៦. ឆក្កនិបាតោ

១. បញ្ចសតមត្តាថេរីគាថាវណ្ណនា

ឆក្កនិបាតេ យស្ស មគ្គំ ន ជានាសីតិអាទិកា បញ្ចសតមត្តានំ ថេរីនំ គាថា. ឥមាបិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការា តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តិយោ អនុក្កមេន ឧបចិតវិមោក្ខសម្ភារា ហុត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ តត្ថ តត្ថ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វយប្បត្តា មាតាបិតូហិ បតិកុលំ អានីតា តត្ថ តត្ថ បុត្តេ លភិត្វា ឃរាវាសំ វសន្តិយោ សមានជាតិកស្ស តាទិសស្ស កម្មស្ស កតត្តា សព្ពាវ មតបុត្តា ហុត្វា, បុត្តសោកេន អភិភូតា បដាចារាយ ថេរិយា សន្តិកំ ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា និសិន្នា អត្តនោ សោកការណំ អារោចេសុំ. ថេរី តាសំ សោកំ វិនោទេន្តី –

១២៧. ‘‘យស្ស មគ្គំ ន ជានាសិ, អាគតស្ស គតស្ស វា;

តំ កុតោ ចាគតំ សត្តំ, មម បុត្តោតិ រោទសិ.

១២៨. ‘‘មគ្គញ្ច ខោស្ស ជានាសិ, អាគតស្ស គតស្ស វា;

ន នំ សមនុសោចេសិ, ឯវំធម្មា ហិ បាណិនោ.

១២៩. ‘‘អយាចិតោ តតាគច្ឆិ, នានុញ្ញាតោ ឥតោ គតោ;

កុតោចិ នូន អាគន្ត្វា, វសិត្វា កតិបាហកំ;

ឥតោបិ អញ្ញេន គតោ, តតោបញ្ញេន គច្ឆតិ.

១៣០. ‘‘បេតោ មនុស្សរូបេន, សំសរន្តោ គមិស្សតិ;

យថាគតោ តថា គតោ, កា តត្ថ បរិទេវនា’’តិ. –

ឥមាហិ ចតូហិ គាថាហិ ធម្មំ ទេសេសិ.

តា តស្សា ធម្មំ សុត្វា សញ្ជាតសំវេគា ថេរិយា សន្តិកេ បព្ពជិំសុ. បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តិយោ វិមុត្តិបរិបាចនីយានំ ធម្មានំ បរិបាកំ គតត្តា ន ចិរស្សេវ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តេ បតិដ្ឋហិំសុ. អថ តា អធិគតារហត្តា អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា ឧទានវសេន ‘‘យស្ស មគ្គំ ន ជានាសី’’តិអាទិកាហិ ឱវាទគាថាហិ សទ្ធិំ –

១៣១. ‘‘អព្ពហី វត មេ សល្លំ, ទុទ្ទសំ ហទយស្សិតំ;

យា មេ សោកបរេតាយ, បុត្តសោកំ ព្យបានុទិ.

១៣២. ‘‘សាជ្ជ អព្ពូឡ្ហសល្លាហំ, និច្ឆាតា បរិនិព្ពុតា;

ពុទ្ធំ ធម្មញ្ច សង្ឃញ្ច, ឧបេមិ សរណំ មុនិ’’ន្តិ. –

ឥមា គាថា វិសុំ វិសុំ អភាសិំសុ.

