អាហារវារវណ្ណនា
៩០. សាធាវុសោតិ ខោ…បេ… អាគតោ ឥមំ សទ្ធម្មន្តិ ឯវំ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស កុសលាកុសលមុខេន ចតុសច្ចទេសនំ សុត្វា តំ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស ភាសិតំ ‘‘សាធាវុសោ’’តិ ឥមិនា វចនេន តេ ភិក្ខូ អភិនន្ទិត្វា ឥមស្សេវ វចនស្ស សមុដ្ឋាបកេន ចិត្តេន អនុមោទិត្វា វចសា សម្បដិច្ឆិត្វា ចេតសា សម្បិយាយិត្វាតិ វុត្តំ ហោតិ. ឥទានិ យស្មា ថេរោ នានប្បការេន ចតុសច្ចទេសនំ ទេសេតុំ បដិពលោ, យថាហ ‘‘សារិបុត្តោ, ភិក្ខវេ, បហោតិ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ វិត្ថារេន អាចិក្ខិតុំ ទេសេតុ’’ន្តិ យស្មា វា ឧត្តរិម្បិ ទេសេតុកាមោវ ហុត្វា ‘‘ឯត្តាវតាបិ ខោ’’តិ អវច, តស្មា អបរេនបិ នយេន សច្ចទេសនំ សោតុកាមា តេ ភិក្ខូ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឧត្តរិំ បញ្ហំ អបុច្ឆិំសុ. តេន សយមេវ បុច្ឆិត្វា វិស្សជ្ជិតបញ្ហតោ ឧត្តរិំ សិយា ខោ បនាវុសោ, អញ្ញោបិ បរិយាយោ ភវេយ្យ អញ្ញម្បិ ការណន្តិ ឥមិនា នយេន អញ្ញំ អតិរេកំ បញ្ហំ បុច្ឆិំសុ, បុរិមបញ្ហស្ស វា ឧបរិភាគេ បុច្ឆិំសូតិ វុត្តំ ហោតិ. អថ នេសំ ព្យាករមានោ ថេរោ សិយា, អាវុសោតិអាទិមាហ. តត្ថាយំ អនុត្តានបទវណ្ណនា, អាហារន្តិ បច្ចយំ. បច្ចយោ ហិ អាហរតិ អត្តនោ ផលំ, តស្មា ‘‘អាហារោ’’តិ វុច្ចតិ.
ភូតានំ វា សត្តានន្តិអាទីសុ ភូតាតិ សញ្ជាតា, និព្ពត្តា. សម្ភវេសីនន្តិ យេ សម្ភវំ ជាតិំ និព្ពត្តិំ ឯសន្តិ គវេសន្តិ. តត្ថ ចតូសុ យោនីសុ អណ្ឌជជលាពុជា សត្តា យាវ អណ្ឌកោសំ វត្ថិកោសញ្ច ន ភិន្ទន្តិ, តាវ សម្ភវេសិនោ នាម. អណ្ឌកោសំ វត្ថិកោសញ្ច ភិន្ទិត្វា ពហិ និក្ខន្តា ភូតា នាម. សំសេទជា ឱបបាតិកា ច បឋមចិត្តក្ខណេ សម្ភវេសិនោ នាម. ទុតិយចិត្តក្ខណតោ បភុតិ ភូតា នាម. យេន យេន វា ឥរិយាបថេន ជាយន្តិ, យាវ តេ តតោ អញ្ញំ ន បាបុណន្តិ, តាវ សម្ភវេសិនោ នាម. តតោ បរំ ភូតា នាម.
អថ វា ភូតាតិ ជាតា អភិនិព្ពត្តា, យេ ភូតាយេវ ន បុន ភវិស្សន្តីតិ សង្ខ្យំ គច្ឆន្តិ, តេសំ ខីណាសវានមេតំ អធិវចនំ. សម្ភវមេសន្តីតិ សម្ភវេសិនោ. អប្បហីនភវសំយោជនត្តា អាយតិម្បិ សម្ភវំ ឯសន្តានំ សេក្ខបុថុជ្ជនានមេតំ អធិវចនំ. ឯវំ សព្ពថាបិ ឥមេហិ ទ្វីហិ បទេហិ សព្ពសត្តេ បរិយាទិយតិ. វាសទ្ទោ ចេត្ថ សម្បិណ្ឌនត្ថោ, តស្មា ភូតានញ្ច សម្ភវេសីនញ្ចាតិ អយមត្ថោ វេទិតព្ពោ.
