៧. ព្រាហ្មណធម្មិកសុត្តវណ្ណនា

ឯវំ មេ សុតន្តិ ព្រាហ្មណធម្មិកសុត្តំ. កា ឧប្បត្តិ? អយមេវ យាស្ស និទានេ ‘‘អថ ខោ សម្ពហុលា’’តិអាទិនា នយេន វុត្តា. តត្ថ សម្ពហុលាតិ ពហូ អនេកេ. កោសលកាតិ កោសលរដ្ឋវាសិនោ. ព្រាហ្មណមហាសាលាតិ ជាតិយា ព្រាហ្មណា មហាសារតាយ មហាសាលា. យេសំ កិរ និទហិត្វា ឋបិតំយេវ អសីតិកោដិសង្ខ្យំ ធនមត្ថិ, តេ ‘‘ព្រាហ្មណមហាសាលា’’តិ វុច្ចន្តិ. ឥមេ ច តាទិសា, តេន វុត្តំ ‘‘ព្រាហ្មណមហាសាលា’’តិ. ជិណ្ណាតិ ជជ្ជរីភូតា ជរាយ ខណ្ឌិច្ចាទិភាវមាបាទិតា. វុឌ្ឍាតិ អង្គបច្ចង្គានំ វុឌ្ឍិមរិយាទំ បត្តា. មហល្លកាតិ ជាតិមហល្លកតាយ សមន្នាគតា, ចិរកាលប្បសុតាតិ វុត្តំ ហោតិ. អទ្ធគតាតិ អទ្ធានំ គតា, ទ្វេ តយោ រាជបរិវដ្ដេ អតីតាតិ អធិប្បាយោ. វយោ អនុប្បត្តាតិ បច្ឆិមវយំ សម្បត្តា. អបិច ជិណ្ណាតិ បោរាណា, ចិរកាលប្បវត្តកុលន្វយាតិ វុត្តំ ហោតិ. វុឌ្ឍាតិ សីលាចារាទិគុណវុឌ្ឍិយុត្តា. មហល្លកាតិ វិភវមហន្តតាយ សមន្នាគតា មហទ្ធនា មហាភោគា. អទ្ធគតាតិ មគ្គបដិបន្នា ព្រាហ្មណានំ វតចរិយាទិមរិយាទំ អវីតិក្កម្ម ចរមានា. វយោ អនុប្បត្តាតិ ជាតិវុឌ្ឍភាវម្បិ អន្តិមវយំ អនុប្បត្តាតិ ឯវម្បេត្ថ យោជនា វេទិតព្ពា. សេសមេត្ថ បាកដមេវ.

ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិំសូតិ ខមនីយាទីនិ បុច្ឆន្តា អញ្ញមញ្ញំ សមប្បវត្តមោទា អហេសុំ. យាយ ច ‘‘កច្ចិ ភោតោ គោតមស្ស ខមនីយំ, កច្ចិ យាបនីយំ, អប្បាពាធំ, អប្បាតង្កំ, ពលំ, លហុដ្ឋានំ, ផាសុវិហារោ’’តិអាទិកាយ កថាយ សម្មោទិំសុ, តំ បីតិបាមោជ្ជសង្ខាតសម្មោទជននតោ សម្មោទិតុំ អរហតោ ច សម្មោទនីយំ, អត្ថព្យញ្ជនមធុរតាយ សុចិរម្បិ កាលំ សារេតុំ និរន្តរំ បវត្តេតុំ អរហតោ សរិតព្ពភាវតោ ច សារណីយំ. សុយ្យមានសុខតោ ច សម្មោទនីយំ, អនុស្សរិយមានសុខតោ សារណីយំ, តថា ព្យញ្ជនបរិសុទ្ធតាយ សម្មោទនីយំ, អត្ថបរិសុទ្ធតាយ សារណីយន្តិ ឯវំ អនេកេហិ បរិយាយេហិ សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា បរិយោសាបេត្វា និដ្ឋាបេត្វា យេនត្ថេន អាគតា, តំ បុច្ឆិតុកាមា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. តំ –

‘‘ន បច្ឆតោ ន បុរតោ, នាបិ អាសន្នទូរតោ;

ន បស្សេ នាបិ បដិវាតេ, ន ចាបិ ឱណតុណ្ណតេ’’តិ. –

អាទិនា នយេន មង្គលសុត្តវណ្ណនាយំ វុត្តមេវ.

ឯវំ ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ព្រាហ្មណមហាសាលា ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘កិំ ត’’ន្តិ? ‘‘សន្ទិស្សន្តិ នុ ខោ’’តិអាទិ. តំ សព្ពំ ឧត្តានត្ថមេវ. កេវលញ្ហេត្ថ ព្រាហ្មណានំ ព្រាហ្មណធម្មេតិ ទេសកាលាទិធម្មេ ឆឌ្ឌេត្វា យោ ព្រាហ្មណធម្មោ, តស្មិំយេវ. តេន ហិ ព្រាហ្មណាតិ យស្មា មំ តុម្ហេ យាចិត្ថ, តស្មា ព្រាហ្មណា សុណាថ, សោតំ ឱទហថ, សាធុកំ មនសិ ករោថ, យោនិសោ មនសិ ករោថ. តថា បយោគសុទ្ធិយា សុណាថ, អាសយសុទ្ធិយា សាធុកំ មនសិ ករោថ. អវិក្ខេបេន សុណាថ, បគ្គហេន សាធុកំ មនសិ ករោថាតិអាទិនា នយេន ឯតេសំ បទានំ បុព្ពេ អវុត្តោបិ អធិប្បាយោ វេទិតព្ពោ. អថ ភគវតា វុត្តំ តំ វចនំ សម្បដិច្ឆន្តា ‘‘ឯវំ ភោ’’តិ ខោ តេ ព្រាហ្មណមហាសាលា ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ, ភគវតោ វចនំ អភិមុខា ហុត្វា អស្សោសុំ. អថ វា បដិស្សុណិំសុ. ‘‘សុណាថ សាធុកំ មនសិ ករោថា’’តិ វុត្តមត្ថំ កត្តុកាមតាយ បដិជានិំសូតិ វុត្តំ ហោតិ. អថ តេសំ ឯវំ បដិស្សុតវតំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘កិំ ត’’ន្តិ? ‘‘ឥសយោ បុព្ពកា’’តិអាទិ.

