៥. ចុន្ទសុត្តវណ្ណនា

៧៥. បញ្ចមេ មល្លេសូតិ ឯវំនាមកេ ជនបទេ. មហតា ភិក្ខុសង្ឃេនាតិ គុណមហត្តសង្ខ្យាមហត្តេហិ មហតា. សោ ហិ ភិក្ខុសង្ឃោ សីលាទិគុណវិសេសយោគេនបិ មហា តត្ថ សព្ពបច្ឆិមកស្ស សោតាបន្នភាវតោ, សង្ខ្យាមហត្តេនបិ មហា អបរិច្ឆិន្នគណនត្តា. អាយុសង្ខារោស្សជ្ជនតោ បដ្ឋាយ ហិ អាគតាគតា ភិក្ខូ ន បក្កមិំសុ. ចុន្ទស្សាតិ ឯវំនាមកស្ស. កម្មារបុត្តស្សាតិ សុវណ្ណការបុត្តស្ស. សោ កិរ អឌ្ឍោ មហាកុដុម្ពិកោ ភគវតោ បឋមទស្សនេនេវ សោតាបន្នោ ហុត្វា អត្តនោ អម្ពវនេ សត្ថុវសនានុច្ឆវិកំ គន្ធកុដិំ, ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច រត្តិដ្ឋានទិវាដ្ឋានឧបដ្ឋានសាលាកុដិមណ្ឌបចង្កមនាទិកេ ច សម្បាទេត្វា បាការបរិក្ខិត្តំ ទ្វារកោដ្ឋកយុត្តំ វិហារំ កត្វា ពុទ្ធប្បមុខស្ស សង្ឃស្ស និយ្យាទេសិ. តំ សន្ធាយ វុត្តំ – ‘‘តត្រ សុទំ ភគវា បាវាយំ វិហរតិ ចុន្ទស្ស កម្មារបុត្តស្ស អម្ពវនេ’’តិ.

បដិយាទាបេត្វាតិ សម្បាទេត្វា. ‘‘សូករមទ្ទវន្តិ សូករស្ស មុទុសិនិទ្ធំ បវត្តមំស’’ន្តិ មហាអដ្ឋកថាយំ វុត្តំ. កេចិ បន ‘‘សូករមទ្ទវន្តិ ន សូករមំសំ, សូករេហិ មទ្ទិតវំសកឡីរោ’’តិ វទន្តិ. អញ្ញេ ‘‘សូករេហិ មទ្ទិតប្បទេសេ ជាតំ អហិឆត្តក’’ន្តិ. អបរេ បន ‘‘សូករមទ្ទវំ នាម ឯកំ រសាយន’’ន្តិ ភណិំសុ. តញ្ហិ ចុន្ទោ កម្មារបុត្តោ ‘‘អជ្ជ ភគវា បរិនិព្ពាយិស្សតី’’តិ សុត្វា ‘‘អប្បេវ នាម នំ បរិភុញ្ជិត្វា ចិរតរំ តិដ្ឋេយ្យា’’តិ សត្ថុ ចិរជីវិតុកម្យតាយ អទាសីតិ វទន្តិ.

តេន មំ បរិវិសាតិ តេន មមំ ភោជេហិ. កស្មា ភគវា ឯវមាហ? បរានុទ្ទយតាយ. តញ្ច ការណំ បាឡិយំ វុត្តមេវ. តេន អភិហដភិក្ខាយ បរេសំ អបរិភោគារហតោ ច តថា វត្តុំ វដ្ដតីតិ ទស្សិតំ ហោតិ. តស្មិំ កិរ សូករមទ្ទវេ ទ្វិសហស្សទីបបរិវារេសុ ចតូសុ មហាទីបេសុ ទេវតា ឱជំ បក្ខិបិំសុ. តស្មា តំ អញ្ញោ កោចិ សម្មា ជីរាបេតុំ ន សក្កោតិ, តមត្ថំ បកាសេន្តោ សត្ថា បរូបវាទមោចនត្ថំ ‘‘នាហំ តំ, ចុន្ទ, បស្សាមី’’តិអាទិនា សីហនាទំ នទិ. យេ ហិ បរេ ឧបវទេយ្យុំ ‘‘អត្តនា បរិភុត្តាវសេសំ នេវ ភិក្ខូនំ, ន អញ្ញេសំ មនុស្សានំ អទាសិ, អាវាដេ និខណាបេត្វា វិនាសេសី’’តិ, ‘‘តេសំ វចនោកាសោ មា ហោតូ’’តិ បរូបវាទមោចនត្ថំ សីហនាទំ នទិ.

