេតុំ វា ន សក្កោតិ, អយំ ន សុតធរោ នាម. យស្ស បន ឧគ្គហិតំ ពុទ្ធវចនំ ឧគ្គហិតកាលសទិសមេវ ហោតិ, ទសបិ វីសតិបិ វស្សានិ សជ្ឈាយំ អករោន្តស្ស ន នស្សតិ, អយំ សុតធរោ នាម. សុតសន្និចយោតិ សុតស្ស សន្និចយភូតោ. យថា ហិ សុតំ ហទយមញ្ជូសាយ សន្និចិតំ សិលាយំ លេខា វិយ, សុវណ្ណឃដេ បក្ខិត្តសីហវសា វិយ ច អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ, អយំ សុតសន្និចយោ នាម. ធាតាតិ ឋិតា បគុណា. ឯកច្ចស្ស ហិ ឧគ្គហិតំ ពុទ្ធវចនំ ធាតំ បគុណំ និច្ចលិតំ ន ហោតិ, អសុកសុត្តំ វា ជាតកំ វា កថេហីតិ វុត្តេ សជ្ឈាយិត្វា សំសន្ទិត្វា សមនុគ្គាហិត្វា ជានិស្សាមីតិ វទតិ. ឯកច្ចស្ស ធាតំ បគុណំ ភវង្គសោតសទិសំ ហោតិ, អសុកសុត្តំ វា ជាតកំ វា កថេហីតិ វុត្តេ ឧទ្ធរិត្វា តមេវ កថេតិ. តំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘ធាតា’’តិ.

វចសា បរិចិតាតិ សុត្តទសក-វគ្គទសក-បណ្ណាសទសកានំ វសេន វាចាយ សជ្ឈាយិតា. មនសានុបេក្ខិតាតិ ចិត្តេន អនុបេក្ខិតា, យស្ស វាចាយ សជ្ឈាយិតំ ពុទ្ធវចនំ មនសា ចិន្តេន្តស្ស តត្ថ តត្ថ បាកដំ ហោតិ. មហាទីបំ ជាលេត្វា ឋិតស្ស រូបគតំ វិយ បញ្ញាយតិ. តំ សន្ធាយ វុត្តំ – ‘‘វចសា បរិចិតា មនសានុបេក្ខិតា’’តិ. ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធាតិ អត្ថតោ ច ការណតោ ច បញ្ញាយ សុប្បដិវិទ្ធា. បរិមណ្ឌលេហិ បទព្យញ្ជនេហីតិ ឯត្ថ បទមេវ អត្ថស្ស ព្យញ្ជនតោ បទព្យញ្ជនំ, តំ អក្ខរបារិបូរិំ កត្វា ទសវិធព្យញ្ជនពុទ្ធិយោ អបរិហាបេត្វា វុត្តំ បរិមណ្ឌលំ នាម ហោតិ, ឯវរូបេហិ បទព្យញ្ជនេហីតិ អត្ថោ. អបិច យោ ភិក្ខុ បរិសតិ ធម្មំ ទេសេន្តោ សុត្តំ វា ជាតកំ វា និក្ខបិត្វា អញ្ញំ ឧបារម្ភករំ សុត្តំ អាហរតិ, តស្ស ឧបមំ កថេតិ, តទត្ថំ ឱហារេតិ, ឯវមិទំ គហេត្វា ឯត្ថ ខិបន្តោ ឯកបស្សេនេវ បរិហរន្តោ កាលំ ញត្វា វុដ្ឋហតិ. និក្ខិត្តសុត្តំ បន និក្ខត្តមត្តមេវ ហោតិ, តស្ស កថា អបរិមណ្ឌលា នាម ហោតិ. យោ បន សុត្តំ វា ជាតកំ វា និក្ខិបិត្វា ពហិ ឯកបទម្បិ អគន្ត្វា បាឡិយា អនុសន្ធិញ្ច បុព្ពាបរញ្ច អមក្ខេន្តោ អាចរិយេហិ ទិន្ននយេ ឋត្វា តុលិកាយ បរិច្ឆិន្ទន្តោ វិយ, គម្ភីរមាតិកាយ ឧទកំ បេសេន្តោ វិយ, បទំ កោដ្ដេន្តោ សិន្ធវាជានីយោ វិយ គច្ឆតិ, តស្ស កថា បរិមណ្ឌលា នាម ហោតិ. ឯវរូបិំ កថំ សន្ធាយ – ‘‘បរិមណ្ឌលេហិ បទព្យញ្ជនេហី’’តិ វុត្តំ.

