៦. បរាភវសុត្តវណ្ណនា

ឯវំ មេ សុតន្តិ បរាភវសុត្តំ. កា ឧប្បត្តិ? មង្គលសុត្តំ កិរ សុត្វា ទេវានំ ឯតទហោសិ – ‘‘ភគវតា មង្គលសុត្តេ សត្តានំ វុឌ្ឍិញ្ច សោត្ថិញ្ច កថយមានេន ឯកំសេន ភវោ ឯវ កថិតោ, នោ បរាភវោ. ហន្ទ ទានិ យេន សត្តា បរិហាយន្តិ វិនស្សន្តិ, តំ នេសំ បរាភវម្បិ បុច្ឆាមា’’តិ. អថ មង្គលសុត្តំ កថិតទិវសតោ ទុតិយទិវសេ ទសសហស្សចក្កវាឡេសុ ទេវតាយោ បរាភវសុត្តំ សោតុកាមា ឥមស្មិំ ឯកចក្កវាឡេ សន្និបតិត្វា ឯកវាលគ្គកោដិឱកាសមត្តេ ទសបិ វីសម្បិ តិំសម្បិ ចត្តាលីសម្បិ បញ្ញាសម្បិ សដ្ឋិបិ សត្តតិបិ អសីតិបិ សុខុមត្តភាវេ និម្មិនិត្វា សព្ពទេវមារព្រហ្មានោ សិរិយា ច តេជេន ច អធិគយ្ហ វិរោចមានំ បញ្ញត្តវរពុទ្ធាសនេ និសិន្នំ ភគវន្តំ បរិវារេត្វា អដ្ឋំសុ. តតោ សក្កេន ទេវានមិន្ទេន អាណត្តោ អញ្ញតរោ ទេវបុត្តោ ភគវន្តំ បរាភវបញ្ហំ បុច្ឆិ. អថ ភគវា បុច្ឆាវសេន ឥមំ សុត្តមភាសិ.

តត្ថ ‘‘ឯវំ មេ សុត’’ន្តិអាទិ អាយស្មតា អានន្ទេន វុត្តំ. ‘‘បរាភវន្តំ បុរិស’’ន្តិអាទិនា នយេន ឯកន្តរិកា គាថា ទេវបុត្តេន វុត្តា, ‘‘សុវិជានោ ភវំ ហោតី’’តិអាទិនា នយេន ឯកន្តរិកា ឯវ អវសានគាថា ច ភគវតា វុត្តា, តទេតំ សព្ពម្បិ សមោធានេត្វា ‘‘បរាភវសុត្ត’’ន្តិ វុច្ចតិ. តត្ថ ‘‘ឯវំ មេ សុត’’ន្តិអាទីសុ យំ វត្តព្ពំ, តំ សព្ពំ មង្គលសុត្តវណ្ណនាយំ វក្ខាម.

៩១. បរាភវន្តំ បុរិសន្តិអាទីសុ បន បរាភវន្តន្តិ បរិហាយន្តំ វិនស្សន្តំ. បុរិសន្តិ យំកិញ្ចិ សត្តំ ជន្តុំ. មយំ បុច្ឆាមគោតមាតិ សេសទេវេហិ សទ្ធិំ អត្តានំ និទស្សេត្វា ឱកាសំ ការេន្តោ សោ ទេវបុត្តោ គោត្តេន ភគវន្តំ អាលបតិ. ភវន្តំ បុដ្ឋុមាគម្មាតិ មយញ្ហិ ភវន្តំ បុច្ឆិស្សាមាតិ តតោ តតោ ចក្កវាឡា អាគតាតិ អត្ថោ. ឯតេន អាទរំ ទស្សេតិ. កិំ បរាភវតោ មុខន្តិ ឯវំ អាគតានំ អម្ហាកំ ព្រូហិ បរាភវតោ បុរិសស្ស កិំ មុខំ, កិំ ទ្វារំ, កា យោនិ, កិំ ការណំ, យេន មយំ បរាភវន្តំ បុរិសំ ជានេយ្យាមាតិ អត្ថោ. ឯតេន ‘‘បរាភវន្តំ បុរិស’’ន្តិ ឯត្ថ វុត្តស្ស បរាភវតោ បុរិសស្ស បរាភវការណំ បុច្ឆតិ. បរាភវការណេ ហិ ញាតេ តេន ការណសាមញ្ញេន សក្កា យោ កោចិ បរាភវបុរិសោ ជានិតុន្តិ.