តត្ថ យស្ស មគ្គំ ន ជានាសិ, អាគតស្ស គតស្ស វាតិ យស្ស សត្តស្ស ឥធ អាគតស្ស អាគតមគ្គំ វា ឥតោ គតស្ស គតមគ្គំ វា ត្វំ ន ជានាសិ. អនន្តរា អតីតានាគតភវូបបត្តិយោ សន្ធាយ វទតិ. តំ កុតោ ចាគតំ សត្តន្តិ តំ ឯវំ អវិញ្ញាតាគតគតមគ្គំ កុតោចិ គតិតោ អាគតមគ្គំ អាគច្ឆន្តេន អន្តរាមគ្គេ សព្ពេន សព្ពំ អកតបរិចយសមាគតបុរិសសទិសំ សត្តំ កេវលំ មមត្តំ ឧប្បាទេត្វា មម បុត្តោតិ កុតោ កេន ការណេន រោទសិ. អប្បដិការតោ មម បុត្តស្ស ច អកាតព្ពតោ ន ឯត្ថ រោទនការណំ អត្ថីតិ អធិប្បាយោ.

មគ្គញ្ច ខោស្ស ជានាសីតិ អស្ស តវ បុត្តាភិមតស្ស សត្តស្ស អាគតស្ស អាគតមគ្គញ្ច គតស្ស គតមគ្គញ្ច អថ ជានេយ្យាសិ. ន នំ សមនុសោចេសីតិ ឯវម្បិ នំ ន សមនុសោចេយ្យាសិ. កស្មា? ឯវំធម្មា ហិ បាណិនោ, ទិដ្ឋធម្មេបិ ហិ សត្តានំ សព្ពេហិ បិយេហិ មនាបេហិ នានាភាវា វិនាភាវា តត្ថ វសវត្តិតាយ អភាវតោ, បគេវ អភិសម្បរាយំ.

អយាចិតោ តតាគច្ឆីតិ តតោ បរលោកតោ កេនចិ អយាចិតោ ឥធ អាគច្ឆិ. ‘‘អាគតោ’’តិបិ បាឡិ, សោ ឯវត្ថោ. នានុញ្ញាតោ ឥតោ គតោតិ ឥធលោកតោ កេនចិ អននុញ្ញាតោ បរលោកំ គតោ. កុតោចីតិ និរយាទិតោ យតោ កុតោចិ គតិតោ. នូនាតិ បរិសង្កាយំ. វសិត្វា កតិបាហកន្តិ កតិបយទិវសមត្តំ ឥធ វសិត្វា. ឥតោបិ អញ្ញេន គតោតិ ឥតោបិ ភវតោ អញ្ញេន គតោ, ឥតោ អញ្ញម្បិ ភវំ បដិសន្ធិវសេន ឧបគតោ. តតោបញ្ញេន គច្ឆតីតិ តតោបិ ភវតោ អញ្ញេន គមិស្សតិ, អញ្ញមេវ ភវំ ឧបគមិស្សតិ.

បេតោតិ អបេតោ តំ តំ ភវំ ឧបបជ្ជិត្វា តតោ អបគតោ. មនុស្សរូបេនាតិ និទស្សនមត្តមេតំ, មនុស្សភាវេន តិរច្ឆានាទិភាវេន ចាតិ អត្ថោ. សំសរន្តោតិ អបរាបរំ ឧបបត្តិវសេន សំសរន្តោ. យថាគតោ តថា គតោតិ យថា អវិញ្ញាតគតិតោ ច អនាមន្តេត្វា អាគតោ តថា អវិញ្ញាតគតិកោ អននុញ្ញាតោវ គតោ. កា តត្ថ បរិទេវនាតិ តត្ថ តាទិសេ អវសវត្តិនិ យថាកាមាវចរេ កា នាម បរិទេវនា, កិំ បរិទេវិតេន បយោជនន្តិ អត្ថោ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

ឯត្ថ ច អាទិតោ ចតស្សោ គាថា បដាចារាយ ថេរិយា តេសំ បញ្ចមត្តានំ ឥត្ថិសតានំ សោកវិនោទនវសេន វិសុំ វិសុំ ភាសិតា. តស្សា ឱវាទេ ឋត្វា បព្ពជិត្វា អធិគតវិសេសាហិ តាហិ បញ្ចសតមត្តាហិ ភិក្ខុនីហិ ឆបិ គាថា បច្ចេកំ ភាសិតាតិ ទដ្ឋព្ពា.