២៨៧. តត្ថ បឋមគាថាយ តាវ សញ្ញតត្តាតិ សីលសំយមេន សំយតចិត្តា. តបស្សិនោតិ ឥន្ទ្រិយសំវរតបយុត្តា. អត្តទត្ថមចារិសុន្តិ មន្តជ្ឈេនព្រហ្មវិហារភាវនាទិំ អត្តនោ អត្ថំ អកំសុ. សេសំ បាកដមេវ.

២៨៨. ទុតិយគាថាទីសុបិ អយំ សង្ខេបវណ្ណនា – ន បសូ ព្រាហ្មណានាសុន្តិ បោរាណានំ ព្រាហ្មណានំ បសូ ន អាសុំ, ន តេ បសុបរិគ្គហមកំសុ. ន ហិរញ្ញំ ន ធានិយន្តិ ហិរញ្ញញ្ច ព្រាហ្មណានំ អន្តមសោ ជតុមាសកោបិ នាហោសិ, តថា វីហិសាលិយវគោធូមាទិ បុព្ពណ្ណាបរណ្ណភេទំ ធានិយម្បិ តេសំ នាហោសិ. តេ ហិ និក្ខិត្តជាតរូបរជតា អសន្និធិការកាវ ហុត្វា កេវលំ សជ្ឈាយធនធញ្ញា អត្តនោ មន្តជ្ឈេនសង្ខាតេនេវ ធនេន ធញ្ញេន ច សមន្នាគតា អហេសុំ. យោ ចាយំ មេត្តាទិវិហារោ សេដ្ឋត្តា អនុគាមិកត្តា ច ព្រហ្មនិធីតិ វុច្ចតិ, តញ្ច ព្រហ្មំ និធិមបាលយុំ សទា តស្ស ភាវនានុយោគេន.

២៨៩. ឯវំ វិហារីនំ យំ នេសំ បកតំ អាសិ, យំ ឯតេសំ បកតំ ឯតេ ព្រាហ្មណេ ឧទ្ទិស្ស កតំ អហោសិ. ទ្វារភត្តំ ឧបដ្ឋិតន្តិ ‘‘ព្រាហ្មណានំ ទស្សាមា’’តិ សជ្ជេត្វា តេហិ តេហិ ទាយកេហិ អត្តនោ អត្តនោ ឃរទ្វារេ ឋបិតភត្តំ. សទ្ធាបកតន្តិ សទ្ធាយ បកតំ, សទ្ធាទេយ្យន្តិ វុត្តំ ហោតិ. ឯសានន្តិ ឯសន្តីតិ ឯសា, តេសំ ឯសានំ, ឯសមានានំ បរិយេសមានានន្តិ វុត្តំ ហោតិ. ទាតវេតិ ទាតព្ពំ. តទមញ្ញិសុន្តិ តំ អមញ្ញិំសុ, តំ ទ្វារេ សជ្ជេត្វា ឋបិតំ ភត្តំ សទ្ធាទេយ្យំ បរិយេសមានានំ ឯតេសំ ព្រាហ្មណានំ ទាតព្ពំ អមញ្ញិំសុ ទាយកា ជនា, ន តតោ បរំ. អនត្ថិកា ហិ តេ អញ្ញេន អហេសុំ, កេវលំ ឃាសច្ឆាទនបរមតាយ សន្តុដ្ឋាតិ អធិប្បាយោ.

២៩០. នានារត្តេហីតិ នានាវិធរាគរត្តេហិ វត្ថេហិ វិចិត្រត្ថរណត្ថតេហិ, សយនេហិ ឯកភូមិកទ្វិភូមិកាទិបាសាទវរេហិ. អាវសថេហីតិ ឯវរូបេហិ ឧបករណេហិ. ផីតា ជនបទា រដ្ឋា ឯកេកប្បទេសភូតា ជនបទា ច កេចិ កេចិ សកលរដ្ឋា ច ‘‘នមោ ព្រាហ្មណាន’’ន្តិ សាយំ បាតំ ព្រាហ្មណេ ទេវេ វិយ នមស្សិំសុ.

២៩១. តេ ឯវំ នមស្សិយមានា លោកេន អវជ្ឈា ព្រាហ្មណា អាសុំ, ន កេវលញ្ច អវជ្ឈា, អជេយ្យា វិហិំសិតុម្បិ អនភិភវនីយត្តា អជេយ្យា ច អហេសុំ. កិំ ការណា? ធម្មរក្ខិតា, យស្មា ធម្មេន រក្ខិតា. តេ ហិ បញ្ច វរសីលធម្មេ រក្ខិំសុ, ‘‘ធម្មោ ហវេ រក្ខតិ ធម្មចារិ’’ន្តិ (ជា. ១.១០.១០២; ១.១៥.៣៨៥) ធម្មរក្ខិតា ហុត្វា អវជ្ឈា អជេយ្យា ច អហេសុន្តិ អធិប្បាយោ. ន នេ កោចិ និវារេសីតិ តេ ព្រាហ្មណេ កុលានំ ទ្វារេសុ សព្ពសោ ពាហិរេសុ ច អព្ភន្តរេសុ ច សព្ពទ្វារេសុ យស្មា តេសុ បិយសម្មតេសុ វរសីលសមន្នាគតេសុ មាតាបិតូសុ វិយ អតិវិស្សត្ថា មនុស្សា អហេសុំ, តស្មា ‘‘ឥទំ នាម ឋានំ តយា ន បវិសិតព្ព’’ន្តិ ន កោចិ និវារេសិ.

២៩២. ឯវំ ធម្មរក្ខិតា កុលទ្វារេសុ អនិវារិតា ចរន្តា អដ្ឋ ច ចត្តាលីសញ្ចាតិ អដ្ឋចត្តាលីសំ វស្សានិ កុមារភាវតោ បភុតិ ចរណេន កោមារំ ព្រហ្មចរិយំ ចរិំសុ តេ. យេបិ ព្រាហ្មណចណ្ឌាលា អហេសុំ, កោ បន វាទោ ព្រហ្មសមាទីសូតិ ឯវមេត្ថ អធិប្បាយោ វេទិតព្ពោ. ឯវំ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តា ឯវ ហិ វិជ្ជាចរណបរិយេដ្ឋិំ អចរុំ ព្រាហ្មណា បុរេ, ន អព្រហ្មចារិនោ ហុត្វា. តត្ថ វិជ្ជាបរិយេដ្ឋីតិ មន្តជ្ឈេនំ. វុត្តញ្ចេតំ ‘‘សោ អដ្ឋចត្តាលីស វស្សានិ កោមារំ ព្រហ្មចរិយំ ចរតិ មន្តេ អធីយមានោ’’តិ (អ. និ. ៥.១៩២). ចរណបរិយេដ្ឋីតិ សីលរក្ខណំ. ‘‘វិជ្ជាចរណបរិយេដ្ឋុ’’ន្តិបិ បាឋោ, វិជ្ជាចរណំ បរិយេសិតុំ អចរុន្តិ អត្ថោ.