ឋិតិយាតិ ឋិតត្ថំ. អនុគ្គហាយាតិ អនុគ្គហត្ថំ ឧបការត្ថំ. វចនភេទោ ចេស, អត្ថោ បន ទ្វិន្នម្បិ បទានំ ឯកោយេវ. អថ វា ឋិតិយាតិ តស្ស តស្ស សត្តស្ស ឧប្បន្នធម្មានំ អនុប្បពន្ធវសេន អវិច្ឆេទាយ. អនុគ្គហាយាតិ អនុប្បន្នានំ ឧប្បាទាយ. ឧភោបិ ចេតានិ ភូតានំ ឋិតិយា ចេវ អនុគ្គហាយ ច. សម្ភវេសីនំ វា ឋិតិយា ចេវ អនុគ្គហាយ ចាតិ ឯវំ ឧភយត្ថ ទដ្ឋព្ពានិ. កពឡីការោ អាហារោតិ កពឡំ កត្វា អជ្ឈោហរិតព្ពតោ កពឡីការោ អាហារោ, ឱទនកុម្មាសាទិវត្ថុកាយ ឱជាយេតំ អធិវចនំ. ឱឡារិកោ វា សុខុមោ វាតិ វត្ថុឱឡារិកតាយ ឱឡារិកោ, វត្ថុសុខុមតាយ សុខុមោ. សភាវេន បន សុខុមរូបបរិយាបន្នត្តា កពឡីការោ អាហារោ សុខុមោវ ហោតិ. សាបិ ចស្ស វត្ថុតោ ឱឡារិកតា សុខុមតា ច ឧបាទាយុបាទាយ វេទិតព្ពា.
កុម្ភីលានញ្ហិ អាហារំ ឧបាទាយ មោរានំ អាហារោ សុខុមោ. កុម្ភីលា កិរ បាសាណេ គិលន្តិ. តេ ច នេសំ កុច្ឆិប្បត្តាវ វិលីយន្តិ. មោរា សប្បវិច្ឆិកាទិបាណេ ខាទន្តិ. មោរានំ បន អាហារំ ឧបាទាយ តរច្ឆានំ អាហារោ សុខុមោ. តេ កិរ តិវស្សឆឌ្ឌិតានិ វិសាណានិ ចេវ អដ្ឋីនិ ច ខាទន្តិ. តានិ ច នេសំ ខេឡេន តេមិតមត្តេនេវ កន្ទមូលំ វិយ មុទុកានិ ហោន្តិ. តរច្ឆានម្បិ អាហារំ ឧបាទាយ ហត្ថីនំ អាហារោ សុខុមោ. តេបិ នានារុក្ខសាខាយោ ខាទន្តិ. ហត្ថីនំ អាហារតោ គវយគោកណ្ណមិគាទីនំ អាហារោ សុខុមោ. តេ កិរ និស្សារានិ នានារុក្ខបណ្ណាទីនិ ខាទន្តិ. តេសម្បិ អាហារតោ គុន្នំ អាហារោ សុខុមោ. តេ អល្លសុក្ខតិណានិ ខាទន្តិ. តេសំ អាហារតោ សសានំ អាហារោ សុខុមោ. សសានំ អាហារតោ សកុណានំ អាហារោ សុខុមោ. សកុណានំ អាហារតោ បច្ចន្តវាសីនំ អាហារោ សុខុមោ. បច្ចន្តវាសីនំ អាហារតោ គាមភោជកានំ អាហារោ សុខុមោ. គាមភោជកានំ អាហារតោ រាជរាជមហាមត្តានំ អាហារោ សុខុមោ. តេសម្បិ អាហារតោ ចក្កវត្តិនោ អាហារោ សុខុមោ. ចក្កវត្តិនោ អាហារតោ ភុម្មទេវានំ អាហារោ សុខុមោ. ភុម្មទេវានំ អាហារតោ ចាតុមហារាជិកានំ អាហារោ សុខុមោ. ឯវំ យាវ បរនិម្មិតវសវត្តីនំ អាហារោ វិត្ថារេតព្ពោ, តេសំ អាហារោ សុខុមោត្វេវ និដ្ឋំ បត្តោ.