តត្ថ សទេវកេតិអាទីសុ សហ ទេវេហីតិ សទេវកោ, សហ មារេនាតិ សមារកោ, សហ ព្រហ្មុនាតិ សព្រហ្មកោ, សហ សមណព្រាហ្មណេហីតិ សស្សមណព្រាហ្មណី, បជាតត្តា បជា, សហ ទេវមនុស្សេហីតិ សទេវមនុស្សា. តស្មិំ សទេវកេ លោកេ…បេ… សទេវមនុស្សាយ. តត្ថ សទេវកវចនេន បញ្ចកាមាវចរទេវគ្គហណំ, សមារកវចនេន ឆដ្ឋកាមាវចរទេវគ្គហណំ, សព្រហ្មកវចនេន ព្រហ្មកាយិកាទិព្រហ្មគ្គហណំ, សស្សមណព្រាហ្មណីវចនេន សាសនស្ស បច្ចត្ថិកបច្ចាមិត្តសមណព្រាហ្មណគ្គហណំ សមិតបាបពាហិតបាបសមណព្រាហ្មណគ្គហណញ្ច, បជាវចនេន សត្តលោកគ្គហណំ, សទេវមនុស្សវចនេន សម្មុតិទេវអវសេសមនុស្សគ្គហណំ. ឯវមេត្ថ តីហិ បទេហិ ឱកាសលោកវសេន, ទ្វីហិ បជាវសេន សត្តលោកោ គហិតោតិ វេទិតព្ពោ. អបរោ នយោ – សទេវកវចនេន អរូបាវចរលោកោ គហិតោ, សមារកវចនេន ឆកាមាវចរទេវលោកោ, សព្រហ្មកវចនេន រូបី ព្រហ្មលោកោ, សស្សមណព្រាហ្មណវចនេន ចតុបរិសវសេន សម្មុតិទេវេហិ សហ មនុស្សលោកោ, អវសេសសត្តលោកោ វា គហិតោតិ វេទិតព្ពោ.

ភុត្តាវិស្សាតិ ភុត្តវតោ. ខរោតិ ផរុសោ. អាពាធោតិ វិសភាគរោគោ. បពាឡ្ហាតិ ពលវតិយោ. មារណន្តិកាតិ មរណន្តា មរណសមីបបាបនសមត្ថា. សតោ សម្បជានោ អធិវាសេសីតិ សតិំ ឧបដ្ឋិតំ កត្វា ញាណេន បរិច្ឆិន្ទិត្វា អធិវាសេសិ. អវិហញ្ញមានោតិ វេទនានុវត្តនវសេន អសល្លក្ខិតធម្មោ វិយ អបរាបរំ បរិវត្តនំ អករោន្តោ អបីឡិយមានោ អទុក្ខិយមានោ វិយ អធិវាសេសិ. ភគវតោ ហិ វេឡុវគាមកេយេវ តា វេទនា ឧប្បន្នា, សមាបត្តិពលេន បន វិក្ខម្ភិតា យាវ បរិនិព្ពានទិវសា ន ឧប្បជ្ជិំសុ ទិវសេ ទិវសេ សមាបត្តីហិ បដិបណាមនតោ. តំ ទិវសំ បន បរិនិព្ពាយិតុកាមោ ‘‘កោដិសហស្សហត្ថីនំ ពលំ ធារេន្តានំ វជិរសង្ឃាតសមានកាយានំ អបរិមិតកាលំ ឧបចិតបុញ្ញសម្ភារានម្បិ ភវេ សតិ ឯវរូបា វេទនា បវត្តន្តិ, កិមង្គំ បន អញ្ញេស’’ន្តិ សត្តានំ សំវេគជននត្ថំ សមាបត្តិំ ន សមាបជ្ជិ, តេន វេទនា ខរា វត្តិំសុ. អាយាមាតិ ឯហិ យាម.

