៩. កិំសីលសុត្តវណ្ណនា

៣២៧. កិំសីលោតិ កិំសីលសុត្តំ. កា ឧប្បត្តិ? អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស គិហិសហាយកោ ឯកោ ថេរស្សេវ បិតុនោ វង្គន្តព្រាហ្មណស្ស សហាយស្ស ព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ សដ្ឋិកោដិអធិកំ បញ្ចសតកោដិធនំ បរិច្ចជិត្វា អាយស្មតោ សារិបុត្តត្ថេរស្ស សន្តិកេ បព្ពជិត្វា សព្ពំ ពុទ្ធវចនំ បរិយាបុណិ. តស្ស ថេរោ ពហុសោ ឱវទិត្វា កម្មដ្ឋានមទាសិ, សោ តេន វិសេសំ នាធិគច្ឆតិ. តតោ ថេរោ ‘‘ពុទ្ធវេនេយ្យោ ឯសោ’’តិ ញត្វា តំ អាទាយ ភគវតោ សន្តិកំ គន្ត្វា តំ ភិក្ខុំ អារព្ភ បុគ្គលំ អនិយមេត្វា ‘‘កិំសីលោ’’តិ បុច្ឆិ. អថស្ស ភគវា តតោ បរំ អភាសិ. តត្ថ កិំសីលោតិ កីទិសេន វារិត្តសីលេន សមន្នាគតោ, កីទិសបកតិកោ វា. កិំសមាចារោតិ កីទិសេន ចារិត្តេន យុត្តោ. កានិ កម្មានិ ព្រូហយន្តិ កានិ កាយកម្មាទីនិ វឌ្ឍេន្តោ. នរោ សម្មា និវិដ្ឋស្សាតិ អភិរតោ នរោ សាសនេ សម្មា បតិដ្ឋិតោ ភវេយ្យ. ឧត្តមត្ថញ្ច បាបុណេតិ សព្ពត្ថានំ ឧត្តមំ អរហត្តញ្ច បាបុណេយ្យាតិ វុត្តំ ហោតិ.

៣២៨. តតោ ភគវា ‘‘សារិបុត្តោ អឌ្ឍមាសូបសម្បន្នោ សាវកបារមិប្បត្តោ, កស្មា អាទិកម្មិកបុថុជ្ជនបញ្ហំ បុច្ឆតី’’តិ អាវជ្ជេន្តោ ‘‘សទ្ធិវិហារិកំ អារព្ភា’’តិ ញត្វា បុច្ឆាយ វុត្តំ ចារិត្តសីលំ អវិភជិត្វាវ តស្ស សប្បាយវសេន ធម្មំ ទេសេន្តោ ‘‘វុឌ្ឍាបចាយី’’តិអាទិមាហ.