អនុប្បពន្ធេហីតិ ឯត្ថ យោ ភិក្ខុ ធម្មំ កថេន្តោ សុត្តំ វា ជាតកំ វា អារភិត្វា អារទ្ធកាលតោ បដ្ឋាយ តុរិតតុរិតោ អរណិំ មន្ថេន្តោ វិយ, ឧណ្ហខាទនីយំ ខាទន្តោ វិយ, បាឡិយា អនុសន្ធិបុព្ពាបរេសុ គហិតំ គហិតមេវ អគ្គហិតំ អគ្គហិតមេវ ច កត្វា បុរាណបណ្ណន្តរេសុ ចរមានំ គោធំ ឧដ្ឋបេន្តោ វិយ តត្ថ តត្ថ បហរន្តោ ឱសាបេន្តោ ឱហាយ គច្ឆតិ. យោបិ ធម្មំ កថេន្តោ កាលេន សីឃំ កាលេន ទន្ធំ កាលេន មហាសទ្ទំ កាលេន ខុទ្ទកសទ្ទំ ករោតិ. យថា បេតគ្គិ កាលេន ជលតិ, កាលេន និព្ពាយតិ, ឯវមេវ ឥធ បេតគ្គិធម្មកថិកោ នាម ហោតិ, បរិសាយ ឧដ្ឋាតុកាមាយ បុនប្បុនំ អារភតិ. យោបិ កថេន្តោ តត្ថ តត្ថ វិត្ថាយតិ, និត្ថុនន្តោ កន្ទន្តោ វិយ កថេតិ, ឥមេសំ សព្ពេសម្បិ កថា អប្បពន្ធា នាម ហោតិ. យោ បន សុត្តំ អារភិត្វា អាចរិយេហិ ទិន្ននយេ ឋិតោ អច្ឆិន្នធារំ កត្វា នទីសោតំ វិយ បវត្តេតិ, អាកាសគង្គតោ ភស្សមានំ ឧទកំ វិយ និរន្តរំ កថំ បវត្តេតិ, តស្ស កថា អនុប្បពន្ធា ហោតិ. តំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘អនុប្បពន្ធេហី’’តិ. អនុសយសមុគ្ឃាតាយាតិ សត្តន្នំ អនុសយានំ សមុគ្ឃាតត្ថាយ. ឯវរូបេនាតិ ឯវរូបេន ពហុស្សុតេន ភិក្ខុនា តថារូបេនេវ ភិក្ខុសតេន ភិក្ខុសហស្សេន វា សង្ឃាដិកណ្ណេន វា សង្ឃាដិកណ្ណំ, បល្លង្កេន វា បល្លង្កំ អាហច្ច និសិន្នេន គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យ. ឥមិនា នយេន សព្ពវារេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

៣៣៤. បដិសល្លានំ អស្ស អារាមោតិ បដិសល្លានារាមោ. បដិសល្លានេ រតោតិ បដិសល្លានរតោ.

