១២. និគ្រោធកប្បសុត្ត-(វង្គីសសុត្ត)-វណ្ណនា

ឯវំ មេ សុតន្តិ និគ្រោធកប្បសុត្តំ, ‘‘វង្គីសសុត្ត’’ន្តិបិ វុច្ចតិ. កា ឧប្បត្តិ? អយមេវ យាស្ស និទានេ វុត្តា. តត្ថ ឯវំ មេតិអាទីនិ វុត្តត្ថានេវ, យតោ តានិ អញ្ញានិ ច តថាវិធានិ ឆឌ្ឌេត្វា អវុត្តនយមេវ វណ្ណយិស្សាម. អគ្គាឡវេ ចេតិយេតិ អាឡវិយំ អគ្គចេតិយេ. អនុប្បន្នេ ហិ ភគវតិ អគ្គាឡវគោតមកាទីនិ អនេកានិ ចេតិយានិ អហេសុំ យក្ខនាគាទីនំ ភវនានិ. តានិ ឧប្បន្នេ ភគវតិ មនុស្សា វិនាសេត្វា វិហារេ អកំសុ, តេនេវ ច នាមេន វោហរិំសុ. តតោ អគ្គាឡវចេតិយសង្ខាតេ វិហារេ វិហរតីតិ វុត្តំ ហោតិ. អាយស្មតោ វង្គីសស្សាតិ ឯត្ថ អាយស្មាតិ បិយវចនំ, វង្គីសោតិ តស្ស ថេរស្ស នាមំ. សោ ជាតិតោ បភុតិ ឯវំ វេទិតព្ពោ – សោ កិរ បរិព្ពាជកស្ស បុត្តោ បរិព្ពាជិកាយ កុច្ឆិម្ហិ ជាតោ អញ្ញតរំ វិជ្ជំ ជានាតិ, យស្សានុភាវេន ឆវសីសំ អាកោដេត្វា សត្តានំ គតិំ ជានាតិ. មនុស្សាបិ សុទំ អត្តនោ ញាតីនំ កាលកតានំ សុសានតោ សីសានិ អានេត្វា តំ តេសំ គតិំ បុច្ឆន្តិ. សោ ‘‘អសុកនិរយេ និព្ពត្តោ, អសុកមនុស្សលោកេ’’តិ វទតិ. តេ តេន វិម្ហិតា តស្ស ពហុំ ធនំ ទេន្តិ. ឯវំ សោ សកលជម្ពុទីបេ បាកដោ អហោសិ.

សោ សតសហស្សកប្បំ បូរិតបារមី អភិនីហារសម្បន្នោ បញ្ចហិ បុរិសសហស្សេហិ បរិវុតោ គាមនិគមជនបទរាជធានីសុ វិចរន្តោ សាវត្ថិំ អនុប្បត្តោ. តេន ច សមយេន ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ, សាវត្ថិវាសិនោ បុរេភត្តំ ទានំ ទត្វា បច្ឆាភត្តំ សុនិវត្ថា សុបារុតា បុប្ផគន្ធាទីនិ គហេត្វា ធម្មស្សវនត្ថាយ ជេតវនំ គច្ឆន្តិ. សោ តេ ទិស្វា ‘‘មហាជនកាយោ កុហិំ គច្ឆតី’’តិ បុច្ឆិ. អថស្ស តេ អាចិក្ខិំសុ – ‘‘ពុទ្ធោ លោកេ ឧប្បន្នោ, សោ ពហុជនហិតាយ ធម្មំ ទេសេតិ, តត្ថ គច្ឆាមា’’តិ. សោបិ តេហិ សទ្ធិំ សបរិវារោ គន្ត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. អថ នំ ភគវា អាមន្តេសិ – ‘‘កិំ, វង្គីស, ជានាសិ កិរ តាទិសំ វិជ្ជំ, យាយ សត្តានំ ឆវសីសានិ អាកោដេត្វា គតិំ បវេទេសី’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភោ គោតម, ជានាមី’’តិ. ភគវា និរយេ និព្ពត្តស្ស សីសំ អាហរាបេត្វា ទស្សេសិ, សោ នខេន អាកោដេត្វា ‘‘និរយេ និព្ពត្តស្ស សីសំ ភោ គោតមា’’តិ អាហ. ឯវំ សព្ពគតិនិព្ពត្តានំ សីសានិ ទស្សេសិ, សោបិ តថេវ ញត្វា អារោចេសិ. អថស្ស ភគវា ខីណាសវសីសំ ទស្សេសិ, សោ បុនប្បុនំ អាកោដេត្វា ន អញ្ញាសិ. តតោ ភគវា ‘‘អវិសយោ តេ ឯត្ថ វង្គីស, មមេវេសោ វិសយោ, ខីណាសវសីស’’ន្តិ វត្វា ឥមំ គាថមភាសិ –