ឯត្ថ ច ឱឡារិកេ វត្ថុស្មិំ ឱជា បរិត្តា ហោតិ ទុព្ពលា, សុខុមេ ពលវតី. តថា ហិ ឯកបត្តបូរម្បិ យាគុំ បីវតោ មុហុត្តេនេវ ជិឃច្ឆិតោ ហោតិ, យំកញ្ចិទេវ ខាទិតុកាមោ. សប្បិំ បន បសដមត្តំ បិវិត្វា ទិវសំ អភោត្តុកាមោ ហោតិ. តត្ថ វត្ថុ បរិស្សមំ វិនោទេតិ, ន បន សក្កោតិ បាលេតុំ. ឱជា បាលេតិ, ន សក្កោតិ បរិស្សមំ វិនោទេតុំ. ទ្វេ បន ឯកតោ ហុត្វា បរិស្សមញ្ចេវ វិនោទេន្តិ បាលេន្តិ ចាតិ.
ផស្សោ ទុតិយោតិ ចក្ខុសម្ផស្សាទិ ឆព្ពិធោបិ ផស្សោ. ឯតេសុ ចតូសុ អាហារេសុ ទុតិយោ អាហារោតិ វេទិតព្ពោ. ទេសនានយោ ឯវ ចេស. តស្មា ឥមិនា នាម ការណេន ទុតិយោ វា តតិយោ វាតិ ឥទមេត្ថ ន គវេសិតព្ពំ. មនោសញ្ចេតនាតិ ចេតនា ឯវ វុច្ចតិ. វិញ្ញាណន្តិ យំកិញ្ចិ ចិត្តំ.
ឯត្ថាហ, យទិ បច្ចយដ្ឋោ អាហារដ្ឋោ, អថ កស្មា អញ្ញេសុបិ សត្តានំ បច្ចយេសុ វិជ្ជមានេសុ ឥមេយេវ ចត្តារោ វុត្តាតិ? វុច្ចតេ, អជ្ឈត្តិកសន្តតិយា វិសេសបច្ចយត្តា. វិសេសបច្ចយោ ហិ កពឡីការាហារភក្ខានំ សត្តានំ រូបកាយស្ស កពឡីការោ អាហារោ. នាមកាយេ វេទនាយ ផស្សោ, វិញ្ញាណស្ស មនោសញ្ចេតនា, នាមរូបស្ស វិញ្ញាណំ. យថាហ –
‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, អយំ កាយោ អាហារដ្ឋិតិកោ, អាហារំ បដិច្ច តិដ្ឋតិ, អនាហារោ នោ តិដ្ឋតិ. តថា ផស្សបច្ចយា វេទនា, សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណំ, វិញ្ញាណបច្ចយា នាមរូប’’ន្តិ.
កោ បនេត្ថ អាហារោ, កិំ អាហរតីតិ? កពឡីការាហារោ ឱជដ្ឋមករូបានិ អាហរតិ. ផស្សាហារោ តិស្សោ វេទនា, មនោសញ្ចេតនាហារោ តយោ ភវេ, វិញ្ញាណាហារោ បដិសន្ធិនាមរូបន្តិ.
កថំ? កពឡីការាហារោ តាវ មុខេ ឋបិតមត្តោយេវ អដ្ឋ រូបានិ សមុដ្ឋាបេតិ. ទន្តវិចុណ្ណិតំ បន អជ្ឈោហរិយមានំ ឯកេកំ សិត្ថំ អដ្ឋដ្ឋ រូបានិ សមុដ្ឋាបេតិយេវ. ឯវំ ឱជដ្ឋមករូបានិ អាហរតិ.
ផស្សាហារោ បន សុខវេទនិយោ ផស្សោ ឧប្បជ្ជមានោ សុខវេទនំ អាហរតិ, តថា ទុក្ខវេទនិយោ ទុក្ខំ, អទុក្ខមសុខវេទនិយោ អទុក្ខមសុខន្តិ ឯវំ សព្ពថាបិ ផស្សាហារោ តិស្សោ វេទនា អាហរតិ.
មនោសញ្ចេតនាហារោ កាមភវូបគំ កម្មំ កាមភវំ អាហរតិ, រូបារូបភវូបគានិ តំ តំ ភវំ. ឯវំ សព្ពថាបិ មនោសញ្ចេតនាហារោ តយោ ភវេ អាហរតិ.
វិញ្ញាណាហារោ បន យេ ច បដិសន្ធិក្ខណេ តំសម្បយុត្តកា តយោ ខន្ធា, យានិ ច តិសន្តតិវសេន តិំសរូបានិ ឧប្បជ្ជន្តិ, សហជាតាទិបច្ចយនយេន តានិ អាហរតីតិ វុច្ចតិ. ឯវំ វិញ្ញាណាហារោ បដិសន្ធិនាមរូបំ អាហរតីតិ.