៣៣៥. សហស្សំ លោកានន្តិ សហស្សំ លោកធាតូនំ. ឯត្តកញ្ហិ ថេរស្ស ធុវសេវនំ អាវជ្ជនបដិពទ្ធំ, អាកង្ខមានោ បន ថេរោ អនេកានិបិ ចក្កវាឡសហស្សានិ វោលោកេតិយេវ. ឧបរិបាសាទវរគតោតិ សត្តភូមកស្ស វា នវភូមកស្ស វា បាសាទវរស្ស ឧបរិ គតោ. សហស្សំ នេមិមណ្ឌលានំ វោលោកេយ្យាតិ បាសាទបរិវេណេ នាភិយា បតិដ្ឋិតានំ នេមិវដ្ដិយា នេមិវដ្ដិំ អាហច្ច ឋិតានំ នេមិមណ្ឌលានំ សហស្សំ វាតបានំ វិវរិត្វា ឱលោកេយ្យ, តស្ស នាភិយោបិ បាកដា ហោន្តិ, អរាបិ អរន្តរានិបិ នេមិយោបិ. ឯវមេវ ខោ, អាវុសោតិ, អាវុសោ, ឯវំ អយម្បិ ទិព្ពចក្ខុកោ ភិក្ខុ ទិព្ពេន ចក្ខុនា អតិក្កន្តមានុសកេន សហស្សំ លោកានំ វោលោកេតិ. តស្ស បាសាទេ ឋិតបុរិសស្ស ចក្កនាភិយោ វិយ ចក្កវាឡសហស្សេ សិនេរុសហស្សំ បាកដំ ហោតិ. អរា វិយ ទីបា បាកដា ហោន្តិ. អរន្តរានិ វិយ ទីបដ្ឋិតមនុស្សា បាកដា ហោន្តិ. នេមិយោ វិយ ចក្កវាឡបព្ពតា បាកដា ហោន្តិ.

៣៣៦. អារញ្ញិកោតិ សមាទិណ្ណអរញ្ញធុតង្គោ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ.

៣៣៧. នោ ច សំសាទេន្តីតិ ន ឱសាទេន្តិ. សហេតុកញ្ហិ សការណំ កត្វា បញ្ហំ បុច្ឆិតុំ វិស្សជ្ជិតុម្បិ អសក្កោន្តោ សំសាទេតិ នាម. ឯវំ ន ករោន្តីតិ អត្ថោ. បវត្តិនី ហោតីតិ នទីសោតោទកំ វិយ បវត្តតិ.

៣៣៨. យាយ វិហារសមាបត្តិយាតិ យាយ លោកិយាយ វិហារសមាបត្តិយា, យាយ លោកុត្តរាយ វិហារសមាបត្តិយា.

៣៣៩. សាធុ សាធុ សារិបុត្តាតិ អយំ សាធុការោ អានន្ទត្ថេរស្ស ទិន្នោ. សារិបុត្តត្ថេរេន បន សទ្ធិំ ភគវា អាលបតិ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. យថា តំ អានន្ទោវាតិ យថា អានន្ទោវ សម្មា ព្យាករណមានោ ព្យាករេយ្យ, ឯវំ ព្យាកតំ អានន្ទេន អត្តនោ អនុច្ឆវិកមេវ, អជ្ឈាសយានុរូបមេវ ព្យាកតន្តិ អត្ថោ. អានន្ទត្ថេរោ ហិ អត្តនាបិ ពហុស្សុតោ, អជ្ឈាសយោបិស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អហោ វត សាសនេ សព្រហ្មចារី ពហុស្សុតា ភវេយ្យុ’’ន្តិ. កស្មា? ពហុស្សុតស្ស ហិ កប្បិយាកប្បិយំ សាវជ្ជានវជ្ជំ, គរុកលហុកំ សតេកិច្ឆាតេកិច្ឆំ បាកដំ ហោតិ. ពហុស្សុតោ ឧគ្គហិតពុទ្ធវចនំ អាវជ្ជិត្វា ឥមស្មិំ ឋានេ សីលំ កថិតំ, ឥមស្មិំ សមាធិ, ឥមស្មិំ វិបស្សនា, ឥមស្មិំ មគ្គផលនិព្ពានានីតិ សីលស្ស អាគតដ្ឋានេ សីលំ បូរេត្វា, សមាធិស្ស អាគតដ្ឋានេ សមាធិំ បូរេត្វា វិបស្សនាយ អាគតដ្ឋានេ វិបស្សនាគព្ភំ គណ្ហាបេត្វា មគ្គំ ភាវេត្វា ផលំ សច្ឆិករោតិ. តស្មា ថេរស្ស ឯវំ អជ្ឈាសយោ ហោតិ – ‘‘អហោ វត សព្រហ្មចារី ឯកំ វា ទ្វេ វា តយោ វា ចត្តារោ វា បញ្ច វា និកាយេ ឧគ្គហេត្វា អាវជ្ជន្តា សីលាទីនំ អាគតដ្ឋានេសុ សីលាទីនិ បរិបូរេត្វា អនុក្កមេន មគ្គផលនិព្ពានានិ សច្ឆិករេយ្យុ’’ន្តិ. សេសវារេសុបិ ឯសេវ នយោ.