‘‘គតី មិគានំ បវនំ, អាកាសោ បក្ខិនំ គតិ;

វិភវោ គតិ ធម្មានំ, និព្ពានំ អរហតោ គតី’’តិ. (បរិ. ៣៣៩);

វង្គីសោ គាថំ សុត្វា ‘‘ឥមំ មេ, ភោ គោតម, វិជ្ជំ ទេហី’’តិ អាហ. ភគវា ‘‘នាយំ វិជ្ជា អបព្ពជិតានំ សម្បជ្ជតី’’តិ អាហ. សោ ‘‘បព្ពាជេត្វា វា មំ, ភោ គោតម, យំ វា ឥច្ឆសិ, តំ កត្វា ឥមំ វិជ្ជំ ទេហី’’តិ អាហ. តទា ច ភគវតោ និគ្រោធកប្បត្ថេរោ សមីបេ ហោតិ, តំ ភគវា អាណាបេសិ – ‘‘តេន ហិ, និគ្រោធកប្ប, ឥមំ បព្ពាជេហី’’តិ. សោ តំ បព្ពាជេត្វា តចបញ្ចកកម្មដ្ឋានំ អាចិក្ខិ. វង្គីសោ អនុបុព្ពេន បដិសម្ភិទាប្បត្តោ អរហា អហោសិ. ឯតទគ្គេ ច ភគវតា និទ្ទិដ្ឋោ ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ បដិភានវន្តានំ យទិទំ វង្គីសោ’’តិ (អ. និ. ១.២១២).

ឯវំ សមុទាគតស្ស អាយស្មតោ វង្គីសស្ស ឧបជ្ឈាយោ វជ្ជាវជ្ជាទិឧបនិជ្ឈាយនេន ឯវំ លទ្ធវោហារោ និគ្រោធកប្បោ នាម ថេរោ. កប្បោតិ តស្ស ថេរស្ស នាមំ, និគ្រោធមូលេ បន អរហត្តំ អធិគតត្តា ‘‘និគ្រោធកប្បោ’’តិ ភគវតា វុត្តោ. តតោ នំ ភិក្ខូបិ ឯវំ វោហរន្តិ. សាសនេ ថិរភាវំ បត្តោតិ ថេរោ. អគ្គាឡវេ ចេតិយេ អចិរបរិនិព្ពុតោ ហោតីតិ តស្មិំ ចេតិយេ អចិរបរិនិព្ពុតោ ហោតិ. រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្សាតិ គណម្ហា វូបកដ្ឋត្តា រហោគតស្ស កាយេន, បដិសល្លីនស្ស ចិត្តេន តេហិ តេហិ វិសយេហិ បដិនិវត្តិត្វា សល្លីនស្ស. ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទីតិ ឥមិនា អាការេន វិតក្កោ ឧប្បជ្ជិ. កស្មា បន ឧទបាទីតិ. អសម្មុខត្តា ទិដ្ឋាសេវនត្តា ច. អយញ្ហិ តស្ស បរិនិព្ពានកាលេ ន សម្មុខា អហោសិ, ទិដ្ឋបុព្ពញ្ចានេន អស្ស ហត្ថកុក្កុច្ចាទិបុព្ពាសេវនំ, តាទិសញ្ច អខីណាសវានម្បិ ហោតិ ខីណាសវានម្បិ បុព្ពបរិចយេន.