តត្ថ បញ្ញាវុឌ្ឍោ, គុណវុឌ្ឍោ, ជាតិវុឌ្ឍោ, វយោវុឌ្ឍោតិ ចត្តារោ វុឌ្ឍា. ជាតិយា ហិ ទហរោបិ ពហុស្សុតោ ភិក្ខុ អប្បស្សុតមហល្លកភិក្ខូនមន្តរេ ពាហុសច្ចបញ្ញាយ វុឌ្ឍត្តា បញ្ញាវុឌ្ឍោ. តស្ស ហិ សន្តិកេ មហល្លកភិក្ខូបិ ពុទ្ធវចនំ បរិយាបុណន្តិ, ឱវាទវិនិច្ឆយបញ្ហវិស្សជ្ជនានិ ច បច្ចាសីសន្តិ. តថា ទហរោបិ ភិក្ខុ អធិគមសម្បន្នោ គុណវុឌ្ឍោ នាម. តស្ស ហិ ឱវាទេ បតិដ្ឋាយ មហល្លកាបិ វិបស្សនាគព្ភំ គហេត្វា អរហត្តផលំ បាបុណន្តិ. តថា ទហរោបិ រាជា ខត្តិយោ មុទ្ធាវសិត្តោ ព្រាហ្មណោ វា សេសជនស្ស វន្ទនារហតោ ជាតិវុឌ្ឍោ នាម. សព្ពោ បន បឋមជាតោ វយោវុឌ្ឍោ នាម. តត្ថ យស្មា បញ្ញាយ សារិបុត្តត្ថេរស្ស សទិសោ នត្ថិ ឋបេត្វា ភគវន្តំ, តថា គុណេនបិ អឌ្ឍមាសេន សព្ពសាវកបារមីញាណស្ស បដិវិទ្ធត្តា. ជាតិយាបិ សោ ព្រាហ្មណមហាសាលកុលេ ឧប្បន្នោ, តស្មា តស្ស ភិក្ខុនោ វយេន សមានោបិ សោ ឥមេហិ តីហិ ការណេហិ វុឌ្ឍោ. ឥមស្មិំ បនត្ថេ បញ្ញាគុណេហិ ឯវ វុឌ្ឍភាវំ សន្ធាយ ភគវា អាហ – ‘‘វុឌ្ឍាបចាយី’’តិ. តស្មា តាទិសានំ វុឌ្ឍានំ អបចិតិករណេន វុឌ្ឍាបចាយី, តេសមេវ វុឌ្ឍានំ លាភាទីសុ ឧសូយវិគមេន អនុសូយកោ ច សិយាតិ អយមាទិបាទស្ស អត្ថោ.

កាលញ្ញូ ចស្សាតិ ឯត្ថ បន រាគេ ឧប្បន្នេ តស្ស វិនោទនត្ថាយ គរូនំ ទស្សនំ គច្ឆន្តោបិ កាលញ្ញូ, ទោសេ… មោហេ… កោសជ្ជេ ឧប្បន្នេ តស្ស វិនោទនត្ថាយ គរូនំ ទស្សនំ គច្ឆន្តោបិ កាលញ្ញូ, យតោ ឯវំ កាលញ្ញូ ច អស្ស គរូនំ ទស្សនាយ. ធម្មិំ កថន្តិ សមថវិបស្សនាយុត្តំ. ឯរយិតន្តិ វុត្តំ. ខណញ្ញូតិ តស្សា កថាយ ខណវេទី, ទុល្លភោ វា អយំ ឦទិសាយ កថាយ សវនក្ខណោតិ ជានន្តោ. សុណេយ្យ សក្កច្ចាតិ តំ កថំ សក្កច្ចំ សុណេយ្យ. ន កេវលញ្ច តមេវ, អញ្ញានិបិ ពុទ្ធគុណាទិបដិសំយុត្តានិ សុភាសិតានិ សក្កច្ចមេវ សុណេយ្យាតិ អត្ថោ.