៩២. អថស្ស ភគវា សុដ្ឋុ បាកដីករណត្ថំ បដិបក្ខំ ទស្សេត្វា បុគ្គលាធិដ្ឋានាយ ទេសនាយ បរាភវមុខំ ទីបេន្តោ អាហ ‘‘សុវិជានោ ភវ’’ន្តិ. តស្សត្ថោ – យ្វាយំ ភវំ វឌ្ឍន្តោ អបរិហាយន្តោ បុរិសោ, សោ សុវិជានោ ហោតិ, សុខេន អកសិរេន អកិច្ឆេន សក្កា វិជានិតុំ. យោបាយំ បរាភវតីតិ បរាភវោ, បរិហាយតិ វិនស្សតិ, យស្ស តុម្ហេ បរាភវតោ បុរិសស្ស មុខំ មំ បុច្ឆថ, សោបិ សុវិជានោ. កថំ? អយញ្ហិ ធម្មកាមោ ភវំ ហោតិ ទសកុសលកម្មបថធម្មំ កាមេតិ, បិហេតិ, បត្ថេតិ, សុណាតិ, បដិបជ្ជតិ, សោ តំ បដិបត្តិំ ទិស្វា សុត្វា ច ជានិតព្ពតោ សុវិជានោ ហោតិ. ឥតរោបិ ធម្មទេស្សី បរាភវោ, តមេវ ធម្មំ ទេស្សតិ, ន កាមេតិ, ន បិហេតិ, ន បត្ថេតិ, ន សុណាតិ, ន បដិបជ្ជតិ, សោ តំ វិប្បដិបត្តិំ ទិស្វា សុត្វា ច ជានិតព្ពតោ សុវិជានោ ហោតីតិ. ឯវមេត្ថ ភគវា បដិបក្ខំ ទស្សេន្តោ អត្ថតោ ធម្មកាមតំ ភវតោ មុខំ ទស្សេត្វា ធម្មទេស្សិតំ បរាភវតោ មុខំ ទស្សេតីតិ វេទិតព្ពំ.

៩៣. អថ សា ទេវតា ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទមានា អាហ ‘‘ឥតិ ហេត’’ន្តិ. តស្សត្ថោ – ឥតិ ហិ យថា វុត្តោ ភគវតា, តថេវ ឯតំ វិជានាម, គណ្ហាម, ធារេម, បឋមោ សោ បរាភវោ សោ ធម្មទេស្សិតាលក្ខណោ បឋមោ បរាភវោ. យានិ មយំ បរាភវមុខានិ វិជានិតុំ អាគតម្ហា, តេសុ ឥទំ តាវ ឯកំ បរាភវមុខន្តិ វុត្តំ ហោតិ. តត្ថ វិគ្គហោ, បរាភវន្តិ ឯតេនាតិ បរាភវោ. កេន ច បរាភវន្តិ? យំ បរាភវតោ មុខំ, ការណំ, តេន. ព្យញ្ជនមត្តេន ឯវ ហិ ឯត្ថ នានាករណំ, អត្ថតោ បន បរាភវោតិ វា បរាភវតោ មុខន្តិ វា នានាករណំ នត្ថិ. ឯវមេកំ បរាភវតោ មុខំ វិជានាមាតិ អភិនន្ទិត្វា តតោ បរំ ញាតុកាមតាយាហ ‘‘ទុតិយំ ភគវា ព្រូហិ, កិំ បរាភវតោ មុខ’’ន្តិ. ឥតោ បរញ្ច តតិយំ ចតុត្ថន្តិអាទីសុបិ ឥមិនាវ នយេនត្ថោ វេទិតព្ពោ.

៩៤. ព្យាករណបក្ខេបិ ច យស្មា តេ តេ សត្តា តេហិ តេហិ បរាភវមុខេហិ សមន្នាគតា, ន ឯកោយេវ សព្ពេហិ, ន ច សព្ពេ ឯកេនេវ, តស្មា តេសំ តេសំ តានិ តានិ បរាភវមុខានិ ទស្សេតុំ ‘‘អសន្តស្ស បិយា ហោន្តី’’តិអាទិនា នយេន បុគ្គលាធិដ្ឋានាយ ឯវ ទេសនាយ នានាវិធានិ បរាភវមុខានិ ព្យាកាសីតិ វេទិតព្ពា.