តថា ហិ បិណ្ឌោលភារទ្វាជោ បច្ឆាភត្តំ ទិវាវិហារត្ថាយ ឧទេនស្ស ឧយ្យានមេវ គច្ឆតិ បុព្ពេ រាជា ហុត្វា តត្ថ បរិចារេសីតិ ឥមិនា បុព្ពបរិចយេន, គវម្បតិត្ថេរោ តាវតិំសភវនេ សុញ្ញំ ទេវវិមានំ គច្ឆតិ ទេវបុត្តោ ហុត្វា តត្ថ បរិចារេសីតិ ឥមិនា បុព្ពបរិចយេន. បិលិន្ទវច្ឆោ ភិក្ខូ វសលវាទេន សមុទាចរតិ អព្ពោកិណ្ណានិ បញ្ច ជាតិសតានិ ព្រាហ្មណោ ហុត្វា តថា អភាសីតិ ឥមិនា បុព្ពបរិចយេន. តស្មា អសម្មុខត្តា ទិដ្ឋាសេវនត្តា ចស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ ‘‘បរិនិព្ពុតោ នុ ខោ មេ ឧបជ្ឈាយោ, ឧទាហុ នោ បរិនិព្ពុតោ’’តិ. តតោ បរំ ឧត្តានត្ថមេវ. ឯកំសំ ចីវរំ កត្វាតិ ឯត្ថ បន បុន សណ្ឋាបនេន ឯវំ វុត្តំ. ឯកំសន្តិ ច វាមំសំ បារុបិត្វា ឋិតស្សេតំ អធិវចនំ. យតោ យថា វាមំសំ បារុបិត្វា ឋិតំ ហោតិ, តថា ចីវរំ កត្វាតិ ឯវមស្សត្ថោ វេទិតព្ពោ. សេសំ បាកដមេវ.

៣៤៦. អនោមបញ្ញន្តិ ឱមំ វុច្ចតិ បរិត្តំ លាមកំ, ន ឱមបញ្ញំ, អនោមបញ្ញំ, មហាបញ្ញន្តិ អត្ថោ. ទិដ្ឋេវ ធម្មេតិ បច្ចក្ខមេវ, ឥមស្មិំយេវ អត្តភាវេតិ វា អត្ថោ. វិចិកិច្ឆានន្តិ ឯវរូបានំ បរិវិតក្កានំ. ញាតោតិ បាកដោ. យសស្សីតិ លាភបរិវារសម្បន្នោ អភិនិព្ពុតត្តោតិ គុត្តចិត្តោ អបរិឌយ្ហមានចិត្តោ វា.

៣៤៧. តយា កតន្តិ និគ្រោធមូលេ និសិន្នត្តា ‘‘និគ្រោធកប្បោ’’តិ វទតា តយា កតន្តិ យថា អត្តនា ឧបលក្ខេតិ, តថា ភណតិ. ភគវា បន ន និសិន្នត្តា ឯវ តំ តថា អាលបិ, អបិច ខោ តត្ថ អរហត្តំ បត្តត្តា. ព្រាហ្មណស្សាតិ ជាតិំ សន្ធាយ ភណតិ. សោ កិរ ព្រាហ្មណមហាសាលកុលា បព្ពជិតោ. នមស្សំ អចរីតិ នមស្សមានោ វិហាសិ. មុត្យបេក្ខោតិ និព្ពានសង្ខាតំ វិមុត្តិំ អបេក្ខមានោ, និព្ពានំ បត្ថេន្តោតិ វុត្តំ ហោតិ. ទឡ្ហធម្មទស្សីតិ ភគវន្តំ អាលបតិ. ទឡ្ហធម្មោ ហិ និព្ពានំ អភិជ្ជនដ្ឋេន, តញ្ច ភគវា ទស្សេតិ. តស្មា តំ ‘‘ទឡ្ហធម្មទស្សី’’តិ អាហ.