បញ្ចសតា បដាចារាតិ បដាចារាយ ថេរិយា សន្តិកេ លទ្ធឱវាទតាយ បដាចារាយ វុត្តំ អវេទិសុន្តិ កត្វា ‘‘បដាចារា’’តិ លទ្ធនាមា បញ្ចសតា ភិក្ខុនិយោ.

បញ្ចសតមត្តាថេរីគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. វាសេដ្ឋីថេរីគាថាវណ្ណនា

បុត្តសោកេនហំ អដ្ដាតិអាទិកា វាសេដ្ឋិយា ថេរិយា គាថា. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការា តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តី អនុក្កមេន សម្ភតវិមោក្ខសម្ភារា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តី ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ វេសាលិយំ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វយប្បត្តា មាតាបិតូហិ សមានជាតិកស្ស កុលបុត្តស្ស ទិន្នា បតិកុលំ គន្ត្វា តេន សទ្ធិំ សុខសំវាសំ វសន្តី ឯកំ បុត្តំ លភិត្វា តស្មិំ អាធាវិត្វា បរិធាវិត្វា វិចរណកាលេ កាលំ កតេ បុត្តសោកេន អដ្ដិតា ឧម្មត្តិកា អហោសិ. សា ញាតកេសុ សាមិកេ ច តិកិច្ឆំ ករោន្តេសុ តេសំ អជានន្តានំយេវ បលាយិត្វា យតោ តតោ បរិព្ភមន្តី មិថិលានគរំ សម្បត្តា តត្ថទ្ទស ភគវន្តំ អន្តរវីថិយំ គច្ឆន្តំ ទន្តំ គុត្តំ សំយតិន្ទ្រិយំ នាគំ. ទិស្វាន សហ ទស្សនេន ពុទ្ធានុភាវតោ អបគតុម្មាទា បកតិចិត្តំ បដិលភិ. អថស្សា សត្ថា សំខិត្តេន ធម្មំ ទេសេសិ. សា តំ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសំវេគា សត្ថារំ បព្ពជ្ជំ យាចិត្វា សត្ថុ អាណាយ ភិក្ខុនីសុ បព្ពជិត្វា កតបុព្ពកិច្ចា វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា ឃដេន្តី វាយមន្តី បរិបក្កញាណតាយ ន ចិរស្សេវ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បត្វា អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា ឧទានវសេន –

១៣៣. ‘‘បុត្តសោកេនហំ អដ្ដា, ខិត្តចិត្តា វិសញ្ញិនី;

នគ្គា បកិណ្ណកេសី ច, តេន តេន វិចារិហំ.

១៣៤. ‘‘វីថិសង្ការកូដេសុ, សុសានេ រថិយាសុ ច;

អចរិំ តីណិ វស្សានិ, ខុប្បិបាសា សមប្បិតា.

១៣៥. ‘‘អថទ្ទសាសិំ សុគតំ, នគរំ មិថិលំ បតិ;

អទន្តានំ ទមេតារំ, សម្ពុទ្ធមកុតោភយំ.

១៣៦. ‘‘សចិត្តំ បដិលទ្ធាន, វន្ទិត្វាន ឧបាវិសិំ;

សោ មេ ធម្មមទេសេសិ, អនុកម្បាយ គោតមោ.

១៣៧. ‘‘តស្ស ធម្មំ សុណិត្វាន, បព្ពជិំ អនគារិយំ;

យុញ្ជន្តី សត្ថុវចនេ, សច្ឆាកាសិំ បទំ សិវំ.

១៣៨. ‘‘សព្ពេ សោកា សមុច្ឆិន្នា, បហីនា ឯតទន្តិកា;

បរិញ្ញាតា ហិ មេ វត្ថូ, យតោ សោកាន សម្ភវោ’’តិ. –

ឥមា គាថា អភាសិ.