តត្រាយំ សង្ខេបតោ អត្ថវណ្ណនា – អសន្តោ នាម ឆ សត្ថារោ, យេ វា បនញ្ញេបិ អវូបសន្តេន កាយវចីមនោកម្មេន សមន្នាគតា, តេ អសន្តោ អស្សបិយា ហោន្តិ សុនក្ខត្តាទីនំ អចេលកកោរខត្តិយាទយោ វិយ. សន្តោ នាម ពុទ្ធបច្ចេកពុទ្ធសាវកា. យេ វា បនញ្ញេបិ វូបសន្តេន កាយវចីមនោកម្មេន សមន្នាគតា, តេ សន្តេ ន កុរុតេ បិយំ, អត្តនោ បិយេ ឥដ្ឋេ កន្តេ មនាបេ ន កុរុតេតិ អត្ថោ. វេនេយ្យវសេន ហេត្ថ វចនភេទោ កតោតិ វេទិតព្ពោ. អថ វា សន្តេ ន កុរុតេតិ សន្តេ ន សេវតីតិ អត្ថោ, យថា ‘‘រាជានំ សេវតី’’តិ ឯតស្មិញ្ហិ អត្ថេ រាជានំ បិយំ កុរុតេតិ សទ្ទវិទូ មន្តេន្តិ. បិយន្តិ បិយមានោ, តុស្សមានោ, មោទមានោតិ អត្ថោ. អសតំ ធម្មោ នាម ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ, ទសាកុសលកម្មបថា វា. តំ អសតំ ធម្មំ រោចេតិ, បិហេតិ, បត្ថេតិ, សេវតិ. ឯវមេតាយ គាថាយ អសន្តបិយតា, សន្តអប្បិយតា, អសទ្ធម្មរោចនញ្ចាតិ តិវិធំ បរាភវតោ មុខំ វុត្តំ. ឯតេន ហិ សមន្នាគតោ បុរិសោ បរាភវតិ បរិហាយតិ, នេវ ឥធ ន ហុរំ វុឌ្ឍិំ បាបុណាតិ, តស្មា ‘‘បរាភវតោ មុខ’’ន្តិ វុច្ចតិ. វិត្ថារំ បនេត្ថ ‘‘អសេវនា ច ពាលានំ, បណ្ឌិតានញ្ច សេវនា’’តិ គាថាវណ្ណនាយំ វក្ខាម.

៩៦. និទ្ទាសីលី នាម យោ គច្ឆន្តោបិ, និសីទន្តោបិ, តិដ្ឋន្តោបិ, សយានោបិ និទ្ទាយតិយេវ. សភាសីលី នាម សង្គណិការាមតំ, ភស្សារាមតមនុយុត្តោ. អនុដ្ឋាតាតិ វីរិយតេជវិរហិតោ ឧដ្ឋានសីលោ ន ហោតិ, អញ្ញេហិ ចោទិយមានោ គហដ្ឋោ វា សមានោ គហដ្ឋកម្មំ, បព្ពជិតោ វា បព្ពជិតកម្មំ អារភតិ. អលសោតិ ជាតិអលសោ, អច្ចន្តាភិភូតោ ថិនេន ឋិតដ្ឋានេ ឋិតោ ឯវ ហោតិ, និសិន្នដ្ឋានេ និសិន្នោ ឯវ ហោតិ, អត្តនោ ឧស្សាហេន អញ្ញំ ឥរិយាបថំ ន កប្បេតិ. អតីតេ អរញ្ញេ អគ្គិម្ហិ ឧដ្ឋិតេ អបលាយនអលសា ចេត្ថ និទស្សនំ. អយមេត្ថ ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទោ, តតោ លាមកបរិច្ឆេទេនាបិ បន អលសោ អលសោត្វេវ វេទិតព្ពោ. ធជោវ រថស្ស, ធូមោវ អគ្គិនោ, កោធោ បញ្ញាណមស្សាតិ កោធបញ្ញាណោ. ទោសចរិតោ ខិប្បកោបី អរុកូបមចិត្តោ បុគ្គលោ ឯវរូបោ ហោតិ. ឥមាយ គាថាយ និទ្ទាសីលតា, សភាសីលតា, អនុដ្ឋានតា, អលសតា, កោធបញ្ញាណតាតិ បញ្ចវិធំ បរាភវមុខំ វុត្តំ. ឯតេន ហិ សមន្នាគតោ នេវ គហដ្ឋោ គហដ្ឋវុឌ្ឍិំ, ន បព្ពជិតោ បព្ពជិតវុឌ្ឍិំ បាបុណាតិ, អញ្ញទត្ថុ បរិហាយតិយេវ បរាភវតិយេវ, តស្មា ‘‘បរាភវតោ មុខ’’ន្តិ វុច្ចតិ.

