៩. ភទ្ទាកុណ្ឌលកេសាថេរីគាថាវណ្ណនា

លូនកេសីតិអាទិកា ភទ្ទាយ កុណ្ឌលកេសាយ ថេរិយា គាថា. អយម្បិ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ ហំសវតីនគរេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្វា ឯកទិវសំ សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុណន្តី សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុនិំ ខិប្បាភិញ្ញានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា, អធិការកម្មំ កត្វា តំ ឋានន្តរំ បត្ថេត្វា យាវជីវំ បុញ្ញានិ កត្វា កប្បសតសហស្សំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា កស្សបពុទ្ធកាលេ កិកិស្ស កាសិរញ្ញោ គេហេ សត្តន្នំ ភគិនីនំ អព្ភន្តរា ហុត្វា, វីសតិ វស្សសហស្សានិ ទស សីលានិ សមាទាយ កោមារិព្រហ្មចរិយំ ចរន្តី សង្ឃស្ស វសនបរិវេណំ ការេត្វា, ឯកំ ពុទ្ធន្តរំ សុគតីសុយេវ សំសរិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ សេដ្ឋិកុលេ និព្ពត្តិ. ភទ្ទាតិស្សា នាមំ អហោសិ. សា មហតា បរិវារេន វឌ្ឍមានា វយប្បត្តា, តស្មិំយេវ នគរេ បុរោហិតស្ស បុត្តំ សត្តុកំ នាម ចោរំ សហោឌ្ឍំ គហេត្វា រាជាណាយ នគរគុត្តិកេន មារេតុំ អាឃាតនំ និយ្យមានំ, សីហបញ្ជរេន ឱលោកេន្តី ទិស្វា បដិពទ្ធចិត្តា ហុត្វា សចេ តំ លភាមិ, ជីវិស្សាមិ; នោ ចេ, មរិស្សាមីតិ សយនេ អធោមុខី និបជ្ជិ.

អថស្សា បិតា តំ បវត្តិំ សុត្វា ឯកធីតុតាយ ពលវសិនេហោ សហស្សលញ្ជំ ទត្វា ឧបាយេនេវ ចោរំ វិស្សជ្ជាបេត្វា គន្ធោទកេន ន្ហាបេត្វា សព្ពាភរណបដិមណ្ឌិតំ ការេត្វា បាសាទំ បេសេសិ. ភទ្ទាបិ បរិបុណ្ណមនោរថា អតិរេកាលង្ការេន អលង្ករិត្វា តំ បរិចរតិ. សត្តុកោ កតិបាហំ វីតិនាមេត្វា តស្សា អាភរណេសុ ឧប្បន្នលោភោ ភទ្ទេ, អហំ នគរគុត្តិកេន គហិតមត្តោវ ចោរបបាតេ អធិវត្ថាយ ទេវតាយ ‘‘សចាហំ ជីវិតំ លភាមិ, តុយ្ហំ ពលិកម្មំ ឧបសំហរិស្សាមី’’តិ បត្ថនំ អាយាចិំ, តស្មា ពលិកម្មំ សជ្ជាបេហីតិ. សា ‘‘តស្ស មនំ បូរេស្សាមី’’តិ ពលិកម្មំ សជ្ជាបេត្វា សព្ពាភរណវិភូសិតា សាមិកេន សទ្ធិំ ឯកំ យានំ អភិរុយ្ហ ‘‘ទេវតាយ ពលិកម្មំ ករិស្សាមី’’តិ ចោរបបាតំ អភិរុហិតុំ អារទ្ធា.

