២. ឧត្តមាថេរីគាថាវណ្ណនា

ចតុក្ខត្តុំ បញ្ចក្ខត្តុន្តិអាទិកា ឧត្តមាយ ថេរិយា គាថា. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការា តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តី វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ ពន្ធុមតីនគរេ អញ្ញតរស្ស កុដុម្ពិកស្ស គេហេ ឃរទាសី ហុត្វា និព្ពត្តិ. សា វយប្បត្តា អត្តនោ អយ្យកានំ វេយ្យាវច្ចំ ករោន្តី ជីវតិ. តេន ច សមយេន ពន្ធុមរាជា បុណ្ណមីទិវសេ ឧបោសថិកោ ហុត្វា បុរេភត្តំ ទានានិ ទត្វា បច្ឆាភត្តំ គន្ត្វា ធម្មំ សុណាតិ. អថ មហាជនា យថា រាជា បដិបជ្ជតិ, តថេវ បុណ្ណមីទិវសេ ឧបោសថង្គានិ សមាទាយ វត្តន្តិ. អថស្សា ទាសិយា ឯតទហោសិ – ‘‘ឯតរហិ ខោ មហារាជា មហាជនា ច ឧបោសថង្គានិ សមាទាយ វត្តន្តិ, យំនូនាហំ ឧបោសថទិវសេសុ ឧបោសថសីលំ សមាទាយ វត្តេយ្យ’’ន្តិ. សា តថា ករោន្តី សុបរិសុទ្ធំ ឧបោសថសីលំ រក្ខិត្វា តាវតិំសេសុ និព្ពត្តា អបរាបរំ សុគតីសុយេវ សំសរន្តី ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ សេដ្ឋិកុលេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្វា បដាចារាយ ថេរិយា សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា តំ មត្ថកំ បាបេតុំ នាសក្ខិ. បដាចារា ថេរី តស្សា ចិត្តាចារំ ញត្វា ឱវាទមទាសិ. សា តស្សា ឱវាទេ ឋត្វា សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរី ២.២.១-២១) –

‘‘នគរេ ពន្ធុមតិយា, ពន្ធុមា នាម ខត្តិយោ;

ទិវសេ បុណ្ណមាយ សោ, ឧបវសិ ឧបោសថំ.

‘‘អហំ តេន សមយេន, កុម្ភទាសី អហំ តហិំ;

ទិស្វា សរាជកំ សេនំ, ឯវាហំ ចិន្តយិំ តទា.

‘‘រាជាបិ រជ្ជំ ឆឌ្ឌេត្វា, ឧបវសិ ឧបោសថំ;

សផលំ នូន តំ កម្មំ, ជនកាយោ បមោទិតោ.

‘‘យោនិសោ បច្ចវេក្ខិត្វា, ទុគ្គច្ចញ្ច ទលិទ្ទតំ;

មានសំ សម្បហំសិត្វា, ឧបវសិំ ឧបោសថំ.

‘‘អហំ ឧបោសថំ កត្វា, សម្មាសម្ពុទ្ធសាសនេ;

តេន កម្មេន សុកតេន, តាវតិំសមគច្ឆហំ.

‘‘តត្ថ មេ សុកតំ ព្យម្ហំ, ឧព្ភយោជនមុគ្គតំ;

កូដាគារវរូបេតំ, មហាសនសុភូសិតំ.

‘‘អច្ឆរា សតសហស្សា, ឧបតិដ្ឋន្តិ មំ សទា;

អញ្ញេ ទេវេ អតិក្កម្ម, អតិរោចាមិ សព្ពទា.

‘‘ចតុសដ្ឋិទេវរាជូនំ, មហេសិត្តមការយិំ;

តេសដ្ឋិចក្កវត្តីនំ, មហេសិត្តមការយិំ.

‘‘សុវណ្ណវណ្ណា ហុត្វាន, ភវេសុ សំសរាមហំ;

សព្ពត្ថ បវរា ហោមិ, ឧបោសថស្សិទំ ផលំ.

‘‘ហត្ថិយានំ អស្សយានំ, រថយានញ្ច សីវិកំ;

លភាមិ សព្ពមេវេតំ, ឧបោសថស្សិទំ ផលំ.

‘‘សោណ្ណមយំ រូបិមយំ, អថោបិ ផលិកាមយំ;

លោហិតង្គមយញ្ចេវ, សព្ពំ បដិលភាមហំ.

‘‘កោសេយ្យកម្ពលិយានិ, ខោមកប្បាសិកានិ ច;

មហគ្ឃានិ ច វត្ថានិ, សព្ពំ បដិលភាមហំ.

