៦. សោណទិន្នាវិមានវណ្ណនា

អភិក្កន្តេន វណ្ណេនាតិ សោណទិន្នាវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ. តេន ច សមយេន នាឡន្ទាយំ សោណទិន្នា នាម ឯកា ឧបាសិកា សទ្ធា បសន្នា ភិក្ខូនំ ចតូហិ បច្ចយេហិ សក្កច្ចំ ឧបដ្ឋហន្តី សុវិសុទ្ធនិច្ចសីលា អដ្ឋង្គសមន្នាគតំ ឧបោសថម្បិ ឧបវសតិ. សា ធម្មសវនសប្បាយំ បដិលភិត្វា ឧបនិស្សយសម្បន្នតាយ ចតុសច្ចកម្មដ្ឋានំ បរិព្រូហន្តី សោតាបន្នា អហោសិ. អថ អញ្ញតរេន រោគេន ផុដ្ឋា កាលំ កត្វា តាវតិំសេសុ ឧប្បជ្ជិ. តំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ –

២១៧. ‘‘អភិក្កន្តេន វណ្ណេន, យា ត្វំ តិដ្ឋសិ ទេវតេ;

ឱភាសេន្តី ទិសា សព្ពា, ឱសធី វិយ តារកា.

២១៨. ‘‘កេន តេតាទិសោ វណ្ណោ, កេន តេ ឥធ មិជ្ឈតិ;

ឧប្បជ្ជន្តិ ច តេ ភោគា, យេ កេចិ មនសោ បិយា.

២១៩. ‘‘បុច្ឆាមិ តំ ទេវិ មហានុភាវេ, មនុស្សភូតា កិមកាសិ បុញ្ញំ;

កេនាសិ ឯវំ ជលិតានុភាវា, វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ. –

ឥមាហិ តីហិ គាថាហិ បដិបុច្ឆិ.

២២០. ‘‘សា ទេវតា អត្តមនា, មោគ្គល្លានេន បុច្ឆិតា;

បញ្ហំ បុដ្ឋា វិយាកាសិ, យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’.

២២១-២២៦. ‘‘សោណទិន្នាតិ មំ អញ្ញំសុ…បេ… គោតមស្ស យសស្សិនោ.

២២៧. ‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ… វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ. –

ទេវតា ព្យាកាសិ. តំ សព្ពំ ហេដ្ឋា វុត្តនយមេវ.

សោណទិន្នាវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៧.ឧបោសថាវិមានវណ្ណនា

អភិក្កន្តេន វណ្ណេនាតិ ឧបោសថាវិមានំ. ឥធ អដ្ឋុប្បត្តិយំ សាកេតេ ឧបោសថា នាម ឯកា ឧបាសិកាតិ អយមេវ វិសេសោ, សេសំ អនន្តរវិមានសទិសំ. តេន វុត្តំ –

២២៩-២៣១. ‘‘អភិក្កន្តេន វណ្ណេន…បេ…

វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ.

២៣២. ‘‘សា ទេវតា អត្តមនា…បេ… យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’.

២៣៣-២៣៨. ‘‘ឧបោសថាតិ មំ អញ្ញំសុ, សាកេតាយំ ឧបាសិកា…បេ…

ឧបាសិកា ចក្ខុមតោ, គោតមស្ស យសស្សិនោ.

២៣៩. ‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ…

វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ. –

ទេវតា ព្យាកាសិ. បុន អត្តនោ ឯកំ ទោសំ ទស្សេន្តី –

២៤១. ‘‘អភិក្ខណំ នន្ទនំ សុត្វា, ឆន្ទោ មេ ឧទបជ្ជថ;

តត្ថ ចិត្តំ បណិធាយ, ឧបបន្នាម្ហិ នន្ទនំ.

២៤២. ‘‘នាកាសិំ សត្ថុ វចនំ, ពុទ្ធស្សាទិច្ចពន្ធុនោ;

ហីនេ ចិត្តំ បណិធាយ, សាម្ហិ បច្ឆានុតាបិនី’’តិ. – ទ្វេ គាថា អភាសិ;

២៣៣. តត្ថ ឧបោសថាតិ មំ អញ្ញំសូតិ ‘‘ឧបោសថា’’តិ ឥមិនា នាមេន មំ មនុស្សា ជានិំសុ. សាកេតាយន្តិ សាកេតនគរេ.