សត្តុកោ ចិន្តេសិ – ‘‘សព្ពេសុ អភិរុហន្តេសុ ឥមិស្សា អាភរណំ គហេតុំ ន សក្កា’’តិ បរិវារជនំ តត្ថេវ ឋបេត្វា តមេវ ពលិភាជនំ គាហាបេត្វា បព្ពតំ អភិរុហន្តោ តាយ សទ្ធិំ បិយកថំ ន កថេសិ. សា ឥង្គិតេនេវ តស្សាធិប្បាយំ អញ្ញាសិ. សត្តុកោ, ‘‘ភទ្ទេ, តវ ឧត្តរសាដកំ ឱមុញ្ចិត្វា កាយារូឡ្ហបសាធនំ ភណ្ឌិកំ ករោហី’’តិ. សា, ‘‘សាមិ, មយ្ហំ កោ អបរាធោ’’តិ? ‘‘កិំ នុ មំ, ពាលេ,‘ពលិកម្មត្ថំ អាគតោ’តិ សញ្ញំ ករោសិ? ពលិកម្មាបទេសេន បន តវ អាភរណំ គហេតុំ អាគតោ’’តិ. ‘‘កស្ស បន, អយ្យ, បសាធនំ, កស្ស អហ’’ន្តិ? ‘‘នាហំ ឯតំ វិភាគំ ជានាមី’’តិ. ‘‘ហោតុ, អយ្យ, ឯកំ បន មេ អធិប្បាយំ បូរេហិ, អលង្កតនិយាមេន ច អាលិង្គិតុំ ទេហី’’តិ. សោ ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆិ. សា តេន សម្បដិច្ឆិតភាវំ ញត្វា បុរតោ អាលិង្គិត្វា បច្ឆតោ អាលិង្គន្តី វិយ បព្ពតបបាតេ បាតេសិ. សោ បតិត្វា ចុណ្ណវិចុណ្ណំ អហោសិ. តាយ កតំ អច្ឆរិយំ ទិស្វា បព្ពតេ អធិវត្ថា ទេវតា កោសល្លំ វិភាវេន្តី ឥមា គាថា អភាសិ –

‘‘ន ហិ សព្ពេសុ ឋានេសុ, បុរិសោ ហោតិ បណ្ឌិតោ;

ឥត្ថីបិ បណ្ឌិតា ហោតិ, តត្ថ តត្ថ វិចក្ខណា.

‘‘ន ហិ សព្ពេសុ ឋានេសុ, បុរិសោ ហោតិ បណ្ឌិតោ;

ឥត្ថីបិ បណ្ឌិតា ហោតិ, លហុំ អត្ថវិចិន្តិកា’’តិ. (អប. ថេរី. ២.៣.៣១-៣២);

តតោ ភទ្ទា ចិន្តេសិ – ‘‘ន សក្កា មយា ឥមិនា និយាមេន គេហំ គន្តុំ, ឥតោវ គន្ត្វា ឯកំ បព្ពជ្ជំ បព្ពជិស្សាមី’’តិ និគណ្ឋារាមំ គន្ត្វា និគណ្ឋេ បព្ពជ្ជំ យាចិ. អថ នំ តេ អាហំសុ – ‘‘កេន និយាមេន បព្ពជ្ជា ហោតូ’’តិ? ‘‘យំ តុម្ហាកំ បព្ពជ្ជាយ ឧត្តមំ, តទេវ ករោថា’’តិ. តេ ‘‘សាធូ’’តិ តស្សា តាលដ្ឋិនា កេសេ លុញ្ចិត្វា បព្ពាជេសុំ. បុន កេសា វឌ្ឍន្តា កុណ្ឌលាវដ្ដា ហុត្វា វឌ្ឍេសុំ. តតោ បដ្ឋាយ សា កុណ្ឌលកេសាតិ នាម ជាតា. សា តត្ថ ឧគ្គហេតព្ពំ សមយំ វាទមគ្គញ្ច ឧគ្គហេត្វា ‘‘ឯត្តកំ នាម ឥមេ ជានន្តិ, ឥតោ ឧត្តរិ វិសេសោ នត្ថី’’តិ ញត្វា តតោ អបក្កមិត្វា យត្ថ យត្ថ បណ្ឌិតា អត្ថិ, តត្ថ តត្ថ គន្ត្វា តេសំ ជាននសិប្បំ ឧគ្គហេត្វា អត្តនា សទ្ធិំ កថេតុំ សមត្ថំ អទិស្វា យំ យំ គាមំ វា និគមំ វា បវិសតិ, តស្ស ទ្វារេ វាលុការាសិំ កត្វា តត្ថ ជម្ពុសាខំ ឋបេត្វា ‘‘យោ មម វាទំ អារោបេតុំ សក្កោតិ, សោ ឥមំ សាខំ មទ្ទតូ’’តិ សមីបេ ឋិតទារកានំ សញ្ញំ ទត្វា វសនដ្ឋានំ គច្ឆតិ. សត្តាហម្បិ ជម្ពុសាខាយ តថេវ ឋិតាយ តំ គហេត្វា បក្កមតិ.