៣៤៨. សក្យាតិបិ ភគវន្តមេវ កុលនាមេន អាលបតិ. មយម្បិ សព្ពេតិ និរវសេសបរិសំ សង្គណ្ហិត្វា អត្តានំ ទស្សេន្តោ ភណតិ. សមន្តចក្ខូតិបិ ភគវន្តមេវ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណេន អាលបតិ. សមវដ្ឋិតាតិ សម្មា អវដ្ឋិតា អាភោគំ កត្វា ឋិតា. នោតិ អម្ហាកំ. សវនាយាតិ ឥមស្ស បញ្ហស្ស វេយ្យាករណស្សវនត្ថាយ. សោតាតិ សោតិន្ទ្រិយានិ. តុវំ នោ សត្ថា ត្វមនុត្តរោសីតិ ថុតិវចនមត្តមេវេតំ.

៣៤៩. ឆិន្ទេវ នោ វិចិកិច្ឆន្តិ អកុសលវិចិកិច្ឆាយ និព្ពិចិកិច្ឆោ សោ, វិចិកិច្ឆាបតិរូបកំ បន តំ បរិវិតក្កំ សន្ធាយេវមាហ. ព្រូហិ មេតន្តិ ព្រូហិ មេ ឯតំ, យំ មយា យាចិតោសិ ‘‘តំ សាវកំ សក្យ, មយម្បិ សព្ពេ អញ្ញាតុមិច្ឆាមា’’តិ, ព្រូវន្តោ ច តំ ព្រាហ្មណំ បរិនិព្ពុតំ វេទយ ភូរិបញ្ញ មជ្ឈេវ នោ ភាស, បរិនិព្ពុតំ ញត្វា មហាបញ្ញំ ភគវា មជ្ឈេវ អម្ហាកំ សព្ពេសំ ភាស, យថា សព្ពេវ មយំ ជានេយ្យាម. សក្កោវ ទេវាន សហស្សនេត្តោតិ ឥទំ បន ថុតិវចនមេវ. អបិចស្ស អយំ អធិប្បាយោ – យថា សក្កោ សហស្សនេត្តោ ទេវានំ មជ្ឈេ តេហិ សក្កច្ចំ សម្បដិច្ឆិតវចនោ ភាសតិ, ឯវំ អម្ហាកំ មជ្ឈេ អម្ហេហិ សម្បដិច្ឆិតវចនោ ភាសាតិ.

៣៥០. យេ កេចីតិ ឥមម្បិ គាថំ ភគវន្តំ ថុនន្តោយេវ វត្តុកាមតំ ជនេតុំ ភណតិ. តស្សត្ថោ យេ កេចិ អភិជ្ឈាទយោ គន្ថា តេសំ អប្បហានេ មោហវិចិកិច្ឆានំ បហានាភាវតោ ‘‘មោហមគ្គា’’តិ ច ‘‘អញ្ញាណបក្ខា’’តិ ច ‘‘វិចិកិច្ឆដ្ឋានា’’តិ ច វុច្ចន្តិ. សព្ពេ តេ តថាគតំ បត្វា តថាគតស្ស ទេសនាពលេន វិទ្ធំសិតា ន ភវន្តិ នស្សន្តិ. កិំ ការណំ? ចក្ខុញ្ហិ ឯតំ បរមំ នរានំ, យស្មា តថាគតោ សព្ពគន្ថវិធមនបញ្ញាចក្ខុជននតោ នរានំ បរមំ ចក្ខុន្តិ វុត្តំ ហោតិ.

៣៥១. នោ ចេ ហិ ជាតូតិ ឥមម្បិ គាថំ ថុនន្តោយេវ វត្តុកាមតំ ជនេន្តោវ ភណតិ. តត្ថ ជាតូតិ ឯកំសវចនំ. បុរិសោតិ ភគវន្តំ សន្ធាយាហ. ជោតិមន្តោតិ បញ្ញាជោតិសមន្នាគតា សារិបុត្តាទយោ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យទិ ភគវា យថា បុរត្ថិមាទិភេទោ វាតោ អព្ភឃនំ វិហនតិ, ឯវំ ទេសនាវេគេន កិលេសេ ន វិហនេយ្យ. តថា យថា អព្ភឃនេន និវុតោ លោកោ តមោវ ហោតិ ឯកន្ធការោ, ឯវំ អញ្ញាណនិវុតោបិ តមោវស្ស. យេបិ ឥមេ ទានិ ជោតិមន្តោ ខាយន្តិ សារិបុត្តាទយោ, តេបិ នរា ន តបេយ្យុន្តិ.

