៨. សល្លេខសុត្តវណ្ណនា

៨១. ឯវំ មេ សុតន្តិ សល្លេខសុត្តំ. តត្ថ មហាចុន្ទោតិ តស្ស ថេរស្ស នាមំ. សាយន្ហសមយន្តិ សាយន្ហកាលេ. បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោតិ ឯត្ថ បដិសល្លានន្តិ តេហិ តេហិ សត្តសង្ខារេហិ បដិនិវត្តិត្វា សល្លានំ និលីយនំ, ឯកីភាវោ បវិវេកោតិ វុត្តំ ហោតិ. យោ តតោ វុដ្ឋិតោ, សោ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ នាម ហោតិ. អយំ បន យស្មា បដិសល្លានានំ ឧត្តមតោ ផលសមាបត្តិតោ វុដ្ឋាសិ, តស្មា ‘‘បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោ’’តិ វុត្តោ. ភគវន្តំ អភិវាទេត្វាតិ សមទសនខុជ្ជលវិភូសិតេន សិរសា ភគវន្តំ សក្កច្ចំ វន្ទិត្វា, អភិវាទាបេត្វា វា ‘‘សុខី ភវ, ចុន្ទា’’តិ ឯវំ វចីភេទំ ការាបេត្វា, ភគវា បន កិរ វន្ទិតោ សមានោ សុវណ្ណទុន្ទុភិសទិសំ គីវំ បគ្គយ្ហ កណ្ណសុខំ បេមនិយំ អមតាភិសេកសទិសំ ព្រហ្មឃោសំ និច្ឆារេន្តោ ‘‘សុខី ហោហី’’តិ តស្ស តស្ស នាមំ គហេត្វា វទតិ, ឯតំ អាចិណ្ណំ តថាគតានំ. តត្រិទំ សាធកសុត្តំ, ‘‘សក្កោ, ភន្តេ, ទេវានមិន្ទោ សាមច្ចោ សបរិជនោ ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទតីតិ, សុខី ហោតុ បញ្ចសិខ សក្កោ ទេវានមិន្ទោ សាមច្ចោ សបរិជនោ, សុខកាមា ហិ ទេវា មនុស្សា អសុរា នាគា គន្ធព្ពា, យេ ចញ្ញេ សន្តិ បុថុកាយា’’តិ. ឯវញ្ច បន តថាគតា ឯវរូបេ មហេសក្ខេ យក្ខេ អភិវទន្តីតិ.

យា ឥមាតិ ឥទានិ វត្តព្ពាភិមុខំ ករោន្តោ វិយ អាហ. អនេកវិហិតាតិ នានប្បការា. ទិដ្ឋិយោតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិយោ. លោកេ ឧប្បជ្ជន្តីតិ សត្តេសុ បាតុភវន្តិ. អត្តវាទប្បដិសំយុត្តាតិ ‘‘រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតី’’តិអាទិនយប្បវត្តេន អត្តវាទេន បដិសំយុត្តា, តា វីសតិ ភវន្តិ. លោកវាទប្បដិសំយុត្តាតិ ‘‘សស្សតោ អត្តា ច លោកោ ចា’’តិអាទិនយប្បវត្តេន លោកវាទេន បដិសំយុត្តា, តា អដ្ឋ ហោន្តិ សស្សតោ, អសស្សតោ, សស្សតោ ច អសស្សតោ ច, នេវ សស្សតោ នាសស្សតោ, អន្តវា, អនន្តវា, អន្តវា ច អនន្តវា ច, នេវន្តវា នានន្តវា អត្តា ច លោកោ ចាតិ ឯវំ បវត្តត្តា.

អាទិមេវាតិអាទីសុ អយមត្ថោ កិំ នុ ខោ ភន្តេ អាទិមេវ មនសិករោន្តស្ស អប្បត្វាបិ សោតាបត្តិមគ្គំ វិបស្សនាមិស្សកបឋមមនសិការមេវ មនសិករោន្តស្ស ភិក្ខុនោ ឯវមេតាសំ ឯត្តកេនេវ ឧបាយេន ឯតាសំ ទិដ្ឋីនំ បហានញ្ច បដិនិស្សគ្គោ ច ហោតីតិ. ឥទញ្ច ថេរោ អត្តនា អនធិមានិកោបិ សមានោ អធិមានិកានំ អធិមានប្បហានត្ថំ អធិមានិកោ វិយ ហុត្វា បុច្ឆតីតិ វេទិតព្ពោ. អបរេ បនាហុ ‘‘ថេរស្ស អន្តេវាសិកា អាទិមនសិការេនេវ ទិដ្ឋីនំ សមុច្ឆេទប្បហានំ ហោតីតិ ឯវំសញ្ញិនោបិ, សមាបត្តិវិហារា សល្លេខវិហារាតិ ឯវំសញ្ញិនោបិ អត្ថិ. សោ តេសំ អត្ថាយ ភគវន្តំ បុច្ឆតី’’តិ.

៨២. អថស្ស ភគវា តាសំ ទិដ្ឋីនំ បហានូបាយំ ទស្សេន្តោ យា ឥមាតិអាទិមាហ. តត្ថ យត្ថ ចេតា ទិដ្ឋិយោ ឧប្បជ្ជន្តីតិអាទិ បញ្ចក្ខន្ធេ សន្ធាយ វុត្តំ. ឯតេសុ ហិ ឯតា ទិដ្ឋិយោ ឧប្បជ្ជន្តិ. យថាហ ‘‘រូបេ ខោ, ភិក្ខវេ, សតិ រូបំ អភិនិវិស្ស ឯវំ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ, សោ អត្តា សោ លោកោ សោ បេច្ច ភវិស្សាមិ និច្ចោ ធុវោ សស្សតោ អវិបរិណាមធម្មោ’’តិ (សំ. និ. ៣.១៥២) វិត្ថារោ. អារម្មណវសេន បន ឯកវចនំ កត្វា យត្ថ ចាតិ អាហ, យស្មិំ អារម្មណេ ឧប្បជ្ជន្តីតិ វុត្តំ ហោតិ. ឯត្ថ ច ឧប្បជ្ជន្តិ អនុសេន្តិ សមុទាចរន្តីតិ ឥមេសំ ឯវំ នានាករណំ វេទិតព្ពំ. ជាតិវសេន ហិ អជាតា ជាយមានា ឧប្បជ្ជន្តីតិ វុច្ចន្តិ. បុនប្បុនំ អាសេវិតា ថាមគតា អប្បដិវិនីតា អនុសេន្តីតិ. កាយវចីទ្វារំ សម្បត្តា សមុទាចរន្តីតិ, ឥទមេតេសំ នានាករណំ. តំ នេតំ មមាតិអាទីសុ តំ បញ្ចក្ខន្ធប្បភេទំ អារម្មណមេតំ មយ្ហំ ន ហោតិ, អហម្បិ ឯសោ ន អស្មិ, ឯសោ មេ អត្តាបិ ន ហោតីតិ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោតិ ឯវំ តាវ បទត្ថោ វេទិតព្ពោ.

