២. អាមគន្ធសុត្តវណ្ណនា

សាមាកចិង្គូលកចីនកានិ ចាតិ អាមគន្ធសុត្តំ. កា ឧប្បត្តិ? អនុប្បន្នេ ភគវតិ អាមគន្ធោ នាម ព្រាហ្មណោ បញ្ចហិ មាណវកសតេហិ សទ្ធិំ តាបសបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា ហិមវន្តំ បវិសិត្វា បព្ពតន្តរេ អស្សមំ ការាបេត្វា វនមូលផលាហារោ ហុត្វា តត្ថ បដិវសតិ, ន កទាចិ មច្ឆមំសំ ខាទតិ. អថ តេសំ តាបសានំ លោណម្ពិលាទីនិ អបរិភុញ្ជន្តានំ បណ្ឌុរោគោ ឧប្បជ្ជិ. តតោ តេ ‘‘លោណម្ពិលាទិសេវនត្ថាយ មនុស្សបថំ គច្ឆាមា’’តិ បច្ចន្តគាមំ សម្បត្តា. តត្ថ មនុស្សា តេសុ បសីទិត្វា និមន្តេត្វា ភោជេសុំ, កតភត្តកិច្ចានំ នេសំ មញ្ចបីឋបរិភោគភាជនបាទមក្ខនាទីនិ ឧបនេត្វា ‘‘ឯត្ថ, ភន្តេ, វសថ, មា ឧក្កណ្ឋិត្ថា’’តិ វសនដ្ឋានំ ទស្សេត្វា បក្កមិំសុ. ទុតិយទិវសេបិ នេសំ ទានំ ទត្វា បុន ឃរបដិបាដិយា ឯកេកទិវសំ ទានមទំសុ. តាបសា ចតុមាសំ តត្ថ វសិត្វា លោណម្ពិលាទិសេវនាយ ថិរភាវប្បត្តសរីរា ហុត្វា ‘‘មយំ, អាវុសោ, គច្ឆាមា’’តិ មនុស្សានំ អារោចេសុំ. មនុស្សា តេសំ តេលតណ្ឌុលាទីនិ អទំសុ. តេ តានិ អាទាយ អត្តនោ អស្សមមេវ អគមំសុ. តញ្ច គាមំ តថេវ សំវច្ឆរេ សំវច្ឆរេ អាគមិំសុ. មនុស្សាបិ តេសំ អាគមនកាលំ វិទិត្វា ទានត្ថាយ តណ្ឌុលាទីនិ សជ្ជេត្វាវ អច្ឆន្តិ, អាគតេ ច នេ តថេវ សម្មានេន្តិ.

អថ ភគវា លោកេ ឧប្បជ្ជិត្វា បវត្តិតវរធម្មចក្កោ អនុបុព្ពេន សាវត្ថិំ គន្ត្វា តត្ថ វិហរន្តោ តេសំ តាបសានំ ឧបនិស្សយសម្បត្តិំ ទិស្វា តតោ និក្ខម្ម ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ ចារិកំ ចរមានោ អនុបុព្ពេន តំ គាមំ អនុប្បត្តោ. មនុស្សា ភគវន្តំ ទិស្វា មហាទានានិ អទំសុ. ភគវា តេសំ ធម្មំ ទេសេសិ. តេ តាយ ធម្មទេសនាយ អប្បេកច្ចេ សោតាបន្នា, ឯកច្ចេ សកទាគាមិនោ, ឯកច្ចេ អនាគាមិនោ អហេសុំ, ឯកច្ចេ បព្ពជិត្វា អរហត្តំ បាបុណិំសុ. ភគវា បុនទេវ សាវត្ថិំ បច្ចាគមាសិ. អថ តេ តាបសា តំ គាមំ អាគមិំសុ. មនុស្សា តាបសេ ទិស្វា ន បុព្ពសទិសំ កោតូហលមកំសុ. តាបសា តំ បុច្ឆិំសុ – ‘‘កិំ, អាវុសោ, ឥមេ មនុស្សា ន បុព្ពសទិសា, កិំ នុ ខោ អយំ គាមោ រាជទណ្ឌេន ឧបទ្ទុតោ, ឧទាហុ ទុព្ភិក្ខេន, ឧទាហុ អម្ហេហិ សីលាទិគុណេហិ សម្បន្នតរោ កោចិ បព្ពជិតោ ឥមំ គាមមនុប្បត្តោ’’តិ? តេ អាហំសុ – ‘‘ន, ភន្តេ, រាជទណ្ឌេន, ន ទុព្ភិក្ខេនាយំ គាមោ ឧបទ្ទុតោ, អបិច ពុទ្ធោ លោកេ ឧប្បន្នោ, សោ ភគវា ពហុជនហិតាយ ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥធាគតោ’’តិ.

តំ សុត្វា អាមគន្ធតាបសោ ‘‘ពុទ្ធោតិ, គហបតយោ, វទេថា’’តិ? ‘‘ពុទ្ធោតិ, ភន្តេ, វទាមា’’តិ តិក្ខត្តុំ វត្វា ‘‘ឃោសោបិ ខោ ឯសោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ, យទិទំ ពុទ្ធោ’’តិ អត្តមនោ អត្តមនវាចំ និច្ឆារេត្វា បុច្ឆិ – ‘‘កិំ នុ ខោ សោ ពុទ្ធោ អាមគន្ធំ ភុញ្ជតិ, ន ភុញ្ជតី’’តិ? ‘‘កោ, ភន្តេ, អាមគន្ធោ’’តិ? ‘‘អាមគន្ធោ នាម មច្ឆមំសំ, គហបតយោ’’តិ. ‘‘ភគវា, ភន្តេ, មច្ឆមំសំ បរិភុញ្ជតី’’តិ. តំ សុត្វា តាបសោ វិប្បដិសារី អហោសិ – ‘‘មាហេវ ខោ បន ពុទ្ធោ សិយា’’តិ. បុន ចិន្តេសិ – ‘‘ពុទ្ធានំ បាតុភាវោ នាម ទុល្លភោ, គន្ត្វា ពុទ្ធំ ទិស្វា បុច្ឆិត្វា ជានិស្សាមី’’តិ. តតោ យេន ភគវា គតោ, តំ មគ្គំ មនុស្សេ បុច្ឆិត្វា វច្ឆគិទ្ធិនី គាវី វិយ តុរិតតុរិតោ សព្ពត្ថ ឯករត្តិវាសេន សាវត្ថិំ អនុប្បត្វា ជេតវនមេវ បាវិសិ សទ្ធិំ សកាយ បរិសាយ. ភគវាបិ តស្មិំ សមយេ ធម្មទេសនត្ថាយ អាសនេ និសិន្នោ ឯវ ហោតិ. តាបសា ភគវន្តំ ឧបសង្កម្ម តុណ្ហីភូតា អនភិវាទេត្វាវ ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ភគវា ‘‘កច្ចិ វោ ឥសយោ ខមនីយ’’ន្តិអាទិនា នយេន តេហិ សទ្ធិំ បដិសម្មោទិ. តេបិ ‘‘ខមនីយំ, ភោ គោតមា’’តិអាទិមាហំសុ. តតោ អាមគន្ធោ ភគវន្តំ បុច្ឆិ – ‘‘អាមគន្ធំ, ភោ គោតម, ភុញ្ជសិ, ន ភុញ្ជសី’’តិ? ‘‘កោ សោ, ព្រាហ្មណ, អាមគន្ធោ នាមា’’តិ? ‘‘មច្ឆមំសំ, ភោ គោតមា’’តិ. ភគវា ‘‘ន, ព្រាហ្មណ, មច្ឆមំសំ អាមគន្ធោ. អបិច ខោ អាមគន្ធោ នាម សព្ពេ កិលេសា បាបកា អកុសលា ធម្មា’’តិ វត្វា ‘‘ន, ព្រាហ្មណ, ឥទានិ ត្វមេវ អាមគន្ធំ បុច្ឆិ, អតីតេបិ តិស្សោ នាម ព្រាហ្មណោ កស្សបំ ភគវន្តំ បុច្ឆិ. ឯវញ្ច សោ បុច្ឆិ, ឯវញ្ចស្ស ភគវា ព្យាកាសី’’តិ តិស្សេន ច ព្រាហ្មណេន កស្សបេន ច ភគវតា វុត្តគាថាយោ ឯវ អានេត្វា តាហិ គាថាហិ ព្រាហ្មណំ សញ្ញាបេន្តោ អាហ – ‘‘សាមាកចិង្គូលកចីនកានិ ចា’’តិ. អយំ តាវ ឥមស្ស សុត្តស្ស ឥធ ឧប្បត្តិ.

