២. ឧទ្ធតសុត្តវណ្ណនា

៣២. ទុតិយេ កុសិនារាយន្តិ កុសិនារាយំ នាម មល្លរាជូនំ នគរេ. ឧបវត្តនេ មល្លានំ សាលវនេតិ យថា ហិ អនុរាធបុរស្ស ថូបារាមោ, ឯវំ កុសិនារាយ ឧយ្យានំ ទក្ខិណបច្ឆិមទិសាយ ហោតិ. យថា ថូបារាមតោ ទក្ខិណទ្វារេន នគរបវិសនមគ្គោ បាចីនមុខោ គន្ត្វា ឧត្តរេន និវត្តតិ, ឯវំ ឧយ្យានតោ សាលបន្តិ បាចីនមុខា គន្ត្វា ឧត្តរេន និវត្តា, តស្មា ‘‘ឧបវត្តន’’ន្តិ វុច្ចតិ. តស្មិំ ឧបវត្តនេ មល្លរាជូនំ សាលវនេ. អរញ្ញកុដិកាយន្តិ សាលបន្តិយា អវិទូរេ រុក្ខគច្ឆសញ្ឆន្នដ្ឋានេ កតា កុដិកា, តំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘អរញ្ញកុដិកាយំ វិហរតី’’តិ. តេ បន ភិក្ខូ បដិសង្ខានវិរហិតា ឱស្សដ្ឋវីរិយា បមត្តវិហារិនោ, តេន វុត្តំ ‘‘ឧទ្ធតា’’តិអាទិ.

តត្ថ ឧទ្ធច្ចពហុលត្តា អវូបសន្តចិត្តតាយ ឧទ្ធតា. តុច្ឆភាវេន មានោ នឡោ វិយាតិ នឡោ, មានសង្ខាតោ ឧគ្គតោ នឡោ ឯតេសន្តិ ឧន្នឡា, ឧគ្គតតុច្ឆមានាតិ អត្ថោ. បត្តចីវរមណ្ឌនាទិចាបល្លេន សមន្នាគតត្តា ពហុកតាយ វា ចបលា. ផរុសវាចតាយ មុខេន ខរាតិ មុខរា. តិរច្ឆានកថាពហុលតាយ វិកិណ្ណា ព្យាកុលា វាចា ឯតេសន្តិ វិកិណ្ណវាចា. មុដ្ឋា នដ្ឋា សតិ ឯតេសន្តិ មុដ្ឋស្សតិនោ, សតិវិរហិតា បមាទវិហារិនោតិ អត្ថោ. សព្ពេន សព្ពំ សម្បជញ្ញាភាវតោ អសម្បជានា. គទ្ទូហនមត្តម្បិ កាលំ ចិត្តសមាធានស្ស អភាវតោ ន សមាហិតាតិ អសមាហិតា. លោលសភាវត្តា ភន្តមិគសប្បដិភាគតាយ វិព្ភន្តចិត្តា. មនច្ឆដ្ឋានំ ឥន្ទ្រិយានំ អសំវរណតោ អសញ្ញតិន្ទ្រិយតាយ បាកតិន្ទ្រិយា.

ឯតមត្ថំ វិទិត្វាតិ ឯតំ តេសំ ភិក្ខូនំ ឧទ្ធច្ចាទិវសេន បមាទវិហារំ ជានិត្វា. ឥមំ ឧទានន្តិ ឥមំ បមាទវិហារេ អប្បមាទវិហារេ ច យថាក្កមំ អាទីនវានិសំសវិភាវនំ ឧទានំ ឧទានេសិ.

តត្ថ អរក្ខិតេនាតិ សតិអារក្ខាភាវេន អគុត្តេន. កាយេនាតិ ឆវិញ្ញាណកាយេន ចក្ខុវិញ្ញាណេន ហិ រូបំ ទិស្វា តត្ថ និមិត្តានុព្យញ្ជនគ្គហណវសេន អភិជ្ឈាទិបវត្តិតោ វិញ្ញាណទ្វារស្ស សតិយា អរក្ខិតភាវតោ. សោតវិញ្ញាណាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឯវំ ឆវិញ្ញាណកាយស្ស អរក្ខិតភាវំ សន្ធាយាហ ‘‘អរក្ខិតេន កាយេនា’’តិ. កេចិ បន ‘‘កាយេនា’’តិ អត្ថំ វទន្តិ, តេសម្បិ វុត្តនយេនេវ អត្ថយោជនាយ សតិ យុជ្ជេយ្យ. អបរេ បន ‘‘អរក្ខិតេន ចិត្តេនា’’តិ បឋន្តិ, តេសម្បិ វុត្តនយោ ឯវ អត្ថោ. មិច្ឆាទិដ្ឋិហតេនាតិ សស្សតាទិមិច្ឆាភិនិវេសទូសិតេន. ថិនមិទ្ធាភិភូតេនាតិ ចិត្តស្ស អកល្យតាលក្ខណេន ថិនេន កាយស្ស អកល្យតាលក្ខណេន មិទ្ធេន ច អជ្ឈោត្ថដេន, តេន កាយេន ចិត្តេនាតិ វា សម្ពន្ធោ. វសំ មារស្ស គច្ឆតីតិ កិលេសមារាទិកស្ស សព្ពស្សបិ មារស្ស វសំ យថាកាមករណីយតំ ឧបគច្ឆតិ, តេសំ វិសយំ នាតិក្កមតីតិ អត្ថោ.