យស្មា បន ឯត្ថ ឯតំ មមាតិ តណ្ហាគាហោ, តញ្ច គណ្ហន្តោ អដ្ឋសតតណ្ហាវិចរិតប្បភេទំ តណ្ហាបបញ្ចំ គណ្ហាតិ. ឯសោហមស្មីតិ មានគាហោ, តញ្ច គណ្ហន្តោ នវប្បភេទំ មានបបញ្ចំ គណ្ហាតិ. ឯសោ មេ អត្តាតិ ទិដ្ឋិគាហោ, តញ្ច គណ្ហន្តោ ទ្វាសដ្ឋិទិដ្ឋិគតប្បភេទំ ទិដ្ឋិបបញ្ចំ គណ្ហាតិ. តស្មា នេតំ មមាតិ វទន្តោ ភគវា យថាវុត្តប្បភេទំ តណ្ហាបបញ្ចំ បដិក្ខិបតិ. នេសោហមស្មីតិ មានបបញ្ចំ. ន មេសោ អត្តាតិ ទិដ្ឋិបបញ្ចំ. ទិដ្ឋេកដ្ឋាយេវ ចេត្ថ តណ្ហាមានា វេទិតព្ពា. ឯវមេតន្តិ ឯវំ ‘‘នេតំ មមា’’តិអាទិនា អាការេន ឯតំ ខន្ធបញ្ចកំ. យថាភូតន្តិ យថា សភាវំ, យថា អត្ថីតិ វុត្តំ ហោតិ. ខន្ធបញ្ចកញ្ហិ ឯតេនេវ អាការេន អត្ថិ. មមន្តិអាទិនា បន គយ្ហមានម្បិ តេនាការេន នេវត្ថីតិ អធិប្បាយោ. សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោតិ សោតាបត្តិមគ្គបញ្ញាបរិយោសានាយ វិបស្សនាបញ្ញាយ សុដ្ឋុ បស្សន្តស្ស. ឯវមេតាសន្តិ ឯតេន ឧបាយេន ឯតាសំ. បហានំ បដិនិស្សគ្គោតិ ឧភយម្បេតំ សមុច្ឆេទប្បហានស្សេវាធិវចនំ.

ឯវំ ភគវា អាទិមនសិការេនេវ ទិដ្ឋីនំ បហានំ ហោតិ នុ ខោ នោតិ អាយស្មតា មហាចុន្ទេន អធិមានិកានំ វសេន បញ្ហំ បុដ្ឋោ សោតាបត្តិមគ្គេន ទិដ្ឋិប្បហានំ ទស្សេត្វា ឥទានិ សយមេវ អធិមានិកានំ ឈានំ វិភជន្តោ ឋានំ ខោ បនេតន្តិអាទិមាហ. តត្ថ អធិមានិកា នាម យេសំ អប្បត្តេ បត្តសញ្ញាយ អធិមានោ ឧប្បជ្ជតិ, ស្វាយំ ឧប្បជ្ជមានោ នេវ លោកវដ្ដានុសារីនំ ពាលបុថុជ្ជនានំ ឧប្បជ្ជតិ, ន អរិយសាវកានំ. ន ហិ សោតាបន្នស្ស ‘‘សកទាគាមី អហ’’ន្តិ អធិមានោ ឧប្បជ្ជតិ, ន សកទាគាមិស្ស ‘‘អនាគាមី អហ’’ន្តិ, ន អនាគាមិនោ ‘‘អរហា អហ’’ន្តិ, ការកស្សេវ បន សមថវសេន វា វិបស្សនាវសេន វា វិក្ខម្ភិតកិលេសស្ស និច្ចំ យុត្តបយុត្តស្ស អារទ្ធវិបស្សកស្ស ឧប្បជ្ជតិ. តស្ស ហិ សមថវិក្ខម្ភិតានំ វា វិបស្សនាវិក្ខម្ភិតានំ វា កិលេសានំ សមុទាចារំ អបស្សតោ ‘‘សោតាបន្នោ អហន្តិ វា, សកទាគាមី, អនាគាមី, អរហា អហ’’ន្តិ វា អធិមានោ ឧប្បជ្ជតិ, តលង្គរតិស្សបព្ពតវាសិធម្មទិន្នត្ថេរេន ឱវាទិយមានត្ថេរានំ វិយ.

ថេរស្ស កិរ អចិរូបសម្បន្នស្សេវ ឱវាទេ ឋត្វា ពហូ ភិក្ខូ វិសេសំ អធិគច្ឆិំសុ. តំ បវត្តិំ សុត្វា តិស្សមហាវិហារវាសី ភិក្ខុសង្ឃោ ‘‘ន អដ្ឋាននិយោជកោ ថេរោតិ ថេរំ អានេថា’’តិ សម្ពហុលេ ភិក្ខូ បាហេសិ. តេ គន្ត្វា, ‘‘អាវុសោ, ធម្មទិន្ន ភិក្ខុសង្ឃោ តំ បក្កោសាបេតី’’តិ អាហំសុ. សោ អាហ ‘‘កិំ បន តុម្ហេ, ភន្តេ, អត្តានំ គវេសថ បរ’’ន្តិ? អត្តានំ សប្បុរិសាតិ, សោ តេសំ កម្មដ្ឋានមទាសិ, សព្ពេវ អរហត្តំ បាបុណិំសុ. ភិក្ខុសង្ឃោ បុន អញ្ញេ ភិក្ខូ បាហេសិ, ឯវំ យាវតតិយំ បហិតា សព្ពេបិ តត្ថេវ អរហត្តំ បត្វា វិហរិំសុ.

តតោ សង្ឃោ គតគតា នាគច្ឆន្តីតិ អញ្ញតរំ វុឌ្ឍបព្ពជិតំ បាហេសិ. សោ គន្ត្វា ច, ‘‘ភន្តេ, ធម្មទិន្ន តិក្ខត្តុំ តិស្សមហាវិហារវាសី ភិក្ខុសង្ឃោ តុយ្ហំ សន្តិកេ បេសេសិ, ត្វំ នាម សង្ឃស្ស អាណំ គរុំ ន ករោសិ, នាគច្ឆសី’’តិ អាហ. ថេរោ កិមេតន្តិ បណ្ណសាលំ អប្បវិសិត្វាវ បត្តចីវរំ គាហាបេត្វា តាវទេវ និក្ខមិ, សោ អន្តរាមគ្គេ ហង្កនវិហារំ បាវិសិ. តត្ថ ចេកោ មហាថេរោ សដ្ឋិវស្សាតីតោ អធិមានេន អរហត្តំ បដិជានាតិ. ថេរោ តំ ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា បដិសន្ថារំ កត្វា អធិគមំ បុច្ឆិ. ថេរោ អាហ ‘‘អាម ធម្មទិន្ន, យំ បព្ពជិតេន កាតព្ពំ, ចិរកតំ តំ មយា, អតីតសដ្ឋិវស្សោម្ហិ ឯតរហី’’តិ. កិំ, ភន្តេ, ឥទ្ធិម្បិ វឡញ្ជេថាតិ. អាម ធម្មទិន្នាតិ. សាធុ វត, ភន្តេ, ហត្ថិំ តុម្ហាកំ បដិមុខំ អាគច្ឆន្តំ មាបេថាតិ. សាធាវុសោតិ ថេរោ សព្ពសេតំ សត្តប្បតិដ្ឋំ តិធាបភិន្នំ នង្គុដ្ឋំ ពីជយមានំ សោណ្ឌំ មុខេ បក្ខិបិត្វា ទ្វីហិ ទន្តេហិ វិជ្ឈិតុកាមំ វិយ បដិមុខំ អាគច្ឆន្តំ មហាហត្ថិំ មាបេសិ. សោ តំ អត្តនាយេវ មាបិតំ ហត្ថិំ ទិស្វា ភីតោ បលាយិតុំ អារភិ. តទាវ អត្តានំ ‘‘នាហំ អរហា’’តិ ញត្វា ធម្មទិន្នស្ស បាទមូលេ ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា ‘‘បតិដ្ឋា មេ ហោហិ, អាវុសោ’’តិ អាហ. ធម្មទិន្នោ ‘‘មា, ភន្តេ, សោចិ, មា អនត្តមនោ អហោសិ, ការកានំយេវ អធិមានោ ឧប្បជ្ជតី’’តិ ថេរំ សមស្សាសេត្វា កម្មដ្ឋានមទាសិ. ថេរោ តស្សោវាទេ ឋត្វា អរហត្តំ បាបុណិ.