៣៥២. ធីរា ចាតិ ឥមម្បិ គាថំ បុរិមនយេនេវ ភណតិ. តស្សត្ថោ ធីរា ច បណ្ឌិតា បុរិសា បជ្ជោតករា ភវន្តិ, បញ្ញាបជ្ជោតំ ឧប្បាទេន្តិ. តស្មា អហំ តំ វីរ បធានវីរិយសមន្នាគតោ ភគវា តថេវ មញ្ញេ ធីរោតិ ច បជ្ជោតករោត្វេវ ច មញ្ញាមិ. មយញ្ហិ វិបស្សិនំ សព្ពធម្មេ យថាភូតំ បស្សន្តំ ភគវន្តំ ជានន្តា ឯវ ឧបាគមុម្ហា, តស្មា បរិសាសុ នោ អាវិករោហិ កប្បំ, និគ្រោធកប្បំ អាចិក្ខ បកាសេហីតិ.

៣៥៣. ខិប្បន្តិ ឥមម្បិ គាថំ បុរិមនយេនេវ ភណតិ. តស្សត្ថោ ខិប្បំ គិរំ ឯរយ លហុំ អចិរាយមានោ វចនំ ភាស, វគ្គុំ មនោរមំ ភគវា. យថា សុវណ្ណហំសោ គោចរបដិក្កន្តោ ជាតស្សរវនសណ្ឌំ ទិស្វា គីវំ បគ្គយ្ហ ឧច្ចារេត្វា រត្តតុណ្ឌេន សណិកំ អតរមានោ វគ្គុំ គិរំ និកូជតិ និច្ឆារេតិ, ឯវមេវ ត្វម្បិ សណិកំ និកូជ, ឥមិនា មហាបុរិសលក្ខណញ្ញតរេន ពិន្ទុស្សរេន សុវិកប្បិតេន សុដ្ឋុវិកប្បិតេន អភិសង្ខតេន. ឯតេ មយំ សព្ពេវ ឧជុគតា អវិក្ខិត្តមានសា ហុត្វា តវ និកូជិតំ សុណោមាតិ.

៣៥៤. បហីនជាតិមរណន្តិ ឥមម្បិ គាថំ បុរិមនយេនេវ ភណតិ. តត្ថ ន សេសេតីតិ អសេសោ, តំ អសេសំ. សោតាបន្នាទយោ វិយ កិញ្ចិ អសេសេត្វា បហីនជាតិមរណន្តិ វុត្តំ ហោតិ. និគ្គយ្ហាតិ សុដ្ឋុ យាចិត្វា និពន្ធិត្វា. ធោនន្តិ ធុតសព្ពបាបំ. វទេស្សាមីតិ កថាបេស្សាមិ ធម្មំ. ន កាមការោ ហិ បុថុជ្ជនានន្តិ បុថុជ្ជនានមេវ ហិ កាមការោ នត្ថិ, យំ បត្ថេន្តិ ញាតុំ វា វត្តុំ វា, តំ ន សក្កោន្តិ. សង្ខេយ្យការោ ច តថាគតានន្តិ តថាគតានំ បន វីមំសការោ បញ្ញាបុព្ពង្គមា កិរិយា. តេ យំ បត្ថេន្តិ ញាតុំ វា វត្តុំ វា, តំ សក្កោន្តីតិ អធិប្បាយោ.