អតីតេ បន កស្សបោ កិរ ពោធិសត្តោ អដ្ឋាសង្ខ្យេយ្យានិ កប្បសតសហស្សញ្ច បារមិយោ បូរេត្វា ពារាណសិយំ ព្រហ្មទត្តស្ស ព្រាហ្មណស្ស ធនវតី នាម ព្រាហ្មណី, តស្សា កុច្ឆិម្ហិ បដិសន្ធិំ អគ្គហេសិ. អគ្គសាវកោបិ តំ ទិវសំយេវ ទេវលោកា ចវិត្វា អនុបុរោហិតព្រាហ្មណស្ស បជាបតិយា កុច្ឆិម្ហិ និព្ពត្តិ. ឯវំ តេសំ ឯកទិវសមេវ បដិសន្ធិគ្គហណញ្ច គព្ភវុដ្ឋានញ្ច អហោសិ, ឯកទិវសមេវ ឯតេសំ ឯកស្ស កស្សបោ, ឯកស្ស តិស្សោតិ នាមមកំសុ. តេ សហបំសុកីឡនកា ទ្វេ សហាយា អនុបុព្ពេន វុឌ្ឍិំ អគមិំសុ. តិស្សស្ស បិតា បុត្តំ អាណាបេសិ – ‘‘អយំ, តាត, កស្សបោ និក្ខម្ម បព្ពជិត្វា ពុទ្ធោ ភវិស្សតិ, ត្វម្បិស្ស សន្តិកេ បព្ពជិត្វា ភវនិស្សរណំ ករេយ្យាសី’’តិ. សោ ‘‘សាធូ’’តិ បដិស្សុណិត្វា ពោធិសត្តស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា ‘‘ឧភោបិ, សម្ម, បព្ពជិស្សាមា’’តិ អាហ. ពោធិសត្តោ ‘‘សាធូ’’តិ បដិស្សុណិ. តតោ វុឌ្ឍិំ អនុប្បត្តកាលេបិ តិស្សោ ពោធិសត្តំ អាហ – ‘‘ឯហិ, សម្ម, បព្ពជិស្សាមា’’តិ ពោធិសត្តោ ន និក្ខមិ. តិស្សោ ‘‘ន តាវស្ស ញាណំ បរិបាកំ គត’’ន្តិ សយំ និក្ខម្ម ឥសិបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា អរញ្ញេ បព្ពតបាទេ អស្សមំ ការាបេត្វា វសតិ. ពោធិសត្តោបិ អបរេន សមយេន ឃរេ ឋិតោយេវ អានាបានស្សតិំ បរិគ្គហេត្វា ចត្តារិ ឈានានិ អភិញ្ញាយោ ច ឧប្បាទេត្វា បាសាទេន ពោធិមណ្ឌសមីបំ គន្ត្វា ‘‘បុន បាសាទោ យថាឋានេយេវ បតិដ្ឋាតូ’’តិ អធិដ្ឋាសិ, សោ សកដ្ឋានេយេវ បតិដ្ឋាសិ. អបព្ពជិតេន កិរ ពោធិមណ្ឌំ ឧបគន្តុំ ន សក្កាតិ. សោ បព្ពជិត្វា ពោធិមណ្ឌំ បត្វា និសីទិត្វា សត្ត ទិវសេ បធានយោគំ កត្វា សត្តហិ ទិវសេហិ សម្មាសម្ពោធិំ សច្ឆាកាសិ.

