១. បញ្ចសតមត្តាថេរីគាថាវណ្ណនា

ឆក្កនិបាតេ យស្ស មគ្គំ ន ជានាសីតិអាទិកា បញ្ចសតមត្តានំ ថេរីនំ គាថា. ឥមាបិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការា តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តិយោ អនុក្កមេន ឧបចិតវិមោក្ខសម្ភារា ហុត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ តត្ថ តត្ថ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វយប្បត្តា មាតាបិតូហិ បតិកុលំ អានីតា តត្ថ តត្ថ បុត្តេ លភិត្វា ឃរាវាសំ វសន្តិយោ សមានជាតិកស្ស តាទិសស្ស កម្មស្ស កតត្តា សព្ពាវ មតបុត្តា ហុត្វា, បុត្តសោកេន អភិភូតា បដាចារាយ ថេរិយា សន្តិកំ ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា និសិន្នា អត្តនោ សោកការណំ អារោចេសុំ. ថេរី តាសំ សោកំ វិនោទេន្តី –

១២៧. ‘‘យស្ស មគ្គំ ន ជានាសិ, អាគតស្ស គតស្ស វា;

តំ កុតោ ចាគតំ សត្តំ, មម បុត្តោតិ រោទសិ.

១២៨. ‘‘មគ្គញ្ច ខោស្ស ជានាសិ, អាគតស្ស គតស្ស វា;

ន នំ សមនុសោចេសិ, ឯវំធម្មា ហិ បាណិនោ.

១២៩. ‘‘អយាចិតោ តតាគច្ឆិ, នានុញ្ញាតោ ឥតោ គតោ;

កុតោចិ នូន អាគន្ត្វា, វសិត្វា កតិបាហកំ;

ឥតោបិ អញ្ញេន គតោ, តតោបញ្ញេន គច្ឆតិ.

១៣០. ‘‘បេតោ មនុស្សរូបេន, សំសរន្តោ គមិស្សតិ;

យថាគតោ តថា គតោ, កា តត្ថ បរិទេវនា’’តិ. –

ឥមាហិ ចតូហិ គាថាហិ ធម្មំ ទេសេសិ.

តា តស្សា ធម្មំ សុត្វា សញ្ជាតសំវេគា ថេរិយា សន្តិកេ បព្ពជិំសុ. បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តិយោ វិមុត្តិបរិបាចនីយានំ ធម្មានំ បរិបាកំ គតត្តា ន ចិរស្សេវ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តេ បតិដ្ឋហិំសុ. អថ តា អធិគតារហត្តា អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា ឧទានវសេន ‘‘យស្ស មគ្គំ ន ជានាសី’’តិអាទិកាហិ ឱវាទគាថាហិ សទ្ធិំ –

១៣១. ‘‘អព្ពហី វត មេ សល្លំ, ទុទ្ទសំ ហទយស្សិតំ;

យា មេ សោកបរេតាយ, បុត្តសោកំ ព្យបានុទិ.

១៣២. ‘‘សាជ្ជ អព្ពូឡ្ហសល្លាហំ, និច្ឆាតា បរិនិព្ពុតា;

ពុទ្ធំ ធម្មញ្ច សង្ឃញ្ច, ឧបេមិ សរណំ មុនិ’’ន្តិ. –

ឥមា គាថា វិសុំ វិសុំ អភាសិំសុ.

តត្ថ យស្ស មគ្គំ ន ជានាសិ, អាគតស្ស គតស្ស វាតិ យស្ស សត្តស្ស ឥធ អាគតស្ស អាគតមគ្គំ វា ឥតោ គតស្ស គតមគ្គំ វា ត្វំ ន ជានាសិ. អនន្តរា អតីតានាគតភវូបបត្តិយោ សន្ធាយ វទតិ. តំ កុតោ ចាគតំ សត្តន្តិ តំ ឯវំ អវិញ្ញាតាគតគតមគ្គំ កុតោចិ គតិតោ អាគតមគ្គំ អាគច្ឆន្តេន អន្តរាមគ្គេ សព្ពេន សព្ពំ អកតបរិចយសមាគតបុរិសសទិសំ សត្តំ កេវលំ មមត្តំ ឧប្បាទេត្វា មម បុត្តោតិ កុតោ កេន ការណេន រោទសិ. អប្បដិការតោ មម បុត្តស្ស ច អកាតព្ពតោ ន ឯត្ថ រោទនការណំ អត្ថីតិ អធិប្បាយោ.