២៩៣. យថាវុត្តញ្ច កាលំ ព្រហ្មចរិយំ ចរិត្វា តតោ បរំ ឃរាវាសំ កប្បេន្តាបិ ន ព្រាហ្មណា អញ្ញមគមុំ ខត្តិយំ វា វេស្សាទីសុ អញ្ញតរំ វា, យេ អហេសុំ ទេវសមា វា មរិយាទា វាតិ អធិប្បាយោ. តថា សតំ វា សហស្សំ វា ទត្វា នបិ ភរិយំ កិណិំសុ តេ, សេយ្យថាបិ ឯតរហិ ឯកច្ចេ កិណន្តិ. តេ ហិ ធម្មេន ទារំ បរិយេសន្តិ. កថំ? អដ្ឋចត្តាលីសំ វស្សានិ ព្រហ្មចរិយំ ចរិត្វា ព្រាហ្មណា កញ្ញាភិក្ខំ អាហិណ្ឌន្តិ – ‘‘អហំ អដ្ឋចត្តាលីស វស្សានិ ចិណ្ណព្រហ្មចរិយោ, យទិ វយប្បត្តា ទារិកា អត្ថិ, ទេថ មេ’’តិ. តតោ យស្ស វយប្បត្តា ទារិកា ហោតិ, សោ តំ អលង្ករិត្វា នីហរិត្វា ទ្វារេ ឋិតស្សេវ ព្រាហ្មណស្ស ហត្ថេ ឧទកំ អាសិញ្ចន្តោ ‘‘ឥមំ តេ, ព្រាហ្មណ, ភរិយំ បោសាវនត្ថាយ ទម្មី’’តិ វត្វា ទេតិ.

កស្មា បន តេ ឯវំ ចិរំ ព្រហ្មចរិយំ ចរិត្វាបិ ទារំ បរិយេសន្តិ, ន យាវជីវំ ព្រហ្មចារិនោ ហោន្តីតិ? មិច្ឆាទិដ្ឋិវសេន. តេសញ្ហិ ឯវំទិដ្ឋិ ហោតិ – ‘‘យោ បុត្តំ ន ឧប្បាទេតិ, សោ កុលវំសច្ឆេទករោ ហោតិ, តតោ និរយេ បច្ចតី’’តិ. ចត្តារោ កិរ អភាយិតព្ពំ ភាយន្តិ គណ្ឌុប្បាទោ កិកី កុន្តនី ព្រាហ្មណាតិ. គណ្ឌុប្បាទា កិរ មហាបថវិយា ខយភយេន មត្តភោជិនោ ហោន្តិ, ន ពហុំ មត្តិកំ ខាទន្តិ. កិកី សកុណិកា អាកាសបតនភយេន អណ្ឌស្ស ឧបរិ ឧត្តានា សេតិ. កុន្តនី សកុណិកា បថវិកម្បនភយេន បាទេហិ ភូមិំ ន សុដ្ឋុ អក្កមតិ. ព្រាហ្មណា កុលវំសូបច្ឆេទភយេន ទារំ បរិយេសន្តិ. អាហ ចេត្ថ –

‘‘គណ្ឌុប្បាទោ កិកី ចេវ, កុន្តី ព្រាហ្មណធម្មិកោ;

ឯតេ អភយំ ភាយន្តិ, សម្មូឡ្ហា ចតុរោ ជនា’’តិ.

ឯវំ ធម្មេន ទារំ បរិយេសិត្វាបិ ច សម្បិយេនេវ សំវាសំ សង្គន្ត្វា សមរោចយុំ, សម្បិយេនេវ អញ្ញមញ្ញំ បេមេនេវ កាយេន ច ចិត្តេន ច មិស្សីភូតា សង្ឃដិតា សំសដ្ឋា ហុត្វា សំវាសំ សមរោចយុំ, ន អប្បិយេន ន និគ្គហេន ចាតិ វុត្តំ ហោតិ.

២៩៤. ឯវំ សម្បិយេនេវ សំវាសំ ករោន្តាបិ ច អញ្ញត្រ តម្ហាតិ, យោ សោ ឧតុសមយោ, យម្ហិ សមយេ ព្រាហ្មណី ព្រាហ្មណេន ឧបគន្តព្ពា, អញ្ញត្រ តម្ហា សមយា ឋបេត្វា តំ សមយំ ឧតុតោ វិរតំ ឧតុវេរមណិំ បតិ ភរិយំ, យាវ បុន សោ សមយោ អាគច្ឆតិ, តាវ អដ្ឋត្វា អន្តរាយេវ. មេថុនំ ធម្មន្តិ មេថុនាយ ធម្មាយ. សម្បទានវចនបត្តិយា កិរេតំ ឧបយោគវចនំ. នាស្សុ គច្ឆន្តីតិ នេវ គច្ឆន្តិ. ព្រាហ្មណាតិ យេ ហោន្តិ ទេវសមា ច មរិយាទា ចាតិ អធិប្បាយោ.

២៩៥. អវិសេសេន បន សព្ពេបិ ព្រហ្មចរិយញ្ច…បេ… អវណ្ណយុំ. តត្ថ ព្រហ្មចរិយន្តិ មេថុនវិរតិ. សីលន្តិ សេសានិ ចត្តារិ សិក្ខាបទានិ. អជ្ជវន្តិ ឧជុភាវោ, អត្ថតោ អសឋតា អមាយាវិតា ច. មទ្ទវន្តិ មុទុភាវោ, អត្ថតោ អត្ថទ្ធតា អនតិមានិតា ច. តបោតិ ឥន្ទ្រិយសំវរោ. សោរច្ចន្តិ សុរតភាវោ សុខសីលតា អប្បដិកូលសមាចារតា. អវិហិំសាតិ បាណិអាទីហិ អវិហេសិកជាតិកតា សករុណភាវោ. ខន្តីតិ អធិវាសនក្ខន្តិ. ឥច្ចេតេ គុណេ អវណ្ណយុំ. យេបិ នាសក្ខិំសុ សព្ពសោ បដិបត្តិយា អារាធេតុំ, តេបិ តត្ថ សារទស្សិនោ ហុត្វា វាចាយ វណ្ណយិំសុ បសំសិំសុ.