៣៥៥. ឥទានិ តំ សង្ខេយ្យការំ បកាសេន្តោ ‘‘សម្បន្នវេយ្យាករណ’’ន្តិ គាថមាហ. តស្សត្ថោ – តថា ហិ តវ ភគវា ឥទំ សមុជ្ជុបញ្ញស្ស តត្ថ តត្ថ សមុគ្គហីតំ វុត្តំ បវត្តិតំ សម្បន្នវេយ្យាករណំ, ‘‘សន្តតិមហាមត្តោ សត្តតាលមត្តំ អព្ភុគ្គន្ត្វា បរិនិព្ពាយិស្សតិ, សុប្បពុទ្ធោ សក្កោ សត្តមេ ទិវសេ បថវិំ បវិសិស្សតី’’តិ ឯវមាទីសុ អវិបរីតំ ទិដ្ឋំ. តតោ បន សុដ្ឋុតរំ អញ្ជលិំ បណាមេត្វា អាហ – អយមញ្ជលី បច្ឆិមោ សុប្បណាមិតោ, អយមបរោបិ អញ្ជលី សុដ្ឋុតរំ បណាមិតោ. មា មោហយីតិ មា នោ អកថនេន មោហយិ ជានំ ជានន្តោ កប្បស្ស គតិំ. អនោមបញ្ញាតិ ភគវន្តំ អាលបតិ.

៣៥៦. បរោវរន្តិ ឥមំ បន គាថំ អបរេនបិ បរិយាយេន អមោហនមេវ យាចន្តោ អាហ. តត្ថ បរោវរន្តិ លោកិយលោកុត្តរវសេន សុន្ទរាសុន្ទរំ ទូរេសន្តិកំ វា. អរិយធម្មន្តិ ចតុសច្ចធម្មំ. វិទិត្វាតិ បដិវិជ្ឈិត្វា. ជានន្តិ សព្ពំ ញេយ្យធម្មំ ជានន្តោ. វាចាភិកង្ខាមីតិ យថា ឃម្មនិ ឃម្មតត្តោ បុរិសោ កិលន្តោ តសិតោ វារិំ, ឯវំ តេ វាចំ អភិកង្ខាមិ. សុតំ បវស្សាតិ សុតសង្ខាតំ សទ្ទាយតនំ បវស្ស បគ្ឃរ មុញ្ច បវត្តេហិ. ‘‘សុតស្ស វស្សា’’តិបិ បាឋោ, វុត្តប្បការស្ស សទ្ទាយតនស្ស វុដ្ឋិំ វស្សាតិ អត្ថោ.

៣៥៧. ឥទានិ យាទិសំ វាចំ អភិកង្ខតិ, តំ បកាសេន្តោ –

‘‘យទត្ថិកំ ព្រហ្មចរិយំ អចរី,

កប្បាយនោ កច្ចិស្ស តំ អមោឃំ;

និព្ពាយិ សោ អាទុ សឧបាទិសេសោ,

យថា វិមុត្តោ អហុ តំ សុណោមា’’តិ. –

គាថមាហ. តត្ថ កប្បាយនោតិ កប្បមេវ បូជាវសេន ភណតិ. យថា វិមុត្តោតិ ‘‘កិំ អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា យថា អសេក្ខា, ឧទាហុ ឧបាទិសេសាយ យថា សេក្ខា’’តិ បុច្ឆតិ. សេសមេត្ថ បាកដមេវ.

៣៥៨. ឯវំ ទ្វាទសហិ គាថាហិ យាចិតោ ភគវា តំ វិយាករោន្តោ –

‘‘អច្ឆេច្ឆិ តណ្ហំ ឥធ នាមរូបេ, (ឥតិ ភគវា)

កណ្ហស្ស សោតំ ទីឃរត្តានុសយិតំ;