ចុន្ទស្ស ភត្តំ ភុញ្ជិត្វាតិអាទិកា អបរភាគេ ធម្មសង្គាហកេហិ ឋបិតា គាថា. តត្ថ ភុត្តស្ស ច សូករមទ្ទវេនាតិ ភុត្តស្ស ឧទបាទិ, ន បន ភុត្តបច្ចយា. យទិ ហិ អភុត្តស្ស ឧប្បជ្ជិស្សា, អតិខរោ អភវិស្សា, សិនិទ្ធភោជនំ បន ភុត្តត្តា តនុកា វេទនា អហោសិ, តេនេវ បទសា គន្តុំ អសក្ខិ. ឯតេន យ្វាយំ ‘‘យស្ស តំ បរិភុត្តំ សម្មា បរិណាមំ គច្ឆេយ្យ អញ្ញត្រ តថាគតស្សា’’តិ សីហនាទោ នទិតោ, តស្ស សាត្ថកតា ទស្សិតា. ពុទ្ធានញ្ហិ អដ្ឋានេ គជ្ជិតំ នាម នត្ថិ. យស្មា តំ បរិភុត្តំ ភគវតោ ន កិញ្ចិ វិការំ ឧប្បាទេសិ, កម្មេន បន លទ្ធោកាសេន ឧប្បាទិយមានំ វិការំ អប្បមត្តតាយ ឧបសមេន្តោ សរីរេ ពលំ ឧប្បាទេសិ, យេន យថា វក្ខមានំ តិវិធំ បយោជនំ សម្បាទេសិ, តស្មា សម្មទេវ តំ បរិណាមំ គតំ, មារណន្តិកត្តា បន វេទនានំ អវិញ្ញាតំ អបាកដំ អហោសីតិ. វិរិច្ចមានោតិ អភិណ្ហំ បវត្តលោហិតវិរេចនោវ សមានោ. អវោចាតិ អត្តនា ឥច្ឆិតដ្ឋានេ បរិនិព្ពានត្ថាយ ឯវមាហ.

កស្មា បន ភគវា ឯវំ រោគេ ឧប្បន្នេ កុសិនារំ អគមាសិ, កិំ អញ្ញត្ថ ន សក្កា បរិនិព្ពាយិតុន្តិ? បរិនិព្ពាយិតុំ នាម ន កត្ថចិ ន សក្កា, ឯវំ បន ចិន្តេសិ – មយិ កុសិនារំ គតេ មហាសុទស្សនសុត្តទេសនាយ (ទី. និ. ២.២៤១) អដ្ឋុប្បត្តិ ភវិស្សតិ, តាយ យា ទេវលោកេ អនុភវិតព្ពសទិសា សម្បត្តិ មនុស្សលោកេ មយា អនុភូតា, តំ ទ្វីហិ ភាណវារេហិ បដិមណ្ឌេត្វា ទេសេស្សាមិ, តំ សុត្វា ពហូ ជនា កុសលំ កត្តព្ពំ មញ្ញិស្សន្តិ. សុភទ្ទោបិ កត្ថ មំ ឧបសង្កមិត្វា បញ្ហំ បុច្ឆិត្វា វិស្សជ្ជនបរិយោសានេ សរណេសុ បតិដ្ឋាយ បព្ពជិត្វា លទ្ធូបសម្បទោ កម្មដ្ឋានំ ភាវេត្វា មយិ ធរន្តេយេវ អរហត្តំ បត្វា បច្ឆិមសាវកោ នាម ភវិស្សតិ. អញ្ញត្ថ មយិ បរិនិព្ពុតេ ធាតុនិមិត្តំ មហាកលហោ ភវិស្សតិ, លោហិតំ នទី វិយ សន្ទិស្សតិ. កុសិនារាយំ បន បរិនិព្ពុតេ ទោណព្រាហ្មណោ តំ វិវាទំ វូបសមេត្វា ធាតុយោ វិភជិត្វា ទស្សតីតិ ឥមានិ តីណិ ការណានិ បស្សន្តោ ភគវា មហតា ឧស្សាហេន កុសិនារំ អគមាសិ.