ឯត្ថ ច មនោសញ្ចេតនាហារោ តយោ ភវេ អាហរតីតិ សាសវា កុសលាកុសលចេតនាវ វុត្តា. វិញ្ញាណំ បដិសន្ធិនាមរូបំ អាហរតីតិ បដិសន្ធិវិញ្ញាណមេវ វុត្តំ. អវិសេសេន បន តំសម្បយុត្តតំសមុដ្ឋានធម្មានំ អាហរណតោ បេតេ អាហារាតិ វេទិតព្ពា.
ឯតេសុ ចតូសុ អាហារេសុ កពឡីការាហារោ ឧបត្ថម្ភេន្តោ អាហារកិច្ចំ សាធេតិ. ផស្សោ ផុសន្តោយេវ, មនោសញ្ចេតនា អាយូហមានាវ. វិញ្ញាណំ វិជានន្តមេវ.
កថំ? កពឡីការាហារោ ហិ ឧបត្ថម្ភេន្តោយេវ កាយដ្ឋបនេន សត្តានំ ឋិតិយា ហោតិ. កម្មជនិតោបិ ហិ អយំ កាយោ កពឡីការាហារេន ឧបត្ថម្ភិតោ ទសបិ វស្សានិ វស្សសតម្បិ យាវ អាយុបរិមាណំ តិដ្ឋតិ. យថា កិំ? យថា មាតុយា ជនិតោបិ ទារកោ ធាតិយា ថញ្ញាទីនិ បាយេត្វា បោសិយមានោវ ចិរំ តិដ្ឋតិ, យថា ចុបត្ថម្ភេន ឧបត្ថម្ភិតគេហំ. វុត្តម្បិ ចេតំ –
‘‘យថា មហារាជ គេហេ បតន្តេ អញ្ញេន ទារុនា ឧបត្ថម្ភេន្តិ, អញ្ញេន ទារុនា ឧបត្ថម្ភិតំ សន្តំ ឯវំ តំ គេហំ ន បតតិ, ឯវមេវ ខោ មហារាជ អយំ កាយោ អាហារដ្ឋិតិកោ, អាហារំ បដិច្ច តិដ្ឋតី’’តិ.
ឯវំ កពឡីការោ អាហារោ ឧបត្ថម្ភេន្តោ អាហារកិច្ចំ សាធេតិ. ឯវំ សាធេន្តោបិ ច កពឡីការោ អាហារោ ទ្វិន្នំ រូបសន្តតីនំ បច្ចយោ ហោតិ អាហារសមុដ្ឋានស្ស ច ឧបាទិន្នស្ស ច. កម្មជានំ អនុបាលកោ ហុត្វា បច្ចយោ ហោតិ. អាហារសមុដ្ឋានានំ ជនកោ ហុត្វា បច្ចយោ ហោតិ.
ផស្សោ បន សុខាទិវត្ថុភូតំ អារម្មណំ ផុសន្តោយេវ សុខាទិវេទនាបវត្តនេន សត្តានំ ឋិតិយា ហោតិ. មនោសញ្ចេតនា កុសលាកុសលកម្មវសេន អាយូហមានាយេវ ភវមូលនិប្ផាទនតោ សត្តានំ ឋិតិយា ហោតិ. វិញ្ញាណំ វិជានន្តមេវ នាមរូបប្បវត្តនេន សត្តានំ ឋិតិយា ហោតិ.
ឯវំ ឧបត្ថម្ភនាទិវសេន អាហារកិច្ចំ សាធយមានេសុ បនេតេសុ ចត្តារិ ភយានិ ទដ្ឋព្ពានិ. សេយ្យថិទំ, កពឡីការាហារេ និកន្តិយេវ ភយំ, ផស្សេ ឧបគមនមេវ, មនោសញ្ចេតនាយ អាយូហនមេវ, វិញ្ញាណេ អភិនិបាតោយេវ ភយន្តិ. កិំ ការណា? កពឡីការាហារេ ហិ និកន្តិំ កត្វា សីតាទីនំ បុរេក្ខតា សត្តា អាហារត្ថាយ មុទ្ទាគណនាទិកម្មានិ ករោន្តា អនប្បកំ ទុក្ខំ និគច្ឆន្តិ. ឯកច្ចេ ច ឥមស្មិំ សាសនេ បព្ពជិត្វាបិ វេជ្ជកម្មាទិកាយ អនេសនាយ អាហារំ បរិយេសន្តា ទិដ្ឋេបិ ធម្មេ គារយ្ហា ហោន្តិ. សម្បរាយេបិ តស្ស សង្ឃាដិបិ អាទិត្តា សម្បជ្ជលិតាតិអាទិនា លក្ខណសំយុត្តេ វុត្តនយេន សមណបេតា ហោន្តិ. ឥមិនាវ តាវ ការណេន កពឡីការាហារេ និកន្តិយេវ ភយន្តិ វេទិតព្ពា.