៩៨. មាតាតិ ជនិកា វេទិតព្ពា. បិតាតិ ជនកោយេវ. ជិណ្ណកំ សរីរសិថិលតាយ. គតយោព្ពនំ យោព្ពនាតិក្កមេន អាសីតិកំ វា នាវុតិកំ វា សយំ កម្មានិ កាតុមសមត្ថំ. បហុ សន្តោតិ សមត្ថោ សមានោ សុខំ ជីវមានោ. ន ភរតីតិ ន បោសេតិ. ឥមាយ គាថាយ មាតាបិតូនំ អភរណំ, អបោសនំ, អនុបដ្ឋានំ ឯកំយេវ បរាភវមុខំ វុត្តំ. ឯតេន ហិ សមន្នាគតោ យំ តំ –

‘‘តាយ នំ បារិចរិយាយ, មាតាបិតូសុ បណ្ឌិតា;

ឥធេវ នំ បសំសន្តិ, បេច្ច សគ្គេ បមោទតី’’តិ. (ឥតិវុ. ១០៦; អ. និ. ៤.៦៣) –

មាតាបិតុភរណេ អានិសំសំ វុត្តំ. តំ ន បាបុណាតិ, អញ្ញទត្ថុ ‘‘មាតាបិតរោបិ ន ភរតិ, កំ អញ្ញំ ភរិស្សតី’’តិ និន្ទញ្ច វជ្ជនីយតញ្ច ទុគ្គតិញ្ច បាបុណន្តោ បរាភវតិយេវ, តស្មា ‘‘បរាភវតោ មុខ’’ន្តិ វុច្ចតិ.

១០០. បាបានំ ពាហិតត្តា ព្រាហ្មណំ, សមិតត្តា សមណំ. ព្រាហ្មណកុលប្បភវម្បិ វា ព្រាហ្មណំ, បព្ពជ្ជុបគតំ សមណំ, តតោ អញ្ញំ វាបិ យំកិញ្ចិ យាចនកំ. មុសាវាទេន វញ្ចេតីតិ ‘‘វទ, ភន្តេ, បច្ចយេនា’’តិ បវារេត្វា យាចិតោ វា បដិជានិត្វា បច្ឆា អប្បទានេន តស្ស តំ អាសំ វិសំវាទេតិ. ឥមាយ គាថាយ ព្រាហ្មណាទីនំ មុសាវាទេន វញ្ចនំ ឯកំយេវ បរាភវមុខំ វុត្តំ. ឯតេន ហិ សមន្នាគតោ ឥធ និន្ទំ, សម្បរាយេ ទុគ្គតិំ សុគតិយម្បិ អធិប្បាយវិបត្តិញ្ច បាបុណាតិ. វុត្តញ្ហេតំ –

‘‘ទុស្សីលស្ស សីលវិបន្នស្ស បាបកោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គច្ឆតី’’តិ (ទី. និ. ២.១៤៩; អ. និ. ៥.២១៣; មហាវ. ២៨៥).

តថា –

‘‘ចតូហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ. កតមេហិ ចតូហិ? មុសាវាទី ហោតី’’តិអាទិ (អ. និ. ៤.៨២).

តថា –

‘‘ឥធ, សារិបុត្ត, ឯកច្ចោ សមណំ វា ព្រាហ្មណំ វា ឧបសង្កមិត្វា បវារេតិ, ‘វទ, ភន្តេ, បច្ចយេនា’តិ, សោ យេន បវារេតិ, តំ ន ទេតិ. សោ ចេ តតោ ចុតោ ឥត្ថត្តំ អាគច្ឆតិ. សោ យំ យទេវ វណិជ្ជំ បយោជេតិ, សាស្ស ហោតិ ឆេទគាមិនី. ឥធ បន សារិបុត្ត…បេ… សោ យេន បវារេតិ, ន តំ យថាធិប្បាយំ ទេតិ. សោ ចេ តតោ ចុតោ ឥត្ថត្តំ អាគច្ឆតិ. សោ យំ យទេវ វណិជ្ជំ បយោជេតិ, សាស្ស ន ហោតិ យថាធិប្បាយា’’តិ (អ. និ. ៤.៧៩).