មគ្គញ្ច ខោស្ស ជានាសីតិ អស្ស តវ បុត្តាភិមតស្ស សត្តស្ស អាគតស្ស អាគតមគ្គញ្ច គតស្ស គតមគ្គញ្ច អថ ជានេយ្យាសិ. ន នំ សមនុសោចេសីតិ ឯវម្បិ នំ ន សមនុសោចេយ្យាសិ. កស្មា? ឯវំធម្មា ហិ បាណិនោ, ទិដ្ឋធម្មេបិ ហិ សត្តានំ សព្ពេហិ បិយេហិ មនាបេហិ នានាភាវា វិនាភាវា តត្ថ វសវត្តិតាយ អភាវតោ, បគេវ អភិសម្បរាយំ.

អយាចិតោ តតាគច្ឆីតិ តតោ បរលោកតោ កេនចិ អយាចិតោ ឥធ អាគច្ឆិ. ‘‘អាគតោ’’តិបិ បាឡិ, សោ ឯវត្ថោ. នានុញ្ញាតោ ឥតោ គតោតិ ឥធលោកតោ កេនចិ អននុញ្ញាតោ បរលោកំ គតោ. កុតោចីតិ និរយាទិតោ យតោ កុតោចិ គតិតោ. នូនាតិ បរិសង្កាយំ. វសិត្វា កតិបាហកន្តិ កតិបយទិវសមត្តំ ឥធ វសិត្វា. ឥតោបិ អញ្ញេន គតោតិ ឥតោបិ ភវតោ អញ្ញេន គតោ, ឥតោ អញ្ញម្បិ ភវំ បដិសន្ធិវសេន ឧបគតោ. តតោបញ្ញេន គច្ឆតីតិ តតោបិ ភវតោ អញ្ញេន គមិស្សតិ, អញ្ញមេវ ភវំ ឧបគមិស្សតិ.

បេតោតិ អបេតោ តំ តំ ភវំ ឧបបជ្ជិត្វា តតោ អបគតោ. មនុស្សរូបេនាតិ និទស្សនមត្តមេតំ, មនុស្សភាវេន តិរច្ឆានាទិភាវេន ចាតិ អត្ថោ. សំសរន្តោតិ អបរាបរំ ឧបបត្តិវសេន សំសរន្តោ. យថាគតោ តថា គតោតិ យថា អវិញ្ញាតគតិតោ ច អនាមន្តេត្វា អាគតោ តថា អវិញ្ញាតគតិកោ អននុញ្ញាតោវ គតោ. កា តត្ថ បរិទេវនាតិ តត្ថ តាទិសេ អវសវត្តិនិ យថាកាមាវចរេ កា នាម បរិទេវនា, កិំ បរិទេវិតេន បយោជនន្តិ អត្ថោ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

ឯត្ថ ច អាទិតោ ចតស្សោ គាថា បដាចារាយ ថេរិយា តេសំ បញ្ចមត្តានំ ឥត្ថិសតានំ សោកវិនោទនវសេន វិសុំ វិសុំ ភាសិតា. តស្សា ឱវាទេ ឋត្វា បព្ពជិត្វា អធិគតវិសេសាហិ តាហិ បញ្ចសតមត្តាហិ ភិក្ខុនីហិ ឆបិ គាថា បច្ចេកំ ភាសិតាតិ ទដ្ឋព្ពា.

បញ្ចសតា បដាចារាតិ បដាចារាយ ថេរិយា សន្តិកេ លទ្ធឱវាទតាយ បដាចារាយ វុត្តំ អវេទិសុន្តិ កត្វា ‘‘បដាចារា’’តិ លទ្ធនាមា បញ្ចសតា ភិក្ខុនិយោ.

បញ្ចសតមត្តាថេរីគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.