តទា ឥសិបតនេ វីសតិសហស្សា បព្ពជិតា បដិវសន្តិ. អថ កស្សបោ ភគវា តេ អាមន្តេត្វា ធម្មចក្កំ បវត្តេសិ. សុត្តបរិយោសានេ សព្ពេវ អរហន្តោ អហេសុំ. សោ សុទំ ភគវា វីសតិភិក្ខុសហស្សបរិវុតោ តត្ថេវ ឥសិបតនេ វសតិ. កិកី ច នំ កាសិរាជា ចតូហិ បច្ចយេហិ ឧបដ្ឋាតិ. អថេកទិវសំ ពារាណសិវាសី ឯកោ បុរិសោ បព្ពតេ ចន្ទនសារាទីនិ គវេសន្តោ តិស្សស្ស តាបសស្ស អស្សមំ បត្វា តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. តាបសោ តំ ទិស្វា ‘‘កុតោ អាគតោសី’’តិ បុច្ឆិ. ‘‘ពារាណសិតោ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘កា តត្ថ បវត្តី’’តិ? ‘‘តត្ថ, ភន្តេ, កស្សបោ នាម សម្មាសម្ពុទ្ធោ ឧប្បន្នោ’’តិ. តាបសោ ទុល្លភវចនំ សុត្វា បីតិសោមនស្សជាតោ បុច្ឆិ – ‘‘កិំ សោ អាមគន្ធំ ភុញ្ជតិ, ន ភុញ្ជតី’’តិ? ‘‘កោ ភន្តេ, អាមគន្ធោ’’តិ? ‘‘មច្ឆមំសំ អាវុសោ’’តិ. ‘‘ភគវា, ភន្តេ, មច្ឆមំសំ ភុញ្ជតី’’តិ. តំ សុត្វា តាបសោ វិប្បដិសារី ហុត្វា បុន ចិន្តេសិ – ‘‘គន្ត្វា តំ បុច្ឆិស្សាមិ, សចេ ‘អាមគន្ធំ បរិភុញ្ជាមី’តិ វក្ខតិ, តតោ នំ ‘តុម្ហាកំ, ភន្តេ, ជាតិយា ច កុលស្ស ច គោត្តស្ស ច អននុច្ឆវិកមេត’ន្តិ និវារេត្វា តស្ស សន្តិកេ បព្ពជិត្វា ភវនិស្សរណំ ករិស្សាមី’’តិ សល្លហុកំ ឧបករណំ គហេត្វា សព្ពត្ថ ឯករត្តិវាសេន សាយន្ហសមយេ ពារាណសិំ បត្វា ឥសិបតនមេវ បាវិសិ. ភគវាបិ តស្មិំ សមយេ ធម្មទេសនត្ថាយ អាសនេ និសិន្នោយេវ ហោតិ. តាបសោ ភគវន្តំ ឧបសង្កម្ម អនភិវាទេត្វា តុណ្ហីភូតោ ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ភគវា តំ ទិស្វា បុព្ពេ វុត្តនយេនេវ បដិសម្មោទិ. សោបិ ‘‘ខមនីយំ, ភោ កស្សបា’’តិអាទីនិ វត្វា ឯកមន្តំ និសីទិត្វា ភគវន្តំ បុច្ឆិ – ‘‘អាមគន្ធំ, ភោ កស្សប, ភុញ្ជសិ, ន ភុញ្ជសី’’តិ? ‘‘នាហំ, ព្រាហ្មណ, អាមគន្ធំ ភុញ្ជាមី’’តិ. ‘‘សាធុ, សាធុ, ភោ កស្សប, បរកុណបំ អខាទន្តោ សុន្ទរមកាសិ, យុត្តមេតំ ភោតោ កស្សបស្ស ជាតិយា ច កុលស្ស ច គោត្តស្ស ចា’’តិ. តតោ ភគវា ‘‘អហំ កិលេសេ សន្ធាយ ‘អាមគន្ធំ ន ភុញ្ជាមី’តិ វទាមិ, ព្រាហ្មណោ មច្ឆមំសំ បច្ចេតិ, យំនូនាហំ ស្វេ គាមំ បិណ្ឌាយ អបវិសិត្វា កិកីរញ្ញោ គេហា អាភតំ បិណ្ឌបាតំ បរិភុញ្ជេយ្យំ, ឯវំ អាមគន្ធំ អារព្ភ កថា បវត្តិស្សតិ. តតោ ព្រាហ្មណំ ធម្មទេសនាយ សញ្ញាបេស្សាមី’’តិ ទុតិយទិវសេ កាលស្សេវ សរីរបរិកម្មំ កត្វា គន្ធកុដិំ បាវិសិ. ភិក្ខូ គន្ធកុដិទ្វារំ បិហិតំ ទិស្វា ‘‘ន ភគវា អជ្ជ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ បវិសិតុកាមោ’’តិ ញត្វា គន្ធកុដិំ បទក្ខិណំ កត្វា បិណ្ឌាយ បវិសិំសុ.

ភគវាបិ គន្ធកុដិតោ និក្ខម្ម បញ្ញត្តាសនេ និសីទិ. តាបសោបិ ខោ បត្តសាកំ បចិត្វា ខាទិត្វា ភគវតោ សន្តិកេ និសីទិ. កិកី កាសិរាជា ភិក្ខូ បិណ្ឌាយ ចរន្តេ ទិស្វា ‘‘កុហិំ ភគវា, ភន្តេ’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘វិហារេ, មហារាជា’’តិ ច សុត្វា នានាព្យញ្ជនរសមនេកមំសវិកតិសម្បន្នំ ភោជនំ ភគវតោ បាហេសិ. អមច្ចា វិហារំ នេត្វា ភគវតោ អារោចេត្វា ទក្ខិណោទកំ ទត្វា បរិវិសន្តា បឋមំ នានាមំសវិកតិសម្បន្នំ យាគុំ អទំសុ, តាបសោ ទិស្វា ‘‘ខាទតិ នុ ខោ នោ’’តិ ចិន្តេន្តោ អដ្ឋាសិ. ភគវា តស្ស បស្សតោយេវ យាគុំ បិវន្តោ មំសខណ្ឌំ មុខេ បក្ខិបិ. តាបសោ ទិស្វា កុទ្ធោ. បុន យាគុបីតស្ស នានារសព្យញ្ជនំ ភោជនមទំសុ, តម្បិ គហេត្វា ភុញ្ជន្តំ ទិស្វា អតិវិយ កុទ្ធោ ‘‘មច្ឆមំសំ ខាទន្តោយេវ ‘ន ខាទាមី’តិ ភណតី’’តិ. អថ ភគវន្តំ កតភត្តកិច្ចំ ហត្ថបាទេ ធោវិត្វា និសិន្នំ ឧបសង្កម្ម ‘‘ភោ កស្សប, មុសា ត្វំ ភណសិ, នេតំ បណ្ឌិតកិច្ចំ. មុសាវាទោ ហិ គរហិតោ ពុទ្ធានំ, យេបិ តេ បព្ពតបាទេ វនមូលផលាទីហិ យាបេន្តា ឥសយោ វសន្តិ, តេបិ មុសា ន ភណន្តី’’តិ វត្វា បុន ឥសីនំ គុណេ គាថាយ វណ្ណេន្តោ អាហ ‘‘សាមាកចិង្គូលកចីនកានិ ចា’’តិ.

២៤២. តត្ថ សាមាកាតិ ធុនិត្វា វា សីសានិ ឧច្ចិនិត្វា វា គយ្ហូបគា តិណធញ្ញជាតិ. តថា ចិង្គូលកា កណវីរបុប្ផសណ្ឋានសីសា ហោន្តិ. ចីនកានីតិ អដវិបព្ពតបាទេសុ អរោបិតជាតា ចីនមុគ្គា. បត្តប្ផលន្តិ យំកិញ្ចិ ហរិតបណ្ណំ. មូលផលន្តិ យំកិញ្ចិ កន្ទមូលំ. គវិប្ផលន្តិ យំកិញ្ចិ រុក្ខវល្លិផលំ. មូលគ្គហណេន វា កន្ទមូលំ, ផលគ្គហណេន រុក្ខវល្លិផលំ, គវិប្ផលគ្គហណេន ឧទកេ ជាតសិង្ឃាតកកសេរុកាទិផលំ វេទិតព្ពំ. ធម្មេន លទ្ធន្តិ ទូតេយ្យបហិណគមនាទិមិច្ឆាជីវំ បហាយ វនេ ឧញ្ឆាចរិយាយ លទ្ធំ. សតន្តិ សន្តោ អរិយា. អស្នមានាតិ ភុញ្ជមានា. ន កាមកាមា អលិកំ ភណន្តីតិ តេ ឯវំ អមមា អបរិគ្គហា ឯតានិ សាមាកាទីនិ ភុញ្ជមានា ឥសយោ យថា ត្វំ សាទុរសាទិកេ កាមេ បត្ថយន្តោ អាមគន្ធំ ភុញ្ជន្តោយេវ ‘‘នាហំ, ព្រាហ្មណ, អាមគន្ធំ ភុញ្ជាមី’’តិ ភណន្តោ អលិកំ ភណសិ, តថា ន កាមកាមា អលិកំ ភណន្តិ, កាមេ កាមយន្តា មុសា ន ភណន្តីតិ ឥសីនំ បសំសាយ ភគវតោ និន្ទំ ទីបេតិ.