តេន ច សមយេន អម្ហាកំ ភគវា លោកេ ឧប្បជ្ជិត្វា បវត្តិតវរធម្មចក្កោ អនុបុព្ពេន សាវត្ថិំ ឧបនិស្សាយ ជេតវនេ វិហរតិ. កុណ្ឌលកេសាបិ វុត្តនយេន គាមនិគមរាជធានីសុ វិចរន្តី សាវត្ថិំ បត្វា នគរទ្វារេ វាលុការាសិម្ហិ ជម្ពុសាខំ ឋបេត្វា ទារកានំ សញ្ញំ ទត្វា សាវត្ថិំ បាវិសិ.

អថាយស្មា ធម្មសេនាបតិ ឯកកោវ នគរំ បវិសន្តោ តំ សាខំ ទិស្វា តំ ទមេតុកាមោ ទារកេ បុច្ឆិ – ‘‘កស្មាយំ សាខា ឯវំ ឋបិតា’’តិ? ទារកា តមត្ថំ អារោចេសុំ. ថេរោ ‘‘យទិ ឯវំ ឥមំ សាខំ មទ្ទថា’’តិ អាហ. ទារកា តំ មទ្ទិំសុ. កុណ្ឌលកេសា កតភត្តកិច្ចា នគរតោ និក្ខមន្តី តំ សាខំ មទ្ទិតំ ទិស្វា ‘‘កេនិទំ មទ្ទិត’’ន្តិ បុច្ឆិត្វា ថេរេន មទ្ទាបិតភាវំ ញត្វា ‘‘អបក្ខិកោ វាទោ ន សោភតី’’តិ សាវត្ថិំ បវិសិត្វា វីថិតោ វីថិំ វិចរន្តី ‘‘បស្សេយ្យាថ សមណេហិ សក្យបុត្តិយេហិ សទ្ធិំ មយ្ហំ វាទ’’ន្តិ ឧគ្ឃោសេត្វា មហាជនបរិវុតា អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ និសិន្នំ ធម្មសេនាបតិំ ឧបសង្កមិត្វា បដិសន្ថារំ កត្វា ឯកមន្តំ ឋិតា ‘‘កិំ តុម្ហេហិ មម ជម្ពុសាខា មទ្ទាបិតា’’តិ បុច្ឆិ. ‘‘អាម, មយា មទ្ទាបិតា’’តិ. ‘‘ឯវំ សន្តេ តុម្ហេហិ សទ្ធិំ មយ្ហំ វាទោ ហោតូ’’តិ. ‘‘ហោតុ, ភទ្ទេ’’តិ. ‘‘កស្ស បុច្ឆា, កស្ស វិស្សជ្ជនា’’តិ? ‘‘បុច្ឆា នាម អម្ហាកំ បត្តា, ត្វំ យំ អត្តនោ ជាននកំ បុច្ឆា’’តិ. សា សព្ពមេវ អត្តនោ ជាននកំ វាទំ បុច្ឆិ. ថេរោ តំ សព្ពំ វិស្សជ្ជេសិ. សា ឧបរិ បុច្ឆិតព្ពំ អជានន្តី តុណ្ហី អហោសិ. អថ នំ ថេរោ អាហ – ‘‘តយា ពហុំ បុច្ឆិតំ, មយម្បិ តំ ឯកំ បញ្ហំ បុច្ឆាមា’’តិ. ‘‘បុច្ឆថ, ភន្តេ’’តិ. ថេរោ ‘‘ឯកំ នាម កិ’’ន្តិ ឥមំ បញ្ហំ បុច្ឆិ. កុណ្ឌលកេសា នេវ អន្តំ ន កោដិំ បស្សន្តី អន្ធការំ បវិដ្ឋា វិយ ហុត្វា ‘‘ន ជានាមិ, ភន្តេ’’តិ អាហ. ‘‘ត្វំ ឯត្តកម្បិ អជានន្តី អញ្ញំ កិំ ជានិស្សសី’’តិ វត្វា ធម្មំ ទេសេសិ. សា ថេរស្ស បាទេសុ បតិត្វា, ‘‘ភន្តេ, តុម្ហេ សរណំ គច្ឆាមី’’តិ អាហ. ‘‘មា មំ ត្វំ, ភទ្ទេ, សរណំ គច្ឆ, សទេវកេ លោកេ អគ្គបុគ្គលំ ភគវន្តមេវ សរណំ គច្ឆា’’តិ. ‘‘ឯវំ ករិស្សាមិ, ភន្តេ’’តិ សា សាយន្ហសមយេ ធម្មទេសនាវេលាយំ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. សត្ថា តស្សា ញាណបរិបាកំ ញត្វា –