តត្ថ អដ្ដាតិ អដ្ដិតា. អយមេវ វា បាឋោ, អដ្ដិតា បីឡិតាតិ អត្ថោ. ខិត្តចិត្តាតិ សោកុម្មាទេន ខិត្តហទយា. តតោ ឯវ បកតិសញ្ញាយ វិគមេន វិសញ្ញិនី. ហិរោត្តប្បាភាវតោ អបគតវត្ថតាយ នគ្គា. វិធុតកេសតាយ បកិណ្ណកេសី. តេន តេនាតិ គាមេន គាមំ នគរេន នគរំ វីថិយា វីថិំ វិចរិំ អហំ.

អថាតិ បច្ឆា ឧម្មាទសំវត្តនិយស្ស កម្មស្ស បរិក្ខយេ. សុគតន្តិ សោភនគមនត្តា សុន្ទរំ ឋានំ គតត្តា សម្មា គទត្តា សម្មា ច គតត្តា សុគតំ ភគវន្តំ. មិថិលំ បតីតិ មិថិលាភិមុខំ, មិថិលានគរាភិមុខំ គច្ឆន្តន្តិ អត្ថោ.

សចិត្តំ បដិលទ្ធានាតិ ពុទ្ធានុភាវេន ឧម្មាទំ បហាយ អត្តនោ បកតិចិត្តំ បដិលភិត្វា.

យុញ្ជន្តី សត្ថុវចនេតិ សត្ថុ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស សាសនេ យោគំ ករោន្តី ភាវនំ អនុយុញ្ជន្តី. សច្ឆាកាសិំ បទំ សិវន្តិ សិវំ ខេមំ ចតូហិ យោគេហិ អនុបទ្ទុតំ និព្ពានំ បទំ សច្ឆិអកាសិំ.

ឯតទន្តិកាតិ ឯតំ ឥទានិ មយា អធិគតំ អរហត្តំ អន្តោ បរិយោសានំ ឯតេសន្តិ ឯតទន្តិកា, សោកា. ន ទានិ តេសំ សម្ភវោ អត្ថីតិ អត្ថោ. យតោ សោកាន សម្ភវោតិ យតោ អន្តោនិជ្ឈានលក្ខណានំ សោកានំ សម្ភវោ, តេសំ សោកានំ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធសង្ខាតា វត្ថូ អធិដ្ឋានានិ ញាតតីរណបហានបរិញ្ញាហិ បរិញ្ញាតា. តស្មា សោកា ឯតទន្តិកាតិ យោជនា.

វាសេដ្ឋីថេរីគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. ខេមាថេរីគាថាវណ្ណនា

ទហរា ត្វំ រូបវតីតិអាទិកា ខេមាយ ថេរិយា គាថា. អយំ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ ហំសវតីនគរេ បរាធីនវុត្តិកា បរេសំ ទាសី អហោសិ. សា បរេសំ វេយ្យាវច្ចករណេន ជីវិកំ កប្បេន្តី ឯកទិវសំ បទុមុត្តរស្ស សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស អគ្គសាវកំ សុជាតត្ថេរំ បិណ្ឌាយ ចរន្តំ ទិស្វា តយោ មោទកេ ទត្វា តំទិវសមេវ អត្តនោ កេសេ វិស្សជ្ជេត្វា ថេរស្ស ទានំ ទត្វា ‘‘អនាគតេ មហាបញ្ញា ពុទ្ធស្ស សាវិកា ភវេយ្យ’’ន្តិ បត្ថនំ កត្វា យាវជីវំ កុសលកម្មេ អប្បមត្តា ហុត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តី អនុក្កមេន ឆកាមសគ្គេ, តេសំ តេសំ ទេវរាជូនំ មហេសិភាវេន ឧបបន្នា, មនុស្សលោកេបិ អនេកវារំ ចក្កវត្តីនំ មណ្ឌលរាជូនញ្ច មហេសិភាវំ ឧបគតា មហាសម្បត្តិយោ អនុភវិត្វា វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ មនុស្សលោកេ ឧប្បជ្ជិត្វា វិញ្ញុតំ បត្វា, សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសំវេគា បព្ពជិត្វា ទសវស្សសហស្សានិ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តី ពហុស្សុតា ធម្មកថិកា ហុត្វា ពហុជនស្ស ធម្មកថនាទិនា បញ្ញាសំវត្តនិយកម្មំ កត្វា តតោ ចវិត្វា សុគតីសុយេវ សំសរន្តី ឥមស្មិំ កប្បេ ភគវតោ ច កកុសន្ធស្ស ភគវតោ ច កោណាគមនស្ស កាលេ វិភវសម្បន្នេ កុលេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្វា មហន្តំ សង្ឃារាមំ ការេត្វា ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស និយ្យាទេសិ.