២៤៣. ឯវំ ឥសីនំ បសំសាបទេសេន ភគវន្តំ និន្ទិត្វា ឥទានិ អត្តនា អធិប្បេតំ និន្ទាវត្ថុំ ទស្សេត្វា និប្បរិយាយេនេវ ភគវន្តំ និន្ទន្តោ អាហ ‘‘យទស្នមានោ’’តិ តត្ថ ទ-ការោ បទសន្ធិករោ. អយំ បនត្ថោ – យំ កិញ្ចិទេវ សសមំសំ វា តិត្តិរមំសំ វា ធោវនច្ឆេទនាទិនា បុព្ពបរិកម្មេន សុកតំ, បចនវាសនាទិនា បច្ឆាបរិកម្មេន សុនិដ្ឋិតំ, ន មាតរា ន បិតរា, អបិច ខោ បន ‘‘ទក្ខិណេយ្យោ អយ’’ន្តិ មញ្ញមានេហិ ធម្មកាមេហិ បរេហិ ទិន្នំ, សក្ការករណេន បយតំ បណីតមលង្កតំ, ឧត្តមរសតាយ ឱជវន្តតាយ ថាមពលភរណសមត្ថតាយ ច បណីតំ អស្នមានោ អាហារយមានោ, ន កេវលញ្ច យំកិញ្ចិ មំសមេវ, អបិច ខោ បន ឥទម្បិ សាលីនមន្នំ វិចិតកាឡកំ សាលិតណ្ឌុលោទនំ បរិភុញ្ជមានោ សោ ភុញ្ជសិ, កស្សប, អាមគន្ធំ, សោ ត្វំ យំកិញ្ចិ មំសំ ភុញ្ជមានោ ឥទញ្ច សាលីនមន្នំ បរិភុញ្ជមានោ ភុញ្ជសិ, កស្សប, អាមគន្ធន្តិ ភគវន្តំ គោត្តេន អាលបតិ.

២៤៤. ឯវំ អាហារតោ ភគវន្តំ និន្ទិត្វា ឥទានិ មុសាវាទំ អារោបេត្វា និន្ទន្តោ អាហ ‘‘ន អាមគន្ធោ…បេ… សុសង្ខតេហី’’តិ. តស្សត្ថោ – បុព្ពេ មយា បុច្ឆិតោ សមានោ ‘‘ន អាមគន្ធោ មម កប្បតី’’តិ ឥច្ចេវ ត្វំ ភាសសិ, ឯវំ ឯកំសេនេវ ត្វំ ភាសសិ ព្រហ្មពន្ធុ ព្រាហ្មណគុណវិរហិតជាតិមត្តព្រាហ្មណាតិ បរិភាសន្តោ ភណតិ. សាលីនមន្នន្តិ សាលិតណ្ឌុលោទនំ. បរិភុញ្ជមានោតិ ភុញ្ជមានោ. សកុន្តមំសេហិ សុសង្ខតេហីតិ តទា ភគវតោ អភិហដំ សកុណមំសំ និទ្ទិសន្តោ ភណតិ.

ឯវំ ភណន្តោ ឯវ ច ភគវតោ ហេដ្ឋា បាទតលា បភុតិ យាវ ឧបរិ កេសគ្គា សរីរមុល្លោកេន្តោ ទ្វត្តិំសវរលក្ខណាសីតិអនុព្យញ្ជនសម្បទំ ព្យាមប្បភាបរិក្ខេបញ្ច ទិស្វា ‘‘ឯវរូបោ មហាបុរិសលក្ខណាទិបដិមណ្ឌិតកាយោ ន មុសា ភណិតុំ អរហតិ. អយំ ហិស្ស ភវន្តរេបិ សច្ចវាចានិស្សន្ទេនេវ ឧណ្ណា ភមុកន្តរេ ជាតា ឱទាតា មុទុ តូលសន្និភា, ឯកេកានិ ច លោមកូបេសុ លោមានិ. ស្វាយំ កថមិទានិ មុសា ភណិស្សតិ. អទ្ធា អញ្ញោ ឥមស្ស អាមគន្ធោ ភវិស្សតិ, យំ សន្ធាយ ឯតទវោច – ‘នាហំ, ព្រាហ្មណ, អាមគន្ធំ ភុញ្ជាមី’តិ, យំនូនាហំ ឯតំ បុច្ឆេយ្យ’’ន្តិ ចិន្តេត្វា សញ្ជាតពហុមានោ គោត្តេនេវ អាលបន្តោ ឥមំ គាថាសេសំ អាហ –

‘‘បុច្ឆាមិ តំ កស្សប ឯតមត្ថំ, កថំបការោ តវ អាមគន្ធោ’’តិ.

២៤៥. អថស្ស ភគវា អាមគន្ធំ វិស្សជ្ជេតុំ ‘‘បាណាតិបាតោ’’តិ ឯវមាទិមាហ. តត្ថ បាណាតិបាតោតិ បាណវធោ. វធឆេទពន្ធនន្តិ ឯត្ថ សត្តានំ ទណ្ឌាទីហិ អាកោដនំ វធោ, ហត្ថបាទាទីនំ ឆេទនំ ឆេទោ, រជ្ជុអាទីហិ ពន្ធោ ពន្ធនំ. ថេយ្យំ មុសាវាទោតិ ថេយ្យញ្ច មុសាវាទោ ច. និកតីតិ ‘‘ទស្សាមិ, ករិស្សាមី’’តិអាទិនា នយេន អាសំ ឧប្បាទេត្វា និរាសាករណំ. វញ្ចនានីតិ អសុវណ្ណំ សុវណ្ណន្តិ គាហាបនាទីនិ. អជ្ឈេនកុត្តន្តិ និរត្ថកមនេកគន្ថបរិយាបុណនំ. បរទារសេវនាតិ បរបរិគ្គហិតាសុ ចារិត្តាបជ្ជនំ. ឯសាមគន្ធោ ន ហិ មំសភោជនន្តិ ឯស បាណាតិបាតាទិអកុសលធម្មសមុទាចារោ អាមគន្ធោ វិស្សគន្ធោ កុណបគន្ធោ. កិំ ការណា? អមនុញ្ញត្តា កិលេសអសុចិមិស្សកត្តា សព្ភិ ជិគុច្ឆិតត្តា បរមទុគ្គន្ធភាវាវហត្តា ច. យេ ហិ ឧស្សន្នកិលេសា សត្តា, តេ តេហិ អតិទុគ្គន្ធា ហោន្តិ, និក្កិលេសានំ មតសរីរម្បិ ទុគ្គន្ធំ ន ហោតិ, តស្មា ឯសាមគន្ធោ. មំសភោជនំ បន អទិដ្ឋមសុតមបរិសង្កិតញ្ច អនវជ្ជំ, តស្មា ន ហិ មំសភោជនំ អាមគន្ធោតិ.