ចិត្តលបព្ពតេបិ តាទិសោវ ថេរោ វសតិ. ធម្មទិន្នោ តម្បិ ឧបសង្កមិត្វា តថេវ បុច្ឆិ. សោបិ តថេវ ព្យាកាសិ. តតោ នំ ធម្មទិន្នោ កិំ, ភន្តេ, ឥទ្ធិម្បិ វឡញ្ជេថាតិ អាហ. អាមាវុសោតិ. សាធុ វត, ភន្តេ, ឯកំ បោក្ខរណិំ មាបេថាតិ. ថេរោ មាបេសិ. ឯត្ថ, ភន្តេ, បទុមគុម្ពំ មាបេថាតិ. តម្បិ មាបេសិ. បទុមគុម្ពេ មហាបទុមំ មាបេថាតិ. តម្បិ មាបេសិ. ឯតស្មិំ បទុមគុម្ពេ ឋត្វា មធុរស្សរេន គាយន្តំ នច្ចន្តញ្ច ឯកំ ឥត្ថិវិគ្គហំ មាបេថាតិ. តម្បិ មាបេសិ. សោ ឯតំ, ភន្តេ, បុនប្បុនំ ឧបនិជ្ឈាយថាតិ វត្វា សយំ បាសាទំ បាវិសិ. ថេរស្ស តំ ឧបនិជ្ឈាយតោ សដ្ឋិវស្សានិ វិក្ខម្ភិតកិលេសា ចលិំសុ, សោ តទា អត្តានំ ញត្វា បុរិមត្ថេរោ វិយ ធម្មទិន្នត្ថេរស្ស សន្តិកេ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ.

ធម្មទិន្នោបិ អនុបុព្ពេន តិស្សមហាវិហារំ អគមាសិ. តស្មិញ្ច សមយេ ថេរា ចេតិយង្គណំ សម្មជ្ជិត្វា ពុទ្ធារម្មណំ បីតិំ ឧប្បាទេត្វា និសិន្នា ហោន្តិ, ឯតំ កិរ តេសំ វត្តំ. តេន នេសំ ឯកោបិ ‘‘ឥធ បត្តចីវរំ ឋបេហី’’តិ ធម្មទិន្នំ វត្តា បុច្ឆិតាបិ នាហោសិ. ធម្មទិន្នោ ឯសោ ភវេយ្យាតិ ញត្វា បន បញ្ហំ បុច្ឆិំសុ. សោ បុច្ឆិតបញ្ហេ តិណ្ហេន អសិនា កុមុទនាឡកលាបំ វិយ ឆិន្ទិត្វា បាទង្គុលិយា មហាបថវិំ បហរិ. ភន្តេ អយំ អចេតនា មហាបថវីបិ ធម្មទិន្នស្ស គុណំ ជានាតិ. តុម្ហេ បន ន ជានិត្ថាតិ ច វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

‘‘អចេតនាយំ បថវី, វិជានាតិ គុណាគុណំ;

សចេតនាថ ខោ ភន្តេ, ន ជានាថ គុណាគុណ’’ន្តិ.

តាវទេវ ច អាកាសេ អព្ភុគ្គន្ត្វា តលង្គរតិស្សបព្ពតមេវ អគមាសិ. ឯវំ ការកស្សេវ អធិមានោ ឧប្បជ្ជតិ. តស្មា ភគវា តាទិសានំ ភិក្ខូនំ វសេន ឈានំ វិភជន្តោ ឋានំ ខោ បនេតន្តិអាទិមាហ.

តស្សត្ថោ, អត្ថេតំ ការណំ, នោ នត្ថិ. យេន ឥធេកច្ចោ ភិក្ខុ ពាហិរបរិព្ពាជកេហិ សាធារណំ វិវិច្ចេវ កាមេហិ…បេ… បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរេយ្យ, យំ បន តស្ស ឯវមស្ស សល្លេខេន វិហរាមីតិ, យំ បដិបត្តិវិធានំ កិលេសេ សំលិខតិ, តេនាហំ វិហរាមីតិ, តំ ន យុជ្ជតិ, ន ហិ អធិមានិកស្ស ភិក្ខុនោ ឈានំ សល្លេខោ វា សល្លេខបដិបទា វា ហោតិ. កស្មា? អវិបស្សនាបាទកត្តា. ន ហិ សោ ឈានំ សមាបជ្ជិត្វា តតោ វុដ្ឋាយ សង្ខារេ សម្មសតិ, ឈានំ បនស្ស ចិត្តេកគ្គមត្តំ ករោតិ, ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារោ ហោតិ. តស្មា តមត្ថំ ទស្សេន្តោ ភគវា ‘‘ន ខោ បនេតេ, ចុន្ទ, អរិយស្ស វិនយេ សល្លេខា វុច្ចន្តិ, ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារា ឯតេ អរិយស្ស វិនយេ វុច្ចន្តី’’តិ អាហ.

តត្ថ ឯតេតិ ឈានធម្មវសេន ពហុវចនំ វេទិតព្ពំ, ឯតេ បឋមជ្ឈានធម្មាតិ វុត្តំ ហោតិ. សមាបត្តិវសេន វា, ឯកម្បិ ហិ បឋមជ្ឈានំ បុនប្បុនំ សមាបត្តិវសេន បវត្តត្តា ពហុត្តំ គច្ឆតិ. អារម្មណវសេន វា, ឯកម្បិ ហិ បឋមជ្ឈានំ បថវីកសិណាទីសុ បវត្តិវសេន ពហុត្តំ គច្ឆតីតិ. ឯស នយោ ទុតិយតតិយចតុត្ថជ្ឈានេសុ. អារុប្បឈានេសុ បន អារម្មណភេទាភាវតោ បុរិមការណទ្វយវសេនេវ ពហុវចនំ វេទិតព្ពំ.

យស្មា ចេតេសំ អង្គានិបិ សន្តានិ អារម្មណានិបិ, និព្ពុតានិ ចេវ សុខុមានិ ចាតិ វុត្តំ ហោតិ, តស្មា តានិ សន្តា ឯតេ វិហារាតិ ឯវំ វុត្តានីតិ វេទិតព្ពានិ. អយំ តាវ តេសំ ចតុន្នម្បិ សាធារណា វណ្ណនា. វិសេសវណ្ណនា បន ‘‘សព្ពសោ រូបសញ្ញាន’’ន្តិអាទិបទានុសារតោ វត្តព្ពា សិយា. សា វិសុទ្ធិមគ្គេ សព្ពាការេន វុត្តាយេវ.

៨៣. ឯវំ យស្មា អធិមានិកស្ស ភិក្ខុនោ ឈានវិហារោ អវិបស្សនាបាទកត្តា សល្លេខវិហារោ ន ហោតិ, ន ហិ សោ ឈានំ សមាបជ្ជិត្វា តតោ វុដ្ឋាយ សង្ខារេ សម្មសតិ, ចិត្តេកគ្គករោ ទិដ្ឋធម្មេ សុខវិហារោ បនស្ស ហោតិ, តស្មា តមត្ថំ ទស្សេន្តោ រូបជ្ឈានានិ ច អរូបជ្ឈានានិ ច វិភជិត្វា ឥទានិ ច យត្ថ សល្លេខោ កាតព្ពោ ចតុចត្តាលីសាយ អាការេហិ, តញ្ច វត្ថុំ តញ្ច សល្លេខំ ទស្សេន្តោ ឥធ ខោ បន វោតិអាទិមាហ.