ផស្សំ ឧបគច្ឆន្តាបិ ផស្សស្សាទិនោ បរេសំ រក្ខិតគោបិតេសុ ទារាទីសុ ភណ្ឌេសុ អបរជ្ឈន្តិ. តេ សហ ភណ្ឌេន ភណ្ឌសាមិកា គហេត្វា ខណ្ឌាខណ្ឌិកំ វា ឆិន្ទិត្វា សង្ការកូដេសុ ឆឌ្ឌេន្តិ. រញ្ញោ វា និយ្យាតេន្តិ. តតោ នេ រាជា វិវិធា កម្មការណា ការាបេតិ. កាយស្ស ច ភេទា ទុគ្គតិ នេសំ បាដិកង្ខា ហោតិ. ឥតិ ផស្សស្សាទមូលកំ ទិដ្ឋធម្មិកម្បិ សម្បរាយិកម្បិ ភយំ សព្ពមាគតមេវ ហោតិ. ឥមិនា ការណេន ផស្សាហារេ ឧបគមនមេវ ភយន្តិ វេទិតព្ពំ.
កុសលាកុសលកម្មាយូហនេនេវ បន តម្មូលកំ តីសុ ភវេសុ ភយំ សព្ពមាគតំយេវ ហោតិ. ឥមិនា ការណេន មនោសញ្ចេតនាហារេ អាយូហនមេវ ភយន្តិ វេទិតព្ពំ.
បដិសន្ធិវិញ្ញាណញ្ច យស្មិំ យស្មិំ ឋានេ អភិនិបតតិ, តស្មិំ តស្មិំ ឋានេ បដិសន្ធិនាមរូបំ គហេត្វាវ និព្ពត្តតិ, តស្មិញ្ច និព្ពត្តេ សព្ពភយានិ និព្ពត្តានិយេវ ហោន្តិ, តម្មូលកត្តាតិ, ឥមិនា ការណេន វិញ្ញាណាហារេ អភិនិបាតោយេវ ភយន្តិ វេទិតព្ពោ.
ឯវំ សភយេសុ បន ឥមេសុ អាហារេសុ សម្មាសម្ពុទ្ធោ កពឡីការាហារេ និកន្តិបរិយាទានត្ថំ ‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ទ្វេ ជាយម្បតិកា’’តិអាទិនា (សំ. និ. ២.៦៣) នយេន បុត្តមំសូបមំ ទេសេសិ. ផស្សាហារេ និកន្តិបរិយាទានត្ថំ ‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, គាវី និច្ចម្មា’’តិអាទិនា នយេន និច្ចម្មគាវូបមំ ទេសេសិ. មនោសញ្ចេតនាហារេ និកន្តិបរិយាទានត្ថំ ‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, អង្គារកាសូ’’តិអាទិនា នយេន អង្គារកាសូបមំ ទេសេសិ. វិញ្ញាណាហារេ និកន្តិបរិយាទានត្ថំ ‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ចោរំ អាគុចារិ’’ន្តិអាទិនា នយេន សត្តិសតាហតូបមំ ទេសេសិ.