២៤៦. ឯវំ ធម្មាធិដ្ឋានាយ ទេសនាយ ឯកេន នយេន អាមគន្ធំ វិស្សជ្ជេត្វា ឥទានិ យស្មា តេ តេ សត្តា តេហិ តេហិ អាមគន្ធេហិ សមន្នាគតា, ន ឯកោ ឯវ សព្ពេហិ, ន ច សព្ពេ ឯកេនេវ, តស្មា នេសំ តេ តេ អាមគន្ធេ បកាសេតុំ ‘‘យេ ឥធ កាមេសុ អសញ្ញតា ជនា’’តិអាទិនា នយេន បុគ្គលាធិដ្ឋានាយ តាវ ទេសនាយ អាមគន្ធេ វិស្សជ្ជេន្តោ ទ្វេ គាថាយោ អភាសិ.

តត្ថ យេ ឥធ កាមេសុ អសញ្ញតា ជនាតិ យេ កេចិ ឥធ លោកេ កាមបដិសេវនសង្ខាតេសុ កាមេសុ មាតិមាតុច្ឆាទីសុបិ មរិយាទាវិរហេន ភិន្នសំវរតាយ អសំយតា បុថុជ្ជនា. រសេសុ គិទ្ធាតិ ជិវ្ហាវិញ្ញេយ្យេសុ រសេសុ គិទ្ធា គធិតា មុច្ឆិតា អជ្ឈោសន្នា អនាទីនវទស្សាវិនោ អនិស្សរណបញ្ញា រសេ បរិភុញ្ជន្តិ. អសុចិភាវមស្សិតាតិ តាយ រសគិទ្ធិយា រសបដិលាភត្ថាយ នានប្បការមិច្ឆាជីវសង្ខាតអសុចិភាវមិស្សិតា. នត្ថិកទិដ្ឋីតិ ‘‘នត្ថិ ទិន្ន’’ន្តិអាទិទសវត្ថុកមិច្ឆាទិដ្ឋិសមន្នាគតា. វិសមាតិ វិសមេន កាយកម្មាទិនា សមន្នាគតា. ទុរន្នយាតិ ទុវិញ្ញាបយា សន្ទិដ្ឋិបរាមាសីអាធានគ្គាហីទុប្បដិនិស្សគ្គិតាសមន្នាគតា. ឯសាមគន្ធោតិ ឯស ឯតាយ គាថាយ បុគ្គលេ អធិដ្ឋាយ និទ្ទិដ្ឋោ ‘‘កាមេសុ អសំយតតា រសគិទ្ធតា អាជីវវិបត្តិនត្ថិកទិដ្ឋិកាយទុច្ចរិតាទិវិសមតា ទុរន្នយភាវតា’’តិ អបរោបិ បុព្ពេ វុត្តេនេវត្ថេន ឆព្ពិធោ អាមគន្ធោ វេទិតព្ពោ. ន ហិ មំសភោជនន្តិ មំសភោជនំ បន យថាវុត្តេនេវត្ថេន ន អាមគន្ធោតិ.

២៤៧. ទុតិយគាថាយបិ យេ លូខសាតិ យេ លូខា និរសា, អត្តកិលមថានុយុត្តាតិ អត្ថោ. ទារុណាតិ កក្ខឡា ទោវចស្សតាយុត្តា. បិដ្ឋិមំសិកាតិ បុរតោ មធុរំ ភណិត្វា បរម្មុខេ អវណ្ណភាសិនោ. ឯតេ ហិ អភិមុខំ ឱលោកេតុមសក្កោន្តា បរម្មុខានំ បិដ្ឋិមំសខាទកា វិយ ហោន្តិ, តេន ‘‘បិដ្ឋិមំសិកា’’តិ វុច្ចន្តិ. មិត្តទ្ទុនោតិ មិត្តទូហកា, ទារធនជីវិតេសុ វិស្សាសមាបន្នានំ មិត្តានំ តត្ថ មិច្ឆាបដិបជ្ជនកាតិ វុត្តំ ហោតិ. និក្ករុណាតិ ករុណាវិរហិតា សត្តានំ អនត្ថកាមា. អតិមានិនោតិ ‘‘ឥធេកច្ចោ ជាតិយា វា…បេ… អញ្ញតរញ្ញតរេន វត្ថុនា បរេ អតិមញ្ញតិ, យោ ឯវរូបោ មានោ កេតុកម្យតា ចិត្តស្សា’’តិ (វិភ. ៨៨០) ឯវំ វុត្តេន អតិមានេន សមន្នាគតា. អទានសីលាតិ អទានបកតិកា, អទានាធិមុត្តា អសំវិភាគរតាតិ អត្ថោ. ន ច ទេន្តិ កស្សចីតិ តាយ ច បន អទានសីលតាយ យាចិតាបិ សន្តា កស្សចិ កិញ្ចិ ន ទេន្តិ, អទិន្នបុព្ពកកុលេ មនុស្សសទិសា និជ្ឈាមតណ្ហិកបេតបរាយណា ហោន្តិ. កេចិ បន ‘‘អាទានសីលា’’តិបិ បឋន្តិ, កេវលំ គហណសីលា, កស្សចិ បន កិញ្ចិ ន ទេន្តីតិ. ឯសាមគន្ធោ ន ហិ មំសភោជនន្តិ ឯស ឯតាយ គាថាយ បុគ្គលេ អធិដ្ឋាយ និទ្ទិដ្ឋោ ‘‘លូខតា, ទារុណតា, បិដ្ឋិមំសិកតា, មិត្តទូភិតា, និក្ករុណតា, អតិមានិតា, អទានសីលតា, អទាន’’ន្តិ អបរោបិ បុព្ពេ វុត្តេនេវត្ថេន អដ្ឋវិធោ អាមគន្ធោ វេទិតព្ពោ, ន ហិ មំសភោជនន្តិ.

