៦. បឋមនាវាវិមានវណ្ណនា

សុវណ្ណច្ឆទនំ នាវន្តិ នាវាវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវតិ សាវត្ថិយំ វិហរន្តេ សោឡសមត្តា ភិក្ខូ អញ្ញតរស្មិំ គាមកាវាសេ វសិត្វា វុត្ថវស្សា ‘‘ភគវន្តំ បស្សិស្សាម, ធម្មញ្ច សុណិស្សាមា’’តិ សាវត្ថិំ ឧទ្ទិស្ស គិម្ហសមយេ អទ្ធានមគ្គំ បដិបន្នា, អន្តរាមគ្គេ ច និរុទកោ កន្តារោ, តេ ច តត្ថ ឃម្មាភិតត្តា កិលន្តា តសិតា បានីយំ អលភមានា អញ្ញតរស្ស គាមស្ស អវិទូរេន គច្ឆន្តិ. តត្ថ អញ្ញតរា ឥត្ថី ឧទកភាជនំ គហេត្វា ឧទកត្ថាយ ឧទបានាភិមុខី គច្ឆតិ. អថ តេ ភិក្ខូ តំ ទិស្វា ‘‘យត្ថាយំ ឥត្ថី គច្ឆតិ, តត្ថ គតេ បានីយំ លទ្ធុំ សក្កា’’តិ បិបាសាបរេតា តំទិសាភិមុខា គន្ត្វា ឧទបានំ ទិស្វា តស្សា អវិទូរេ អដ្ឋំសុ. សា ឥត្ថី តតោ ឧទកំ គហេត្វា និវត្តិតុកាមា តេ ភិក្ខូ ទិស្វា ‘‘ឥមេ អយ្យា ឧទកេន អត្ថិកា បិបាសិតា’’តិ ញត្វា គរុចិត្តីការំ ឧបដ្ឋបេត្វា ឧទកេន និមន្តេសិ. តេ បត្តថវិកតោ បរិស្សាវនំ នីហរិត្វា បរិស្សាវេត្វា យាវទត្ថំ បានីយំ បិវិត្វា ហត្ថបាទេ សីតលេ កត្វា តស្សា ឥត្ថិយា បានីយទានេ អនុមោទនំ វត្វា អគមំសុ.

សា តំ បុញ្ញំ ហទយេ ឋបេត្វា អន្តរន្តរា អនុស្សរន្តី អបរភាគេ កាលំ កត្វា តាវតិំសភវនេ និព្ពត្តិ. តស្សា បុញ្ញានុភាវេន កប្បរុក្ខោបសោភិតំ មហន្តំ វិមានំ ឧប្បជ្ជិ. តំ វិមានំ បរិក្ខិបិត្វា មុត្តជាលរជតវិភូសិតា វិយ សិកតាវកិណ្ណបណ្ឌរបុលិនតដា មណិក្ខន្ធនិម្មលសលិលវាហិនី សរិតា. តស្សា ឧភោសុ តីរេសុ ឧយ្យានវិមានទ្វារេ ច មហតី បោក្ខរណី បញ្ចវណ្ណបទុមសណ្ឌមណ្ឌិតា សហ សុវណ្ណនាវាយ និព្ពត្តិ. សា តត្ថ ទិព្ពសម្បត្តិំ អនុភវន្តី នាវាយ កីឡន្តី លឡន្តី វិចរតិ. អថេកទិវសំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ទេវចារិកំ ចរន្តោ តំ ទេវធីតរំ នាវាយ កីឡន្តិំ ទិស្វា តាយ កតបុញ្ញកម្មំ បុច្ឆន្តោ –

៤៣. ‘‘សុវណ្ណច្ឆទនំ នាវំ, នារិ អារុយ្ហ តិដ្ឋសិ;

ឱគាហសិ បោក្ខរណិំ, បទ្មំ ឆិន្ទសិ បាណិនា.

៤៤. ‘‘កេន តេតាទិសោ វណ្ណោ, កេន តេ ឥធ មិជ្ឈតិ;

ឧប្បជ្ជន្តិ ច តេ ភោគា, យេ កេចិ មនសោ បិយា.

៤៥. ‘‘បុច្ឆាមិ តំ ទេវិ មហានុភាវេ,

មនុស្សភូតា កិមកាសិ បុញ្ញំ;

កេនាសិ ឯវំ ជលិតានុភាវា,

វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ. – អាហ;

តតោ ថេរេន បុដ្ឋាយ ទេវតាយ វិស្សជ្ជិតាការំ ទស្សេតុំ សង្គីតិការេហិ –

៤៦. ‘‘សា ទេវតា អត្តមនា, មោគ្គល្លានេន បុច្ឆិតា;

បញ្ហំ បុដ្ឋា វិយាកាសិ, យស្ស កម្មស្សិទំ ផល’’ន្តិ. –

អយំ គាថា វុត្តា.

៤៧. ‘‘អហំ មនុស្សេសុ មនុស្សភូតា, បុរិមាយ ជាតិយា មនុស្សលោកេ;

ទិស្វាន ភិក្ខូ តសិតេ កិលន្តេ, ឧដ្ឋាយ បាតុំ ឧទកំ អទាសិំ.

៤៨. ‘‘យោ វេ កិលន្តាន បិបាសិតានំ, ឧដ្ឋាយ បាតុំ ឧទកំ ទទាតិ;

សីតោទកា តស្ស ភវន្តិ នជ្ជោ, បហូតមល្យា ពហុបុណ្ឌរីកា.

