៨. សោណាថេរីគាថាវណ្ណនា

ទស បុត្តេ វិជាយិត្វាតិអាទិកា សោណាយ ថេរិយា គាថា. អយម្បិ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ ហំសវតីនគរេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្វា ឯកទិវសំ សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុណន្តី សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុនិំ អារទ្ធវីរិយានំ ភិក្ខុនីនំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា, អធិការកម្មំ កត្វា សយម្បិ តំ ឋានន្តរំ បត្ថេត្វា យាវជីវំ បុញ្ញានិ កត្វា, តតោ ចុតា កប្បសតសហស្សំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វយប្បត្តា បតិកុលំ គតា ទស បុត្តធីតរោ លភិត្វា ពហុបុត្តិកាតិ បញ្ញាយិត្ថ. សា សាមិកេ បព្ពជិតេ វយប្បត្តេ បុត្តធីតរោ ឃរាវាសេ បតិដ្ឋាបេត្វា សព្ពំ ធនំ បុត្តានំ វិភជិត្វា អទាសិ, ន កិញ្ចិ អត្តនោ ឋបេសិ. តំ បុត្តា ច ធីតរោ ច កតិបាហមេវ ឧបដ្ឋហិត្វា បរិភវំ អកំសុ. សា ‘‘កិំ មយ្ហំ ឥមេហិ បរិភវាយ ឃរេ វសន្តិយា’’តិ ភិក្ខុនិយោ ឧបសង្កមិត្វា បព្ពជ្ជំ យាចិ. តំ ភិក្ខុនិយោ បព្ពាជេសុំ. សា លទ្ធូបសម្បទា ‘‘អហំ មហល្លិកាកាលេ បព្ពជិត្វា អប្បមត្តាយ ភវិតព្ព’’ន្តិ ភិក្ខុនីនំ វត្តបដិវត្តំ ករោន្តី ‘‘សព្ពរត្តិំ សមណធម្មំ ករិស្សាមី’’តិ ហេដ្ឋាបាសាទេ ឯកថម្ភំ ហត្ថេន គហេត្វា តំ អវិជហមានា សមណធម្មំ ករោន្តី ចង្កមមានាបិ ‘‘អន្ធការេ ឋានេ រុក្ខាទីសុ យត្ថ កត្ថចិ មេ សីសំ បដិហញ្ញេយ្យា’’តិ រុក្ខំ ហត្ថេន គហេត្វា តំ អវិជហមានាវ សមណធម្មំ ករោតិ. តតោ បដ្ឋាយ សា អារទ្ធវីរិយតាយ បាកដា អហោសិ. សត្ថា តស្សា ញាណបរិបាកំ ទិស្វា គន្ធកុដិយំ និសិន្នោវ ឱភាសំ ផរិត្វា សម្មុខេ និសិន្នោ វិយ អត្តានំ ទស្សេត្វា –

‘‘យោ ច វស្សសតំ ជីវេ, អបស្សំ ធម្មមុត្តមំ;

ឯកាហំ ជីវិតំ សេយ្យោ, បស្សតោ ធម្មមុត្តម’’ន្តិ. (ធ. ប. ១១៥) –

គាថំ អភាសិ. សា គាថាបរិយោសានេ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរី ២.៣.២២០-២៤៣) –

‘‘បទុមុត្តរោ នាម ជិនោ, សព្ពធម្មាន បារគូ;

ឥតោ សតសហស្សម្ហិ, កប្បេ ឧប្បជ្ជិ នាយកោ.

‘‘តទា សេដ្ឋិកុលេ ជាតា, សុខិតា បូជិតា បិយា;

ឧបេត្វា តំ មុនិវរំ, អស្សោសិំ មធុរំ វចំ.

‘‘អារទ្ធវីរិយានគ្គំ, វណ្ណេសិ ភិក្ខុនិំ ជិនោ;

តំ សុត្វា មុទិតា ហុត្វា, ការំ កត្វាន សត្ថុនោ.

‘‘អភិវាទិយ សម្ពុទ្ធំ, ឋានំ តំ បត្ថយិំ តទា;

អនុមោទិ មហាវីរោ, សិជ្ឈតំ បណិធី តវ.

‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ.

‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទា, ឱរសា ធម្មនិម្មិតា;

សោណាតិ នាម នាមេន, ហេស្សតិ សត្ថុ សាវិកា.

‘‘តំ សុត្វា មុទិតា ហុត្វា, យាវជីវំ តទា ជិនំ;

មេត្តចិត្តា បរិចរិំ, បច្ចយេហិ វិនាយកំ.

‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ.

‘‘បច្ឆិមេ ច ភវេ ទានិ, ជាតា សេដ្ឋិកុលេ អហំ;

សាវត្ថិយំ បុរវរេ, ឥទ្ធេ ផីតេ មហទ្ធនេ.