៣២៩. ‘‘កាលញ្ញូ ចស្ស គរូនំ ទស្សនាយា’’តិ ឯត្ថ វុត្តនយញ្ច អត្តនោ ឧប្បន្នរាគាទិវិនោទនកាលំ ញត្វាបិ គរូនំ សន្តិកំ គច្ឆន្តោ កាលេន គច្ឆេ គរូនំ សកាសំ, ‘‘អហំ កម្មដ្ឋានិកោ ធុតង្គធរោ ចា’’តិ កត្វា ន ចេតិយវន្ទនពោធិយង្គណភិក្ខាចារមគ្គអតិមជ្ឈន្ហិកវេលាទីសុ យត្ថ កត្ថចិ ឋិតមាចរិយំ ទិស្វា បរិបុច្ឆនត្ថាយ ឧបសង្កមេយ្យ, សកសេនាសនេ បន អត្តនោ អាសនេ និសិន្នំ វូបសន្តទរថំ សល្លក្ខេត្វា កម្មដ្ឋានាទិវិធិបុច្ឆនត្ថំ ឧបសង្កមេយ្យាតិ អត្ថោ. ឯវំ ឧបសង្កមន្តោបិ ច ថម្ភំ និរំកត្វា និវាតវុត្តិ ថទ្ធភាវករំ មានំ វិនាសេត្វា នីចវុត្តិ បាទបុញ្ឆនចោឡកឆិន្នវិសាណុសភឧទ្ធតទាឋសប្បសទិសោ ហុត្វា ឧបសង្កមេយ្យ. អថ តេន គរុនា វុត្តំ អត្ថំ ធម្មំ…បេ… សមាចរេ ច. អត្ថន្តិ ភាសិតត្ថំ. ធម្មន្តិ បាឡិធម្មំ. សំយមន្តិ សីលំ. ព្រហ្មចរិយន្តិ អវសេសសាសនព្រហ្មចរិយំ. អនុស្សរេ ចេវ សមាចរេ ចាតិ អត្ថំ កថិតោកាសេ អនុស្សរេយ្យ, ធម្មំ សំយមំ ព្រហ្មចរិយំ កថិតោកាសេ អនុស្សរេយ្យ, អនុស្សរណមត្តេនេវ ច អតុស្សន្តោ តំ សព្ពម្បិ សមាចរេ សមាចរេយ្យ សមាទាយ វត្តេយ្យ. តាសំ កថានំ អត្តនិ បវត្តនេ ឧស្សុក្កំ ករេយ្យាតិ អត្ថោ. ឯវំ ករោន្តោ ហិ កិច្ចករោ ហោតិ.

៣៣០. តតោ បរញ្ច ធម្មារាមោ ធម្មរតោ ធម្មេ ឋិតោ ធម្មវិនិច្ឆយញ្ញូ ភវេយ្យ. សព្ពបទេសុ ចេត្ថ ធម្មោតិ សមថវិបស្សនា, អារាមោ រតីតិ ឯកោវ អត្ថោ, ធម្មេ អារាមោ អស្សាតិ ធម្មារាមោ. ធម្មេ រតោ, ន អញ្ញំ បិហេតីតិ ធម្មរតោ. ធម្មេ ឋិតោ ធម្មំ វត្តនតោ. ធម្មវិនិច្ឆយំ ជានាតិ ‘‘ឥទំ ឧទយញាណំ ឥទំ វយញាណ’’ន្តិ ធម្មវិនិច្ឆយញ្ញូ, ឯវរូបោ អស្ស. អថ យាយំ រាជកថាទិតិរច្ឆានកថា តរុណវិបស្សកស្ស ពហិទ្ធារូបាទីសុ អភិនន្ទនុប្បាទនេន តំ សមថវិបស្សនាធម្មំ សន្ទូសេតិ, តស្មា ‘‘ធម្មសន្ទោសវាទោ’’តិ វុច្ចតិ, តំ នេវាចរេ ធម្មសន្ទោសវាទំ, អញ្ញទត្ថុ អាវាសគោចរាទិសប្បាយានិ សេវន្តោ តច្ឆេហិ នីយេថ សុភាសិតេហិ. សមថវិបស្សនាបដិសំយុត្តានេវេត្ថ តច្ឆានិ, តថារូបេហិ សុភាសិតេហិ នីយេថ នីយេយ្យ, កាលំ ខេបេយ្យាតិ អត្ថោ.