ឥង្ឃាតិ ចោទនត្ថេ និបាតោ. កិលន្តោស្មីតិ បរិស្សន្តោ អស្មិ. តេន យថាវុត្តវេទនានំ ពលវភាវំ ឯវ ទស្សេតិ. ភគវា ហិ អត្តនោ អានុភាវេន តទា បទសា អគមាសិ, អញ្ញេសំ បន យថា បទុទ្ធារម្បិ កាតុំ ន សក្កា, តថា វេទនា តិខិណា ខរា កដុកា វត្តិំសុ. តេនេវាហ ‘‘និសីទិស្សាមី’’តិ.

ឥទានីតិ អធុនា. លុឡិតន្តិ មទ្ទិតំ វិយ អាកុលំ. អាវិលន្តិ អាលុលំ. អច្ឆោទកាតិ តនុបសន្នសលិលា. សាតោទកាតិ មធុរតោយា. សីតោទកាតិ សីតលជលា. សេតោទកាតិ និក្កទ្ទមា. ឧទកញ្ហិ សភាវតោ សេតវណ្ណំ, ភូមិវសេន កទ្ទមាវិលតាយ ច អញ្ញាទិសំ ហោតិ, កកុធាបិ នទី វិមលវាលិកា សមោកិណ្ណា សេតវណ្ណា សន្ទតិ. តេន វុត្តំ ‘‘សេតោទកា’’តិ. សុបតិត្ថាតិ សុន្ទរតិត្ថា. រមណីយាតិ មនោហរភូមិភាគតាយ រមិតព្ពា យថាវុត្តឧទកសម្បត្តិយា ច មនោរមា.

កិលន្តោស្មិ ចុន្ទក, និបជ្ជិស្សាមីតិ តថាគតស្ស ហិ –

‘‘កាឡាវកញ្ច គង្គេយ្យំ, បណ្ឌរំ តម្ពបិង្គលំ;

គន្ធមង្គលហេមញ្ច, ឧបោសថឆទ្ទន្តិមេ ទសា’’តិ. –

ឯវំ វុត្តេសុ ទសសុ ហត្ថិកុលេសុ កាឡាវកសង្ខាតានំ យំ ទសន្នំ បកតិហត្ថីនំ ពលំ, តំ ឯកស្ស គង្គេយ្យស្សាតិ ឯវំ ទសគុណិតាយ គណនាយ បកតិហត្ថីនំ កោដិសហស្សពលប្បមាណំ សរីរពលំ. តំ សព្ពម្បិ តស្មិំ ទិវសេ បច្ឆាភត្តតោ បដ្ឋាយ ចង្គវារេ បក្ខិត្តឧទកំ វិយ បរិក្ខយំ គតំ. បាវាយ តិគាវុតេ កុសិនារា. ឯតស្មិំ អន្តរេ បញ្ចវីសតិយា ឋានេសុ និសីទិត្វា មហន្តំ ឧស្សាហំ កត្វា អាគច្ឆន្តោ សូរិយត្ថង្គមនវេលាយ ភគវា កុសិនារំ បាបុណីតិ ឯវំ ‘‘រោគោ នាម សព្ពំ អារោគ្យំ មទ្ទន្តោ អាគច្ឆតី’’តិ ឥមមត្ថំ ទស្សេន្តោ សទេវកស្ស លោកស្ស សំវេគករំ វាចំ ភាសន្តោ ‘‘កិលន្តោស្មិ, ចុន្ទក, និបជ្ជិស្សាមី’’តិ អាហ.