២៤៨. ឯវំ បុគ្គលាធិដ្ឋានាយ ទេសនាយ ទ្វេ គាថាយោ វត្វា បុន តស្ស តាបសស្ស អាសយានុបរិវត្តនំ វិទិត្វា ធម្មាធិដ្ឋានាយេវ ទេសនាយ ឯកំ គាថំ អភាសិ. តត្ថ កោធោ ឧរគសុត្តេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ. មទោតិ ‘‘ជាតិមទោ, គោត្តមទោ, អារោគ្យមទោ’’តិអាទិនា (វិភ. ៨៣២) នយេន វិភង្គេ វុត្តប្បភេទោ ចិត្តស្ស មជ្ជនភាវោ. ថម្ភោតិ ថទ្ធភាវោ. បច្ចុបដ្ឋាបនាតិ បច្ចនីកដ្ឋាបនា, ធម្មេន នយេន វុត្តស្ស បដិវិរុជ្ឈិត្វា ឋានំ. មាយាតិ ‘‘ឥធេកច្ចោ កាយេន ទុច្ចរិតំ ចរិត្វា’’តិអាទិនា (វិភ. ៨៩៤) នយេន វិភង្គេ វិភត្តា កតបាបបដិច្ឆាទនតា. ឧសូយាតិ បរលាភសក្ការាទីសុ ឥស្សា. ភស្សសមុស្សយោតិ សមុស្សិតំ ភស្សំ, អត្តុក្កំសនតាតិ វុត្តំ ហោតិ. មានាតិមានោតិ ‘‘ឥធេកច្ចោ ជាតិយា វា…បេ… អញ្ញតរញ្ញតរេន វត្ថុនា បុព្ពកាលំ បរេហិ សទិសំ អត្តានំ ទហតិ, អបរកាលំ អត្តានំ សេយ្យំ ទហតិ, បរេ ហីនេ ទហតិ, យោ ឯវរូបោ មានោ…បេ… កេតុកម្យតា ចិត្តស្សា’’តិ (វិភ. ៨៨០) វិភង្គេ វិភត្តោ. អសព្ភិ សន្ថវោតិ អសប្បុរិសេហិ សន្ថវោ. ឯសាមគន្ធោ ន ហិ មំសភោជនន្តិ ឯស កោធាទិ នវវិធោ អកុសលរាសិ បុព្ពេ វុត្តេនេវត្ថេន អាមគន្ធោតិ វេទិតព្ពោ, ន ហិ មំសភោជនន្តិ.

២៤៩. ឯវំ ធម្មាធិដ្ឋានាយ ទេសនាយ នវវិធំ អាមគន្ធំ ទស្សេត្វា បុនបិ បុព្ពេ វុត្តនយេនេវ បុគ្គលាធិដ្ឋានាយ ទេសនាយ អាមគន្ធេ វិស្សជ្ជេន្តោ តិស្សោ គាថាយោ អភាសិ. តត្ថ យេ បាបសីលាតិ យេ បាបសមាចារតាយ ‘‘បាបសីលា’’តិ លោកេ បាកដា. ឥណឃាតសូចកាតិ វសលសុត្តេ វុត្តនយេន ឥណំ គហេត្វា តស្ស អប្បទានេន ឥណឃាតា, បេសុញ្ញេន សូចកា ច. វោហារកូដា ឥធ បាដិរូបិកាតិ ធម្មដ្ដដ្ឋានេ ឋិតា លញ្ជំ គហេត្វា សាមិកេ បរាជេន្តា កូដេន វោហារេន សមន្នាគតត្តា វោហារកូដា, ធម្មដ្ឋបដិរូបកត្តា បាដិរូបិកា. អថ វា ឥធាតិ សាសនេ. បាដិរូបិកាតិ ទុស្សីលា. តេ ហិ យស្មា នេសំ ឥរិយាបថសម្បទាទីហិ សីលវន្តបដិរូបំ អត្ថិ, តស្មា បដិរូបា, បដិរូបា ឯវ បាដិរូបិកា. នរាធមា យេធ ករោន្តិ កិព្ពិសន្តិ យេ ឥធ លោកេ នរាធមា មាតាបិតូសុ ពុទ្ធបច្ចេកពុទ្ធាទីសុ ច មិច្ឆាបដិបត្តិសញ្ញិតំ កិព្ពិសំ ករោន្តិ. ឯសាមគន្ធោ ន ហិ មំសភោជនន្តិ ឯស ឯតាយ គាថាយ បុគ្គលេ អធិដ្ឋាយ និទ្ទិដ្ឋោ ‘‘បាបសីលតា, ឥណឃាតតា, សូចកតា, វោហារកូដតា, បាដិរូបិកតា, កិព្ពិសការិតា’’តិ អបរោបិ បុព្ពេ វុត្តេនេវត្ថេន ឆព្ពិធោ អាមគន្ធោ វេទិតព្ពោ, ន ហិ មំសភោជនន្តិ.

២៥០. យេ ឥធ បាណេសុ អសញ្ញតា ជនាតិ យេ ជនា ឥធលោកេ បាណេសុ យថាកាមចារិតាយ សតម្បិ សហស្សម្បិ មារេត្វា អនុទ្ទយាមត្តស្សាបិ អករណេន អសំយតា. បរេសមាទាយ វិហេសមុយ្យុតាតិ បរេសំ សន្តកំ អាទាយ ធនំ វា ជីវិតំ វា តតោ ‘‘មា ឯវំ ករោថា’’តិ យាចន្តានំ វា និវារេន្តានំ វា បាណិលេឌ្ឌុទណ្ឌាទីហិ វិហេសំ ឧយ្យុតា. បរេ វា សត្តេ សមាទាយ ‘‘អជ្ជ ទស, អជ្ជ វីស’’ន្តិ ឯវំ សមាទិយិត្វា តេសំ វធពន្ធនាទីហិ វិហេសមុយ្យុតា. ទុស្សីលលុទ្ទាតិ និស្សីលា ច ទុរាចារត្តា, លុទ្ទា ច កុរូរកម្មន្តា លោហិតបាណិតាយ, មច្ឆឃាតកមិគពន្ធកសាកុណិកាទយោ ឥធាធិប្បេតា. ផរុសាតិ ផរុសវាចា. អនាទរាតិ ‘‘ឥទានិ ន ករិស្សាម, វិរមិស្សាម ឯវរូបា’’តិ ឯវំ អាទរវិរហិតា. ឯសាមគន្ធោ ន ហិ មំសភោជនន្តិ ឯស ឯតាយ គាថាយ បុគ្គលេ អធិដ្ឋាយ និទ្ទិដ្ឋោ ‘‘បាណាតិបាតោ វធឆេទពន្ធន’’ន្តិអាទិនា នយេន បុព្ពេ វុត្តោ ច អវុត្តោ ច ‘‘បាណេសុ អសំយតតា បរេសំ វិហេសតា ទុស្សីលតា លុទ្ទតា ផរុសតា អនាទរោ’’តិ ឆព្ពិធោ អាមគន្ធោ វេទិតព្ពោ, ន ហិ មំសភោជនន្តិ. បុព្ពេ វុត្តម្បិ ហិ សោតូនំ សោតុកាមតាយ អវធារណតាយ ទឡ្ហីករណតាយាតិ ឯវមាទីហិ ការណេហិ បុន វុច្ចតិ. តេនេវ ច បរតោ វក្ខតិ ‘‘ឥច្ចេតមត្ថំ ភគវា បុនប្បុនំ, អក្ខាសិ នំ វេទយិ មន្តបារគូ’’តិ.