៣៣១. ឥទានិ ‘‘ធម្មសន្ទោសវាទ’’ន្តិ ឯត្ថ អតិសង្ខេបេន វុត្តំ សមថវិបស្សនាយុត្តស្ស ភិក្ខុនោ ឧបក្កិលេសំ បាកដំ ករោន្តោ តទញ្ញេនបិ ឧបក្កិលេសេន សទ្ធិំ ‘‘ហស្សំ ជប្ប’’ន្តិ ឥមំ គាថមាហ. ហាសន្តិបិ បាឋោ. វិបស្សកេន ហិ ភិក្ខុនា ហសនីយស្មិំ វត្ថុស្មិំ សិតមត្តមេវ កាតព្ពំ, និរត្ថកកថាជប្បោ ន ភាសិតព្ពោ, ញាតិព្យសនាទីសុ បរិទេវោ ន កាតព្ពោ, ខាណុកណ្ដកាទិម្ហិ មនោបទោសោ ន ឧប្បាទេតព្ពោ. មាយាកតន្តិ វុត្តា មាយា, តិវិធំ កុហនំ, បច្ចយេសុ គិទ្ធិ, ជាតិអាទីហិ មានោ, បច្ចនីកសាតតាសង្ខាតោ សារម្ភោ, ផរុសវចនលក្ខណំ កក្កសំ, រាគាទយោ កសាវា, អធិមត្តតណ្ហាលក្ខណា មុច្ឆាតិ ឥមេ ច ទោសា សុខកាមេន អង្គារកាសុ វិយ, សុចិកាមេន គូថឋានំ វិយ, ជីវិតុកាមេន អាសិវិសាទយោ វិយ ច បហាតព្ពា. ហិត្វា ច អារោគ្យមទាទិវិគមា វីតមទេន ចិត្តវិក្ខេបាភាវា ឋិតត្តេន ចរិតព្ពំ. ឯវំ បដិបន្នោ ហិ សព្ពុបក្កិលេសបរិសុទ្ធាយ ភាវនាយ ន ចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណាតិ. តេនាហ ភគវា – ‘‘ហស្សំ ជប្បំ…បេ… ឋិតត្តោ’’តិ.

៣៣២. ឥទានិ យ្វាយំ ‘‘ហស្សំ ជប្ប’’ន្តិអាទិនា នយេន ឧបក្កិលេសោ វុត្តោ, តេន សមន្នាគតោ ភិក្ខុ យស្មា សាហសោ ហោតិ អវីមំសការី, រត្តោ រាគវសេន ទុដ្ឋោ ទោសវសេន គច្ឆតិ, បមត្តោ ច ហោតិ កុសលានំ ធម្មានំ ភាវនាយ អសាតច្ចការី, តថារូបស្ស ច ‘‘សុណេយ្យ សក្កច្ច សុភាសិតានី’’តិអាទិនា នយេន វុត្តោ ឱវាទោ និរត្ថកោ, តស្មា ឥមស្ស សំកិលេសស្ស បុគ្គលាធិដ្ឋានាយ ទេសនាយ សុតាទិវុទ្ធិបដិបក្ខភាវំ ទស្សេន្តោ ‘‘វិញ្ញាតសារានី’’តិ ឥមំ គាថមាហ.

តស្សត្ថោ – យានិ ហេតានិ សមថវិបស្សនាបដិសំយុត្តានិ សុភាសិតានិ, តេសំ វិជាននំ សារោ. យទិ វិញ្ញាតានិ សាធុ, អថ សទ្ទមត្តមេវ គហិតំ, ន កិញ្ចិ កតំ ហោតិ, យេន ឯតានិ សុតមយេន ញាណេន វិញ្ញាយន្តិ, តំ សុតំ, ឯតញ្ច សុតមយញាណំ វិញ្ញាតសមាធិសារំ, តេសុ វិញ្ញាតេសុ ធម្មេសុ យោ សមាធិ ចិត្តស្សាវិក្ខេបោ តថត្តាយ បដិបត្តិ, អយមស្ស សារោ. ន ហិ វិជាននមត្តេនេវ កោចិ អត្ថោ សិជ្ឈតិ. យោ បនាយំ នរោ រាគាទិវសេន វត្តនតោ សាហសោ, កុសលានំ ធម្មានំ ភាវនាយ អសាតច្ចការិតាយ បមត្តោ, សោ សទ្ទមត្តគ្គាហីយេវ ហោតិ. តេន តស្ស អត្ថវិជាននាភាវតោ សា សុភាសិតវិជាននបញ្ញា ច, តថត្តាយ បដិបត្តិយា អភាវតោ សុតញ្ច ន វឌ្ឍតីតិ.