ភគវតោ បន កស្សបទសពលស្ស កាលេ កិកិស្ស កាសិរញ្ញោ សព្ពជេដ្ឋិកា សមណី នាម ធីតា ហុត្វា, សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសំវេគា អគារេយេវ ឋិតា, វីសតិ វស្សសហស្សានិ កោមារិព្រហ្មចរិយំ ចរន្តី សមណគុត្តាទីហិ អត្តនោ ភគិនីហិ សទ្ធិំ រមណីយំ បរិវេណំ ការេត្វា ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស និយ្យាទេសិ. ឯវមេវ តត្ថ តត្ថ ភវេ អាយតនគតំ ឧឡារំ បុញ្ញកម្មំ កត្វា សុគតីសុយេវ សំសរិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ មទ្ទរដ្ឋេ សាកលនគរេ រាជកុលេ និព្ពត្តិ. ខេមាតិស្សា នាមំ អហោសិ, សុវណ្ណវណ្ណា កញ្ចនសន្និភត្តចា. សា វយប្បត្តា ពិម្ពិសាររញ្ញោ គេហំ គតា. សត្ថរិ វេឡុវនេ វិហរន្តេ រូបមត្តា ហុត្វា ‘‘រូបេ ទោសំ ទស្សេតី’’តិ សត្ថុ ទស្សនាយ ន គច្ឆតិ.

រាជា មនុស្សេហិ វេឡុវនស្ស វណ្ណេ បកាសាបេត្វា ទេវិយា វិហារទស្សនាយ ចិត្តំ ឧប្បាទេសិ. អថ ទេវី ‘‘វិហារំ បស្សិស្សាមី’’តិ រាជានំ បដិបុច្ឆិ. រាជា ‘‘វិហារំ គន្ត្វា សត្ថារំ អទិស្វា អាគន្តុំ ន លភិស្សសី’’តិ វត្វា បុរិសានំ សញ្ញំ អទាសិ – ‘‘ពលក្ការេនបិ ទេវិំ ទសពលំ ទស្សេថា’’តិ. ទេវី វិហារំ គន្ត្វា ទិវសភាគំ ខេបេត្វា និវត្តេន្តី សត្ថារំ អទិស្វាវ គន្តុំ អារទ្ធា. អថ នំ រាជបុរិសា អនិច្ឆន្តិម្បិ សត្ថុ សន្តិកំ នយិំសុ. សត្ថា តំ អាគច្ឆន្តិំ ទិស្វា ឥទ្ធិយា ទេវច្ឆរាសទិសំ ឥត្ថិំ និម្មិនិត្វា តាលបណ្ណំ គហេត្វា ពីជយមានំ អកាសិ. ខេមា ទេវី តំ ទិស្វា ចិន្តេសិ – ‘‘ឯវរូបា នាម ទេវច្ឆរបដិភាគា ឥត្ថិយោ ភគវតោ អវិទូរេ តិដ្ឋន្តិ, អហំ ឯតាសំ បរិចារិកតាយបិ នប្បហោមិ, មនម្បិ និក្ការណា បាបចិត្តស្ស វសេន នដ្ឋា’’តិ និមិត្តំ គហេត្វា តមេវ ឥត្ថិំ ឱលោកយមានា អដ្ឋាសិ. អថស្សា បស្សន្តិយាវ សត្ថុ អធិដ្ឋានពលេន សា ឥត្ថី បឋមវយំ អតិក្កម្ម មជ្ឈិមវយម្បិ អតិក្កម្ម បច្ឆិមវយំ បត្វា ខណ្ឌទន្តា បលិតកេសា វលិត្តចា ហុត្វា សទ្ធិំ តាលបណ្ណេន បរិវត្តិត្វា បតិ. តតោ ខេមា កតាធិការត្តា ឯវំ ចិន្តេសិ – ‘‘ឯវំវិធម្បិ សរីរំ ឦទិសំ វិបត្តិំ បាបុណិ, មយ្ហម្បិ សរីរំ ឯវំគតិកមេវ ភវិស្សតី’’តិ. អថស្សា ចិត្តាចារំ ញត្វា សត្ថា –