តត្រាយំ ភូតមត្ថំ កត្វា សង្ខេបតោ អត្ថយោជនា, ទ្វេ កិរ ជាយម្បតិកា បុត្តំ គហេត្វា បរិត្តេន បាថេយ្យេន យោជនសតិកំ កន្តារមគ្គំ បដិបជ្ជិំសុ. តេសំ បញ្ញាស យោជនានិ គន្ត្វា បាថេយ្យំ និដ្ឋាសិ. តេ ខុប្បិបាសាតុរា វិរឡច្ឆាយាយំ និសីទិំសុ. តតោ បុរិសោ ភរិយំ អាហ ‘‘ភទ្ទេ ឥតោ សមន្តា បញ្ញាស យោជនានិ គាមោ វា និគមោ វា នត្ថិ, តស្មា យំ តំ បុរិសេន កាតព្ពំ ពហុម្បិ កសិគោរក្ខាទិកម្មំ, ន ទានិ សក្កា តំ មយា កាតុំ, ឯហិ មំ មារេត្វា ឧបឌ្ឍមំសំ ខាទិត្វា ឧបឌ្ឍំ បាថេយ្យំ កត្វា បុត្តេន សទ្ធិំ កន្តារំ និត្ថរាហី’’តិ. សាបិ អាហ ‘‘សាមិ មយា ទានិ យំ តំ ឥត្ថិយា កាតព្ពំ ពហុម្បិ សុត្តកន្តនាទិកម្មំ, តំ កាតុំ ន សក្កា, ឯហិ មំ មារេត្វា ឧបឌ្ឍមំសំ ខាទិត្វា ឧបឌ្ឍំ បាថេយ្យំ កត្វា បុត្តេន សទ្ធិំ កន្តារំ និត្ថរាហី’’តិ. តតោ សោ តំ អាហ ‘‘ភទ្ទេ មាតុគាមមរណេន ទ្វិន្នំ មរណំ បញ្ញាយតិ. ន ហិ មន្ទោ កុមារោ មាតរំ វិនា ជីវិតុំ សក្កោតិ. យទិ បន មយំ ជីវាម, បុន ទារកំ លភេយ្យាម, ហន្ទ ទានិ បុត្តកំ មារេត្វា មំសំ គហេត្វា កន្តារំ និត្ថរាមា’’តិ.
តតោ មាតា បុត្តមាហ ‘‘តាត បិតុ សន្តិកំ គច្ឆាហី’’តិ. សោ អគមាសិ. អថស្ស បិតា ‘‘មយា បុត្តកំ បោសេស្សាមីតិ កសិគោរក្ខាទីហិ អនប្បកំ ទុក្ខមនុភូតំ, ន សក្កោមិ បុត្តំ មារេតុំ, ត្វំយេវ តវ បុត្តកំ មារេហី’’តិ វត្វា ‘‘តាត មាតុសន្តិកមេវ គច្ឆាហី’’តិ អាហ. សោ អគមាសិ. អថស្ស មាតាបិ ‘‘មយា បុត្តំ បត្ថេន្តិយា គោវតកុក្កុរវតទេវតាយាចនាទីហិបិ តាវ អនប្បកំ ទុក្ខំ អនុភូតំ, កោ បន វាទោ កុច្ឆិនា បរិហរន្តិយា? ន សក្កាហំ បុត្តំ មារេតុ’’ន្តិ វត្វា ‘‘តាត បិតុសន្តិកំយេវ គច្ឆាហី’’តិ អាហ. ឯវំ សោ ទ្វិន្នំ អន្តរា គច្ឆន្តោយេវ មតោ. តេ តំ ទិស្វា បរិទេវិត្វា បុព្ពេ វុត្តនយេនេវ មំសានិ គហេត្វា ខាទន្តា បក្កមិំសុ. តេសំ សោ បុត្តមំសាហារោ នវហិ ការណេហិ បដិកុលត្តា នេវ ទវាយ ហោតិ, ន មទាយ ន មណ្ឌនាយ ន វិភូសនាយ, កេវលំ កន្តារនិត្ថរណត្ថាយេវ ហោតិ.
កតមេហិ នវហិ ការណេហិ បដិកូលោតិ ចេ? សជាតិមំសតាយ ញាតិមំសតាយ បុត្តមំសតាយ បិយបុត្តមំសតាយ តរុណមំសតាយ អាមកមំសតាយ អគោរសមំសតាយ អលោណតាយ អធូបិតតាយាតិ. តស្មា យោ ភិក្ខុ កពឡីការាហារំ ឯវំ បុត្តមំសសទិសំ បស្សតិ, សោ តត្ថ និកន្តិំ បរិយាទិយតិ. អយំ តាវ បុត្តមំសូបមាយំ អត្ថយោជនា.
និច្ចម្មគាវូបមាយំ បន យថា សា គាវី គីវតោ យាវ ខុរា, តាវ ចម្មំ ឧទ្ទាលេត្វា មុត្តា យំ យទេវ និស្សាយ តិដ្ឋតិ, តត្ថ បាណកេហិ ខជ្ជមានា ទុក្ខស្សេវាធិករណំ ហោតិ, ឯវំ ផស្សោបិ យំ យទេវ វត្ថុំ អារម្មណំ វា និស្សាយ តិដ្ឋតិ, តំតំវត្ថារម្មណសម្ភវស្ស វេទយិតទុក្ខស្ស អធិករណមេវ ហោតិ. តស្មា យោ ភិក្ខុ ផស្សាហារំ ឯវំ និច្ចម្មគាវិសទិសំ បស្សតិ, សោ តត្ថ និកន្តិំ បរិយាទិយតិ, អយំ និច្ចម្មគាវូបមាយំ អត្ថយោជនា.
