៩. បីតវិមានវណ្ណនា

បីតវត្ថេ បីតធជេតិ បីតវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវតិ បរិនិព្ពុតេ រញ្ញា អជាតសត្តុនា អត្តនា បដិលទ្ធា ភគវតោ សរីរធាតុយោ គហេត្វា ថូបេ ច មហេ ច កតេ រាជគហវាសិនី អញ្ញតរា ឧបាសិកា បាតោវ កតសរីរបដិជគ្គនា ‘‘សត្ថុ ថូបំ បូជេស្សាមី’’តិ យថាលទ្ធានិ ចត្តារិ កោសាតកីបុប្ផានិ គហេត្វា សទ្ធាវេគេន សមុស្សាហិតមានសា មគ្គបរិស្សយំ អនុបធារេត្វាវ ថូបាភិមុខី គច្ឆតិ. អថ នំ តរុណវច្ឆា គាវី អភិធាវន្តី វេគេន អាបតិត្វា សិង្គេន បហរិត្វា ជីវិតក្ខយំ បាបេសិ. សា តាវទេវ តាវតិំសភវនេ និព្ពត្តន្តី សក្កស្ស ទេវរញ្ញោ ឧយ្យានកីឡាយ គច្ឆន្តស្ស បរិវារភូតានំ អឌ្ឍតិយានំ នាដកកោដីនំ មជ្ឈេ អត្តនោ សរីរបភាយ តា សព្ពា អភិភវន្តី សហ រថេន បាតុរហោសិ. តំ ទិស្វា សក្កោ ទេវរាជា វិម្ហិតចិត្តោ អច្ឆរិយព្ភុតជាតោ ‘‘កីទិសេន នុ ខោ ឱឡារិកេន កម្មុនា អយំ ឯទិសិំ សុមហតិំ ទេវិទ្ធិមុបាគតា’’តិ តំ ឥមាហិ គាថាហិ បុច្ឆិ –

៧៩៥. ‘‘បីតវត្ថេ បីតធជេ, បីតាលង្ការភូសិតេ;

បីតចន្ទនលិត្តង្គេ, បីតឧប្បលមាលិនី.

៧៩៦. ‘‘បីតបាសាទសយនេ, បីតាសនេ បីតភាជនេ;

បីតឆត្តេ បីតរថេ, បីតស្សេ បីតពីជនេ.

៧៩៧. ‘‘កិំ កម្មមករី ភទ្ទេ, បុព្ពេ មានុសកេ ភវេ;

ទេវតេ បុច្ឆិតាចិក្ខ, កិស្ស កម្មស្សិទំ ផល’’ន្តិ.

សាបិស្ស ឥមាហិ គាថាហិ ព្យាកាសិ –

៧៩៨. ‘‘កោសាតកី នាម លតត្ថិ ភន្តេ, តិត្តិកា អនភិច្ឆិតា;

តស្សា ចត្តារិ បុប្ផានិ, ថូបំ អភិហរិំ អហំ.

៧៩៩. ‘‘សត្ថុ សរីរមុទ្ទិស្ស, វិប្បសន្នេន ចេតសា;

នាស្ស មគ្គំ អវេក្ខិស្សំ, ន តគ្គមនសា សតី.

៨០០. ‘‘តតោ មំ អវធី គាវី, ថូបំ អបត្តមានសំ;

តញ្ចាហំ អភិសញ្ចេយ្យំ, ភិយ្យោ នូន ឥតោ សិយា.

៨០១. ‘‘តេន កម្មេន ទេវិន្ទ, មឃវា ទេវកុញ្ជរ;

បហាយ មានុសំ ទេហំ, តវ សហព្យមាគតា’’តិ.