កស្មា បន ‘‘អដ្ឋហិ សមាបត្តីហិ អវិហិំសាទយោ សល្លេខា’’តិ វុត្តា? លោកុត្តរបាទកត្តា. ពាហិរកានញ្ហិ អដ្ឋ សមាបត្តិយោ វដ្ដបាទកាយេវ. សាសនេ សរណគមនម្បិ លោកុត្តរបាទកំ, បគេវ អវិហិំសាទយោ. ឥមិនាយេវ ច សុត្តេន វេទិតព្ពំ ‘‘យថា ពាហិរកស្ស អដ្ឋសមាបត្តិលាភិនោ បញ្ចាភិញ្ញស្សាបិ ទិន្នទានតោ សាសនេ តិសរណគតស្ស ទិន្នទានំ មហប្ផលតរំ ហោតី’’តិ. ឥទញ្ហិ សន្ធាយ ទក្ខិណាវិសុទ្ធិសុត្តេ ‘‘ពាហិរកេ កាមេសុ វីតរាគេ ទានំ ទត្វា កោដិសតសហស្សគុណា បាដិកង្ខិតព្ពា. សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នេ ទានំ ទត្វា អសង្ខេយ្យា អប្បមេយ្យា ទក្ខិណា បាដិកង្ខិតព្ពា, កោ បន វាទោ សោតាបន្នេ’’តិ វុត្តំ (ម. និ. ៣.៣៧៩). សរណគមនតោ បដ្ឋាយ ហិ តត្ថ សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នោ អធិប្បេតោតិ, អយំ តាវេត្ថ បាឡិយោជនា.

អនុបទវណ្ណនាយំ បន ឥធាតិ វិហិំសាទិវត្ថុទីបនមេតំ. ខោ បនាតិ និបាតមត្តំ. វោតិ ករណត្ថេ សាមិវចនំ, អយំ បន សង្ខេបត្ថោ, យទេតំ ‘‘បរេ វិហិំសកា ភវិស្សន្តី’’តិអាទិនា នយេន វិហិំសាទិវត្ថុំ វទាម. ឥធ, ចុន្ទ, តុម្ហេហិ សល្លេខោ កាតព្ពោតិ.

ឯវំ សង្ខេបតោ វត្វា ឥទានិ វិត្ថារេន្តោ ‘‘បរេ វិហិំសកា ភវិស្សន្តិ, មយមេត្ថ អវិហិំសកា ភវិស្សាមាតិ សល្លេខោ ករណីយោ’’តិអាទិមាហ.

តត្ថ បរេតិ យេ កេចិ ឥមំ សល្លេខមននុយុត្តា. វិហិំសកា ភវិស្សន្តីតិ បាណិនា វា លេឌ្ឌុនា វាតិអាទីហិ សត្តានំ វិហេសកា ភវិស្សន្តិ. មយមេត្ថ អវិហិំសកា ភវិស្សាមាតិ មយំ បន យត្ថេវ វត្ថុស្មិំ បរេ ឯវំ វិហិំសកា ភវិស្សន្តិ, ឯត្ថេវ អវិហិំសកា ភវិស្សាម, អវិហិំសំ ឧប្បាទេត្វា វិហរិស្សាម. ឥតិ សល្លេខោ ករណីយោតិ ឯវំ តុម្ហេហិ សល្លេខោ កាតព្ពោ. សល្លេខោតិ ច ឥធ អវិហិំសាវ វេទិតព្ពា. អវិហិំសា ហិ វិហិំសំ សល្លេខតិ, តំ ឆិន្ទតិ, តស្មា សល្លេខោតិ វុច្ចតិ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. អយំ បន វិសេសោ. បរេ មិច្ឆាទិដ្ឋីតិ ឯត្ថ កម្មបថានំ អន្តមិច្ឆាទិដ្ឋិញ្ច មិច្ឆត្តានំ អាទិមិច្ឆាទិដ្ឋិញ្ច មិស្សេត្វា ទិដ្ឋិ វុត្តាតិ វេទិតព្ពា. តថា មយមេត្ថ សម្មាទិដ្ឋីតិ វុត្តដ្ឋានេ សម្មាទិដ្ឋិ. ឯត្ថ ច កម្មបថកថា វិត្ថារតោ សម្មាទិដ្ឋិសុត្តេ អាវិ ភវិស្សតិ. មិច្ឆត្តេសុ មិច្ឆាទិដ្ឋិអាទយោ ទ្វេធាវិតក្កេ.

អយំ បនេត្ថ សង្ខេបោ, បាណំ អតិបាតេន្តីតិ បាណាតិបាតី បាណឃាតកាតិ អត្ថោ. អទិន្នំ អាទិយន្តីតិ អទិន្នាទាយី, បរស្ស ហារិនោតិ អត្ថោ. អព្រហ្មំ ហីនំ លាមកធម្មំ ចរន្តីតិ អព្រហ្មចារី, មេថុនធម្មប្បដិសេវកាតិ អត្ថោ. ព្រហ្មំ សេដ្ឋំ បដិបទំ ចរន្តីតិ ព្រហ្មចារី, មេថុនា បដិវិរតាតិ អត្ថោ. ឯត្ថ ច ព្រហ្មចរិយំ សល្លេខោតិ វេទិតព្ពំ. ព្រហ្មចរិយញ្ហិ អព្រហ្មចរិយំ សល្លេខតិ. មុសា វទន្តីតិ មុសាវាទី, បរេសំ អត្ថភញ្ជនកំ តុច្ឆំ អលិកំ វាចំ ភាសិតារោតិ អត្ថោ. បិសុណា វាចា ឯតេសន្តិ បិសុណវាចា. បរេសំ មម្មច្ឆេទិកា ផរុសា វាចា ឯតេសន្តិ ផរុសវាចា. សម្ផំ និរត្ថកវចនំ បលបន្តីតិ សម្ផប្បលាបី. អភិជ្ឈាយន្តីតិ អភិជ្ឈាលូ, បរភណ្ឌលុព្ភនសីលាតិ អត្ថោ. ព្យាបន្នំ បូតិភូតំ ចិត្តមេតេសន្តិ ព្យាបន្នចិត្តា. មិច្ឆា បាបិកា វិញ្ញុគរហិតា ឯតេសំ ទិដ្ឋីតិ មិច្ឆាទិដ្ឋី, កម្មបថបរិយាបន្នាយ នត្ថិ ទិន្នន្តិអាទិវត្ថុកាយ, មិច្ឆត្តបរិយាបន្នាយ អនិយ្យានិកទិដ្ឋិយា ច សមន្នាគតាតិ អត្ថោ. សម្មា សោភនា វិញ្ញុប្បសត្ថា ឯតេសំ ទិដ្ឋីតិ សម្មាទិដ្ឋី, កម្មបថបរិយាបន្នាយ អត្ថិ ទិន្នន្តិអាទិកាយ កម្មស្សកតាទិដ្ឋិយា, សម្មត្តបរិយាបន្នាយ មគ្គទិដ្ឋិយា ច សមន្នាគតាតិ អត្ថោ.