‘‘សហស្សមបិ ចេ គាថា, អនត្ថបទសំហិតា;

ឯកំ គាថាបទំ សេយ្យោ, យំ សុត្វា សុបសម្មតី’’តិ. –

ឥមំ គាថមាហ. គាថាបរិយោសានេ យថាឋិតាវ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរី ២.៣.១-៥៤) –

‘‘បទុមុត្តរោ នាម ជិនោ, សព្ពធម្មាន បារគូ;

ឥតោ សតសហស្សម្ហិ, កប្បេ ឧប្បជ្ជិ នាយកោ.

‘‘តទាហំ ហំសវតិយំ, ជាតា សេដ្ឋិកុលេ អហុំ;

នានារតនបជ្ជោតេ, មហាសុខសមប្បិតា.

‘‘ឧបេត្វា តំ មហាវីរំ, អស្សោសិំ ធម្មទេសនំ;

តតោ ជាតប្បសាទាហំ, ឧបេសិំ សរណំ ជិនំ.

‘‘តទា មហាការុណិកោ, បទុមុត្តរនាមកោ;

ខិប្បាភិញ្ញានមគ្គន្តិ, ឋបេសិ ភិក្ខុនិំ សុភំ.

‘‘តំ សុត្វា មុទិតា ហុត្វា, ទានំ ទត្វា មហេសិនោ;

និបច្ច សិរសា បាទេ, តំ ឋានមភិបត្ថយិំ.

‘‘អនុមោទិ មហាវីរោ, ភទ្ទេ យំ តេភិបត្ថិតំ;

សមិជ្ឈិស្សតិ តំ សព្ពំ, សុខិនី ហោហិ និព្ពុតា.

‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ.

‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទា, ឱរសា ធម្មនិម្មិតា;

ភទ្ទាកុណ្ឌលកេសាតិ, ហេស្សតិ សត្ថុ សាវិកា.

‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ.

‘‘តតោ ចុតា យាមមគំ, តតោហំ តុសិតំ គតា;

តតោ ច និម្មានរតិំ, វសវត្តិបុរំ តតោ.

‘‘យត្ថ យត្ថូបបជ្ជាមិ, តស្ស កម្មស្ស វាហសា;

តត្ថ តត្ថេវ រាជូនំ, មហេសិត្តមការយិំ.

‘‘តតោ ចុតា មនុស្សេសុ, រាជូនំ ចក្កវត្តិនំ;

មណ្ឌលីនញ្ច រាជូនំ, មហេសិត្តមការយិំ.

‘‘សម្បត្តិំ អនុភោត្វាន, ទេវេសុ មានុសេសុ ច;

សព្ពត្ថ សុខិតា ហុត្វា, នេកកប្បេសុ សំសរិំ.

‘‘ឥមម្ហិ ភទ្ទកេ កប្បេ, ព្រហ្មពន្ធុ មហាយសោ;

កស្សបោ នាម គោត្តេន, ឧប្បជ្ជិ វទតំ វរោ.

‘‘ឧបដ្ឋាកោ មហេសិស្ស, តទា អាសិ នរិស្សរោ;

កាសិរាជា កិកី នាម, ពារាណសិបុរុត្តមេ.

‘‘តស្ស ធីតា ចតុត្ថាសិំ, ភិក្ខុទាយីតិ វិស្សុតា;

ធម្មំ សុត្វា ជិនគ្គស្ស, បព្ពជ្ជំ សមរោចយិំ.

‘‘អនុជានិ ន នោ តាតោ, អគារេវ តទា មយំ;

វីសវស្សសហស្សានិ, វិចរិម្ហ អតន្ទិតា.

‘‘កោមារិព្រហ្មចរិយំ, រាជកញ្ញា សុខេធិតា;

ពុទ្ធោបដ្ឋាននិរតា, មុទិតា សត្ត ធីតរោ.

‘‘សមណី សមណគុត្តា ច, ភិក្ខុនី ភិក្ខុទាយិកា;

ធម្មា ចេវ សុធម្មា ច, សត្តមី សង្ឃទាយិកា.