២៤១. អភិក្ខណន្តិ អភិណ្ហំ. នន្ទនំ សុត្វាតិ ‘‘តាវតិំសភវនេ នន្ទនវនំ នាម ឯទិសញ្ច ឯទិសញ្ចា’’តិ តត្ថ នានាវិធំ ទិព្ពសម្បត្តិំ សុត្វា. ឆន្ទោតិ តន្និព្ពត្តកបុញ្ញកម្មស្ស ការណភូតោ កុសលច្ឆន្ទោ, តត្រូបបត្តិយា បត្ថនាភូតោ តណ្ហាឆន្ទោ វា. ឧទបជ្ជថាតិ ឧប្បជ្ជិត្ថ. តត្ថាតិ តាវតិំសភវនេ, នន្ទនាបទេសេនបិ ហិ តំ ទេវលោកំ វទតិ. ឧបបន្នាម្ហីតិ ឧប្បន្នា និព្ពត្តា អម្ហិ.

២៤២. នាកាសិំ សត្ថុ វចនន្តិ ‘‘នាហំ, ភិក្ខវេ, អប្បមត្តកម្បិ ភវំ វណ្ណេមី’’តិអាទិនា (អ. និ. ១.៣២០-៣២១) សត្ថារា វុត្តវចនំ ន ករិំ, ភវេសុ ឆន្ទរាគំ ន បជហិន្តិ អត្ថោ. អាទិច្ចោ គោតមគោត្តោ, ភគវាបិ គោតមគោត្តោតិ សគោត្តតាយ វុត្តំ ‘‘ពុទ្ធស្សាទិច្ចពន្ធុនោ’’តិ. អថ វា អាទិច្ចស្ស ពន្ធុ អាទិច្ចពន្ធុ, ភគវា. តំ បដិច្ច តស្ស អរិយាយ ជាតិយា ជាតត្តា អាទិច្ចោ វា ពន្ធុ ឯតស្ស ឱរសបុត្តភាវតោតិ អាទិច្ចពន្ធុ, ភគវា. តថា ហិ វុត្តំ –

‘‘យោ អន្ធការេ តមសី បភង្ករោ, វេរោចនោ មណ្ឌលី ឧគ្គតេជោ;

មា រាហុ គិលី ចរមន្តលិក្ខេ, បជំ មមំ រាហុ បមុញ្ច សូរិយ’’ន្តិ. (សំ. និ. ១.៩១);

ហីនេតិ លាមកេ. អត្តនោ ភវាភិរតិំ សន្ធាយ វទតិ. សាម្ហីតិ សា អម្ហិ.

ឯវំ តាយ ទេវតាយ ភវាភិរតិនិមិត្តេ ឧប្បន្នវិប្បដិសារេ បវេទិតេ ថេរោ ភវស្ស បរិច្ឆិន្នាយុភាវវិភាវនមុខេន អាយតិំ មនុស្សត្តភាវេ ឋត្វា វដ្ដទុក្ខស្ស សមតិក្កមោ កាតុំ សុករោ, សព្ពសោ ខីណាសវភាវោ នាម មហានិសំសោតិ ច សមស្សាសេតុំ –

២៤៣. ‘‘កីវ ចិរំ វិមានម្ហិ, ឥធ វច្ឆសុបោសថេ;

ទេវតេ បុច្ឆិតាចិក្ខ, យទិ ជានាសិ អាយុនោ’’តិ. –

គាថមាហ. បុន សា –

២៤៤. ‘‘សដ្ឋិ វស្សសហស្សានិ, តិស្សោ ច វស្សកោដិយោ;

ឥធ ឋត្វា មហាមុនិ, ឥតោ ចុតា គមិស្សាមិ;

មនុស្សានំ សហព្យត’’ន្តិ. – អាហ;

បុន ថេរោ –

២៤៥. ‘‘មា ត្វំ ឧបោសថេ ភាយិ, សម្ពុទ្ធេនាសិ ព្យាកតា;

សោតាបន្នា វិសេសយិ, បហីនា តវ ទុគ្គតី’’តិ. –

ឥមាយ គាថាយ សមុត្តេជេសិ.

២៤៣-៤. តត្ថ កីវ ចិរន្តិ កិត្តកំ អទ្ធានំ. ឥធាតិ ឥមស្មិំ ទេវលោកេ, ឥធ វា វិមានស្មិំ. អាយុ នោតិ អាយុ, នោតិ និបាតមត្តំ. អាយុនោ វា ចិរាចិរភាវំ, អថ វា យទិ ជានាសិ អាយុនោតិ អត្ថោ. មហាមុនីតិ ថេរំ អាលបតិ.

២៤៥. មា ត្វំ ឧបោសថេ ភាយីតិ ភទ្ទេ ឧបោសថេ ត្វំ មា ភាយិ. កស្មា? យស្មា សម្ពុទ្ធេនាសិ ព្យាកតា. កិន្តិ? សោតាបន្នា វិសេសយីតិ. មគ្គផលសញ្ញិតំ វិសេសំ យាតា អធិគតា, តស្មា បហីនា តវ សព្ពាបិ ទុគ្គតីតិ ឥមម្បិ វិសេសំ យាតាតិ វិសេសយិ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

ឧបោសថាវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.