‘‘យេ រាគរត្តានុបតន្តិ សោតំ, សយំ កតំ មក្កដកោវ ជាលំ;

ឯតម្បិ ឆេត្វាន បរិព្ពជន្តិ, អនបេក្ខិនោ កាមសុខំ បហាយា’’តិ. –

គាថមាហ. សា គាថាបរិយោសានេ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណីតិ អដ្ឋកថាសុ អាគតំ. អបទានេ បន ‘‘ឥមំ គាថំ សុត្វា សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋិតា រាជានំ អនុជានាបេត្វា បព្ពជិត្វា អរហត្តំ បាបុណី’’តិ អាគតំ. តត្ថាយំ អបទានបាឡិ (អប. ថេរី ២.២.២៨៩-៣៨៣) –

‘‘បទុមុត្តរោ នាម ជិនោ, សព្ពធម្មេសុ ចក្ខុមា;

ឥតោ សតសហស្សម្ហិ, កប្បេ ឧប្បជ្ជិ នាយកោ.

‘‘តទាហំ ហំសវតិយំ, ជាតា សេដ្ឋិកុលេ អហុំ;

នានារតនបជ្ជោតេ, មហាសុខសមប្បិតា.

‘‘ឧបេត្វា តំ មហាវីរំ, អស្សោសិំ ធម្មទេសនំ;

តតោ ជាតប្បសាទាហំ, ឧបេមិ សរណំ ជិនំ.

‘‘មាតរំ បិតរំ ចាហំ, អាយាចិត្វា វិនាយកំ;

និមន្តយិត្វា សត្តាហំ, ភោជយិំ សហសាវកំ.

‘‘អតិក្កន្តេ ច សត្តាហេ, មហាបញ្ញានមុត្តមំ;

ភិក្ខុនិំ ឯតទគ្គម្ហិ, ឋបេសិ នរសារថិ.

‘‘តំ សុត្វា មុទិតា ហុត្វា, បុនោ តស្ស មហេសិនោ;

ការំ កត្វាន តំ ឋានំ, បណិបច្ច បណីទហិំ.

‘‘តតោ មម ជិនោ អាហ, សិជ្ឈតំ បណិធី តវ;

សសង្ឃេ មេ កតំ ការំ, អប្បមេយ្យផលំ តយា.

‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ.

‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទា, ឱរសា ធម្មនិម្មិតា;

ឯតទគ្គមនុប្បត្តា, ខេមា នាម ភវិស្សតិ.

‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសូបគា អហំ.

‘‘តតោ ចុតា យាមមគំ, តតោហំ តុសិតំ គតា;

តតោ ច និម្មានរតិំ, វសវត្តិបុរំ តតោ.