‘‘ខេមា ឧប្បលវណ្ណា ច, បដាចារា អហំ តទា;

កិសាគោតមី ធម្មទិន្នា, វិសាខា ហោតិ សត្តមី.

‘‘តេហិ កម្មេហិ សុកតេហិ, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ.

‘‘បច្ឆិមេ ច ភវេ ទានិ, គិរិព្ពជបុរុត្តមេ;

ជាតា សេដ្ឋិកុលេ ផីតេ, យទាហំ យោព្ពនេ ឋិតា.

‘‘ចោរំ វធត្ថំ នីយន្តំ, ទិស្វា រត្តា តហិំ អហំ;

បិតា មេ តំ សហស្សេន, មោចយិត្វា វធា តតោ.

‘‘អទាសិ តស្ស មំ តាតោ, វិទិត្វាន មនំ មម;

តស្សាហមាសិំ វិសដ្ឋា, អតីវ ទយិតា ហិតា.

‘‘សោ មេ ភូសនលោភេន, ពលិមជ្ឈាសយោ ទិសោ;

ចោរប្បបាតំ នេត្វាន, បព្ពតំ ចេតយី វធំ.

‘‘តទាហំ បណមិត្វាន, សត្តុកំ សុកតញ្ជលី;

រក្ខន្តី អត្តនោ បាណំ, ឥទំ វចនមព្រវិំ.

‘‘ឥទំ សុវណ្ណកេយូរំ, មុត្តា វេឡុរិយា ពហូ;

សព្ពំ ហរស្សុ ភទ្ទន្តេ, មញ្ច ទាសីតិ សាវយ.

‘‘ឱរោបយស្សុ កល្យាណី, មា ពាឡ្ហំ បរិទេវសិ;

ន ចាហំ អភិជានាមិ, អហន្ត្វា ធនមាភតំ.

‘‘យតោ សរាមិ អត្តានំ, យតោ បត្តោស្មិ វិញ្ញុតំ;

ន ចាហំ អភិជានាមិ, អញ្ញំ បិយតរំ តយា.

‘‘ឯហិ តំ ឧបគូហិស្សំ, កត្វាន តំ បទក្ខិណំ;

ន ច ទានិ បុនោ អត្ថិ, មម តុយ្ហញ្ច សង្គមោ.

‘‘ន ហិ សព្ពេសុ ឋានេសុ, បុរិសោ ហោតិ បណ្ឌិតោ;

ឥត្ថីបិ បណ្ឌិតា ហោតិ, តត្ថ តត្ថ វិចក្ខណា.

‘‘ន ហិ សព្ពេសុ ឋានេសុ, បុរិសោ ហោតិ បណ្ឌិតោ;

ឥត្ថីបិ បណ្ឌិតា ហោតិ, លហុំ អត្ថវិចិន្តិកា.

‘‘លហុញ្ច វត ខិប្បញ្ច, និកដ្ឋេ សមចេតយិំ;

មិគំ ឧណ្ណា យថា ឯវំ, តទាហំ សត្តុកំ វធិំ.

‘‘យោ ច ឧប្បតិតំ អត្ថំ, ន ខិប្បមនុពុជ្ឈតិ;

សោ ហញ្ញតេ មន្ទមតិ, ចោរោវ គិរិគព្ភរេ.

‘‘យោ ច ឧប្បតិតំ អត្ថំ, ខិប្បមេវ និពោធតិ;

មុច្ចតេ សត្តុសម្ពាធា, តទាហំ សត្តុកា យថា.

‘‘តទាហំ បាតយិត្វាន, គិរិទុគ្គម្ហិ សត្តុកំ;

សន្តិកំ សេតវត្ថានំ, ឧបេត្វា បព្ពជិំ អហំ.

‘‘សណ្ឌាសេន ច កេសេ មេ, លុញ្ចិត្វា សព្ពសោ តទា;

បព្ពជិត្វាន សមយំ, អាចិក្ខិំសុ និរន្តរំ.

‘‘តតោ តំ ឧគ្គហេត្វាហំ, និសីទិត្វាន ឯកិកា;

សមយំ តំ វិចិន្តេសិំ, សុវានោ មានុសំ ករំ.

‘‘ឆិន្នំ គយ្ហ សមីបេ មេ, បាតយិត្វា អបក្កមិ;

ទិស្វា និមិត្តមលភិំ, ហត្ថំ តំ បុឡវាកុលំ.