ឯវមិមានិ និន្ទាទីនិ បាបុណន្តោ បរាភវតិយេវ, តស្មា ‘‘បរាភវតោ មុខ’’ន្តិ វុត្តំ.

១០២. បហូតវិត្តោតិ បហូតជាតរូបរជតមណិរតនោ. សហិរញ្ញោតិ សកហាបណោ. សភោជនោតិ អនេកសូបព្យញ្ជនភោជនសម្បន្នោ. ឯកោ ភុញ្ជតិ សាទូនីតិ សាទូនិ ភោជនានិ អត្តនោ បុត្តានម្បិ អទត្វា បដិច្ឆន្នោកាសេ ភុញ្ជតីតិ ឯកោ ភុញ្ជតិ សាទូនិ. ឥមាយ គាថាយ ភោជនគិទ្ធតាយ ភោជនមច្ឆរិយំ ឯកំយេវ បរាភវមុខំ វុត្តំ. ឯតេន ហិ សមន្នាគតោ និន្ទំ វជ្ជនីយំ ទុគ្គតិន្តិ ឯវមាទីនិ បាបុណន្តោ បរាភវតិយេវ, តស្មា ‘‘បរាភវតោ មុខ’’ន្តិ វុត្តំ. វុត្តនយេនេវ សព្ពំ សុត្តានុសារេន យោជេតព្ពំ, អតិវិត្ថារភយេន បន ឥទានិ យោជនានយំ អទស្សេត្វា អត្ថមត្តមេវ ភណាម.

១០៤. ជាតិត្ថទ្ធោ នាម យោ ‘‘អហំ ជាតិសម្បន្នោ’’តិ មានំ ជនេត្វា តេន ថទ្ធោ វាតបូរិតភស្តា វិយ ឧទ្ធុមាតោ ហុត្វា ន កស្សចិ ឱនមតិ. ឯស នយោ ធនគោត្តត្ថទ្ធេសុ. សញ្ញាតិំ អតិមញ្ញេតីតិ អត្តនោ ញាតិម្បិ ជាតិយា អតិមញ្ញតិ សក្យា វិយ វិដដូភំ. ធនេនាបិ ច ‘‘កបណោ អយំ ទលិទ្ទោ’’តិ អតិមញ្ញតិ, សាមីចិមត្តម្បិ ន ករោតិ, តស្ស តេ ញាតយោ បរាភវមេវ ឥច្ឆន្តិ. ឥមាយ គាថាយ វត្ថុតោ ចតុព្ពិធំ, លក្ខណតោ ឯកំយេវ បរាភវមុខំ វុត្តំ.

១០៦. ឥត្ថិធុត្តោតិ ឥត្ថីសុ សារត្តោ, យំកិញ្ចិ អត្ថិ, តំ សព្ពម្បិ ទត្វា អបរាបរំ ឥត្ថិំ សង្គណ្ហាតិ. តថា សព្ពម្បិ អត្តនោ សន្តកំ និក្ខិបិត្វា សុរាបានបយុត្តោ សុរាធុត្តោ. និវត្ថសាដកម្បិ និក្ខិបិត្វា ជូតកីឡនមនុយុត្តោ អក្ខធុត្តោ. ឯតេហិ តីហិ ឋានេហិ យំកិញ្ចិបិ លទ្ធំ ហោតិ, តស្ស វិនាសនតោ លទ្ធំ លទ្ធំ វិនាសេតីតិ វេទិតព្ពោ. ឯវំវិធោ បរាភវតិយេវ, តេនស្សេតំ ឥមាយ គាថាយ តិវិធំ បរាភវមុខំ វុត្តំ.

១០៨. សេហិ ទារេហីតិ អត្តនោ ទារេហិ. យោ អត្តនោ ទារេហិ អសន្តុដ្ឋោ ហុត្វា វេសិយាសុ បទុស្សតិ, តថា បរទារេសុ, សោ យស្មា វេសីនំ ធនប្បទានេន បរទារសេវនេន ច រាជទណ្ឌាទីហិ បរាភវតិយេវ, តេនស្សេតំ ឥមាយ គាថាយ ទុវិធំ បរាភវមុខំ វុត្តំ.