‘‘អន្នំ បានំ ខាទនីយំ, វត្ថសេនាសនានិ ច;

សព្ពមេតំ បដិលភេ, ឧបោសថស្សិទំ ផលំ.

‘‘វរគន្ធញ្ច មាលញ្ច, ចុណ្ណកញ្ច វិលេបនំ;

សព្ពមេតំ បដិលភេ, ឧបោសថស្សិទំ ផលំ.

‘‘កូដាគារញ្ច បាសាទំ, មណ្ឌបំ ហម្មិយំ គុហំ;

សព្ពមេតំ បដិលភេ, ឧបោសថស្សិទំ ផលំ.

‘‘ជាតិយា សត្តវស្សាហំ, បព្ពជិំ អនគារិយំ;

អឌ្ឍមាសេ អសម្បត្តេ, អរហត្តមបាបុណិំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ, ភវា សព្ពេ សមូហតា;

សព្ពាសវបរិក្ខីណា, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ.

‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ កម្មមករិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ឧបោសថស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា ឧទានវសេន –

៤២. ‘‘ចតុក្ខត្តុំ បញ្ចក្ខត្តុំ, វិហារា ឧបនិក្ខមិំ;

អលទ្ធា ចេតសោ សន្តិំ, ចិត្តេ អវសវត្តិនី.

៤៣. ‘‘សា ភិក្ខុនិំ ឧបាគច្ឆិំ, យា មេ សទ្ធាយិកា អហុ;

សា មេ ធម្មមទេសេសិ, ខន្ធាយតនធាតុយោ.

៤៤. ‘‘តស្សា ធម្មំ សុណិត្វាន, យថា មំ អនុសាសិ សា;

សត្តាហំ ឯកបល្លង្កេន, និសីទិំ បីតិសុខសមប្បិតា;

អដ្ឋមិយា បាទេ បសារេសិំ, តមោខន្ធំ បទាលិយា’’តិ. –

ឥមា គាថា អភាសិ.

តត្ថ សា ភិក្ខុនិំ ឧបាគច្ឆិំ , យា មេ សទ្ធាយិកា អហូតិ យា មយា សទ្ធាតព្ពា សទ្ធេយ្យវចនា អហោសិ, តំ ភិក្ខុនិំ សាហំ ឧបគច្ឆិំ ឧបសង្កមិំ, បដាចារាថេរិំ សទ្ធាយ វទតិ. ‘‘សា ភិក្ខុនី ឧបគច្ឆិ, យា មេ សាធយិកា’’តិបិ បាឋោ. សា បដាចារា ភិក្ខុនី អនុកម្បាយ មំ ឧបគច្ឆិ, យា មយ្ហំ សទត្ថស្ស សាធិកាតិ អត្ថោ. សា មេ ធម្មមទេសេសិ, ខន្ធាយតនធាតុយោតិ សា បដាចារា ថេរី ‘‘ឥមេ បញ្ចក្ខន្ធា, ឥមានិ ទ្វាទសាយតនានិ, ឥមា អដ្ឋារស ធាតុយោ’’តិ ខន្ធាទិកេ វិភជិត្វា ទស្សេន្តី មយ្ហំ ធម្មំ ទេសេសិ.

តស្សា ធម្មំ សុណិត្វានាតិ តស្សា បដិសម្ភិទាប្បត្តាយ ថេរិយា សន្តិកេ ខន្ធាទិវិភាគបុព្ពង្គមំ អរិយមគ្គំ បាបេត្វា ទេសិតសណ្ហសុខុមវិបស្សនាធម្មំ សុត្វា. យថា មំ អនុសាសិ សាតិ សា ថេរី យថា មំ អនុសាសិ ឱវទិ, តថា បដិបជ្ជន្តី បដិបត្តិំ មត្ថកំ បាបេត្វាបិ សត្តាហំ ឯកបល្លង្កេន និសីទិំ. កថំ? បីតិសុខសមប្បិតាតិ ឈានមយេន បីតិសុខេន សមង្គីភូតា. អដ្ឋមិយា បាទេ បសារេសិំ, តមោខន្ធំ បទាលិយាតិ អនវសេសំ មោហក្ខន្ធំ អគ្គមគ្គេន បទាលេត្វា អដ្ឋមេ ទិវសេ បល្លង្កំ ភិន្ទន្តី បាទេ បសារេសិំ. ឥទមេវ ចស្សា អញ្ញាព្យាករណំ អហោសិ.

ឧត្តមាថេរីគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.