អតារិ ជាតិំ មរណំ អសេសំ,

ឥច្ចព្រវី ភគវា បញ្ចសេដ្ឋោ’’តិ. –

គាថមាហ. តត្ថ បុរិមបទស្ស តាវ អត្ថោ – យាបិ ឥមស្មិំ នាមរូបេ កាមតណ្ហាទិភេទា តណ្ហាទីឃរត្តំ អប្បហីនដ្ឋេន អនុសយិតា កណ្ហនាមកស្ស មារស្ស ‘‘សោត’’ន្តិបិ វុច្ចតិ, តំ កណ្ហស្ស សោតភូតំ ទីឃរត្តានុសយិតំ ឥធ នាមរូបេ តណ្ហំ កប្បាយនោ ឆិន្ទីតិ. ឥតិ ភគវាតិ ឥទំ បនេត្ថ សង្គីតិការានំ វចនំ. អតារិ ជាតិំ មរណំ អសេសន្តិ សោ តំ តណ្ហំ ឆេត្វា អសេសំ ជាតិមរណំ អតារិ, អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពាយីតិ ទស្សេតិ. ឥច្ចព្រវី ភគវា បញ្ចសេដ្ឋោតិ វង្គីសេន បុដ្ឋោ ភគវា ឯតទវោច បញ្ចន្នំ បឋមសិស្សានំ បញ្ចវគ្គិយានំ សេដ្ឋោ, បញ្ចហិ វា សទ្ធាទីហិ ឥន្ទ្រិយេហិ, សីលាទីហិ វា ធម្មក្ខន្ធេហិ អតិវិសិដ្ឋេហិ ចក្ខូហិ ច សេដ្ឋោតិ សង្គីតិការានមេវិទំ វចនំ.

៣៥៩. ឯវំ វុត្តេ ភគវតោ ភាសិតមភិនន្ទមានសោ វង្គីសោ ‘‘ឯស សុត្វា’’តិអាទិគាថាយោ អាហ. តត្ថ បឋមគាថាយ ឥសិសត្តមាតិ ភគវា ឥសិ ច សត្តមោ ច ឧត្តមដ្ឋេន វិបស្សីសិខីវេស្សភូកកុសន្ធកោណាគមនកស្សបនាមកេ ឆ ឥសយោ អត្តនា សហ សត្ត ករោន្តោ បាតុភូតោតិបិ ឥសិសត្តមោ, តំ អាលបន្តោ អាហ. ន មំ វញ្ចេសីតិ យស្មា បរិនិព្ពុតោ, តស្មា តស្ស បរិនិព្ពុតភាវំ ឥច្ឆន្តំ មំ ន វញ្ចេសិ, ន វិសំវាទេសីតិ អត្ថោ. សេសមេត្ថ បាកដមេវ.

៣៦០. ទុតិយគាថាយ យស្មា មុត្យបេក្ខោ វិហាសិ, តស្មា តំ សន្ធាយាហ ‘‘យថាវាទី តថាការី, អហុ ពុទ្ធស្ស សាវកោ’’តិ. មច្ចុនោ ជាលំ តតន្តិ តេភូមកវដ្ដេ វិត្ថតំ មារស្ស តណ្ហាជាលំ. មាយាវិនោតិ ពហុមាយស្ស. ‘‘តថា មាយាវិនោ’’តិបិ កេចិ បឋន្តិ, តេសំ យោ អនេកាហិ មាយាហិ អនេកក្ខត្តុម្បិ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិ, តស្ស តថា មាយាវិនោតិ អធិប្បាយោ.

៣៦១. តតិយគាថាយ អាទីតិ ការណំ. ឧបាទានស្សាតិ វដ្ដស្ស. វដ្ដញ្ហិ ឧបាទាតព្ពដ្ឋេន ឥធ ‘‘ឧបាទាន’’ន្តិ វុត្តំ, តស្សេវ ឧបាទានស្ស អាទិំ អវិជ្ជាតណ្ហាទិភេទំ ការណំ អទ្ទស កប្បោតិ ឯវំ វត្តុំ វដ្ដតិ ភគវាតិ អធិប្បាយេន វទតិ. អច្ចគា វតាតិ អតិក្កន្តោ វត. មច្ចុធេយ្យន្តិ មច្ចុ ឯត្ថ ធិយតីតិ មច្ចុធេយ្យំ, តេភូមកវដ្ដស្សេតំ អធិវចនំ. តំ សុទុត្តរំ មច្ចុធេយ្យំ អច្ចគា វតាតិ វេទជាតោ ភណតិ. សេសមេត្ថ បាកដមេវាតិ.

បរមត្ថជោតិកាយ ខុទ្ទក-អដ្ឋកថាយ

សុត្តនិបាត-អដ្ឋកថាយ និគ្រោធកប្បសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.