អង្គារកាសូបមាយំ បន យថា សា អង្គារកាសុ, ឯវំ មហាបរិឡាហដ្ឋេន តយោ ភវា. យថា នានាពាហាសុ គហេត្វា តត្ថ ឧបកឌ្ឍកា ទ្វេ បុរិសា, ឯវំ ភវេសុ ឧបកឌ្ឍនដ្ឋេន មនោសញ្ចេតនា. តស្មា យោ ភិក្ខុ មនោសញ្ចេតនាហារំ ឯវំ អង្គារកាសូបកឌ្ឍកបុរិសសទិសំ បស្សតិ, សោ តត្ថ និកន្តិំ បរិយាទិយតិ, អយំ អង្គារកាសូបមាយំ អត្ថយោជនា.
សត្តិសតាហតូបមាយំ បន យេន សោ បុរិសោ បុព្ពណ្ហសមយេ សត្តិសតេន ហញ្ញតិ, តមស្ស សរីរេ វណមុខសតំ កត្វា អន្តរា អដ្ឋត្វា វិនិវិជ្ឈិត្វា អបរភាគេយេវ បតតិ, ឯវំ ឥតរានិ ទ្វេ សត្តិសតានិ, ឯវមស្ស បតិតោកាសេ អបតិត្វា អបតិត្វា គតាហិ សត្តីហិ សព្ពសរីរំ ឆិទ្ទាវឆិទ្ទមេវ ហោតិ, តស្ស ឯកវណមុខេបិ ឧប្បន្នស្ស ទុក្ខស្ស បមាណំ នត្ថិ, កោ បន វាទោ តីសុ វណមុខសតេសុ? តត្ថ សត្តិនិបាតកាលោ វិយ បដិសន្ធិវិញ្ញាណនិព្ពត្តកាលោ. វណមុខជននំ វិយ ខន្ធជននំ. វណមុខេសុ ទុក្ខវេទនុប្បាទោ វិយ ជាតេសុ ខន្ធេសុ វដ្ដមូលកនានាវិធទុក្ខុប្បាទោ. អបរោ នយោ, អាគុចារី បុរិសោ វិយ បដិសន្ធិវិញ្ញាណំ. តស្ស សត្តិឃាតេហិ ឧប្បន្នវណមុខានិ វិយ វិញ្ញាណបច្ចយា នាមរូបំ. វណមុខបច្ចយា តស្ស បុរិសស្ស កក្ខឡទុក្ខុប្បាទោ វិយ នាមរូបបច្ចយា វិញ្ញាណស្ស ទ្វត្តិំសកម្មការណអដ្ឋនវុតិរោគាទិវសេន នានប្បការកទុក្ខុប្បាទោ ទដ្ឋព្ពោ. តស្មា យោ ភិក្ខុ វិញ្ញាណាហារំ ឯវំ សត្តិសតាហតសទិសំ បស្សតិ. សោ តត្ថ និកន្តិំ បរិយាទិយតិ, អយំ សត្តិសតាហតូបមាយំ អត្ថយោជនា.