៧៩៥-៦. តត្ថ បីតចន្ទនលិត្តង្គេតិ សុវណ្ណវណ្ណេន ចន្ទនេន អនុលិត្តសរីរេ. បីតបាសាទសយនេតិ សព្ពសោវណ្ណមយេន បាសាទេន សុវណ្ណបរិក្ខិត្តេហិ សយនេហិ ច សមន្នាគតេ. ឯវំ សព្ពត្ថ ហេដ្ឋា ឧបរិ ច បីតសទ្ទេន សុវណ្ណមេវ គហិតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ.

៧៩៨. លតត្ថីតិ លតា អត្ថិ. ភន្តេតិ សក្កំ ទេវរាជានំ គារវេន អាលបតិ. អនភិច្ឆិតាតិ ន អភិកង្ខិតា.

៧៩៩. សរីរន្តិ សរីរភូតំ ធាតុំ. អវយវេ ចាយំ សមុទាយវោហារោ យថា ‘‘បដោ ឌឌ្ឍោ, សមុទ្ទោ ទិដ្ឋោ’’តិ ច. អស្សាតិ គោរូបស្ស. មគ្គន្តិ អាគមនមគ្គំ. ន អវេក្ខិស្សន្តិ ន ឱលោកយិំ. កស្មា? ន តគ្គមនសា សតីតិ, តស្សំ គាវិយំ គតមនា ឋបិតមនា ន ហោន្តី, អញ្ញទត្ថុ ភគវតោ ថូបគតមនា ឯវ សមានាតិ អត្ថោ. ‘‘តទង្គមនសា សតី’’តិ ច បាឋោ, តទង្គេ តស្ស ភគវតោ ធាតុយា អង្គេ មនោ ឯតិស្សាតិ តទង្គមនសា. ឯវំភូតា អហំ តទា តស្សា មគ្គំ នាវេក្ខិស្សន្តិ ទស្សេតិ.

៨០០. ថូបំ អបត្តមានសន្តិ ថូបំ ចេតិយំ អសម្បត្តអជ្ឈាសយំ, មនសិ ភវោតិ ហិ មានសោ, អជ្ឈាសយោ មនោរថោ. ‘‘ថូបំ ឧបគន្ត្វា បុប្ផេហិ បូជេស្សាមី’’តិ ឧប្បន្នមនោរថស្ស អសម្បុណ្ណតាយ ឯវំ វុត្តំ. ថូបំ ចេតិយំ បន បុប្ផេហិ បូជនចិត្តំ សិទ្ធមេវ, យេន សា ទេវលោកេ ឧប្បន្ន. តញ្ចាហំ អភិសញ្ចេយ្យន្តិ តញ្ចេ អហំ អភិសញ្ចិនេយ្យំ, បុប្ផបូជនេន ហិ បុញ្ញំ អហំ ថូបំ អភិគន្ត្វា យថាធិប្បាយំ បូជនេន សម្មទេវ ចិនេយ្យំ ឧបចិនេយ្យន្តិ អត្ថោ. ភិយ្យោ នូន ឥតោ សិយាតិ ឥតោ យថាលទ្ធសម្បត្តិតោបិ ភិយ្យោ ឧបរិ ឧត្តរិតរា សម្បត្តិ សិយាតិ មញ្ញេតិ អត្ថោ.

៨០១. មឃវា ទេវកុញ្ជរាតិ អាលបនំ. តត្ថ ទេវកុញ្ជរាតិ សព្ពពលបរក្កមាទិវិសេសេហិ ទេវេសុ កុញ្ជរសទិសោ. សហព្យន្តិ សហភាវំ.

៨០២. ‘‘ឥទំ សុត្វា តិទសាធិបតិ, មឃវា ទេវកុញ្ជរោ;

តាវតិំសេ បសាទេន្តោ, មាតលិំ ឯតទព្រវី’’តិ. –

ឥទំ ធម្មសង្គាហកវចនំ. តតោ សក្កោ មាតលិបមុខស្ស ទេវគណស្ស ឥមាហិ គាថាហិ ធម្មំ ទេសេសិ –

៨០៣. ‘‘បស្ស មាតលិ អច្ឆេរំ, ចិត្តំ កម្មផលំ ឥទំ;

អប្បកម្បិ កតំ ទេយ្យំ, បុញ្ញំ ហោតិ មហប្ផលំ.