២៥១. ឯតេសុ គិទ្ធា វិរុទ្ធាតិបាតិនោតិ ឯតេសុ បាណេសុ គេធេន គិទ្ធា, ទោសេន វិរុទ្ធា, មោហេន អាទីនវំ អបស្សន្តា បុនប្បុនំ អជ្ឈាចារប្បត្តិយា អតិបាតិនោ, ឯតេសុ វា ‘‘បាណាតិបាតោ វធឆេទពន្ធន’’ន្តិអាទិនា នយេន វុត្តេសុ បាបកម្មេសុ យថាសម្ភវំ យេ គេធវិរោធាតិបាតសង្ខាតា រាគទោសមោហា, តេហិ គិទ្ធា វិរុទ្ធា អតិបាតិនោ ច. និច្ចុយ្យុតាតិ អកុសលករណេ និច្ចំ ឧយ្យុតា, កទាចិ បដិសង្ខាយ អប្បដិវិរតា. បេច្ចាតិ អស្មា លោកា បរំ គន្ត្វា. តមំ វជន្តិ យេ, បតន្តិ សត្តា និរយំ អវំសិរាតិ យេ លោកន្តរិកន្ធការសង្ខាតំ នីចកុលតាទិភេទំ វា តមំ វជន្តិ, យេ ច បតន្តិ សត្តា អវីចិអាទិភេទំ និរយំ អវំសិរា អធោគតសីសា. ឯសាមគន្ធោតិ តេសំ សត្តានំ តមវជននិរយបតនហេតុ ឯស គេធវិរោធាតិបាតភេទោ សព្ពាមគន្ធមូលភូតោ យថាវុត្តេនត្ថេន តិវិធោ អាមគន្ធោ. ន ហិ មំសភោជនន្តិ មំសភោជនំ បន ន អាមគន្ធោតិ.

២៥២. ឯវំ ភគវា បរមត្ថតោ អាមគន្ធំ វិស្សជ្ជេត្វា ទុគ្គតិមគ្គភាវញ្ចស្ស បកាសេត្វា ឥទានិ យស្មិំ មច្ឆមំសភោជនេ តាបសោ អាមគន្ធសញ្ញី ទុគ្គតិមគ្គសញ្ញី ច ហុត្វា តស្ស អភោជនេន សុទ្ធិកាមោ ហុត្វា តំ ន ភុញ្ជតិ, តស្ស ច អញ្ញស្ស ច តថាវិធស្ស សោធេតុំ អសមត្ថភាវំ ទស្សេន្តោ ‘‘ន មច្ឆមំស’’ន្តិ ឥមំ ឆប្បទំ គាថមាហ. តត្ថ សព្ពបទានិ អន្តិមបាទេន យោជេតព្ពានិ – ន មច្ឆមំសំ សោធេតិ មច្ចំ អវិតិណ្ណកង្ខំ, ន អាហុតិយញ្ញមុតូបសេវនា សោធេតិ មច្ចំ អវិតិណ្ណកង្ខន្តិ ឯវំ. ឯត្ថ ច ន មច្ឆមំសន្តិ អខាទិយមានំ មច្ឆមំសំ ន សោធេតិ, តថា អនាសកត្តន្តិ ឯវំ បោរាណា វណ្ណេន្តិ. ឯវំ បន សុន្ទរតរំ សិយា ‘‘ន មច្ឆមំសានំ អនាសកត្តំ ន មច្ឆមំសានានាសកត្តំ, មច្ឆមំសានំ អនាសកត្តំ ន សោធេតិ, មច្ច’’ន្តិ អថាបិ សិយា, ឯវំ សន្តេ អនាសកត្តំ ឱហីយតីតិ? តញ្ច ន, អមរតបេន សង្គហិតត្តា. ‘‘យេ វាបិ លោកេ អមរា ពហូ តបា’’តិ ឯត្ថ ហិ សព្ពោបិ វុត្តាវសេសោ អត្តកិលមថោ សង្គហំ គច្ឆតីតិ. នគ្គិយន្តិ អចេលកត្តំ. មុណ្ឌិយន្តិ មុណ្ឌភាវោ. ជដាជល្លន្តិ ជដា ច រជោជល្លញ្ច. ខរាជិនានីតិ ខរានិ អជិនចម្មានិ. អគ្គិហុត្តស្សុបសេវនាតិ អគ្គិបារិចារិយា. អមរាតិ អមរភាវបត្ថនតាយ បវត្តកាយកិលេសា. ពហូតិ ឧក្កុដិកប្បធានាទិភេទតោ អនេកេ. តបាតិ សរីរសន្តាបា. មន្តាតិ វេទា. អាហុតីតិ អគ្គិហោមកម្មំ. យញ្ញមុតូបសេវនាតិ អស្សមេធាទិយញ្ញា ច ឧតូបសេវនា ច. ឧតូបសេវនា នាម គិម្ហេ អាតបដ្ឋានសេវនា, វស្សេ រុក្ខមូលសេវនា, ហេមន្តេ ជលប្បវេសសេវនា. ន សោធេន្តិ មច្ចំ អវិតិណ្ណកង្ខន្តិ កិលេសសុទ្ធិយា វា ភវសុទ្ធិយា វា អវិតិណ្ណវិចិកិច្ឆំ មច្ចំ ន សោធេន្តិ. កង្ខាមលេ ហិ សតិ ន វិសុទ្ធោ ហោតិ, ត្វញ្ច សកង្ខោយេវាតិ. ឯត្ថ ច ‘‘អវិតិណ្ណកង្ខ’’ន្តិ ឯតំ ‘‘ន មច្ឆមំស’’ន្តិអាទីនិ សុត្វា ‘‘កិំ នុ ខោ មច្ឆមំសានំ អភោជនាទិនា សិយា វិសុទ្ធិមគ្គោ’’តិ តាបសស្ស កង្ខាយ ឧប្បន្នាយ ភគវតា វុត្តំ សិយាតិ នោ អធិប្បាយោ. យា ចស្ស ‘‘សោ មច្ឆមំសំ ភុញ្ជតី’’តិ សុត្វាវ ពុទ្ធេ កង្ខា ឧប្បន្នា, តំ សន្ធាយេតំ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ.