សីហសេយ្យន្តិ ឯត្ថ កាមភោគីសេយ្យា បេតសេយ្យា តថាគតសេយ្យា សីហសេយ្យាតិ ចតស្សោ សេយ្យា. តត្ថ ‘‘យេភុយ្យេន, ភិក្ខវេ, កាមភោគី វាមេន បស្សេន សេយ្យំ កប្បេន្តី’’តិ (អ. និ. ៤.២៤៦) អយំ កាមភោគីសេយ្យា. ‘‘យេភុយ្យេន, ភិក្ខវេ, បេតា ឧត្តានា សេន្តី’’តិ (អ. និ. ៤.២៤៦) អយំ បេតសេយ្យា. ចតុត្ថជ្ឈានំ តថាគតសេយ្យា. ‘‘សីហោ, ភិក្ខវេ, មិគរាជា ទក្ខិណេន បស្សេន សេយ្យំ កប្បេតី’’តិ (អ. និ. ៤.២៤៦) អយំ សីហសេយ្យា. អយញ្ហិ តេជុស្សទឥរិយាបថត្តា ឧត្តមសេយ្យា នាម. តេន វុត្តំ – ‘‘ទក្ខិណេន បស្សេន សីហសេយ្យំ កប្បេសី’’តិ. បាទេ បាទន្តិ ទក្ខិណបាទេ វាមបាទំ. អច្ចាធាយាតិ អតិអាធាយ, គោប្ផកំ អតិក្កម្ម ឋបេត្វា. គោប្ផកេន ហិ គោប្ផកេ, ជាណុនា ជាណុម្ហិ សង្ឃដ្ដិយមានេ អភិណ្ហំ វេទនា ឧប្បជ្ជន្តិ, សេយ្យា ផាសុកា ន ហោតិ. យថា បន ន សង្ឃដ្ដេតិ, ឯវំ អតិក្កម្ម ឋបិតេ វេទនា នុប្បជ្ជន្តិ, សេយ្យា ផាសុកា ហោតិ. តស្មា ឯវំ និបជ្ជិ.

គន្ត្វាន ពុទ្ធោតិ ឥមា គាថា អបរភាគេ ធម្មសង្គាហកេហិ ឋបិតា. តត្ថ នទិកន្តិ នទិំ. អប្បដិមោធ លោកេតិ អប្បដិមោ ឥធ ឥមស្មិំ សទេវកេ លោកេ. ន្ហត្វា ច បិវិត្វា ចុទតារីតិ គត្តានំ សីតិករណវសេន ន្ហត្វា ច បានីយំ បិវិត្វា ច នទិតោ ឧត្តរិ. តទា កិរ ភគវតិ ន្ហាយន្តេ អន្តោនទិយំ មច្ឆកច្ឆបា, ឧទកំ, ឧភោសុ តីរេសុ វនសណ្ឌោ, សព្ពោ ច សោ ភូមិភាគោតិ សព្ពំ សុវណ្ណវណ្ណមេវ អហោសិ. បុរក្ខតោតិ គុណវិសិដ្ឋសត្តុត្តមគរុភាវតោ សទេវកេន លោកេន បូជាសម្មានវសេន បុរក្ខតោ. ភិក្ខុគណស្ស មជ្ឈេតិ ភិក្ខុសង្ឃស្ស មជ្ឈេ. តទា ភិក្ខូ ភគវតោ វេទនានំ អធិមត្តភាវំ វិទិត្វា អាសន្នា ហុត្វា សមន្តតោ បរិវារេត្វាវ គច្ឆន្តិ. សត្ថាតិ ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកបរមត្ថេហិ សត្តានំ អនុសាសនតោ សត្ថា. បវត្តា ភគវា ឥធ ធម្មេតិ ភាគ្យវន្តតាទីហិ ភគវា ឥធ សីលាទិសាសនធម្មេ បវត្តា, ធម្មេ វា ចតុរាសីតិធម្មក្ខន្ធសហស្សានិ បវត្តា បវត្តេតា. អម្ពវនន្តិ តស្សា ឯវ នទិយា តីរេ អម្ពវនំ. អាមន្តយិ ចុន្ទកន្តិ តស្មិំ កិរ ខណេ អាយស្មា អានន្ទោ ឧទកសាដិកំ បីឡេន្តោ ឱហីយិ, ចុន្ទកត្ថេរោ សមីបេ អហោសិ. តស្មា តំ ភគវា អាមន្តយិ. បមុខេ និសីទីតិ វត្តសីសេន សត្ថុ បុរតោ និសីទិ ‘‘កិំ នុ ខោ សត្ថា អាណាបេតី’’តិ. ឯត្តាវតា ធម្មភណ្ឌាគារិកោ អនុប្បត្តោ. ឯវំ អនុប្បត្តំ អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ.