‘‘យត្ថ យត្ថូបបជ្ជាមិ, តស្ស កម្មស្ស វាហសា;

តត្ថ តត្ថេវ រាជូនំ, មហេសិត្តមការយិំ.

‘‘តតោ ចុតា មនុស្សត្តេ, រាជូនំ ចក្កវត្តិនំ;

មណ្ឌលីនញ្ច រាជូនំ, មហេសិត្តមការយិំ.

‘‘សម្បត្តិំ អនុភោត្វាន, ទេវេសុ មនុជេសុ ច;

សព្ពត្ថ សុខិតា ហុត្វា, នេកកប្បេសុ សំសរិំ.

‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, វិបស្សី លោកនាយកោ;

ឧប្បជ្ជិ ចារុទស្សនោ, សព្ពធម្មវិបស្សកោ.

‘‘តមហំ លោកនាយកំ, ឧបេត្វា នរសារថិំ;

ធម្មំ ភណិតំ សុត្វាន, បព្ពជិំ អនគារិយំ.

‘‘ទសវស្សសហស្សានិ, តស្ស វីរស្ស សាសនេ;

ព្រហ្មចរិយំ ចរិត្វាន, យុត្តយោគា ពហុស្សុតា.

‘‘បច្ចយាការកុសលា, ចតុសច្ចវិសារទា;

និបុណា ចិត្តកថិកា, សត្ថុសាសនការិកា.

‘‘តតោ ចុតាហំ តុសិតំ, ឧបបន្នា យសស្សិនី;

អភិភោមិ តហិំ អញ្ញេ, ព្រហ្មចារីផលេនហំ.

‘‘យត្ថ យត្ថូបបន្នាហំ, មហាភោគា មហទ្ធនា;

មេធាវិនី សីលវតី, វិនីតបរិសាបិ ច.

‘‘ភវាមិ តេន កម្មេន, យោគេន ជិនសាសនេ;

សព្ពា សម្បត្តិយោ មយ្ហំ, សុលភា មនសោ បិយា.

‘‘យោបិ មេ ភវតេ ភត្តា, យត្ថ យត្ថ គតាយបិ;

វិមានេតិ ន មំ កោចិ, បដិបត្តិពលេន មេ.

‘‘ឥមម្ហិ ភទ្ទកេ កប្បេ, ព្រហ្មពន្ធុ មហាយសោ;

នាមេន កោណាគមនោ, ឧប្បជ្ជិ វទតំ វរោ.

‘‘តទា ហិ ពារាណសិយំ, សុសមិទ្ធកុលប្បជា;

ធនញ្ជានី សុមេធា ច, អហម្បិ ច តយោ ជនា.

‘‘សង្ឃារាមមទាសិម្ហ, ទានសហាយិកា បុរេ;

សង្ឃស្ស ច វិហារម្បិ, ឧទ្ទិស្ស ការិកា មយំ.

‘‘តតោ ចុតា មយំ សព្ពា, តាវតិំសូបគា អហុំ;

យសសា អគ្គតំ បត្តា, មនុស្សេសុ តថេវ ច.

‘‘ឥមស្មិំយេវ កប្បម្ហិ, ព្រហ្មពន្ធុ មហាយសោ;

កស្សបោ នាម គោត្តេន, ឧប្បជ្ជិ វទតំ វរោ.

‘‘ឧបដ្ឋាកោ មហេសិស្ស, តទា អាសិ នរិស្សរោ;

កាសិរាជា កិកី នាម, ពារាណសិបុរុត្តមេ.

‘‘តស្សាសិំ ជេដ្ឋិកា ធីតា, សមណី ឥតិ វិស្សុតា;

ធម្មំ សុត្វា ជិនគ្គស្ស, បព្ពជ្ជំ សមរោចយិំ.

‘‘អនុជានិ ន នោ តាតោ, អគារេវ តទា មយំ;

វីសវស្សសហស្សានិ, វិចរិម្ហ អតន្ទិតា.