២៥៣. ឯវំ មច្ឆមំសានាសកត្តាទីនំ សោធេតុំ អសមត្ថភាវំ ទស្សេត្វា ឥទានិ សោធេតុំ សមត្ថេ ធម្មេ ទស្សេន្តោ ‘‘សោតេសុ គុត្តោ’’តិ ឥមំ គាថមាហ. តត្ថ សោតេសូតិ ឆសុ ឥន្ទ្រិយេសុ. គុត្តោតិ ឥន្ទ្រិយសំវរគុត្តិយា សមន្នាគតោ. ឯត្តាវតា ឥន្ទ្រិយសំវរបរិវារសីលំ ទស្សេតិ. វិទិតិន្ទ្រិយោ ចរេតិ ញាតបរិញ្ញាយ ឆឡិន្ទ្រិយានិ វិទិត្វា បាកដានិ កត្វា ចរេយ្យ, វិហរេយ្យាតិ វុត្តំ ហោតិ. ឯត្តាវតា វិសុទ្ធសីលស្ស នាមរូបបរិច្ឆេទំ ទស្សេតិ. ធម្មេ ឋិតោតិ អរិយមគ្គេន អភិសមេតព្ពចតុសច្ចធម្មេ ឋិតោ. ឯតេន សោតាបត្តិភូមិំ ទស្សេតិ. អជ្ជវមទ្ទវេ រតោតិ ឧជុភាវេ ច មុទុភាវេ ច រតោ. ឯតេន សកទាគាមិភូមិំ ទស្សេតិ. សកទាគាមី ហិ កាយវង្កាទិករានំ ចិត្តថទ្ធភាវករានញ្ច រាគទោសានំ តនុភាវា អជ្ជវមទ្ទវេ រតោ ហោតិ. សង្គាតិគោតិ រាគទោសសង្គាតិគោ. ឯតេន អនាគាមិភូមិំ ទស្សេតិ. សព្ពទុក្ខប្បហីនោតិ សព្ពស្ស វដ្ដទុក្ខស្ស ហេតុប្បហានេន បហីនសព្ពទុក្ខោ. ឯតេន អរហត្តភូមិំ ទស្សេតិ. ន លិប្បតិ ទិដ្ឋសុតេសុ ធីរោតិ សោ ឯវំ អនុបុព្ពេន អរហត្តំ បត្តោ ធិតិសម្បទាយ ធីរោ ទិដ្ឋសុតេសុ ធម្មេសុ កេនចិ កិលេសេន ន លិប្បតិ. ន កេវលញ្ច ទិដ្ឋសុតេសុ, មុតវិញ្ញាតេសុ ច ន លិប្បតិ, អញ្ញទត្ថុ បរមវិសុទ្ធិប្បត្តោ ហោតីតិ អរហត្តនិកូដេន ទេសនំ និដ្ឋាបេសិ.

២៥៤-៥. ឥតោ បរំ ‘‘ឥច្ចេតមត្ថ’’ន្តិ ទ្វេ គាថា សង្គីតិការេហិ វុត្តា. តាសមត្ថោ – ឥតិ ភគវា កស្សបោ ឯតមត្ថំ បុនប្បុនំ អនេកាហិ គាថាហិ ធម្មាធិដ្ឋានាយ បុគ្គលាធិដ្ឋានាយ ច ទេសនាយ យាវ តាបសោ អញ្ញាសិ, តាវ សោ អក្ខាសិ កថេសិ វិត្ថារេសិ. នំ វេទយិ មន្តបារគូតិ សោបិ តញ្ច អត្ថំ មន្តបារគូ, វេទបារគូ, តិស្សោ ព្រាហ្មណោ វេទយិ អញ្ញាសិ. កិំ ការណា? យស្មា អត្ថតោ ច បទតោ ច ទេសនានយតោ ច ចិត្រាហិ គាថាហិ មុនី បកាសយិ. កីទិសោ? និរាមគន្ធោ អសិតោ ទុរន្នយោ, អាមគន្ធកិលេសាភាវា និរាមគន្ធោ, តណ្ហាទិដ្ឋិនិស្សយាភាវា អសិតោ, ពាហិរទិដ្ឋិវសេន ‘‘ឥទំ សេយ្យោ ឥទំ វរ’’ន្តិ កេនចិ នេតុំ អសក្កុណេយ្យត្តា ទុរន្នយោ. ឯវំ បកាសិតវតោ ចស្ស សុត្វាន ពុទ្ធស្ស សុភាសិតំ បទំ សុកថិតំ ធម្មទេសនំ សុត្វា និរាមគន្ធំ និក្កិលេសយោគំ, សព្ពទុក្ខប្បនូទនំ សព្ពវដ្ដទុក្ខប្បនូទនំ, នីចមនោ នីចចិត្តោ ហុត្វា វន្ទិ តថាគតស្ស, តិស្សោ ព្រាហ្មណោ តថាគតស្ស បាទេ បញ្ចបតិដ្ឋិតំ កត្វា វន្ទិ. តត្ថេវ បព្ពជ្ជមរោចយិត្ថាតិ តត្ថេវ ច នំ អាសនេ និសិន្នំ កស្សបំ ភគវន្តំ តិស្សោ តាបសោ បព្ពជ្ជមរោចយិត្ថ, អយាចីតិ វុត្តំ ហោតិ. តំ ភគវា ‘‘ឯហិ ភិក្ខូ’’តិ អាហ. សោ តង្ខណំយេវ អដ្ឋបរិក្ខារយុត្តោ ហុត្វា អាកាសេនាគន្ត្វា វស្សសតិកត្ថេរោ វិយ ភគវន្តំ វន្ទិត្វា កតិបាហេនេវ សាវកបារមិញាណំ បដិវិជ្ឈិត្វា តិស្សោ នាម អគ្គសាវកោ អហោសិ, បុន ទុតិយោ ភារទ្វាជោ នាម. ឯវំ តស្ស ភគវតោ តិស្សភារទ្វាជំ នាម សាវកយុគំ អហោសិ.

អម្ហាកំ បន ភគវា យា ច តិស្សេន ព្រាហ្មណេន អាទិតោ តិស្សោ គាថា វុត្តា, យា ច កស្សបេន ភគវតា មជ្ឈេ នវ, យា ច តទា សង្គីតិការេហិ អន្តេ ទ្វេ, តា សព្ពាបិ ចុទ្ទស គាថា អានេត្វា បរិបុណ្ណំ កត្វា ឥមំ អាមគន្ធសុត្តំ អាចរិយប្បមុខានំ បញ្ចន្នំ តាបសសតានំ អាមគន្ធំ ព្យាកាសិ. តំ សុត្វា សោ ព្រាហ្មណោ តថេវ នីចមនោ ហុត្វា ភគវតោ បាទេ វន្ទិត្វា បព្ពជ្ជំ យាចិ សទ្ធិំ បរិសាយ. ‘‘ឯថ ភិក្ខវោ’’តិ ភគវា អវោច. តេ តថេវ ឯហិភិក្ខុភាវំ បត្វា អាកាសេនាគន្ត្វា ភគវន្តំ វន្ទិត្វា កតិបាហេនេវ សព្ពេវ អគ្គផលេ អរហត្តេ បតិដ្ឋហិំសូតិ.

បរមត្ថជោតិកាយ ខុទ្ទក-អដ្ឋកថាយ

សុត្តនិបាត-អដ្ឋកថាយ អាមគន្ធសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.