‘‘យទា ច យោព្ពនប្បត្តា, គន្ត្វា បតិកុលំ អហំ;

ទស បុត្តានិ អជនិំ, សុរូបានិ វិសេសតោ.

‘‘សុខេធិតា ច តេ សព្ពេ, ជននេត្តមនោហរា;

អមិត្តានម្បិ រុចិតា, មម បគេវ តេ សិយា.

‘‘តតោ មយ្ហំ អកាមាយ, ទសបុត្តបុរក្ខតោ;

បព្ពជិត្ថ ស មេ ភត្តា, ទេវទេវស្ស សាសនេ.

‘‘តទេកិកា វិចិន្តេសិំ, ជីវិតេនាលមត្ថុ មេ;

ចត្តាយ បតិបុត្តេហិ, វុឌ្ឍាយ ច វរាកិយា.

‘‘អហម្បិ តត្ថ គច្ឆិស្សំ, សម្បត្តោ យត្ថ មេ បតិ;

ឯវាហំ ចិន្តយិត្វាន, បព្ពជិំ អនគារិយំ.

‘‘តតោ ច មំ ភិក្ខុនិយោ, ឯកំ ភិក្ខុនុបស្សយេ;

វិហាយ គច្ឆុមោវាទំ, តាបេហិ ឧទកំ ឥតិ.

‘‘តទា ឧទកមាហិត្វា, ឱកិរិត្វាន កុម្ភិយា;

ចុល្លេ ឋបេត្វា អាសីនា, តតោ ចិត្តំ សមាទហិំ.

‘‘ខន្ធេ អនិច្ចតោ ទិស្វា, ទុក្ខតោ ច អនត្តតោ;

ខេបេត្វា អាសវេ សព្ពេ, អរហត្តមបាបុណិំ.

‘‘តទាគន្ត្វា ភិក្ខុនិយោ, ឧណ្ហោទកមបុច្ឆិសុំ;

តេជោធាតុមធិដ្ឋាយ, ខិប្បំ សន្តាបយិំ ជលំ.

‘‘វិម្ហិតា តា ជិនវរំ, ឯតមត្ថមសាវយុំ;

តំ សុត្វា មុទិតោ នាថោ, ឥមំ គាថំ អភាសថ.

‘‘យោ ច វស្សសតំ ជីវេ, កុសីតោ ហីនវីរិយោ;

ឯកាហំ ជីវិតំ សេយ្យោ, វីរិយមារភតោ ទឡ្ហំ.

‘‘អារាធិតោ មហាវីរោ, មយា សុប្បដិបត្តិយា;

អារទ្ធវីរិយានគ្គំ, មមាហ ស មហាមុនិ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អថ នំ ភគវា ភិក្ខុនិយោ បដិបាដិយា ឋានន្តរេ ឋបេន្តោ អារទ្ធវីរិយានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសិ. សា ឯកទិវសំ អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា ឧទានវសេន –

១០២. ‘‘ទស បុត្តេ វិជាយិត្វា, អស្មិំ រូបសមុស្សយេ;

តតោហំ ទុព្ពលា ជិណ្ណា, ភិក្ខុនិំ ឧបសង្កមិំ.

១០៣. ‘‘សា មេ ធម្មមទេសេសិ, ខន្ធាយតនធាតុយោ;

តស្សា ធម្មំ សុណិត្វាន, កេសេ ឆេត្វាន បព្ពជិំ.

១០៤. ‘‘តស្សា មេ សិក្ខមានាយ, ទិព្ពចក្ខុ វិសោធិតំ;

បុព្ពេនិវាសំ ជានាមិ, យត្ថ មេ វុសិតំ បុរេ.

១០៥. ‘‘អនិមិត្តញ្ច ភាវេមិ, ឯកគ្គា សុសមាហិតា;

អនន្តរាវិមោក្ខាសិំ, អនុបាទាយ និព្ពុតា.

១០៦. ‘‘បញ្ចក្ខន្ធា បរិញ្ញាតា, តិដ្ឋន្តិ ឆិន្នមូលកា;

ធិ តវត្ថុ ជរេ ជម្មេ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’តិ. – ឥមា គាថា អភាសិ;