មិច្ឆាសង្កប្បាតិ អយាថាវអនិយ្យានិកអកុសលសង្កប្បា. ឯស នយោ មិច្ឆាវាចាតិអាទីសុ. អយំ បន វិសេសោ, មិច្ឆាសង្កប្បាទយោ វិយ ហិ មិច្ឆាសតិ នាម បាដិឯក្កោ កោចិ ធម្មោ នត្ថិ, អតីតំ បន ចិន្តយតោ បវត្តានំ ចតុន្នម្បិ អកុសលក្ខន្ធានមេតំ អធិវចនំ. យម្បិ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘អត្ថេសា, ភិក្ខវេ, អនុស្សតិ, នេសា នត្ថីតិ វទាមិ, បុត្តលាភំ វា, ភិក្ខវេ, អនុស្សរតោ, ធនលាភំ វា, ភិក្ខវេ, អនុស្សរតោ, យសលាភំ វា, ភិក្ខវេ, អនុស្សរតោ’’តិ, តម្បិ តំ តំ ចិន្តេន្តស្ស សតិបតិរូបកេន ឧប្បត្តិំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. មិច្ឆាញាណីតិ ឯត្ថ ច មិច្ឆាញាណន្តិ បាបកិរិយាសុ ឧបាយចិន្តាវសេន បាបំ កត្វា ‘‘សុកតំ មយា’’តិ បច្ចវេក្ខណាការេន ច ឧប្បន្នោ មោហោ វេទិតព្ពោ, តេន សមន្នាគតា បុគ្គលា មិច្ឆាញាណី. សម្មាញាណីតិ ឯត្ថ បន ឯកូនវីសតិភេទំ បច្ចវេក្ខណាញាណំ ‘‘សម្មាញាណ’’ន្តិ វុច្ចតិ, តេន សមន្នាគតា បុគ្គលា សម្មាញាណី. មិច្ឆាវិមុត្តីតិ អវិមុត្តាយេវ សមានា ‘‘វិមុត្តា មយ’’ន្តិ ឯវំសញ្ញិនោ, អវិមុត្តិយំ វា វិមុត្តិសញ្ញិនោ. តត្រាយំ វចនត្ថោ, មិច្ឆា បាបិកា វិបរីតា វិមុត្តិ ឯតេសំ អត្ថីតិ មិច្ឆាវិមុត្តី. មិច្ឆាវិមុត្តីតិ ច យថាវុត្តេនាការេន បវត្តានំ អកុសលក្ខន្ធានមេតំ អធិវចនំ. ផលសម្បយុត្តានិ បន សម្មាទិដ្ឋិអាទីនិ អដ្ឋង្គានិ ឋបេត្វា សេសធម្មា សម្មាវិមុត្តីតិ វេទិតព្ពា. សា ច មិច្ឆាវិមុត្តិំ សល្លិខិត្វា ឋិតត្តា សល្លេខោតិ វេទិតព្ពា. តត្ថ និយោជេន្តោ អាហ ‘‘មយមេត្ថ សម្មាវិមុត្តី ភវិស្សាមាតិ សល្លេខោ ករណីយោ’’តិ.

ឥតោ បរានិ តីណិ នីវរណវសេន វុត្តានិ. អភិជ្ឈាលូ ព្យាបន្នចិត្តាតិ ឯវំ កម្មបថេសុ វុត្តត្តា បនេត្ថ បឋមានិ ទ្វេ នីវរណានិ ន វុត្តានីតិ វេទិតព្ពានិ. តត្ថ ថិនមិទ្ធេន បរិយុដ្ឋិតា អភិភូតាតិ ថិនមិទ្ធបរិយុដ្ឋិតា. ឧទ្ធច្ចេន សមន្នាគតាតិ ឧទ្ធតា. វិចិនន្តា កិច្ឆន្តិ ន សក្កោន្តិ សន្និដ្ឋានំ កាតុន្តិ វិចិកិច្ឆី. កោធនាតិអាទីនិ ទស ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសវសេន វុត្តានិ. តត្ថ កោធាទីសុ យំ វត្តព្ពំ សិយា, តំ សព្ពំ ធម្មទាយាទវត្ថសុត្តេសុ វុត្តំ. អយំ បនេត្ថ វចនត្ថោ – កោធនាតិ កុជ្ឈនសីលា. ឧបនាហីតិ ឧបនាហនសីលា, ឧបនាហោ វា ឯតេសំ អត្ថីតិ ឧបនាហី. តថា មក្ខី បលាសី ច. ឥស្សន្តីតិ ឥស្សុកី. មច្ឆរាយន្តីតិ មច្ឆរី, មច្ឆេរំ វា ឯតេសំ អត្ថីតិ មច្ឆរី. សឋយន្តីតិ សឋា, ន សម្មា ភាសន្តីតិ វុត្តំ ហោតិ, កេរាដិកយុត្តានមេតំ អធិវចនំ. មាយា ឯតេសំ អត្ថីតិ មាយាវី. ថម្ភសមង្គិតាយ ថទ្ធា. អតិមានយោគេន អតិមានី. វុត្តបច្ចនីកនយេន សុក្កបក្ខោ វេទិតព្ពោ.

ទុព្ពចាតិ វត្តុំ ទុក្ខា កិញ្ចិ វុច្ចមានា ន សហន្តិ. តព្ពិបរីតា សុវចា. ទេវទត្តាទិសទិសា បាបកា មិត្តា ឯតេសន្តិ បាបមិត្តា. ពុទ្ធា វា សារិបុត្តាទិសទិសា វា កល្យាណា មិត្តា ឯតេសន្តិ កល្យាណមិត្តា. កាយទុច្ចរិតាទីសុ ចិត្តវោស្សគ្គវសេន បមត្តា. វិបរីតា អប្បមត្តាតិ វេទិតព្ពា. ឥមានិ តីណិ បកិណ្ណកវសេន វុត្តានិ. អស្សទ្ធាតិអាទីនិ សត្ត អសទ្ធម្មវសេន. តត្ថ តីសុ វត្ថូសុ សទ្ធា ឯតេសំ នត្ថីតិ អស្សទ្ធា. សុក្កបក្ខេ សទ្ទហន្តីតិ សទ្ធា, សទ្ធា វា ឯតេសំ អត្ថីតិបិ សទ្ធា. នត្ថិ ឯតេសំ ហិរីតិ អហិរិកា, អកុសលសមាបត្តិយា អជិគុច្ឆមានានមេតំ អធិវចនំ. ហិរី ឯតេសំ មនេ, ហិរិយា វា យុត្តមនាតិ ហិរិមនា. ន ឱត្តប្បន្តីតិ អនោត្តប្បី, អកុសលសមាបត្តិយា ន ភាយន្តីតិ វុត្តំ ហោតិ. តព្ពិបរីតា ឱត្តប្បី. អប្បំ សុតមេតេសន្តិ អប្បស្សុតា, អប្បន្តិ ច ថោកន្តិ ន គហេតព្ពំ, នត្ថីតិ គហេតព្ពំ. ‘‘អប្បស្សុតា’’តិ ហិ និស្សុតា សុតវិរហិតា វុច្ចន្តិ. ពហុ សុតមេតេសន្តិ ពហុស្សុតា, តថាគតភាសិតំ ឯកម្បិ គាថំ យាថាវតោ ញត្វា អនុរូបបដិបន្នានមេតំ អធិវចនំ. កុច្ឆិតា សីទន្តីតិ កុសីតា, ហីនវីរិយានមេតំ អធិវចនំ. អារទ្ធំ វីរិយមេតេសន្តិ អារទ្ធវីរិយា, សម្មប្បធានយុត្តានមេតំ អធិវចនំ, មុដ្ឋា សតិ ឯតេសន្តិ មុដ្ឋស្សតី, នដ្ឋស្សតីតិ វុត្តំ ហោតិ. ឧបដ្ឋិតា សតិ ឯតេសន្តិ ឧបដ្ឋិតស្សតី, និច្ចំ អារម្មណាភិមុខប្បវត្តសតីនមេតំ អធិវចនំ. ទុដ្ឋា បញ្ញា ឯតេសន្តិ ទុប្បញ្ញា, នដ្ឋបញ្ញាតិ វុត្តំ ហោតិ. បញ្ញាយ សម្បន្នាតិ បញ្ញាសម្បន្នា, បញ្ញាតិ ច ឥធ វិបស្សនាបញ្ញា វេទិតព្ពា. វិបស្សនាសម្ភារោ ហិ បរិបូរោ ឥមស្មិំ ឋានេ អាគតោ, តស្មា វិបស្សនាបញ្ញាវ អយន្តិ បោរាណានំ អាណា.