២៩៦. ឯវំ វណ្ណេន្តានញ្ច យោ នេសំ…បេ… នាគមា, យោ ឯតេសំ ព្រាហ្មណានំ បរមោ ព្រហ្មា អហោសិ, ព្រហ្មសមោ នាម ឧត្តមោ ព្រាហ្មណោ អហោសិ, ទឡ្ហេន បរក្កមេន សមន្នាគតត្តា ទឡ្ហបរក្កមោ. ស វាតិ វិភាវនេ វា-សទ្ទោ, តេន សោ ឯវរូបោ ព្រាហ្មណោតិ តមេវ វិភាវេតិ. មេថុនំ ធម្មន្តិ មេថុនសមាបត្តិំ. សុបិនន្តេបិ នាគមាតិ សុបិនេបិ ន អគមាសិ.

២៩៧. តតោ តស្ស វត្តំ…បេ… អវណ្ណយុំ. ឥមាយ គាថាយ នវមគាថាយ វុត្តគុណេយេវ អាទិអន្តវសេន និទ្ទិសន្តោ ទេវសមេ ព្រាហ្មណេ បកាសេតិ. តេ ហិ វិញ្ញុជាតិកា បណ្ឌិតា តស្ស ព្រហ្មសមស្ស ព្រាហ្មណស្ស វត្តំ អនុសិក្ខន្តិ បព្ពជ្ជាយ ឈានភាវនាយ ច, តេ ច ឥមេ ព្រហ្មចរិយាទិគុណេ បដិបត្តិយា ឯវ វណ្ណយន្តីតិ. តេ សព្ពេបិ ព្រាហ្មណា បញ្ចកនិបាតេ ទោណសុត្តេ (អ. និ. ៥.១៩២) វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពា.

២៩៨. ឥទានិ មរិយាទេ ព្រាហ្មណេ ទស្សេន្តោ អាហ – ‘‘តណ្ឌុលំ សយន’’ន្តិ. តស្សត្ថោ – តេសុ យេ ហោន្តិ មរិយាទា, តេ ព្រាហ្មណា សចេ យញ្ញំ កប្បេតុកាមា ហោន្តិ, អថ អាមកធញ្ញបដិគ្គហណា បដិវិរតត្តា នានប្បការកំ តណ្ឌុលញ្ច, មញ្ចបីឋាទិភេទំ សយនញ្ច, ខោមាទិភេទំ វត្ថញ្ច, គោសប្បិតិលតេលាទិភេទំ សប្បិតេលញ្ច យាចិយ ធម្មេន, ‘‘ឧទ្ទិស្ស អរិយា តិដ្ឋន្តិ, ឯសា អរិយាន យាចនា’’តិ ឯវំ វុត្តេន ឧទ្ទិស្សឋានសង្ខាតេន ធម្មេន យាចិត្វា, អថ យោ យំ ឥច្ឆតិ ទាតុំ, តេន តំ ទិន្នតណ្ឌុលាទិំ សមោធានេត្វា សំកឌ្ឍិត្វា. ‘‘សមុទានេត្វា’’តិបិ បាឋោ, ឯកោយេវត្ថោ. តតោ យញ្ញមកប្បយុន្តិ តតោ គហេត្វា ទានមកំសុ.

២៩៩. ករោន្តា ច ឯវមេតស្មិំ ឧបដ្ឋិតស្មិំ ទានសង្ខាតេ យញ្ញស្មិំ នាស្សុ គាវោ ហនិំសុ តេ, ន តេ គាវិយោ ហនិំសុ. គាវីមុខេន ចេត្ថ សព្ពបាណា វុត្តាតិ វេទិតព្ពា. កិំការណា ន ហនិំសូតិ? ព្រហ្មចរិយាទិគុណយុត្តត្តា. អបិច វិសេសតោ យថា មាតា…បេ… នាស្សុ គាវោ ហនិំសុ តេ. តត្ថ យាសុ ជាយន្តិ ឱសធាតិ យាសុ បិត្តាទីនំ ភេសជ្ជភូតា បញ្ច គោរសា ជាយន្តិ.

៣០០. អន្នទាតិអាទីសុ យស្មា បញ្ច គោរសេ បរិភុញ្ជន្តានំ ខុទា វូបសម្មតិ, ពលំ វឌ្ឍតិ, ឆវិវណ្ណោ វិប្បសីទតិ, កាយិកមានសិកំ សុខំ ឧប្បជ្ជតិ, តស្មា អន្នទា ពលទា វណ្ណទា សុខទា ចេតាតិ វេទិតព្ពា. សេសមេត្ថ ឧត្តានត្ថមេវ.

៣០១. ឯវំ តេ យញ្ញេសុ គាវោ អហនន្តា បុញ្ញប្បភាវានុគ្គហិតសរីរា សុខុមាលា…បេ… សុខមេធិត្ថ យំ បជា. តត្ថ សុខុមាលា មុទុតលុណហត្ថបាទាទិតាយ, មហាកាយា អារោហបរិណាហសម្បត្តិយា, វណ្ណវន្តោ សុវណ្ណវណ្ណតាយ សណ្ឋានយុត្តតាយ ច, យសស្សិនោ លាភបរិវារសម្បទាយ. សេហិ ធម្មេហីតិ សកេហិ ចារិត្តេហិ. កិច្ចាកិច្ចេសុ ឧស្សុកាតិ កិច្ចេសុ ‘‘ឥទំ កាតព្ពំ’’, អកិច្ចេសុ ‘‘ឥទំ ន កាតព្ព’’ន្តិ ឧស្សុក្កមាបន្នា ហុត្វាតិ អត្ថោ. ឯវំ តេ បោរាណា ព្រាហ្មណា ឯវរូបា ហុត្វា ទស្សនីយា បសាទនីយា លោកស្ស បរមទក្ខិណេយ្យា ឥមាយ បដិបត្តិយា យាវ លោកេ អវត្តិំសុ, តាវ វិគតឦតិភយុបទ្ទវា ហុត្វា នានប្បការកំ សុខំ ឯធិត្ថ បាបុណិ, សុខំ វា ឯធិត្ថ សុខំ វុឌ្ឍិំ អគមាសិ. អយំ បជាតិ សត្តលោកំ និទស្សេតិ.