៨០៤. ‘‘នត្ថិ ចិត្តេ បសន្នម្ហិ, អប្បកា នាម ទក្ខិណា;

តថាគតេ វា សម្ពុទ្ធេ, អថ វា តស្ស សាវកេ.

៨០៥. ‘‘ឯហិ មាតលិ អម្ហេបិ, ភិយ្យោ ភិយ្យោ មហេមសេ;

តថាគតស្ស ធាតុយោ, សុខោ បុញ្ញានមុច្ចយោ.

៨០៦. ‘‘តិដ្ឋន្តេ និព្ពុតេ ចាបិ, សមេ ចិត្តេ សមំ ផលំ;

ចេតោបណិធិហេតុហិ, សត្តា គច្ឆន្តិ សុគ្គតិំ.

៨០៧. ‘‘ពហូនំ វត អត្ថាយ, ឧប្បជ្ជន្តិ តថាគតា;

យត្ថ ការំ ករិត្វាន, សគ្គំ គច្ឆន្តិ ទាយកា’’តិ.

៨០២. តត្ថ បសាទេន្តោតិ បសន្នេ ករោន្តោ, រតនត្តយេ សទ្ធំ ឧប្បាទេន្តោតិ អត្ថោ.

៨០៣. ចិត្តន្តិ វិចិត្តំ អចិន្តេយ្យំ. កម្មផលន្តិ ទេយ្យធម្មស្ស អនុឡារត្តេបិ ខេត្តសម្បត្តិយា ច ចិត្តសម្បត្តិយា ច ឧឡារស្ស បុញ្ញកម្មស្ស ផលំ បស្សាតិ យោជនា. អប្បកម្បិ កតំ ទេយ្យំ, បុញ្ញំ ហោតិ មហប្ផលន្តិ ឯត្ថ កតន្តិ ការវសេន សក្ការវសេន អាយតនេ វិនិយុត្តំ. ទេយ្យន្តិ ទាតព្ពវត្ថុំ. បុញ្ញន្តិ តថាបវត្តំ បុញ្ញកម្មំ.

៨០៤. ឥទានិ យត្ថ អប្បកម្បិ កតំ បុញ្ញំ មហប្ផលំ ហោតិ, តំ បាកដំ កត្វា ទស្សេន្តោ ‘‘នត្ថិ ចិត្តេ បសន្នម្ហី’’តិ គាថមាហ. តំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

៨០៥-៦. អម្ហេបីតិ មយម្បិ. មហេមសេតិ មហាមសេ បូជាមសេ. ចេតោបណិធិហេតុ ហីតិ អត្តនោ ចិត្តស្ស សម្មទេវ ឋបននិមិត្តំ, អត្តសម្មាបណិធានេនាតិ អត្ថោ. តេនាហ ភគវា –

‘‘ន តំ មាតាបិតា កយិរា, អញ្ញេ វាបិ ច ញាតកា;

សម្មា បណិហិតំ ចិត្តំ, សេយ្យសោ នំ តតោ ករេ’’តិ. (ធ. ប. ៤៣);

ឯវញ្ច បន វត្វា សក្កោ ទេវានមិន្ទោ ឧយ្យានកីឡាយ ឧស្សាហំ បដិប្បស្សម្ភេត្វា តតោវ បដិនិវត្តិត្វា អត្តនា អភិណ្ហំ បូជនេយ្យដ្ឋានភូតេ ចូឡាមណិចេតិយេ សត្តាហំ បូជំ អកាសិ. អថ អបរេន សមយេន ទេវចារិកំ គតស្ស អាយស្មតោ នារទត្ថេរស្ស តំ បវត្តិំ គាថាហេវ កថេសិ, ថេរោ ធម្មសង្គាហកានំ អារោចេសិ, តេ តថា នំ សង្គហំ អារោបេសុន្តិ.

បីតវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.