សោ ឯវំ ឥមេសុ អាហារេសុ និកន្តិំ បរិយាទិយន្តោ ចត្តារោបិ អាហារេ បរិជានាតិ, យេសុ បរិញ្ញាតេសុ សព្ពម្បិ បរិញ្ញាតំ វត្ថុ បរិញ្ញាតមេវ ហោតិ. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា –
‘‘កពឡីការេ, ភិក្ខវេ, អាហារេ បរិញ្ញាតេ បញ្ចកាមគុណិកោ រាគោ បរិញ្ញាតោ ហោតិ. បញ្ចកាមគុណិកេ រាគេ បរិញ្ញាតេ នត្ថិ តំ សំយោជនំ, យេន សំយោជនេន សំយុត្តោ អរិយសាវកោ បុន ឥមំ លោកំ អាគច្ឆេយ្យ. ផស្សេ, ភិក្ខវេ, អាហារេ បរិញ្ញាតេ តិស្សោ វេទនា បរិញ្ញាតា ហោន្តិ. តីសុ វេទនាសុ បរិញ្ញាតាសុ អរិយសាវកស្ស នត្ថិ កិញ្ចិ ឧត្តរិករណីយន្តិ វទាមិ. មនោសញ្ចេតនាយ, ភិក្ខវេ, អាហារេ បរិញ្ញាតេ តិស្សោ តណ្ហា បរិញ្ញាតា ហោន្តិ. តីសុ តណ្ហាសុ បរិញ្ញាតាសុ អរិយសាវកស្ស នត្ថិ កិញ្ចិ ឧត្តរិករណីយន្តិ វទាមិ. វិញ្ញាណេ, ភិក្ខវេ, អាហារេ បរិញ្ញាតេ នាមរូបំ បរិញ្ញាតំ ហោតិ. នាមរូបេ បរិញ្ញាតេ អរិយសាវកស្ស នត្ថិ កិញ្ចិ ឧត្តរិករណីយន្តិ វទាមី’’តិ (សំ. និ. ២.៦៣).
តណ្ហាសមុទយា អាហារសមុទយោតិ បុរិមតណ្ហាសមុទយា បដិសន្ធិកានំ អាហារានំ សមុទយោ និព្ពត្តោ ហោតីតិ អត្ថោ. កថំ? បដិសន្ធិក្ខណេ ហិ តិសន្តតិវសេន ឧប្បន្នសមតិំសរូបព្ភន្តរេ ជាតា ឱជា អត្ថិ. អយំ តណ្ហាបច្ចយា និព្ពត្តោ ឧបាទិន្នកកពឡីការាហារោ. បដិសន្ធិចិត្តសម្បយុត្តា បន ផស្សចេតនា សយញ្ច ចិត្តំ វិញ្ញាណន្តិ ឥមេ តណ្ហាបច្ចយា និព្ពត្តា ឧបាទិន្នកផស្សមនោសញ្ចេតនា វិញ្ញាណាហារាតិ. ឯវំ តាវ បុរិមតណ្ហាសមុទយា បដិសន្ធិកានំ អាហារានំ សមុទយោ វេទិតព្ពោ. យស្មា បនិធ ឧបាទិន្នកាបិ អនុបាទិន្នកាបិ អាហារា មិស្សេត្វា កថិតា, តស្មា អនុបាទិន្នកានម្បិ ឯវំ តណ្ហាសមុទយា អាហារសមុទយោ វេទិតព្ពោ. អដ្ឋលោភសហគតចិត្តសមុដ្ឋិតេសុ ហិ រូបេសុ ឱជា អត្ថិ, អយំ សហជាតតណ្ហាបច្ចយា និព្ពត្តោ អនុបាទិន្នកកពឡីការាហារោ. លោភសហគតចិត្តសម្បយុត្តា បន ផស្សចេតនា សយញ្ច ចិត្តំ វិញ្ញាណន្តិ ឥមេ តណ្ហាបច្ចយា និព្ពត្តា អនុបាទិន្នកផស្សមនោសញ្ចេតនា វិញ្ញាណាហារាតិ.
តណ្ហានិរោធា អាហារនិរោធោតិ ឥមិស្សា ឧបាទិន្នកានញ្ច អនុបាទិន្នកានញ្ច អាហារានំ បច្ចយភូតាយ តណ្ហាយ និរោធេន អាហារនិរោធោ បញ្ញាយតិ. សេសំ វុត្តនយមេវ. អយំ បន វិសេសោ, ឥធ ចត្តារិបិ សច្ចានិ សរូបេនេវ វុត្តានិ. យថា ច ឥធ, ឯវំ ឥតោ ឧត្តរិម្បិ សព្ពវារេសូតិ. តស្មា សព្ពត្ថ អសម្មុយ្ហន្តេន សច្ចានិ ឧទ្ធរិតព្ពានិ. សព្ពវារេសុ ច ‘‘ឯត្តាវតាបិ ខោ អាវុសោ’’តិ ឥទំ ទេសនានិយ្យាតនំ តត្ថ តត្ថ ទេសិតធម្មវសេន យោជេតព្ពំ. តស្ស ឥធ តាវ អយំ យោជនា ឯត្តាវតាបីតិ ឥមាយ អាហារទេសនាយ វុត្តមនសិការប្បដិវេធវសេនាបីតិ វុត្តំ ហោតិ. ឯស នយោ សព្ពត្ថាបិ.
អាហារវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.