៣០២-៣. កាលច្ចយេន បន សម្ភិន្នមរិយាទភាវំ អាបជ្ជិតុកាមានំ តេសំ អាសិ វិបល្លាសោ…បេ… ភាគសោ មិតេ. តត្ថ វិបល្លាសោតិ វិបរីតសញ្ញា. អណុតោ អណុន្តិ លាមកដ្ឋេន បរិត្តដ្ឋេន អប្បស្សាទដ្ឋេន អណុភូតតោ កាមគុណតោ ឧប្បន្នំ ឈានសាមញ្ញនិព្ពានសុខានិ ឧបនិធាយ សង្ខ្យម្បិ អនុបគមនេន អណុំ កាមសុខំ, លោកុត្តរសុខំ វា ឧបនិធាយ អណុភូតតោ អត្តនា បដិលទ្ធលោកិយសមាបត្តិសុខតោ អណុំ អប្បកតោបិ អប្បកំ កាមសុខំ ទិស្វាតិ អធិប្បាយោ. រាជិនោ ចាតិ រញ្ញោ ច. វិយាការន្តិ សម្បត្តិំ. អាជញ្ញសំយុត្តេតិ អស្សាជានីយសំយុត្តេ. សុកតេតិ ទារុកម្មលោហកម្មេន សុនិដ្ឋិតេ. ចិត្តសិព្ពនេតិ សីហចម្មាទីហិ អលង្ករណវសេន ចិត្រសិព្ពនេ. និវេសនេតិ ឃរវត្ថូនិ. និវេសេតិ តត្ថ បតិដ្ឋាបិតឃរានិ. វិភត្តេតិ អាយាមវិត្ថារវសេន វិភត្តានិ. ភាគសោ មិតេតិ អង្គណទ្វារបាសាទកូដាគារាទិវសេន កោដ្ឋាសំ កោដ្ឋាសំ កត្វា មិតានិ. កិំ វុត្តំ ហោតិ? តេសំ ព្រាហ្មណានំ អណុតោ អណុសញ្ញិតំ កាមសុខញ្ច រញ្ញោ ព្យាការញ្ច អលង្កតនារិយោ ច វុត្តប្បការេ រថេ ច និវេសនេ និវេសេ ច ទិស្វា ទុក្ខេសុយេវ ឯតេសុ វត្ថូសុ ‘‘សុខ’’ន្តិ បវត្តត្តា បុព្ពេ បវត្តនេក្ខម្មសញ្ញាវិបល្លាសសង្ខាតា វិបរីតសញ្ញា អាសិ.

៣០៤. តេ ឯវំ វិបរីតសញ្ញា ហុត្វា គោមណ្ឌលបរិព្យូឡ្ហំ…បេ… ព្រាហ្មណា. តត្ថ គោមណ្ឌលបរិព្យូឡ្ហន្តិ គោយូថេហិ បរិកិណ្ណំ. នារីវរគណាយុតន្តិ វរនារីគណសំយុត្តំ. ឧឡារន្តិ វិបុលំ. មានុសំ ភោគន្តិ មនុស្សានំ និវេសនាទិភោគវត្ថុំ. អភិជ្ឈាយិំសូតិ ‘‘អហោ វតិទំ អម្ហាកំ អស្សា’’តិ តណ្ហំ វឌ្ឍេត្វា អភិបត្ថយមានា ឈាយិំសុ.

៣០៥. ឯវំ អភិជ្ឈាយន្តា ច ‘‘ឯតេ មនុស្សា សុន្ហាតា សុវិលិត្តា កប្បិតកេសមស្សូ អាមុត្តមណិអាភរណា បញ្ចហិ កាមគុណេហិ បរិចារេន្តិ, មយំ បន ឯវំ តេហិ នមស្សិយមានាបិ សេទមលកិលិដ្ឋគត្តា បរូឡ្ហកច្ឆនខលោមា ភោគរហិតា បរមការុញ្ញតំ បត្តា វិហរាម. ឯតេ ច ហត្ថិក្ខន្ធអស្សបិដ្ឋិសិវិកាសុវណ្ណរថាទីហិ វិចរន្តិ, មយំ បាទេហិ. ឯតេ ទ្វិភូមិកាទិបាសាទតលេសុ វសន្តិ, មយំ អរញ្ញរុក្ខមូលាទីសុ. ឯតេ ច គោនកាទីហិ អត្ថរណេហិ អត្ថតាសុ វរសេយ្យាសុ សយន្តិ, មយំ តដ្ដិកាចម្មខណ្ឌាទីនិ អត្ថរិត្វា ភូមិយំ. ឯតេ នានារសានិ ភោជនានិ ភុញ្ជន្តិ, មយំ ឧញ្ឆាចរិយាយ យាបេម. កថំ នុ ខោ មយម្បិ ឯតេហិ សទិសា ភវេយ្យាមា’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘ធនំ ឥច្ឆិតព្ពំ, ន សក្កា ធនរហិតេហិ អយំ សម្បត្តិ បាបុណិតុ’’ន្តិ ច អវធារេត្វា វេទេ ភិន្ទិត្វា ធម្មយុត្តេ បុរាណមន្តេ នាសេត្វា អធម្មយុត្តេ កូដមន្តេ គន្ថេត្វា ធនត្ថិកា ឱក្កាករាជានមុបសង្កម្ម សោត្ថិវចនាទីនិ បយុញ្ជិត្វា ‘‘អម្ហាកំ, មហារាជ, ព្រាហ្មណវំសេ បវេណិយា អាគតំ បោរាណមន្តបទំ អត្ថិ, តំ មយំ អាចរិយមុដ្ឋិតាយ ន កស្សចិ ភណិម្ហា, តំ មហារាជា សោតុមរហតី’’តិ ច វត្វា អស្សមេធាទិយញ្ញំ វណ្ណយិំសុ. វណ្ណយិត្វា ច រាជានំ ឧស្សាហេន្តា ‘‘យជ, មហារាជ, ឯវំ បហូតធនធញ្ញោ ត្វំ, នត្ថិ តេ យញ្ញសម្ភារវេកល្លំ, ឯវញ្ហិ តេ យជតោ សត្តកុលបរិវដ្ដា សគ្គេ ឧប្បជ្ជិស្សន្តី’’តិ អវោចុំ. តេន នេសំ តំ បវត្តិំ ទស្សេន្តោ អាហ ភគវា ‘‘តេ តត្ថ មន្តេ…បេ… ពហុ តេ ធន’’ន្តិ.