ឥមាយ ហិ គាថាយ ភគវា យេ សតិអារក្ខាភាវេន សព្ពសោ អរក្ខិតចិត្តា, យោនិសោមនសិការស្ស ហេតុភូតាយ បញ្ញាយ អភាវតោ អយោនិសោ ឧម្មុជ្ជនេន និច្ចន្តិអាទិនា វិបរិយេសគាហិនោ, តតោ ឯវ កុសលកិរិយាយ វីរិយារម្ភាភាវតោ កោសជ្ជាភិភូតា សំសារវដ្ដតោ សីសំ ន ឧក្ខិបិស្សន្តីតិ តេសំ ភិក្ខូនំ បមាទវិហារគរហាមុខេន វដ្ដំ ទស្សេត្វា ឥទានិ វិវដ្ដំ ទស្សេតុំ, ‘‘តស្មា រក្ខិតចិត្តស្សា’’តិ ទុតិយគាថមាហ.

តត្ថ តស្មា រក្ខិតចិត្តស្សាតិ យស្មា អរក្ខិតចិត្តោ មារស្ស យថាកាមករណីយោ ហុត្វា សំសារេយេវ ហោតិ, តស្មា សតិសំវរេន មនច្ឆដ្ឋានំ ឥន្ទ្រិយានំ រក្ខណេន បិទហនេន រក្ខិតចិត្តោ អស្ស. ចិត្តេ ហិ រក្ខិតេ ចក្ខាទិឥន្ទ្រិយានិ រក្ខិតានេវ ហោន្តីតិ. សម្មាសង្កប្បគោចរោតិ យស្មា មិច្ឆាសង្កប្បគោចរោ តថា តថា អយោនិសោ វិតក្កេត្វា នានាវិធានិ មិច្ឆាទស្សនានិ គណ្ហន្តោ មិច្ឆាទិដ្ឋិហតេន ចិត្តេន មារស្ស យថាកាមករណីយោ ហោតិ, តស្មា យោនិសោមនសិការេន កម្មំ ករោន្តោ នេក្ខម្មសង្កប្បាទិសម្មាសង្កប្បគោចរោ អស្ស, ឈានាទិសម្បយុត្តំ សម្មាសង្កប្បមេវ អត្តនោ ចិត្តស្ស បវត្តិដ្ឋានំ ករេយ្យ. សម្មាទិដ្ឋិបុរេក្ខារោតិ សម្មាសង្កប្បគោចរតាយ វិធូតមិច្ឆាទស្សនោ បុរេតរំយេវ កម្មស្សកតាលក្ខណំ, តតោ យថាភូតញាណលក្ខណញ្ច សម្មាទិដ្ឋិំ បុរតោ កត្វា បុព្ពេ វុត្តនយេនេវ សីលសមាធីសុ យុត្តោ បយុត្តោ វិបស្សនំ អារភិត្វា សង្ខារេ សម្មសន្តោ ញត្វាន ឧទយព្ពយំ បញ្ចសុ ឧបាទានក្ខន្ធេសុ សមបញ្ញាសាយ អាការេហិ ឧប្បាទនិរោធំ វវត្ថបេត្វា ឧទយព្ពយញាណមធិគន្ត្វា តតោ បរំ ភង្គានុបស្សនាទិវសេន វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា អនុក្កមេន អរិយមគ្គំ គណ្ហន្តោ អគ្គមគ្គេន, ថិនមិទ្ធាភិភូ ភិក្ខុ សព្ពា ទុគ្គតិយោ ជហេតិ, ឯវំ សោ ហេដ្ឋិមមគ្គវជ្ឈានំ កិលេសានំ បឋមមេវ បហីនត្តា ទិដ្ឋិវិប្បយុត្តលោភសហគតចិត្តុប្បាទេសុ ឧប្បជ្ជនកថិនមិទ្ធានំ អធិគតេន អរហត្តមគ្គេន សមុច្ឆិន្ទនតោ តទេកដ្ឋានំ មានាទីនម្បិ បហីនត្តា សព្ពសោ ភិន្នកិលេសោ ខីណាសវោ ភិក្ខុ តិវិធទុក្ខតាយោគេន ទុគ្គតិសង្ខាតា សព្ពាបិ គតិយោ ឧច្ឆិន្នភវមូលត្តា ជហេ, បជហេយ្យ. តាសំ បរភាគេ និព្ពានេ បតិដ្ឋេយ្យាតិ អត្ថោ.

ទុតិយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.