‘‘កោមារិព្រហ្មចរិយំ, រាជកញ្ញា សុខេធិតា;

ពុទ្ធោបដ្ឋាននិរតា, មុទិតា សត្ត ធីតរោ.

‘‘សមណី សមណគុត្តា ច, ភិក្ខុនី ភិក្ខុទាយិកា;

ធម្មា ចេវ សុធម្មា ច, សត្តមី សង្ឃទាយិកា.

‘‘អហំ ឧប្បលវណ្ណា ច, បដាចារា ច កុណ្ឌលា;

កិសាគោតមី ធម្មទិន្នា, វិសាខា ហោតិ សត្តមី.

‘‘កទាចិ សោ នរាទិច្ចោ, ធម្មំ ទេសេសិ អព្ភុតំ;

មហានិទានសុត្តន្តំ, សុត្វា តំ បរិយាបុណិំ.

‘‘តេហិ កម្មេហិ សុកតេហិ, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ.

‘‘បច្ឆិមេ ច ភវេ ទានិ, សាកលាយ បុរុត្តមេ;

រញ្ញោ មទ្ទស្ស ធីតាម្ហិ, មនាបា ទយិតា បិយា.

‘‘សហ មេ ជាតមត្តម្ហិ, ខេមំ តម្ហិ បុរេ អហុ;

តតោ ខេមាតិ នាមំ មេ, គុណតោ ឧបបជ្ជថ.

‘‘យទាហំ យោព្ពនំ បត្តា, រូបលាវញ្ញភូសិតា;

តទា អទាសិ មំ តាតោ, ពិម្ពិសារស្ស រាជិនោ.

‘‘តស្សាហំ សុប្បិយា អាសិំ, រូបកេលាយនេ រតា;

រូបានំ ទោសវាទីតិ, ន ឧបេសិំ មហាទយំ.

‘‘ពិម្ពិសារោ តទា រាជា, មមានុគ្គហពុទ្ធិយា;

វណ្ណយិត្វា វេឡុវនំ, គាយកេ គាបយី មមំ.

‘‘រម្មំ វេឡុវនំ យេន, ន ទិដ្ឋំ សុគតាលយំ;

ន តេន នន្ទនំ ទិដ្ឋំ, ឥតិ មញ្ញាមសេ មយំ.

‘‘យេន វេឡុវនំ ទិដ្ឋំ, នរនន្ទននន្ទនំ;

សុទិដ្ឋំ នន្ទនំ តេន, អមរិន្ទសុនន្ទនំ.

‘‘វិហាយ នន្ទនំ ទេវា, ឱតរិត្វា មហីតលំ;

រម្មំ វេឡុវនំ ទិស្វា, ន តប្បន្តិ សុវិម្ហិតា.

‘‘រាជបុញ្ញេន និព្ពត្តំ, ពុទ្ធបុញ្ញេន ភូសិតំ;

កោ វត្តា តស្ស និស្សេសំ, វនស្ស គុណសញ្ចយំ.

‘‘តំ សុត្វា វនសមិទ្ធំ, មម សោតមនោហរំ;

ទដ្ឋុកាមា តមុយ្យានំ, រញ្ញោ អារោចយិំ តទា.

‘‘មហតា បរិវារេន, តទា ច សោ មហីបតិ;

មំ បេសេសិ តមុយ្យានំ, ទស្សនាយ សមុស្សុកំ.

‘‘គច្ឆ បស្ស មហាភោគេ, វនំ នេត្តរសាយនំ;

យំ សទា ភាតិ សិរិយា, សុគតាភានុរញ្ជិតំ.

‘‘យទា ច បិណ្ឌាយ មុនិ, គិរិព្ពជបុរុត្តមំ;

បវិដ្ឋោហំ តទាយេវ, វនំ ទដ្ឋុមុបាគមិំ.