តត្ថ តត្ថាតិ តស្មិំ, យំ ភោគមភិជ្ឈាយិំសុ, តន្និមិត្តន្តិ វុត្តំ ហោតិ. និមិត្តត្ថេ ហិ ឯតំ ភុម្មវចនំ. តទុបាគមុន្តិ តទា ឧបាគមុំ. បហូតធនធញ្ញោសីតិ បហូតធនធញ្ញោ ភវិស្សសិ, អភិសម្បរាយន្តិ អធិប្បាយោ. អាសំសាយញ្ហិ អនាគតេបិ វត្តមានវចនំ ឥច្ឆន្តិ សទ្ទកោវិទា. យជស្សូតិ យជាហិ. វិត្តំ ធនន្តិ ជាតរូបាទិរតនមេវ វិត្តិការណតោ វិត្តំ, សមិទ្ធិការណតោ ធនន្តិ វុត្តំ. អថ វា វិត្តន្តិ វិត្តិការណភូតមេវ អាភរណាទិ ឧបករណំ, យំ ‘‘បហូតវិត្តូបករណោ’’តិអាទីសុ (ទី. និ. ១.៣៣១) អាគច្ឆតិ. ធនន្តិ ហិរញ្ញសុវណ្ណាទិ. កិំ វុត្តំ ហោតិ? តេ ព្រាហ្មណា មន្តេ គន្ថេត្វា តទា ឱក្កាកំ ឧបាគមុំ. កិន្តិ? ‘‘មហារាជ, ពហូ តេ វិត្តញ្ច ធនញ្ច, យជស្សុ, អាយតិម្បិ បហូតធនធញ្ញោ ភវិស្សសី’’តិ.

៣០៦. ឯវំ ការណំ វត្វា សញ្ញាបេន្តេហិ តតោ ច រាជា…បេ… អទា ធនំ. តត្ថ សញ្ញត្តោតិ ញាបិតោ. រថេសភោតិ មហារថេសុ ខត្តិយេសុ អកម្បិយដ្ឋេន ឧសភសទិសោ. ‘‘អស្សមេធ’’ន្តិអាទីសុ អស្សមេត្ថ មេធន្តីតិ អស្សមេធោ, ទ្វីហិ បរិយញ្ញេហិ យជិតព្ពស្ស ឯកវីសតិយូបស្ស ឋបេត្វា ភូមិញ្ច បុរិសេ ច អវសេសសព្ពវិភវទក្ខិណស្ស យញ្ញស្សេតំ អធិវចនំ. បុរិសមេត្ថ មេធន្តីតិ បុរិសមេធោ, ចតូហិ បរិយញ្ញេហិ យជិតព្ពស្ស សទ្ធិំ ភូមិយា អស្សមេធេ វុត្តវិភវទក្ខិណស្ស យញ្ញស្សេតំ អធិវចនំ. សម្មមេត្ថ បាសន្តីតិ សម្មាបាសោ, ទិវសេ ទិវសេ សម្មំ ខិបិត្វា តស្ស បតិតោកាសេ វេទិំ កត្វា សំហារិមេហិ យូបាទីហិ សរស្សតិនទិយា និមុគ្គោកាសតោ បភុតិ បដិលោមំ គច្ឆន្តេន យជិតព្ពស្ស សត្រយាគស្សេតំ អធិវចនំ. វាជមេត្ថ បិវន្តីតិ វាជបេយ្យោ. ឯកេន បរិយញ្ញេន សត្តរសហិ បសូហិ យជិតព្ពស្ស ពេលុវយូបស្ស សត្តរសកទក្ខិណស្ស យញ្ញស្សេតំ អធិវចនំ. នត្ថិ ឯត្ថ អគ្គឡាតិ និរគ្គឡោ, នវហិ បរិយញ្ញេហិ យជិតព្ពស្ស សទ្ធិំ ភូមិយា ច បុរិសេហិ ច អស្សមេធេ វុត្តវិភវទក្ខិណស្ស សព្ពមេធបរិយាយនាមស្ស អស្សមេធវិកប្បស្សេតំ អធិវចនំ. សេសមេត្ថ បាកដមេវ.

៣០៧-៨. ឥទានិ យំ វុត្តំ ‘‘ព្រាហ្មណានមទា ធន’’ន្តិ, តំ ទស្សេន្តោ ‘‘គាវោ សយនញ្ចា’’តិ គាថាទ្វយមាហ. សោ ហិ រាជា ‘‘ទីឃរត្តំ លូខាហារេន កិលន្តា បញ្ច គោរសេ បរិភុញ្ជន្តូ’’តិ នេសំ សបុង្គវានិ គោយូថានេវ អទាសិ, តថា ‘‘ទីឃរត្តំ ថណ្ឌិលសាយិតាយ ថូលសាដកនិវាសនេន ឯកសេយ្យាយ បាទចារេន រុក្ខមូលាទិវាសេន ច កិលន្តា គោនកាទិអត្ថតវរសយនាទីសុ សុខំ អនុភោន្តូ’’តិ នេសំ មហគ្ឃានិ សយនាទីនិ ច អទាសិ. ឯវមេតំ នានប្បការកំ អញ្ញញ្ច ហិរញ្ញសុវណ្ណាទិធនំ អទាសិ. តេនាហ ភគវា – ‘‘គាវោ សយនញ្ច វត្ថញ្ច…បេ… ព្រាហ្មណានមទា ធន’’ន្តិ.

