ឧបាទានវារវណ្ណនា

៩៥. ឧបាទានវារេ កាមុបាទានន្តិអាទីសុ វត្ថុកាមំ ឧបាទិយតិ ឯតេន, សយំ វា តំ ឧបាទិយតីតិ កាមុបាទានំ. កាមោ ច សោ ឧបាទានញ្ចាតិ វា កាមុបាទានំ. ឧបាទានន្តិ ទឡ្ហគ្គហណំ វុច្ចតិ. ទឡ្ហត្ថោ ហិ ឯត្ថ ឧបសទ្ទោ, ‘‘ឧបាយាស ឧបកដ្ឋា’’តិអាទីសុ វិយ បញ្ចកាមគុណិករាគស្សេតំ អធិវចនំ. អយមេត្ថ សង្ខេបោ. វិត្ថារតោ បនេតំ ‘‘តត្ថ កតមំ កាមុបាទានំ, យោ កាមេសុ កាមច្ឆន្ទោ’’តិ (ធ. ស. ១២២០; វិភ. ៩៣៨) វុត្តនយេន វេទិតព្ពំ.

តថា ទិដ្ឋិ ច សា ឧបាទានញ្ចាតិ ទិដ្ឋុបាទានំ. អថ វា ទិដ្ឋិំ ឧបាទិយតិ, ឧបាទិយន្តិ វា ឯតេន ទិដ្ឋិន្តិ ទិដ្ឋុបាទានំ. ឧបាទិយតិ ហិ បុរិមទិដ្ឋិំ ឧត្តរទិដ្ឋិ. ឧបាទិយន្តិ ច តាយ ទិដ្ឋិំ. យថាហ ‘‘សស្សតោ អត្តា ច លោកោ ច, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិអាទិ (ម. និ. ៣.២៧), សីលព្ពតុបាទានអត្តវាទុបាទានវជ្ជស្ស សព្ពទិដ្ឋិគតស្សេតំ អធិវចនំ. អយមេត្ថ សង្ខេបោ. វិត្ថារតោ បនេតំ ‘‘តត្ថ កតមំ ទិដ្ឋុបាទានំ នត្ថិ ទិន្ន’’ន្តិ (ធ. ស. ១២២០; វិភ. ៩៣៨) វុត្តនយេន វេទិតព្ពំ.

តថា សីលព្ពតំ ឧបាទិយន្តិ ឯតេន, សយំ វា តំ ឧបាទិយតិ, សីលព្ពតញ្ច តំ ឧបាទានញ្ចាតិ វា សីលព្ពតុបាទានំ. គោសីលគោវតាទីនិ ហិ ឯវំ សុទ្ធីតិ អភិនិវេសតោ សយមេវ ឧបាទានានិ អយមេត្ថ សង្ខេបោ. វិត្ថារតោ បនេតំ ‘‘តត្ថ កតមំ សីលព្ពតុបាទានំ, ឥតោ ពហិទ្ធា សមណព្រាហ្មណានំ សីលេន សុទ្ធី’’តិ វុត្តនយេន វេទិតព្ពំ.

ឥទានិ វទន្តិ ឯតេនាតិ វាទោ. ឧបាទិយន្តិ ឯតេនាតិ ឧបាទានំ. កិំ វទន្តិ, ឧបាទិយន្តិ វា? អត្តានំ. អត្តនោ វាទុបាទានំ អត្តវាទុបាទានំ. អត្តវាទមត្តមេវ វា អត្តាតិ ឧបាទិយតិ ឯតេនាតិ អត្តវាទុបាទានំ, វីសតិវត្ថុកាយ សក្កាយទិដ្ឋិយា ឯតំ អធិវចនំ. អយមេត្ថ សង្ខេបោ. វិត្ថារតោ បនេតំ ‘‘តត្ថ កតមំ អត្តវាទុបាទានំ, ឥធ អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ អរិយានំ អទស្សាវី’’តិ (ធ. ស. ១២២៣) វុត្តនយេន វេទិតព្ពំ.

តណ្ហាសមុទយាតិ ឯត្ថ តណ្ហា កាមុបាទានស្ស ឧបនិស្សយវសេន អនន្តរសមនន្តរនត្ថិវិគតាសេវនវសេន វា បច្ចយោ. អវសេសានំ បន សហជាតាទិវសេនាបិ. សេសំ វុត្តនយមេវាតិ.

ឧបាទានវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.