៩. ទីបវិមានវណ្ណនា

អភិក្កន្តេន វណ្ណេនាតិ ទីបវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវតិ សាវត្ថិយំ វិហរន្តេ ឧបោសថទិវសេ សម្ពហុលា ឧបាសកា ឧបោសថិកា ហុត្វា បុរេភត្តំ យថាវិភវំ ទានំ ទត្វា កាលស្សេវ ភុញ្ជិត្វា សុទ្ធវត្ថនិវត្ថា សុទ្ធុត្តរាសង្គា គន្ធមាលាទិហត្ថា បច្ឆាភត្តំ វិហារំ គន្ត្វា មនោភាវនីយេ ភិក្ខូ បយិរុបាសិត្វា សាយន្ហេ ធម្មំ សុណន្តិ. វិហារេយេវ វសិតុកាមានំ តេសំ ធម្មំ សុណន្តានំយេវ សូរិយោ អត្ថង្គតោ, អន្ធការោ ជាតោ. តត្ថេកា អញ្ញតរា ឥត្ថី ‘‘ឥទានិ ទីបាលោកំ កាតុំ យុត្ត’’ន្តិ ចិន្តេត្វា អត្តនោ គេហតោ បទីបេយ្យំ អាហរាបេត្វា បទីបំ ឧជ្ជាលេត្វា ធម្មាសនស្ស បុរតោ ឋបេត្វា ធម្មំ សុណិ. សា តេន បទីបទានេន អត្តមនា បីតិសោមនស្សជាតា ហុត្វា វន្ទិត្វា អត្តនោ គេហំ គតា. សា អបរភាគេ កាលំ កត្វា តាវតិំសភវនេ ជោតិរសវិមានេ និព្ពត្តិ. សរីរសោភា បនស្សា អតិវិយ បភស្សរា អញ្ញេ ទេវេ អភិភវិត្វា ទស ទិសា ឱភាសយមានា តិដ្ឋតិ. អថេកទិវសំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ទេវចារិកំ ចរន្តោតិ សព្ពំ ហេដ្ឋា អាគតនយេនេវ វេទិតព្ពំ. ឥធ បន –

៧៥. ‘‘អភិក្កន្តេន វណ្ណេន, យា ត្វំ តិដ្ឋសិ ទេវតេ;

ឱភាសេន្តី ទិសា សព្ពា, ឱសធី វិយ តារកា.

៧៦. ‘‘កេន តេតាទិសោ វណ្ណោ, កេន តេ ឥធ មិជ្ឈតិ;

ឧប្បជ្ជន្តិ ច តេ ភោគា, យេ កេចិ មនសោ បិយា.

៧៧. ‘‘កេន ត្វំ វិមលោភាសា, អតិរោចសិ ទេវតា;

កេន តេ សព្ពគត្តេហិ, សព្ពា ឱភាសតេ ទិសា.

៧៨. ‘‘បុច្ឆាមិ តំ ទេវិ មហានុភាវេ, មនុស្សភូតា កិមកាសិ បុញ្ញំ;

កេនាសិ ឯវំ ជលិតានុភាវា, វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ. –

ចតូហិ គាថាហិ បុច្ឆិ.

៧៩. ‘‘សា ទេវតា អត្តមនា, មោគ្គល្លានេន បុច្ឆិតា;

បញ្ហំ បុដ្ឋា វិយាកាសិ, យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’.

៨០. ‘‘អហំ មនុស្សេសុ មនុស្សភូតា, បុរិមាយ ជាតិយា មនុស្សលោកេ;

តមន្ធការម្ហិ តិមីសិកាយំ, បទីបកាលម្ហិ អទាសិ ទីបំ.

៨១. ‘‘យោ អន្ធការម្ហិ តិមីសិកាយំ, បទីបកាលម្ហិ ទទាតិ ទីបំ;

ឧប្បជ្ជតិ ជោតិរសំ វិមានំ, បហូតមល្យំ ពហុបុណ្ឌរីកំ.

៨២. ‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ, តេន មេ ឥធ មិជ្ឈតិ;

ឧប្បជ្ជន្តិ ច មេ ភោគា, យេ កេចិ មនសោ បិយា.

៨៣. ‘‘តេនាហំ វិមលោភាសា, អតិរោចាមិ ទេវតា;

តេន មេ សព្ពគត្តេហិ, សព្ពា ឱភាសតេ ទិសា.

៨៤. ‘‘អក្ខាមិ តេ ភិក្ខុ មហានុភាវ, មនុស្សភូតា យមកាសិ បុញ្ញំ;

តេនម្ហិ ឯវំ ជលិតានុភាវា, វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ. –

វិស្សជ្ជេសិ.