៣៣៣. ឯវំ បមត្តានំ សត្តានំ បញ្ញាបរិហានិំ សុតបរិហានិញ្ច ទស្សេត្វា ឥទានិ អប្បមត្តានំ តទុភយសារាធិគមំ ទស្សេន្តោ អាហ – ‘‘ធម្មេ ច យេ…បេ… សារមជ្ឈគូ’’តិ. តត្ថ អរិយប្បវេទិតោ ធម្មោ នាម សមថវិបស្សនាធម្មោ. ឯកោបិ ហិ ពុទ្ធោ សមថវិបស្សនាធម្មំ អទេសេត្វា បរិនិព្ពុតោ នាម នត្ថិ. តស្មា ឯតស្មិំ ធម្មេ ច យេ អរិយប្បវេទិតេរតា និរតា អប្បមត្តា សាតច្ចានុយោគិនោ, អនុត្តរា តេ វចសា មនសា កម្មុនា ច, តេ ចតុព្ពិធេន វចីសុចរិតេន តិវិធេន មនោសុចរិតេន តិវិធេន កាយសុចរិតេន ច សមន្នាគតត្តា វចសា មនសា កម្មុនា ច អនុត្តរា, អវសេសសត្តេហិ អសមា អគ្គាវិសិដ្ឋា. ឯត្តាវតា សទ្ធិំ បុព្ពភាគសីលេន អរិយមគ្គសម្បយុត្តំ សីលំ ទស្សេតិ. ឯវំ បរិសុទ្ធសីលា តេ សន្តិសោរច្ចសមាធិសណ្ឋិតា, សុតស្ស បញ្ញាយ ច សារមជ្ឈគូ, យេ អរិយប្បវេទិតេ ធម្មេ រតា, តេ ន កេវលំ វាចាទីហិ អនុត្តរា ហោន្តិ, អបិច ខោ បន សន្តិសោរច្ចេ សមាធិម្ហិ ច សណ្ឋិតា ហុត្វា សុតស្ស បញ្ញាយ ច សារមជ្ឈគូ អធិគតា ឥច្ចេវ វេទិតព្ពា. អាសំសាយំ ភូតវចនំ. តត្ថ សន្តីតិ និព្ពានំ, សោរច្ចន្តិ សុន្ទរេ រតភាវេន យថាភូតបដិវេធិកា បញ្ញា, សន្តិយា សោរច្ចន្តិ សន្តិសោរច្ចំ, និព្ពានារម្មណាយ មគ្គបញ្ញាយេតំ អធិវចនំ. សមាធីតិ តំសម្បយុត្តោវ មគ្គសមាធិ. សណ្ឋិតាតិ តទុភយេ បតិដ្ឋិតា. សុតបញ្ញានំ សារំ នាម អរហត្តផលវិមុត្តិ. វិមុត្តិសារញ្ហិ ឥទំ ព្រហ្មចរិយំ.

ឯវមេត្ថ ភគវា ធម្មេន បុព្ពភាគបដិបទំ, ‘‘អនុត្តរា វចសា’’តិអាទីហិ សីលក្ខន្ធំ, សន្តិសោរច្ចសមាធីហិ បញ្ញាក្ខន្ធសមាធិក្ខន្ធេតិ តីហិបិ ឥមេហិ ខន្ធេហិ អបរភាគបដិបទញ្ច ទស្សេត្វា សុតបញ្ញាសារេន អកុប្បវិមុត្តិំ ទស្សេន្តោ អរហត្តនិកូដេន ទេសនំ សមាបេសិ. ទេសនាបរិយោសានេ ច សោ ភិក្ខុ សោតាបត្តិផលំ បត្វា បុន ន ចិរស្សេវ អគ្គផលេ អរហត្តេ បតិដ្ឋាសីតិ.

បរមត្ថជោតិកាយ ខុទ្ទក-អដ្ឋកថាយ

សុត្តនិបាត-អដ្ឋកថាយ កិំសីលសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.