ឧបទហេយ្យាតិ ឧប្បាទេយ្យ, វិប្បដិសារស្ស ឧប្បាទកោ កោចិ បុរិសោ សិយា អបិ ភវេយ្យ. អលាភាតិ យេ អញ្ញេសំ ទានំ ទទន្តានំ ទានានិសំសសង្ខាតា លាភា ហោន្តិ, តេ អលាភា. ទុល្លទ្ធន្តិ បុញ្ញវិសេសេន លទ្ធម្បិ មនុស្សត្តំ ទុល្លទ្ធំ. យស្ស តេតិ យស្ស តវ. ឧត្តណ្ឌុលំ វា អតិកិលិន្នំ វា កោ តំ ជានាតិ, កីទិសម្បិ បច្ឆិមំ បិណ្ឌបាតំ ភុញ្ជិត្វា តថាគតោ បរិនិព្ពុតោ, អទ្ធា តេន យំ វា តំ វា ទិន្នំ ភវិស្សតីតិ. លាភាតិ ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកា ទានានិសំសសង្ខាតា លាភា. សុលទ្ធន្តិ តុយ្ហំ មនុស្សត្តំ សុលទ្ធំ. សម្មុខាតិ សម្មុខតោ, ន អនុស្សវេន ន បរម្បរាយាតិ អត្ថោ. មេតន្តិ មេ ឯតំ មយា ឯតំ. ទ្វេមេតិ ទ្វេ ឥមេ. សមសមផលាតិ សព្ពាការេន សមានផលា.

ននុ ច យំ សុជាតាយ ទិន្នំ បិណ្ឌបាតំ ភុញ្ជិត្វា តថាគតោ អភិសម្ពុទ្ធោ, តំ កិលេសានំ អប្បហីនកាលេ ទានំ, ឥទំ បន ចុន្ទស្ស ទានំ ខីណាសវកាលេ, កស្មា ឯតានិ សមផលានីតិ? បរិនិព្ពានសមតាយ សមាបត្តិសមតាយ អនុស្សរណសមតាយ ច. ភគវា ហិ សុជាតាយ ទិន្នំ បិណ្ឌបាតំ ភុញ្ជិត្វា សឧបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពុតោ, ចុន្ទេន ទិន្នំ ភុញ្ជិត្វា អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពុតោតិ ឯវំ បរិនិព្ពានសមតាយបិ សមផលានិ. អភិសម្ពុជ្ឈនទិវសេ ច អគ្គមគ្គស្ស ហេតុភូតា ចតុវីសតិកោដិសតសហស្សសង្ខា សមាបត្តិយោ សមាបជ្ជិ, បរិនិព្ពានទិវសេបិ សព្ពា តា សមាបជ្ជិ. ឯវំ សមាបត្តិសមតាយបិ សមផលានិ. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា –

‘‘យស្ស ចេតំ បិណ្ឌបាតំ បរិភុញ្ជិត្វា អនុត្តរំ អប្បមាណំ ចេតោសមាធិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, អប្បមាណោ តស្ស បុញ្ញាភិសន្ទោ កុសលាភិសន្ទោ’’តិអាទិ. –

សុជាតា ច អបរភាគេ អស្សោសិ ‘‘ន កិរ សា រុក្ខទេវតា, ពោធិសត្តោ កិរេស, តំ កិរ បិណ្ឌបាតំ បរិភុញ្ជិត្វា អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោ, សត្តសត្តាហំ កិរស្ស តេន យាបនា អហោសី’’តិ. តស្សា ឥទំ សុត្វា ‘‘លាភា វត មេ’’តិ អនុស្សរន្តិយា ពលវបីតិសោមនស្សំ ឧទបាទិ. ចុន្ទស្សបិ អបរភាគេ ‘‘អវសានបិណ្ឌបាតោ កិរ មយា ទិន្នោ, ធម្មសីសំ កិរ មយា គហិតំ, មយ្ហំ កិរ បិណ្ឌបាតំ បរិភុញ្ជិត្វា សត្ថា អត្តនា ចិរកាលាភិបត្ថិតាយ អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពុតោ’’តិ សុត្វា ‘‘លាភា វត មេ’’តិ អនុស្សរតោ ពលវបីតិសោមនស្សំ ឧទបាទិ. ឯវំ អនុស្សរណសមតាយបិ សមផលានិ ទ្វេបិ បិណ្ឌបាតទានានីតិ វេទិតព្ពានិ.