‘‘តតោ ឧដ្ឋាយ សំវិគ្គា, អបុច្ឆិំ សហធម្មិកេ;

តេ អវោចុំ វិជានន្តិ, តំ អត្ថំ សក្យភិក្ខវោ.

‘‘សាហំ តមត្ថំ បុច្ឆិស្សំ, ឧបេត្វា ពុទ្ធសាវកេ;

តេ មមាទាយ គច្ឆិំសុ, ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស សន្តិកំ.

‘‘សោ មេ ធម្មមទេសេសិ, ខន្ធាយតនធាតុយោ;

អសុភានិច្ចទុក្ខាតិ, អនត្តាតិ ច នាយកោ.

‘‘តស្ស ធម្មំ សុណិត្វាហំ, ធម្មចក្ខុំ វិសោធយិំ;

តតោ វិញ្ញាតសទ្ធម្មា, បព្ពជ្ជំ ឧបសម្បទំ.

‘‘អាយាចិតោ តទា អាហ, ឯហិ ភទ្ទេតិ នាយកោ;

តទាហំ ឧបសម្បន្នា, បរិត្តំ តោយមទ្ទសំ.

‘‘បាទបក្ខាលនេនាហំ, ញត្វា សឧទយព្ពយំ;

តថា សព្ពេបិ សង្ខារេ, ឦទិសំ ចិន្តយិំ តទា.

‘‘តតោ ចិត្តំ វិមុច្ចិ មេ, អនុបាទាយ សព្ពសោ;

ខិប្បាភិញ្ញានមគ្គំ មេ, តទា បញ្ញាបយី ជិនោ.

‘‘ឥទ្ធីសុ ច វសី ហោមិ, ទិព្ពាយ សោតធាតុយា;

បរចិត្តានិ ជានាមិ, សត្ថុសាសនការិកា.

‘‘បុព្ពេនិវាសំ ជានាមិ, ទិព្ពចក្ខុ វិសោធិតំ;

ខេបេត្វា អាសវេ សព្ពេ, វិសុទ្ធាសិំ សុនិម្មលា.

‘‘បរិចិណ្ណោ មយា សត្ថា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ;

ឱហិតោ គរុកោ ភារោ, ភវនេត្តិ សមូហតា.

‘‘យស្សត្ថាយ បព្ពជិតា, អគារស្មានគារិយំ;

សោ មេ អត្ថោ អនុប្បត្តោ, សព្ពសំយោជនក្ខយោ.

‘‘អត្ថធម្មនិរុត្តីសុ, បដិភានេ តថេវ ច;

ញាណំ មេ វិមលំ សុទ្ធំ, ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស សាសនេ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា តាវទេវ បព្ពជ្ជំ យាចិ. សត្ថា តស្សា បព្ពជ្ជំ អនុជានិ. សា ភិក្ខុនុបស្សយំ គន្ត្វាន បព្ពជិត្វា ផលសុខេន និព្ពានសុខេន ច វីតិនាមេន្តី អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា ឧទានវសេន –

១០៧. ‘‘លូនកេសី បង្កធរី, ឯកសាដី បុរេ ចរិំ;

អវជ្ជេ វជ្ជមតិនី, វជ្ជេ ចាវជ្ជទស្សិនី.

១០៨. ‘‘ទិវាវិហារា និក្ខម្ម, គិជ្ឈកូដម្ហិ បព្ពតេ;

អទ្ទសំ វិរជំ ពុទ្ធំ, ភិក្ខុសង្ឃបុរក្ខតំ.

១០៩. ‘‘និហច្ច ជាណុំ វន្ទិត្វា, សម្មុខា អញ្ជលិំ អកំ;

ឯហិ ភទ្ទេតិ មំ អវច, សា មេ អាសូបសម្បទា.

១១០. ‘‘ចិណ្ណា អង្គា ច មគធា, វជ្ជី កាសី ច កោសលា;

អនកា បណ្ណាស វស្សានិ, រដ្ឋបិណ្ឌំ អភុញ្ជហំ.

១១១. ‘‘បុញ្ញំ វត បសវិ ពហុំ, សប្បញ្ញោ វតាយំ ឧបាសកោ;

យោ ភទ្ទាយ ចីវរំ អទាសិ, វិប្បមុត្តាយ សព្ពគន្ថេហី’’តិ. –

ឥមា គាថា អភាសិ.