ឥទានិ ឯកមេវ លោកុត្តរគុណានំ អន្តរាយករំ អនិយ្យានិកទិដ្ឋិំ តីហាការេហិ ទស្សេន្តោ សន្ទិដ្ឋិបរាមាសីតិអាទិមាហ. តត្ថ សន្ទិដ្ឋិំ បរាមសន្តីតិ សន្ទិដ្ឋិបរាមាសី. អាធានំ គណ្ហន្តីតិ អាធានគ្គាហី, អាធានន្តិ ទឡ្ហំ វុច្ចតិ, ទឡ្ហគ្គាហីតិ អត្ថោ. យុត្តការណំ ទិស្វាវ លទ្ធិំ បដិនិស្សជ្ជន្តីតិ បដិនិស្សគ្គី, ទុក្ខេន កិច្ឆេន កសិរេន ពហុម្បិ ការណំ ទស្សេត្វា ន សក្កា បដិនិស្សគ្គំ កាតុន្តិ ទុប្បដិនិស្សគ្គី, យេ អត្តនោ ឧប្បន្នំ ទិដ្ឋិំ ឥទមេវ សច្ចន្តិ ទឡ្ហំ គណ្ហិត្វា អបិ ពុទ្ធាទីហិ ការណំ ទស្សេត្វា វុច្ចមានា ន បដិនិស្សជ្ជន្តិ, តេសមេតំ អធិវចនំ. តាទិសា ហិ បុគ្គលា យំ យទេវ ធម្មំ វា អធម្មំ វា គណ្ហន្តិ, តំ សព្ពំ ‘‘ឯវំ អម្ហាកំ អាចរិយេហិ កថិតំ, ឯវំ អម្ហេហិ សុត’’ន្តិ កុម្មោវ អង្គានិ សកេ កបាលេ អន្តោយេវ សមោទហន្តិ, កុម្ភីលគ្គាហំ គណ្ហន្តិ ន វិស្សជ្ជន្តិ. វុត្តវិបរិយាយេន សុក្កបក្ខោ វេទិតព្ពោ.

៨៤. ឯវំ ចតុចត្តាលីសាយ អាការេហិ សល្លេខំ ទស្សេត្វា ឥទានិ តស្មិំ សល្លេខេ ចិត្តុប្បាទស្សាបិ ពហូបការតំ ទស្សេតុំ ចិត្តុប្បាទម្បិ ខោ អហន្តិអាទិមាហ.

តស្សត្ថោ, អហំ, ចុន្ទ, កុសលេសុ ធម្មេសុ ចិត្តុប្បាទម្បិ ពហូបការំ វទាមិ, យា បនេតា កាយេន ច វាចាយ ច អនុវិធិយនា, យថា បឋមំ ចិត្តំ ឧប្បន្នំ, តថេវ តេសំ ធម្មានំ កាយេន ករណំ, វាចាយ ច ‘‘ករោថា’’តិ អាណាបនំ វា, ឧគ្គហបរិបុច្ឆាទីនិ វា, តត្ថ វាទោយេវ កោ, ឯកន្តពហូបការាយេវ ហិ តា អនុវិធិយនាតិ ទស្សេតិ. កស្មា បនេត្ថ ចិត្តុប្បាទោបិ ពហូបការោតិ? ឯកន្តហិតសុខាវហត្តា អនុវិធិយនានំ ហេតុត្តា ច.

‘‘ទានំ ទស្សាមី’’តិ ហិ ចិត្តុប្បាទោ សយម្បិ ឯកន្តហិតសុខាវហោ អនុវិធិយនានម្បិ ហេតុ, ឯវញ្ហិ ឧប្បន្នចិត្តត្តាយេវ ទុតិយទិវសេ មហាវីថិំ បិទហិត្វា មហាមណ្ឌបំ កត្វា ភិក្ខុសតស្ស វា ភិក្ខុសហស្សស្ស វា ទានំ ទេតិ, ‘‘ភិក្ខុសង្ឃំ និមន្តេថ បូជេថ បរិវិសថា’’តិ បរិជនេ អាណាបេតិ. ឯវំ ‘‘សង្ឃស្ស ចីវរំ សេនាសនំ ភេសជ្ជំ ទស្សាមី’’តិ ចិត្តុប្បាទោ សយម្បិ ឯកន្តហិតសុខាវហោ អនុវិធិយនានម្បិ ហេតុ, ឯវំ ឧប្បន្នចិត្តត្តាយេវ ហិ ចីវរាទីនិ អភិសង្ខរោតិ ទេតិ ទាបេតិ ច. ឯស នយោ សរណគមនាទីសុ.

‘‘សរណំ គច្ឆាមី’’តិ ហិ ចិត្តំ ឧប្បាទេត្វាវ បច្ឆា កាយេន វា វាចាយ វា សរណំ គណ្ហាតិ. តថា ‘‘បញ្ចង្គំ អដ្ឋង្គំ ទសង្គំ វា សីលំ សមាទិយិស្សាមី’’តិ ចិត្តំ ឧប្បាទេត្វា កាយេន វា វាចាយ វា សមាទិយតិ, ‘‘បព្ពជិត្វា ចតូសុ សីលេសុ បតិដ្ឋហិស្សាមី’’តិ ច ចិត្តំ ឧប្បាទេត្វា កាយេន វាចាយ ច បូរេតព្ពំ សីលំ បូរេតិ. ‘‘ពុទ្ធវចនំ ឧគ្គហេស្សាមី’’តិ ចិត្តំ ឧប្បាទេត្វាវ ឯកំ វា និកាយំ ទ្វេ វា តយោ វា ចត្តារោ វា បញ្ច វា និកាយេ វាចាយ ឧគ្គណ្ហាតិ. ឯវំ ធុតង្គសមាទាន-កម្មដ្ឋានុគ្គហ-កសិណបរិកម្ម-ឈានសមាបត្តិវិបស្សនាមគ្គផល- បច្ចេកពោធិ-សម្មាសម្ពោធិវសេន នេតព្ពំ.

‘‘ពុទ្ធោ ភវិស្សាមី’’តិ ហិ ចិត្តុប្បាទោ សយម្បិ ឯកន្តហិតសុខាវហោ អនុវិធិយនានម្បិ ហេតុ, ឯវញ្ហិ ឧប្បន្នចិត្តត្តាយេវ អបរេន សមយេន កប្បសតសហស្សាធិកានិ ចត្តារិ អសង្ខេយ្យានិ កាយេន វាចាយ ច បារមិយោ បូរេត្វា សទេវកំ លោកំ តារេន្តោ វិចរតិ. ឯវំ សព្ពត្ថ ចិត្តុប្បាទោបិ ពហូបការោ. កាយវាចាហិ បន អនុវិធិយនា អតិពហូបការាយេវាតិ វេទិតព្ពា.

ឯវំ កុសលេសុ ធម្មេសុ ចិត្តុប្បាទស្សាបិ ពហូបការតំ ទស្សេត្វា ឥទានិ តត្ថ និយោជេន្តោ ‘‘តស្មា តិហ ចុន្ទា’’តិអាទិមាហ. តំ អត្ថតោ បាកដមេវ.

៨៥. ឯវំ ចតុចត្តាលីសាយ អាការេហិ ទស្សិតេ សល្លេខេ ចិត្តុប្បាទស្សាបិ ពហូបការតំ ទស្សេត្វា ឥទានិ តស្សេវ សល្លេខស្ស ហិតាធិគមាយ មគ្គភាវំ ទស្សេន្តោ សេយ្យថាបីតិអាទិមាហ.