អាយុសំវត្តនិកន្តិ ទីឃាយុកសំវត្តនិកំ. ឧបចិតន្តិ បសុតំ ឧប្បាទិតំ. យសសំវត្តនិកន្តិ បរិវារសំវត្តនិកំ. អាធិបតេយ្យសំវត្តនិកន្តិ សេដ្ឋភាវសំវត្តនិកំ.

ឯតមត្ថំ វិទិត្វាតិ ឯតំ ទានស្ស មហប្ផលតញ្ចេវ សីលាទិគុណេហិ អត្តនោ ច អនុត្តរទក្ខិណេយ្យភាវំ អនុបាទាបរិនិព្ពានញ្ចាតិ តិវិធម្បិ អត្ថំ សព្ពាការតោ វិទិត្វា តទត្ថទីបនំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ.

តត្ថ ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតីតិ ទានំ ទេន្តស្ស ចិត្តសម្បត្តិយា ច ទក្ខិណេយ្យសម្បត្តិយា ច ទានមយំ បុញ្ញំ ឧបចីយតិ, មហប្ផលតរញ្ច មហានិសំសតរញ្ច ហោតីតិ អត្ថោ. អថ វា ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតីតិ ទេយ្យធម្មំ បរិច្ចជន្តោ បរិច្ចាគចេតនាយ ពហុលីកតាយ អនុក្កមេន សព្ពត្ថ អនាបត្តិពហុលោ សុវិសុទ្ធសីលំ រក្ខិត្វា សមថវិបស្សនញ្ច ភាវេតុំ សក្កោតីតិ តស្ស ទានាទិវសេន តិវិធម្បិ បុញ្ញំ អភិវឌ្ឍតីតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. សំយមតោតិ សីលសំយមេន សំយមន្តស្ស, សំវរេ ឋិតស្សាតិ អត្ថោ. វេរំ ន ចីយតីតិ បញ្ចវិធវេរំ ន បវឌ្ឍតិ, អទោសបធានត្តា វា អធិសីលស្ស កាយវាចាចិត្តេហិ សយំមន្តោ សុវិសុទ្ធសីលោ ខន្តិពហុលតាយ កេនចិ វេរំ ន ករោតិ, កុតោ តស្ស ឧបចយោ. តស្មា តស្ស សំយមតោ សំយមន្តស្ស, សំយមហេតុ វា វេរំ ន ចីយតិ. កុសលោ ច ជហាតិ បាបកន្តិ កុសលោ បន ញាណសម្បន្នោ សុវិសុទ្ធសីលេ បតិដ្ឋិតោ អដ្ឋតិំសាយ អារម្មណេសុ អត្តនោ អនុរូបំ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា ឧបចារប្បនាភេទំ ឈានំ សម្បាទេន្តោ បាបកំ លាមកំ កាមច្ឆន្ទាទិអកុសលំ វិក្ខម្ភនវសេន ជហាតិ បរិច្ចជតិ. សោ តមេវ ឈានំ បាទកំ កត្វា សង្ខារេសុ ខយវយំ បដ្ឋបេត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា អរិយមគ្គេន អនវសេសំ បាបកំ លាមកំ អកុសលំ សមុច្ឆេទវសេន ជហាតិ. រាគទោសមោហក្ខយា ស និព្ពុតោតិ សោ ឯវំ បាបកំ បជហិត្វា រាគាទីនំ ខយា អនវសេសកិលេសនិព្ពានេន, តតោ បរំ ខន្ធនិព្ពានេន ច និព្ពុតោ ហោតីតិ ឯវំ ភគវា ចុន្ទស្ស ច ទក្ខិណសម្បត្តិំ, អត្តនោ ច ទក្ខិណេយ្យសម្បត្តិំ និស្សាយ បីតិវេគវិស្សដ្ឋំ ឧទានំ ឧទានេសិ.

បញ្ចមសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.