៧៥. តត្ថ អភិក្កន្តេន វណ្ណេនាតិ ឯត្ថ អភិក្កន្ត-សទ្ទោ ‘‘អភិក្កន្តា, ភន្តេ, រត្តិ, និក្ខន្តោ បឋមោ យាមោ’’តិអាទីសុ (អ. និ. ៨.២០; ឧទា. ៤៥; ចូឡវ. ៣៨៣) ខយេ អាគតោ. ‘‘អយំ ឥមេសំ ចតុន្នំ បុគ្គលានំ អភិក្កន្តតរោ ច បណីតតរោ ចា’’តិអាទីសុ (អ. និ. ៤.១០០) សុន្ទរេ. ‘‘អភិក្កន្តំ, ភន្តេ, អភិក្កន្តំ, ភន្តេ’’តិអាទីសុ (ទី. និ. ១.២៥០; បារា. ១៥) អព្ភនុមោទនេ. ‘‘អភិក្កន្តេន វណ្ណេន, សព្ពា ឱភាសយំ ទិសា’’តិអាទីសុ (វិ. វ. ៨៥៧) អភិរូបេ. ឥធាបិ អភិរូបេ ឯវ ទដ្ឋព្ពោ. តស្មា អភិក្កន្តេនាតិ អតិកន្តេន អតិមនាបេន, អភិរូបេនាតិ អត្ថោ. វណ្ណេនាតិ ឆវិវណ្ណេន. ឱភាសេន្តី ទិសា សព្ពាតិ សព្ពាបិ ទស ទិសា ជោតេន្តី ឯកាលោកំ ករោន្តី. កិំ វិយាតិ អាហ ‘‘ឱសធី វិយ តារកា’’តិ. ឧស្សន្នា បភា ឯតាយ ធីយតិ, ឱសធីនំ វា អនុពលប្បទាយិកាតិ កត្វា ‘‘ឱសធី’’តិ លទ្ធនាមា តារកា យថា សមន្តតោ អាលោកំ កុរុមានា តិដ្ឋតិ, ឯវមេវ ត្វំ សព្ពា ទិសា ឱភាសយន្តី តិដ្ឋសីតិ.

៧៧. សព្ពគត្តេហីតិ សព្ពេហិ សរីរាវយវេហិ, សកលេហិ អង្គបច្ចង្គេហិ ឱភាសតីតិ អធិប្បាយោ, ហេតុម្ហិ ចេតំ ករណវចនំ. សព្ពា ឱភាសតេ ទិសាតិ សព្ពាបិ ទសទិសា វិជ្ជោតតិ. ‘‘ឱភាសរេ’’តិបិ បឋន្តិ, តេសំ សព្ពា ទិសាតិ ពហុវចនមេវ ទដ្ឋព្ពំ.

៨១. បទីបកាលម្ហីតិ បទីបករណកាលេ, បទីបុជ្ជលនយោគ្គេ អន្ធការេតិ អត្ថោ. តេនាហ ‘‘យោ អន្ធការម្ហិ តិមីសិកាយ’’ន្តិ, ពហលេ មហន្ធការេតិ អត្ថោ. ទទាតិ ទីបន្តិ បទីបំ ឧជ្ជាលេន្តោ វា អនុជ្ជាលេន្តោ វា បទីបទានំ ទទាតិ, បទីបោបករណានិ ទក្ខិណេយ្យេ ឧទ្ទិស្ស បរិច្ចជតិ. ឧបបជ្ជតិ ជោតិរសំ វិមានន្តិ បដិសន្ធិគ្គហណវសេន ជោតិរសំ វិមានំ ឧបគច្ឆតីតិ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

អថ យថាបុច្ឆិតេ អត្ថេ ទេវតាយ កថិតេ ថេរោ តមេវ កថំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា ទានាទិកថាយ តស្សា កល្លចិត្តាទិភាវំ ញត្វា សច្ចានិ បកាសេសិ, សច្ចបរិយោសានេ សបរិវារា សា ទេវតា សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិ. ថេរោ តតោ អាគន្ត្វា តំ បវត្តិំ ភគវតោ អារោចេសិ, ភគវា តស្មិំ វត្ថុស្មិំ សម្បត្តបរិសាយ វិត្ថារេន ធម្មំ ទេសេសិ. សា ទេសនា មហាជនស្ស សាត្ថិកា ជាតា, មហាជនោ វិសេសតោ ទីបទានេ សក្កច្ចការី អហោសីតិ.

ទីបវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.