តស្សត្ថោ, យថា នាម, ចុន្ទ, ខាណុកណ្ដកបាសាណាទីហិ វិសមោ មគ្គោ ភវេយ្យ, តស្ស បរិក្កមនាយ បរិវជ្ជនត្ថាយ អញ្ញោ សុបរិកម្មកតោ វិយ ភូមិភាគោ សមោ មគ្គោ ភវេយ្យ, យថា ច រុក្ខមូលបាសាណបបាតកុម្ភីលមករាទិ បរិព្យាកុលំ វិសមំ តិត្ថមស្ស, តស្ស បរិក្កមនាយ បរិវជ្ជនត្ថាយ អញ្ញំ អវិសមំ អនុបុព្ពគម្ភីរំ សោបានផលកសទិសំ តិត្ថំ ភវេយ្យ, យំ បដិបន្នោ សុខេនេវ តំ នទិំ វា តឡាកំ វា អជ្ឈោគាហេត្វា ន្ហាយេយ្យ វា ឧត្តរេយ្យ វា, ឯវមេវ ខោ, ចុន្ទ, វិសមមគ្គវិសមតិត្ថសទិសាយ វិហិំសាយ សមន្នាគតស្ស វិហិំសកបុគ្គលស្ស សមមគ្គសមតិត្ថសទិសា អវិហិំសា ហោតិ បរិក្កមនាយ. យថេវ ហិ វិសមមគ្គតិត្ថបរិវជ្ជនត្ថាយ សមោ មគ្គោ ច តិត្ថញ្ច បដិយត្តំ, ឯវំ វិហិំសាបរិវជ្ជនត្ថាយ អវិហិំសា បដិយត្តា, យំ បដិបន្នោ សុខេនេវ មនុស្សគតិំ វា ទេវគតិំ វា អជ្ឈោគាហេត្វា សម្បត្តិំ វា អនុភវេយ្យ ឧត្តរេយ្យ វា លោកា. ឯតេនេវ ឧបាយេន សព្ពបទានិ យោជេតព្ពានិ.

៨៦. ឯវំ តស្សេវ ហិតាធិគមាយ មគ្គភាវំ ទស្សេត្វា ឥទានិ ឧបរិភាគង្គមនីយតំ ទស្សេន្តោ, សេយ្យថាបីតិអាទិមាហ.

តស្សត្ថោ, យថា នាម, ចុន្ទ, យេ កេចិ អកុសលា ធម្មា បដិសន្ធិយា ជនកា វា អជនកា វា, ទិន្នាយបិ បដិសន្ធិយា វិបាកជនកា វា អជនកា វា, សព្ពេ តេ ជាតិវសេន អធោភាគង្គមនីយាតិ ឯវំនាមាវ ហោន្តិ, វិបាកកាលេ អនិដ្ឋាកន្តវិបាកត្តា. យថា ច យេ កេចិ កុសលា ធម្មា បដិសន្ធិយា ជនកា វា អជនកា វា ទិន្នាយបិ បដិសន្ធិយា វិបាកជនកា វា អជនកា វា, សព្ពេ តេ ជាតិវសេន ឧបរិភាគង្គមនីយាតិ ឯវំនាមាវ ហោន្តិ, វិបាកកាលេ ឥដ្ឋកន្តវិបាកត្តា, ឯវមេវ ខោ, ចុន្ទ, វិហិំសកស្ស…បេ… ឧបរិភាគាយាតិ. តត្រាយំ ឱបម្មសំសន្ទនា – យថា សព្ពេ អកុសលា អធោភាគង្គមនីយា, ឯវំ វិហិំសកស្ស ឯកា វិហិំសាបិ. យថា ច សព្ពេ កុសលា ឧបរិភាគង្គមនីយា, ឯវំ អវិហិំសកស្ស ឯកា អវិហិំសាបិ. ឯតេនេវ ឧបាយេន អកុសលំ អកុសលេន កុសលញ្ច កុសលេន ឧបមេតព្ពំ, អយំ កិរេត្ថ អធិប្បាយោតិ.

៨៧. ឯវំ តស្សេវ សល្លេខស្ស ឧបរិភាគង្គមនីយតំ ទស្សេត្វា ឥទានិ បរិនិព្ពាបនេ សមត្ថភាវំ ទស្សេតុំ សោ វត ចុន្ទាតិអាទិមាហ. តត្ថ សោតិ វុត្តប្បការបុគ្គលនិទ្ទេសោ. តស្ស យោតិ ឥមំ ឧទ្ទេសវចនំ អាហរិត្វា យោ អត្តនា បលិបបលិបន្នោ, សោ វត, ចុន្ទ, បរំ បលិបបលិបន្នំ ឧទ្ធរិស្សតីតិ ឯវំ សព្ពបទេសុ សម្ពន្ធោ វេទិតព្ពោ. បលិបបលិបន្នោតិ គម្ភីរកទ្ទមេ និមុគ្គោ វុច្ចតិ, នោ ច ខោ អរិយស្ស វិនយេ. អរិយស្ស បន វិនយេ បលិបន្តិ បញ្ច កាមគុណា វុច្ចន្តិ. បលិបន្នោតិ តត្ថ និមុគ្គោ ពាលបុថុជ្ជនោ, តស្មា ឯវមេត្ថ អត្ថយោជនា វេទិតព្ពា. យថា, ចុន្ទ, កោចិ បុរិសោ យាវ នាសិកគ្គា គម្ភីរេ កទ្ទមេ និមុគ្គោ អបរំ តត្ថេវ និមុគ្គំ ហត្ថេ វា សីសេ វា គហេត្វា ឧទ្ធរិស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ, ន ហិ តំ ការណមត្ថិ, យេន សោ តំ ឧទ្ធរិត្វា ថលេ បតិដ្ឋបេយ្យ, ឯវមេវ យោ អត្តនា បញ្ចកាមគុណបលិបេ បលិបន្នោ, សោ វត បរំ តថេវ បលិបបលិបន្នំ ឧទ្ធរិស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ.

តត្ថ សិយា អយុត្តមេតំ, បុថុជ្ជនានម្បិ ភិក្ខុភិក្ខុនីឧបាសកឧបាសិកានំ ធម្មទេសនំ សុត្វា ហោន្តិយេវ ធម្មំ អភិសមេតារោ, តស្មា បលិបបលិបន្នោ ឧទ្ធរតីតិ, តំ ន តថា ទដ្ឋព្ពំ. ភគវាយេវ ហិ តត្ថ ឧទ្ធរតិ, បសំសាមត្តមេវ បន ធម្មកថិកា លភន្តិ រញ្ញា បហិតលេខវាចកោ វិយ. យថា ហិ រញ្ញោ បច្ចន្តជនបទេ បហិតំ លេខំ តត្ថ មនុស្សា លេខំ វាចេតុំ អជានន្តា យោ វាចេតុំ ជានាតិ, តេន វាចាបេត្វា តមត្ថំ សុត្វា ‘‘រញ្ញោ អាណា’’តិ អាទរេន សម្បាទេន្តិ, ន ច នេសំ ហោតិ ‘‘លេខវាចកស្ស អយំ អាណា’’តិ. លេខវាចកោ បន ‘‘វិស្សដ្ឋាយ វាចាយ វាចេសិ អនេលគឡាយា’’តិ បសំសាមត្តមេវ លភតិ, ឯវមេវ កិញ្ចាបិ សារិបុត្តបភុតយោ ធម្មកថិកា ធម្មំ ទេសេន្តិ, អថ ខោ លិខិតបណ្ណវាចកោ វិយ តេ ហោន្តិ. ភគវតោយេវ បន សា ធម្មទេសនា រញ្ញោ អាណា វិយ. យេ ច តំ សុត្វា ធម្មំ អភិសមេន្តិ, តេ ភគវាយេវ ឧទ្ធរតីតិ វេទិតព្ពា. ធម្មកថិកា បន ‘‘វិស្សដ្ឋាយ វាចាយ ធម្មំ ទេសេន្តិ អនេលគឡាយា’’តិ បសំសាមត្តមេវ លភន្តីតិ. តស្មា យុត្តមេវេតន្តិ. វុត្តវិបរិយាយេន សុក្កបក្ខោ វេទិតព្ពោ.