តត្ថ លូនកេសីតិ លូនា លុញ្ចិតា កេសា មយ្ហន្តិ លូនកេសី, និគណ្ឋេសុ បព្ពជ្ជាយ តាលដ្ឋិនា លុញ្ចិតកេសា, តំ សន្ធាយ វទតិ. បង្កធរីតិ ទន្តកដ្ឋស្ស អខាទនេន ទន្តេសុ មលបង្កធារណតោ បង្កធរី. ឯកសាដីតិ និគណ្ឋចារិត្តវសេន ឯកសាដិកា. បុរេ ចរិន្តិ បុព្ពេ និគណ្ឋី ហុត្វា ឯវំ វិចរិំ. អវជ្ជេ វជ្ជមតិនីតិ ន្ហានុច្ឆាទនទន្តកដ្ឋខាទនាទិកេ អនវជ្ជេ សាវជ្ជសញ្ញី. វជ្ជេ ចាវជ្ជទស្សិនីតិ មានមក្ខបលាសវិបល្លាសាទិកេ សាវជ្ជេ អនវជ្ជទិដ្ឋី.

ទិវាវិហារា និក្ខម្មាតិ អត្តនោ ទិវាវិហារដ្ឋានតោ និក្ខមិត្វា. អយម្បិ ឋិតមជ្ឈន្ហិកវេលាយំ ថេរេន សមាគតា តស្ស បញ្ហស្ស វិស្សជ្ជនេន ធម្មទេសនាយ ច និហតមានទព្ពា បសន្នមានសា ហុត្វា សត្ថុ សន្តិកំ ឧបសង្កមិតុកាមាវ អត្តនោ វសនដ្ឋានំ គន្ត្វា ទិវាដ្ឋានេ និសីទិត្វា សាយន្ហសមយេ សត្ថុ សន្តិកំ ឧបសង្កមិត្វា.

និហច្ច ជាណុំ វន្ទិត្វាតិ ជាណុទ្វយំ បថវិយំ និហន្ត្វា បតិដ្ឋបេត្វា បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិត្វា. សម្មុខា អញ្ជលិំ អកន្តិ សត្ថុ សម្មុខា ទសនខសមោធានសមុជ្ជលំ អញ្ជលិំ អកាសិំ. ឯហិ, ភទ្ទេតិ មំ អវច, សា មេ អាសូបសម្បទាតិ យំ មំ ភគវា អរហត្តំ បត្វា បព្ពជ្ជញ្ច ឧបសម្បទញ្ច យាចិត្វា ឋិតំ ‘‘ឯហិ, ភទ្ទេ, ភិក្ខុនុបស្សយំ គន្ត្វា ភិក្ខុនីនំ សន្តិកេ បព្ពជ ឧបសម្បជ្ជស្សូ’’តិ អវច អាណាបេសិ. សា សត្ថុ អាណា មយ្ហំ ឧបសម្បទាយ ការណត្តា ឧបសម្បទា អាសិ អហោសិ.

ចិណ្ណាតិអាទិកា ទ្វេ គាថា អញ្ញាព្យាករណគាថា. តត្ថ ចិណ្ណា អង្គា ច មគធាតិ យេ ឥមេ អង្គា ច មគធា ច វជ្ជី ច កាសី ច កោសលា ច ជនបទា បុព្ពេ សាណាយ មយា រដ្ឋបិណ្ឌំ ភុញ្ជន្តិយា ចិណ្ណា ចរិតា, តេសុយេវ សត្ថារា សមាគមតោ បដ្ឋាយ អនណា និទ្ទោសា អបគតកិលេសា ហុត្វា បញ្ញាស សំវច្ឆរានិ រដ្ឋបិណ្ឌំ អភុញ្ជិំ អហំ.

យេន អភិប្បសន្នមានសេន ឧបាសកេន អត្តនោ ចីវរំ ទិន្នំ, តស្ស បុញ្ញវិសេសកិត្តនមុខេន អញ្ញំ ព្យាករោន្តី ‘‘បុញ្ញំ វត បសវី ពហុ’’ន្តិ ឱសានគាថមាហ. សា សុវិញ្ញេយ្យាវ.

ភទ្ទាកុណ្ឌលកេសាថេរីគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.