៣៤០. អាយស្មា ហិ រេវតោ ឈានជ្ឈាសយោ ឈានាភិរតោ, តស្មាស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អហោ វត សព្រហ្មចារី ឯកិកា និសីទិត្វា កសិណបរិកម្មំ កត្វា អដ្ឋ សមាបត្តិយោ និព្ពត្តេត្វា ឈានបទដ្ឋានំ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា លោកុត្តរធម្មំ សច្ឆិករេយ្យុ’’ន្តិ. តស្មា ឯវំ ព្យាកាសិ.

៣៤១. អាយស្មា អនុរុទ្ធោ ទិព្ពចក្ខុកោ, តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អហោ វត សព្រហ្មចារី អាលោកំ វឌ្ឍេត្វា ទិព្ពេន ចក្ខុនា អនេកេសុ ចក្កវាឡសហស្សេសុ ចវមានេ ច ឧបបជ្ជមានេ ច សត្តេ ទិស្វា វដ្ដភយេន ចិត្តំ សំវេជេត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា លោកុត្តរធម្មំ សច្ឆិករេយ្យុ’’ន្តិ. តស្មា ឯវំ ព្យាកាសិ.

៣៤២. អាយស្មា មហាកស្សបោ ធុតវាទោ, តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អហោ វត សព្រហ្មចារី ធុតវាទា ហុត្វា ធុតង្គានុភាវេន បច្ចយតណ្ហំ មិលាបេត្វា អបរេបិ នានប្បការេ កិលេសេ ធុនិត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា លោកុត្តរធម្មំ សច្ឆិករេយ្យុ’’ន្តិ. តស្មា ឯវំ ព្យាកាសិ.

៣៤៣. អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ សមាធិបារមិយា មត្ថកំ បត្តោ, សុខុមំ បន ចិត្តន្តរំ ខន្ធន្តរំ ធាត្វន្តរំ អាយតនន្តរំ ឈានោក្កន្តិកំ អារម្មណោក្កន្តិកំ អង្គវវត្ថានំ អារម្មណវវត្ថានំ អង្គសង្កន្តិ អារម្មណសង្កន្តិ ឯកតោវឌ្ឍនំ ឧភតោវឌ្ឍនន្តិ អាភិធម្មិកធម្មកថិកស្សេវ បាកដំ. អនាភិធម្មិកោ ហិ ធម្មំ កថេន្តោ – ‘‘អយំ សកវាទោ អយំ បរវាទោ’’តិ ន ជានាតិ. សកវាទំ ទីបេស្សាមីតិ បរវាទំ ទីបេតិ, បរវាទំ ទីបេស្សាមីតិ សកវាទំ ទីបេតិ, ធម្មន្តរំ វិសំវាទេតិ. អាភិធម្មិកោ សកវាទំ សកវាទនិយាមេនេវ, បរវាទំ បរវាទនិយាមេនេវ ទីបេតិ, ធម្មន្តរំ ន វិសំវាទេតិ. តស្មា ថេរស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អហោ វត សព្រហ្មចារី អាភិធម្មិកា ហុត្វា សុខុមេសុ ឋានេសុ ញាណំ ឱតារេត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា លោកុត្តរធម្មំ សច្ឆិករេយ្យុ’’ន្តិ. តស្មា ឯវំ ព្យាកាសិ.

៣៤៤. អាយស្មា សារិបុត្តោ បញ្ញាបារមិយា មត្ថកំ បត្តោ, បញ្ញវាយេវ ច ចិត្តំ អត្តនោ វសេ វត្តេតុំ សក្កោតិ, ន ទុប្បញ្ញោ. ទុប្បញ្ញោ ហិ ឧប្បន្នស្ស ចិត្តស្ស វសេ វត្តេត្វា ឥតោ ចិតោ ច វិប្ផន្ទិត្វាបិ កតិបាហេនេវ គិហិភាវំ បត្វា អនយព្យសនំ បាបុណាតិ. តស្មា ថេរស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អហោ វត សព្រហ្មចារី អចិត្តវសិកា ហុត្វា ចិត្តំ អត្តនោ វសេ វត្តេត្វា សព្ពានស្ស វិសេវិតវិប្ផន្ទិតានិ ភញ្ជិត្វា ឦសកម្បិ ពហិ និក្ខមិតុំ អទេន្តា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា លោកុត្តរធម្មំ សច្ឆិករេយ្យុ’’ន្តិ. តស្មា ឯវំ ព្យាកាសិ.