៣០៩-១០. ឯវំ តស្ស រញ្ញោ សន្តិកា តេ ច តត្ថ…បេ… បុន មុបាគមុំ. កិំ វុត្តំ ហោតិ? តស្ស រញ្ញោ សន្តិកា តេ ព្រាហ្មណា តេសុ យាគេសុ ធនំ លភិត្វា ទីឃរត្តំ ទិវសេ ទិវសេ ឯវមេវ ឃាសច្ឆាទនំ បរិយេសិត្វា នានប្បការកំ វត្ថុកាម សន្និធិំសមរោចយុំ. តតោ តេសំ ឥច្ឆាវតិណ្ណានំ ខីរាទិបញ្ចគោរសស្សាទវសេន រសតណ្ហាយ ឱតិណ្ណចិត្តានំ ‘‘ខីរាទីនិបិ តាវ គុន្នំ សាទូនិ, អទ្ធា ឥមាសំ មំសំ សាទុតរំ ភវិស្សតី’’តិ ឯវំ មំសំ បដិច្ច ភិយ្យោ តណ្ហា បវឌ្ឍថ. តតោ ចិន្តេសុំ – ‘‘សចេ មយំ មារេត្វា ខាទិស្សាម, គារយ្ហា ភវិស្សាម, យំនូន មន្តេ គន្ថេយ្យាមា’’តិ. អថ បុនបិ វេទំ ភិន្ទិត្វា តទនុរូបេ តេ តត្ថ មន្តេ គន្ថេត្វា តេ ព្រាហ្មណា តន្និមិត្តំ កូដមន្តេ គន្ថេត្វា ឱក្កាករាជានំ បុន ឧបាគមិំសុ. ឥមមត្ថំ ភាសមានា ‘‘យថា អាបោ ច…បេ… ពហុ តេ ធន’’ន្តិ.

កិំ វុត្តំ ហោតិ? អម្ហាកំ, មហារាជ, មន្តេសុ ឯតទាគតំ យថា អាបោ ហត្ថធោវនាទិសព្ពកិច្ចេសុ បាណីនំ ឧបយោគំ គច្ឆតិ, នត្ថិ តេសំ តតោនិទានំ បាបំ. កស្មា? យស្មា បរិក្ខារោ សោ ហិ បាណិនំ, ឧបករណត្ថាយ ឧប្បន្នោតិ អធិប្បាយោ. យថា ចាយំ មហាបថវី គមនដ្ឋានាទិសព្ពកិច្ចេសុ កហាបណសង្ខាតំ ហិរញ្ញំ សុវណ្ណរជតាទិភេទំ ធនំ, យវគោធូមាទិភេទំ ធានិយញ្ច, សំវោហារាទិសព្ពកិច្ចេសុ ឧបយោគំ គច្ឆតិ, ឯវំ គាវោ មនុស្សានំ សព្ពកិច្ចេសុ ឧបយោគគមនត្ថាយ ឧប្បន្នា. តស្មា ឯតា ហនិត្វា នានប្បការកេ យាគេ យជស្សុ ពហុ តេ វិត្តំ, យជស្សុ ពហុ តេ ធនន្តិ.

៣១១-១២. ឯវំ បុរិមនយេនេវ តតោ ច រាជា…បេ… អឃាតយិ, យំ តតោ បុព្ពេ កញ្ចិ សត្តំ ន បាទា…បេ… ឃាតយិ. តទា កិរ ព្រាហ្មណា យញ្ញាវាដំ គាវីនំ បូរេត្វា មង្គលឧសភំ ពន្ធិត្វា រញ្ញោ មូលំ នេត្វា ‘‘មហារាជ, គោមេធយញ្ញំ យជស្សុ, ឯវំ តេ ព្រហ្មលោកស្ស មគ្គោ វិសុទ្ធោ ភវិស្សតី’’តិ អាហំសុ. រាជា កតមង្គលកិច្ចោ ខគ្គំ គហេត្វា បុង្គវេន សហ អនេកសតសហស្សា គាវោ មារេសិ. ព្រាហ្មណា យញ្ញាវាដេ មំសានិ ឆិន្ទិត្វា ខាទិំសុ, បីតកោទាតរត្តកម្ពលេ ច បារុបិត្វា មារេសុំ. តទុបាទាយ កិរ គាវោ បារុតេ ទិស្វា ឧព្ពិជ្ជន្តិ. តេនាហ ភគវា – ‘‘ន បាទា…បេ… ឃាតយី’’តិ.

៣១៣. តតោ ទេវាតិ ឯវំ តស្មិំ រាជិនិ គាវិយោ ឃាតេតុមារទ្ធេ អថ តទនន្តរមេវ តំ គោឃាតកំ ទិស្វា ឯតេ ចាតុមហារាជិកាទយោ ទេវា ច, បិតរោតិ ព្រាហ្មណេសុ លទ្ធវោហារា ព្រហ្មានោ ច, សក្កោ ទេវានមិន្ទោ ច, បព្ពតបាទនិវាសិនោ ទានវយក្ខសញ្ញិតា អសុររក្ខសា ច ‘‘អធម្មោ អធម្មោ’’តិ ឯវំ វាចំ និច្ឆារេន្តា ‘‘ធិ មនុស្សា, ធិ មនុស្សា’’តិ ច វទន្តា បក្កន្ទុំ. ឯវំ ភូមិតោ បភុតិ សោ សទ្ទោ មុហុត្តេន យាវ ព្រហ្មលោកា អគមាសិ, ឯកធិក្ការបរិបុណ្ណោ លោកោ អហោសិ. កិំ ការណំ? យំ សត្ថំ និបតី គវេ, យស្មា គាវិម្ហិ សត្ថំ និបតីតិ វុត្តំ ហោតិ.

៣១៤. ន កេវលញ្ច ទេវាទយោ បក្កន្ទុំ, អយមញ្ញោបិ លោកេ អនត្ថោ ឧទបាទិ – យេ ហិ តេ តយោ រោគា បុរេ អាសុំ, ឥច្ឆា អនសនំ ជរា, កិញ្ចិ កិញ្ចិទេវ បត្ថនតណ្ហា ច ខុទា ច បរិបាកជរា ចាតិ វុត្តំ ហោតិ. តេ បសូនញ្ច សមារម្ភា, អដ្ឋានវុតិមាគមុំ, ចក្ខុរោគាទិនា ភេទេន អដ្ឋនវុតិភាវំ បាបុណិំសូតិ អត្ថោ.