តត្ថ រូបសមុស្សយេតិ រូបសង្ខាតេ សមុស្សយេ. អយញ្ហិ រូបសទ្ទោ ‘‘ចក្ខុញ្ច បដិច្ច រូបេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណ’’ន្តិអាទីសុ (សំ. និ. ៤.៦០) រូបាយតនេ អាគតោ. ‘‘យំកិញ្ចិ រូបំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្ន’’ន្តិអាទីសុ (អ. និ. ៤.១៨១) រូបក្ខន្ធេ. ‘‘បិយរូបេ សាតរូបេ រជ្ជតី’’តិអាទីសុ (ម. និ. ១.៤០៩) សភាវេ. ‘‘ពហិទ្ធា រូបានិ បស្សតី’’តិអាទីសុ (ទី. និ. ៣.៣៣៨; អ. និ. ១.៤២៧-៤៣៤) កសិណាយតនេ. ‘‘រូបី រូបានិ បស្សតី’’តិអាទីសុ (ទី. និ. ៣.៣៣៩; អ. និ. ១.៤៣៥-៤៤២) រូបឈានេ. ‘‘អដ្ឋិញ្ច បដិច្ច ន្ហារុញ្ច បដិច្ច មំសញ្ច បដិច្ច ចម្មញ្ច បដិច្ច អាកាសោ បរិវារិតោ រូបន្ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតី’’តិអាទីសុ (ម. និ. ១.៣០៦) រូបកាយេ. ឥធាបិ រូបកាយេវ ទដ្ឋព្ពោ. សមុស្សយសទ្ទោបិ អដ្ឋីនំ សរីរស្ស បរិយាយោ. ‘‘សតន្តិ សមុស្សយា’’តិអាទីសុ អដ្ឋិសរីរបរិយាយេ. ‘‘អាតុរំ អសុចិំ បូតិំ, បស្ស នន្ទេ សមុស្សយ’’ន្តិអាទីសុ (ថេរគា. ១៩) សរីរេ. ឥធាបិ សរីរេ ឯវ ទដ្ឋព្ពោ. តេន វុត្តំ – ‘‘រូបសមុស្សយេ’’តិ, រូបសង្ខាតេ សមុស្សយេ សរីរេតិ អត្ថោ. ឋត្វាតិ វចនសេសោ. អស្មិំ រូបសមុស្សយេតិ ហិ ឥមស្មិំ រូបសមុស្សយេ ឋត្វា ឥមំ រូបកាយំ និស្សាយ ទស បុត្តេ វិជាយិត្វាតិ យោជនា. តតោតិ តស្មា ទសបុត្តវិជាយនហេតុ. សា ហិ បឋមវយំ អតិក្កមិត្វា បុត្តកេ វិជាយន្តី អនុក្កមេន ទុព្ពលសរីរា ជរាជិណ្ណា ច អហោសិ. តេន វុត្តំ ‘‘តតោហំ ទុព្ពលា ជិណ្ណា’’តិ.

តស្សាតិ តតោ, តស្សាតិ វា តស្សា សន្តិកេ. បុន តស្សាតិ ករណេ សាមិវចនំ, តាយាតិ អត្ថោ. សិក្ខមានាយាតិ តិស្សោបិ សិក្ខា សិក្ខមានា.

អនន្តរាវិមោក្ខាសិន្តិ អគ្គមគ្គស្ស អនន្តរា ឧប្បន្នវិមោក្ខា អាសិំ. រូបី រូបានិ បស្សតីតិអាទយោ ហិ អដ្ឋបិ វិមោក្ខា អនន្តរវិមោក្ខា នាម ន ហោន្តិ. មគ្គានន្តរំ អនុប្បត្តា ហិ ផលវិមោក្ខា ផលសមាបត្តិកាលេ បវត្តមានាបិ បឋមមគ្គានន្តរមេវ សមុប្បត្តិតោ តំ ឧបាទាយ អនន្តរវិមោក្ខា នាម, យថា មគ្គសមាធិ អានន្តរិកសមាធីតិ វុច្ចតិ. អនុបាទាយ និព្ពុតាតិ រូបាទីសុ កិញ្ចិបិ អគ្គហេត្វា កិលេសបរិនិព្ពានេន និព្ពុតា អាសិំ.

ឯវំ វិជ្ជាត្តយំ វិភាវេត្វា អរហត្តផលេន កូដំ គណ្ហន្តី ឧទានេត្វា, ឥទានិ ជរាយ ចិរកាលំ ឧបទ្ទុតសរីរំ វិគរហន្តី សហ វត្ថុនា តស្ស សមតិក្កន្តភាវំ វិភាវេតុំ ‘‘បញ្ចក្ខន្ធា បរិញ្ញាតា’’តិ ឱសានគាថមាហ. តត្ថ ធិ តវត្ថុ ជរេ ជម្មេតិ អង្គានំ សិថិលភាវករណាទិនា ជរេ ជម្មេ លាមកេ ហីនេ តវ តុយ្ហំ ធិ អត្ថុ ធិការោ ហោតុ. នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោតិ តស្មា ត្វំ មយា អតិក្កន្តា អភិភូតាសីតិ អធិប្បាយោ.

សោណាថេរីគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.