៣៤៥. សព្ពេសំ វោ, សារិបុត្ត, សុភាសិតំ បរិយាយេនាតិ សារិបុត្ត, យស្មា សង្ឃារាមស្ស នាម ពហុស្សុតភិក្ខូហិបិ សោភនការណំ អត្ថិ, ឈានាភិរតេហិបិ, ទិព្ពចក្ខុកេហិបិ, ធុតវាទេហិបិ, អាភិធម្មិកេហិបិ, អចិត្តវសិកេហិបិ សោភនការណំ អត្ថិ. តស្មា សព្ពេសំ វោ សុភាសិតំ បរិយាយេន, តេន តេន ការណេន សុភាសិតមេវ, នោ ទុព្ភាសិតំ. អបិច មមបិ សុណាថាតិ អបិច មមបិ វចនំ សុណាថ. ន តាវាហំ ឥមំ បល្លង្កំ ភិន្ទិស្សាមីតិ ន តាវ អហំ ឥមំ ចតុរង្គវីរិយំ អធិដ្ឋាយ អាភុជិតំ បល្លង្កំ ភិន្ទិស្សាមិ, ន មោចេស្សាមីតិ អត្ថោ. ឥទំ កិរ ភគវា បរិបាកគតេ ញាណេ រជ្ជសិរិំ បហាយ កតាភិនិក្ខមនោ អនុបុព្ពេន ពោធិមណ្ឌំ អារុយ្ហ ចតុរង្គវីរិយំ អធិដ្ឋាយ អបរាជិតបល្លង្កំ អាភុជិត្វា ទឡ្ហសមាទានោ ហុត្វា និសិន្នោ តិណ្ណំ មារានំ មត្ថកំ ភិន្ទិត្វា បច្ចូសសមយេ ទសសហស្សិលោកធាតុំ ឧន្នាទេន្តោ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ បដិវិជ្ឈិ, តំ អត្តនោ មហាពោធិបល្លង្កំ សន្ធាយ ឯវមាហ. អបិច បច្ឆិមំ ជនតំ អនុកម្បមានោបិ បដិបត្តិសារំ បុថុជ្ជនកល្យាណកំ ទស្សេន្តោ ឯវមាហ. បស្សតិ ហិ ភគវា – ‘‘អនាគតេ ឯវំ អជ្ឈាសយា កុលបុត្តា ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខិស្សន្តិ, ‘ភគវា មហាគោសិង្គសុត្តំ កថេន្តោ ឥធ, សារិបុត្ត, ភិក្ខុ បច្ឆាភត្តំ…បេ… ឯវរូបេន ខោ, សារិបុត្ត, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យាតិ អាហ, មយំ ភគវតោ អជ្ឈាសយំ គណ្ហិស្សាមា’តិ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តា ចតុរង្គវីរិយំ អធិដ្ឋាយ ទឡ្ហសមាទានា ហុត្វា ‘អរហត្តំ អប្បត្វា ឥមំ បល្លង្កំ ន ភិន្ទិស្សាមា’តិ សមណធម្មំ កាតព្ពំ មញ្ញិស្សន្តិ, តេ ឯវំ បដិបន្នា កតិបាហេនេវ ជាតិជរាមរណស្ស អន្តំ ករិស្សន្តី’’តិ, ឥមំ បច្ឆិមំ ជនតំ អនុកម្បមានោ បដិបត្តិសារំ បុថុជ្ជនកល្យាណកំ ទស្សេន្តោ ឯវមាហ. ឯវរូបេន ខោ, សារិបុត្ត, ភិក្ខុនា គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យាតិ, សារិបុត្ត, ឯវរូបេន ភិក្ខុនា និប្បរិយាយេនេវ គោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យាតិ យថានុសន្ធិនាវ ទេសនំ និដ្ឋបេសីតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

មហាគោសិង្គសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.