៣១៥. ឥទានិ ភគវា តំ បសុសមារម្ភំ និន្ទន្តោ អាហ ‘‘ឯសោ អធម្មោ’’តិ. តស្សត្ថោ ឯសោ បសុសមារម្ភសង្ខាតោ កាយទណ្ឌាទីនំ តិណ្ណំ ទណ្ឌានំ អញ្ញតរទណ្ឌភូតោ ធម្មតោ អបេតត្តា អធម្មោ ឱក្កន្តោ អហុ, បវត្តោ អាសិ, សោ ច ខោ តតោ បភុតិ បវត្តត្តា បុរាណោ, យស្ស ឱក្កមនតោ បភុតិ កេនចិ បាទាទិនា អហិំសនតោ អទូសិកាយោ គាវោ ហញ្ញន្តិ. យា ឃាតេន្តា ធម្មា ធំសន្តិ ចវន្តិ បរិហាយន្តិ យាជកា យញ្ញយាជិនោ ជនាតិ.

៣១៦. ឯវមេសោ អណុធម្មោតិ ឯវំ ឯសោ លាមកធម្មោ ហីនធម្មោ, អធម្មោតិ វុត្តំ ហោតិ. យស្មា វា ឯត្ថ ទានធម្មោបិ អប្បកោ អត្ថិ, តស្មា តំ សន្ធាយាហ ‘‘អណុធម្មោ’’តិ. បោរាណោតិ តាវ ចិរកាលតោ បភុតិ បវត្តត្តា បោរាណោ. វិញ្ញូហិ បន គរហិតត្តា វិញ្ញូគរហិតោតិ វេទិតព្ពោ. យស្មា ច វិញ្ញុគរហិតោ, តស្មា យត្ថ ឯទិសកំ បស្សតិ, យាជកំ គរហតី ជនោ. កថំ? ‘‘អព្ពុទំ ព្រាហ្មណេហិ ឧប្បាទិតំ, គាវោ វធិត្វា មំសំ ខាទន្តី’’តិ ឯវមាទីនិ វត្វាតិ អយមេត្ថ អនុស្សវោ.

៣១៧. ឯវំ ធម្មេ វិយាបន្នេតិ ឯវំ បោរាណេ ព្រាហ្មណធម្មេ នដ្ឋេ. ‘‘វិយាវត្តេ’’តិបិ បាឋោ, វិបរិវត្តិត្វា អញ្ញថា ភូតេតិ អត្ថោ. វិភិន្នា សុទ្ទវេស្សិកាតិ បុព្ពេ សមគ្គា វិហរន្តា សុទ្ទា ច វេស្សា ច តេ វិភិន្នា. បុថូ វិភិន្នា ខត្តិយាតិ ខត្តិយាបិ ពហូ អញ្ញមញ្ញំ ភិន្នា. បតិំ ភរិយាវមញ្ញថាតិ ភរិយា ច ឃរាវាសត្ថំ ឥស្សរិយពលេ ឋបិតា បុត្តពលាទីហិ ឧបេតា ហុត្វា បតិំ អវមញ្ញថ, បរិភវិ អវមញ្ញិ ន សក្កច្ចំ ឧបដ្ឋាសិ.

៣១៨. ឯវំ អញ្ញមញ្ញំ វិភិន្នា សមានា ខត្តិយា ព្រហ្មពន្ធូ ច…បេ… កាមានំ វសមន្វគុន្តិ. ខត្តិយា ច ព្រាហ្មណា ច យេ ចញ្ញេ វេស្សសុទ្ទា យថា សង្ករំ នាបជ្ជន្តិ, ឯវំ អត្តនោ អត្តនោ គោត្តេន រក្ខិតត្តា គោត្តរក្ខិតា. តេ សព្ពេបិ តំ ជាតិវាទំ និរំកត្វា, ‘‘អហំ ខត្តិយោ, អហំ ព្រាហ្មណោ’’តិ ឯតំ សព្ពម្បិ នាសេត្វា បញ្ចកាមគុណសង្ខាតានំ កាមានំ វសំ អន្វគុំ អាសត្តំ បាបុណិំសុ, កាមហេតុ ន កិញ្ចិ អកត្តព្ពំ នាកំសូតិ វុត្តំ ហោតិ.

ឯវមេត្ថ ភគវា ‘‘ឥសយោ បុព្ពកា’’តិអាទីហិ នវហិ គាថាហិ បោរាណានំ ព្រាហ្មណានំ វណ្ណំ ភាសិត្វា ‘‘យោ នេសំ បរមោ’’តិ គាថាយ ព្រហ្មសមំ, ‘‘តស្ស វត្តមនុសិក្ខន្តា’’តិ គាថាយ ទេវសមំ, ‘‘តណ្ឌុលំ សយន’’ន្តិអាទិកាហិ ចតូហិ គាថាហិ មរិយាទំ, ‘‘តេសំ អាសិ វិបល្លាសោ’’តិអាទីហិ សត្តរសហិ គាថាហិ សម្ភិន្នមរិយាទំ, តស្ស វិប្បដិបត្តិយា ទេវាទីនំ បក្កន្ទនាទិទីបនត្ថញ្ច ទស្សេត្វា ទេសនំ និដ្ឋាបេសិ. ព្រាហ្មណចណ្ឌាលោ បន ឥធ អវុត្តោយេវ. កស្មា? យស្មា វិបត្តិយា អការណំ. ព្រាហ្មណធម្មសម្បត្តិយា ហិ ព្រហ្មសមទេវសមមរិយាទា ការណំ ហោន្តិ, វិបត្តិយា សម្ភិន្នមរិយាទោ. អយំ បន ទោណសុត្តេ (អ. និ. ៥.១៩២) វុត្តប្បការោ ព្រាហ្មណចណ្ឌាលោ ព្រាហ្មណធម្មវិបត្តិយាបិ អការណំ. កស្មា? វិបន្នេ ធម្មេ ឧប្បន្នត្តា. តស្មា តំ អទស្សេត្វាវ ទេសនំ និដ្ឋាបេសិ. ឯតរហិ បន សោបិ ព្រាហ្មណចណ្ឌាលោ ទុល្លភោ. ឯវមយំ ព្រាហ្មណានំ ធម្មោ វិនដ្ឋោ. តេនេវាហ ទោណោ ព្រាហ្មណោ – ‘‘ឯវំ សន្តេ មយំ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណចណ្ឌាលម្បិ ន បូរេមា’’តិ. សេសមេត្ថ វុត្តនយមេវ.

បរមត្ថជោតិកាយ ខុទ្ទក-អដ្ឋកថាយ

សុត្តនិបាត-អដ្ឋកថាយ ព្រាហ្មណធម្មិកសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.