អទន្តោ អវិនីតោ អបរិនិព្ពុតោតិ ឯត្ថ បន អនិព្ពិសតាយ អទន្តោ. អសិក្ខិតវិនយតាយ អវិនីតោ. អនិព្ពុតកិលេសតាយ អបរិនិព្ពុតោតិ វេទិតព្ពោ. សោ តាទិសោ បរំ ទមេស្សតិ, និព្ពិសំ ករិស្សតិ, វិនេស្សតិ វា តិស្សោ សិក្ខា សិក្ខាបេស្សតិ, បរិនិព្ពាបេស្សតិ វា តស្ស កិលេសេ និព្ពាបេស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. វុត្តវិបរិយាយេន សុក្កបក្ខោ វេទិតព្ពោ.

ឯវមេវ ខោ, ចុន្ទ, វិហិំសកស្ស…បេ… បរិនិព្ពានាយាតិ ឯត្ថ បន ឯវមត្ថោ វេទិតព្ពោ – យថា ហិ អត្តនា អបលិបបលិបន្នោ បរំ បលិបបលិបន្នំ ឧទ្ធរិស្សតិ, ទន្តោ ទមេស្សតិ, វិនីតោ វិនេស្សតិ, បរិនិព្ពុតោ បរិនិព្ពាបេស្សតីតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតីតិ. កិំ បន តន្តិ? អបលិបបលិបន្នត្តំ, ទន្តត្តំ វិនីតត្តំ បរិនិព្ពុតត្តញ្ច, ឯវមេវ ខោ, ចុន្ទ, វិហិំសកស្ស បុរិសបុគ្គលស្ស អវិហិំសា ហោតិ បរិនិព្ពានាយ. កិំ វុត្តំ ហោតិ? យោ អត្តនា អវិហិំសកោ, តស្ស យា អវិហិំសា, អយំ យា ឯសា វិហិំសកស្ស បរស្ស វិហិំសា, តស្សា បរិនិព្ពានាយ ហោតិ, អត្តនា ហិ អវិហិំសកោ បរស្ស វិហិំសាចេតនំ និព្ពាបេស្សតីតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ. កិំ បន តន្តិ? អវិហិំសកត្តមេវ. យញ្ហិ យេន អត្តនា អធិគតំ ហោតិ, សោ បរំ តទត្ថាយ សមាទបេតុំ សក្កោតីតិ.

អថ វា យថា អត្តនា អបលិបន្នោ ទន្តោ វិនីតោ បរិនិព្ពុតោ បរំ បលិបបលិបន្នំ អទន្តំ អវិនីតំ អបរិនិព្ពុតញ្ច ឧទ្ធរិស្សតិ ទមេស្សតិ វិនេស្សតិ បរិនិព្ពាបេស្សតីតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ, ឯវមេវ វិហិំសកស្ស បុរិសបុគ្គលស្ស វិហិំសាបហានាយ មគ្គំ ភាវយតោ ឧប្បន្នា អវិហិំសា ហោតិ បរិនិព្ពានាយ. បរិនិព្ពុតោ វិយ ហិ អបរិនិព្ពុតំ អវិហិំសាចេតនាវ វិហិំសាចេតនំ បរិនិព្ពាបេតុំ សមត្ថា. ឯតមត្ថំ ទស្សេន្តោ ‘‘ឯវមេវ ខោ, ចុន្ទា’’តិអាទិមាហាតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. យថា ចេត្ថ, ឯវំ សព្ពបទេសុ. អតិវិត្ថារភយេន បន អនុបទយោជនា ន កតាតិ.

៨៨. ឯវំ តស្ស បរិនិព្ពាបនេ សមត្ថភាវំ ទស្សេត្វា ឥទានិ តំ ទេសនំ និគមេត្វា ធម្មបដិបត្តិយំ និយោជេតុំ ឥតិ ខោ, ចុន្ទាតិអាទិមាហ. តត្ថ សល្លេខបរិយាយោតិ សល្លេខការណំ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ ឯត្ថ អវិហិំសាទយោ ឯវ វិហិំសាទីនំ សល្លេខនតោ សល្លេខការណំ. តេសំ វសេន ចិត្តស្ស ឧប្បាទេតព្ពតោ ចិត្តុបាទការណំ, វិហិំសាទិ, បរិក្កមនស្ស ហេតុតោ បរិក្កមនការណំ, ឧបរិភាគនិប្ផាទនតោ ឧបរិភាគការណំ, វិហិំសាទីនំ បរិនិព្ពាបនតោ បរិនិព្ពានការណន្តិ វេទិតព្ពា. ហិតេសិនាតិ ហិតំ ឯសន្តេន. អនុកម្បកេនាតិ អនុកម្បមានេន. អនុកម្បំ ឧបាទាយាតិ អនុកម្បំ ចិត្តេន បរិគ្គហេត្វា, បរិច្ចាតិបិ វុត្តំ ហោតិ. កតំ វោ តំ មយាតិ តំ មយា ឥមេ បញ្ច បរិយាយេ ទស្សេន្តេន តុម្ហាកំ កតំ. ឯត្តកមេវ ហិ អនុកម្បកស្ស សត្ថុ កិច្ចំ, យទិទំ អវិបរីតធម្មទេសនា. ឥតោ បរំ បន បដិបត្តិ នាម សាវកានំ កិច្ចំ. តេនាហ ឯតានិ, ចុន្ទ, រុក្ខមូលានិ…បេ… អម្ហាកំ អនុសាសនីតិ.

តត្ថ ច រុក្ខមូលានីតិ ឥមិនា រុក្ខមូលសេនាសនំ ទស្សេតិ. សុញ្ញាគារានីតិ ឥមិនា ជនវិវិត្តដ្ឋានំ. ឧភយេនាបិ ច យោគានុរូបសេនាសនមាចិក្ខតិ, ទាយជ្ជំ និយ្យាតេតិ. ឈាយថាតិ អារម្មណូបនិជ្ឈានេន អដ្ឋតិំសារម្មណានិ, លក្ខណូបនិជ្ឈានេន ច អនិច្ចាទិតោ ខន្ធាយតនាទីនិ ឧបនិជ្ឈាយថ, សមថញ្ច វិបស្សនញ្ច វឌ្ឍេថាតិ វុត្តំ ហោតិ. មា បមាទត្ថាតិ មា បមជ្ជិត្ថ. មា បច្ឆា វិប្បដិសារិនោ អហុវត្ថាតិ យេ ហិ បុព្ពេ ទហរកាលេ, អារោគ្យកាលេ, សត្តសប្បាយាទិសម្បត្តិកាលេ, សត្ថុ សម្មុខីភាវកាលេ ច យោនិសោមនសិការវិរហិតា រត្តិន្ទិវំ មង្គុលភត្តា ហុត្វា សេយ្យសុខំ មិទ្ធសុខមនុភោន្តា បមជ្ជន្តិ, តេ បច្ឆា ជរាកាលេ, រោគកាលេ, មរណកាលេ, វិបត្តិកាលេ, សត្ថុ បរិនិព្ពុតកាលេ ច តំ បុព្ពេ បមាទវិហារំ អនុស្សរន្តា, សប្បដិសន្ធិកាលកិរិយញ្ច ភារិយំ សម្បស្សមានា វិប្បដិសារិនោ ហោន្តិ, តុម្ហេ បន តាទិសា មា អហុវត្ថាតិ ឯតមត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘មា បច្ឆា វិប្បដិសារិនោ អហុវត្ថា’’តិ. អយំ វោ អម្ហាកំ អនុសាសនីតិ អយំ អម្ហាកំ សន្តិកា ‘‘ឈាយថ មា បមាទត្ថា’’តិ តុម្ហាកំ អនុសាសនី, ឱវាទោតិ វុត្តំ ហោតិ.

បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ

សល្លេខសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.