៤៩. ‘‘តំ អាបគា អនុបរិយន្តិ សព្ពទា, សីតោទកា វាលុកសន្ថតា នទី;

អម្ពា ច សាលា តិលកា ច ជម្ពុយោ, ឧទ្ទាលកា បាដលិយោ ច ផុល្លា.

៥០. ‘‘តំភូមិភាគេហិ ឧបេតរូបំ, វិមានសេដ្ឋំ ភុស សោភមានំ;

តស្សីធ កម្មស្ស អយំ វិបាកោ, ឯតាទិសំ បុញ្ញកតា លភន្តិ.

៥១. ‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ, តេន មេ ឥធ មិជ្ឈតិ;

ឧប្បជ្ជន្តិ ច មេ ភោគា, យេ កេចិ មនសោ បិយា.

៥២. ‘‘អក្ខាមិ តេ ភិក្ខុ មហានុភាវ, មនុស្សភូតា យមកាសិ បុញ្ញំ;

តេនម្ហិ ឯវំ ជលិតានុភាវា, វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ. –

អយំ ទេវតាយ វិស្សជ្ជិតាការោ.

៤៣. តត្ថ សុវណ្ណច្ឆទនន្តិ វិចិត្តភិត្តិវិរចនេហិ រត្តសុវណ្ណមយេហិ ឧភោហិ បស្សេហិ បដិច្ឆាទិតព្ភន្តរតាយ ចេវ នានារតនសមុជ្ជលិតេន កនកមយាលង្ការេន ឧបរិ ឆាទិតតាយ ច សុវណ្ណច្ឆទនំ. នាវន្តិ បោតំ. សោ ហិ ឱរតោ បារំ បវតិ គច្ឆតីតិ បោតោ, សត្តេ នេតីតិ នាវាតិ ច វុច្ចតិ. នារីតិ តស្សា ទេវធីតាយ អាលបនំ. នរតិ នេតីតិ នរោ, បុរិសោ. យថា ហិ បឋមបកតិភូតោ សត្តោ ឥតរាយ បកតិយា សេដ្ឋត្ថេន បុរិ សេតីតិ ‘‘បុរិសោ’’តិ វុច្ចតិ, ឯវំ នយនដ្ឋេន ‘‘នរោ’’តិ. បុត្តភាតុភូតោបិ ហិ បុគ្គលោ មាតុជេដ្ឋភគិនីនំ បិតុដ្ឋានេ តិដ្ឋតិ, បគេវ ភត្តុភូតោ. នរស្ស ឯសាតិ នារី, អយញ្ច សមញ្ញា មនុស្សិត្ថីសុ បវត្តា រុឡ្ហិវសេន ឥតរាសុបិ តថា វុច្ចតិ. ឱគាហសិ បោក្ខរណិន្តិ សតិបិ រត្តុប្បលនីលុប្បលាទិកេ ពហុវិធេ រតនមយេ ជលជកុសុមេ បោក្ខរសង្ខាតានំ ទិព្ពបទុមានំ តត្ថ យេភុយ្យេន អត្ថិតាយ ‘‘បោក្ខរណី’’តិ លទ្ធនាមំ ទិព្ពសរំ ជលវិហាររតិយា អនុបវិសសិ. បទ្មំ ឆិន្ទសិ បាណិនាតិ រជតមយនាឡំ បទុមរាគរតនមយបត្តសង្ឃាតំ កនកមយកណ្ណិកាកិញ្ជក្ខកេសរំ ទិព្ពកមលំ លីលារវិន្ទំ កត្តុកាមតាយ តវ ហត្ថេន ភញ្ជសិ.

៤៧. តសិតេតិ បិបាសិតេ. កិលន្តេតិ តាយ បិបាសាយ អទ្ធានបរិស្សមេន ច កិលន្តកាយេ. ឧដ្ឋាយាតិ ឧដ្ឋានវីរិយំ កត្វា, អាលសិយំ អនាបជ្ជិត្វាតិ អត្ថោ.

៤៨. យោ វេតិអាទិនា យថា អហំ, ឯវំ អញ្ញេបិ អាយតនគតេន ឧទកទានបុញ្ញេន ឯតាទិសំ ផលំ បដិលភន្តីតិ ទិដ្ឋេន អទិដ្ឋស្ស អនុមានវិធិំ ទស្សេន្តី ថេរេន បុដ្ឋមត្ថំ សាធារណតោ វិស្សជ្ជេតិ. តត្ថ តស្សាតិ តន្តិ ច យថាវុត្តបុញ្ញការិនំ បច្ចាមសតិ.

៤៩. អនុបរិយន្តីតិ អនុរូបវសេន បរិក្ខិបន្តិ. តស្ស វសនដ្ឋានបរិក្ខិបនេន សោបិ បរិក្ខិត្តោ នាម ហោតិ. តិលកាតិ ពន្ធុជីវកបុប្ផសទិសបុប្ផា ឯកា រុក្ខជាតិ. ឧទ្ទាលកាតិ វាតឃាតកា, យេ ‘‘រាជរុក្ខា’’តិបិ វុច្ចន្តិ.

៥០. តំភូមិភាគេហីតិ តាទិសេហិ ភូមិភាគេហិ, យថាវុត្តបោក្ខរណីនទីឧយ្យានវន្តេហិ ភូមិបទេសេហីតិ អត្ថោ. ឧបេតរូបន្តិ បាសំសិយភាវេន ឧបេតំ, តេសំ បោក្ខរណីអាទីនំ វសេន រមណីយសន្និវេសន្តិ វុត្តំ ហោតិ. ភុស សោភមានន្តិ ភុសំ អតិវិយ វិរោចមានំ វិមានសេដ្ឋំ លភន្តីតិ យោជនា. សេសំ វុត្តនយមេវាតិ.

បឋមនាវាវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.