១១០. អតីតយោព្ពនោតិ យោព្ពនមតិច្ច អាសីតិកោ វា នាវុតិកោ វា ហុត្វា អានេតិ បរិគ្គណ្ហាតិ. តិម្ពរុត្ថនិន្តិ តិម្ពរុផលសទិសត្ថនិំ តរុណទារិកំ. តស្សា ឥស្សា ន សុបតីតិ ‘‘ទហរាយ មហល្លកេន សទ្ធិំ រតិ ច សំវាសោ ច អមនាបោ, មា ហេវ ខោ តរុណំ បត្ថេយ្យា’’តិ ឥស្សាយ តំ រក្ខន្តោ ន សុបតិ. សោ យស្មា កាមរាគេន ច ឥស្សាយ ច ឌយ្ហន្តោ ពហិទ្ធា កម្មន្តេ ច អប្បយោជេន្តោ បរាភវតិយេវ, តេនស្សេតំ ឥមាយ គាថាយ ឥមំ ឥស្សាយ អសុបនំ ឯកំយេវ បរាភវមុខំ វុត្តំ.

១១២. សោណ្ឌិន្តិ មច្ឆមំសាទីសុ លោលំ គេធជាតិកំ. វិកិរណិន្តិ តេសំ អត្ថាយ ធនំ បំសុកំ វិយ វិកិរិត្វា នាសនសីលំ. បុរិសំ វាបិ តាទិសន្តិ បុរិសោ វាបិ យោ ឯវរូបោ ហោតិ, តំ យោ ឥស្សរិយស្មិំ ឋបេតិ, លញ្ឆនមុទ្ទិកាទីនិ ទត្វា ឃរាវាសេ កម្មន្តេ វា វណិជ្ជាទិវោហារេសុ វា តទេវ វាវដំ ការេតិ. សោ យស្មា តស្ស ទោសេន ធនក្ខយំ បាបុណន្តោ បរាភវតិយេវ, តេនស្សេតំ ឥមាយ គាថាយ តថាវិធស្ស ឥស្សរិយស្មិំ ឋបនំ ឯកំយេវ បរាភវមុខំ វុត្តំ.

១១៤. អប្បភោគោ នាម សន្និចិតានញ្ច ភោគានំ អាយមុខស្ស ច អភាវតោ. មហាតណ្ហោតិ មហតិយា ភោគតណ្ហាយ សមន្នាគតោ, យំ លទ្ធំ, តេន អសន្តុដ្ឋោ. ខត្តិយេ ជាយតេ កុលេតិ ខត្តិយានំ កុលេ ជាយតិ. សោ ច រជ្ជំ បត្ថយតីតិ សោ ឯតាយ មហាតណ្ហតាយ អនុបាយេន ឧប្បដិបាដិយា អត្តនោ ទាយជ្ជភូតំ អលព្ភនេយ្យំ វា បរសន្តកំ រជ្ជំ បត្ថេតិ, សោ ឯវំ បត្ថេន្តោ យស្មា តម្បិ អប្បកំ ភោគំ យោធាជីវាទីនំ ទត្វា រជ្ជំ អបាបុណន្តោ បរាភវតិយេវ, តេនស្សេតំ ឥមាយ គាថាយ រជ្ជបត្ថនំ ឯកំយេវ បរាភវមុខំ វុត្តំ.

១១៥. ឥតោ បរំ យទិ សា ទេវតា ‘‘តេរសមំ ភគវា ព្រូហិ…បេ… សតសហស្សិមំ ភគវា ព្រូហី’’តិ បុច្ឆេយ្យ, តម្បិ ភគវា កថេយ្យ. យស្មា បន សា ទេវតា ‘‘កិំ ឥមេហិ បុច្ឆិតេហិ, ឯកមេត្ថ វុឌ្ឍិករំ នត្ថី’’តិ តានិ បរាភវមុខានិ អសុយ្យមានា ឯត្តកម្បិ បុច្ឆិត្វា វិប្បដិសារី ហុត្វា តុណ្ហី អហោសិ, តស្មា ភគវា តស្សាសយំ វិទិត្វា ទេសនំ និដ្ឋាបេន្តោ ឥមំ គាថំ អភាសិ ‘‘ឯតេ បរាភវេ លោកេ’’តិ.

តត្ថ បណ្ឌិតោតិ បរិវីមំសាយ សមន្នាគតោ. សមវេក្ខិយាតិ បញ្ញាចក្ខុនា ឧបបរិក្ខិត្វា. អរិយោតិ ន មគ្គេន, ន ផលេន, អបិច ខោ, បន ឯតស្មិំ បរាភវសង្ខាតេ អនយេ ន ឥរិយតីតិ អរិយោ. យេន ទស្សនេន យាយ បញ្ញាយ បរាភវេ ទិស្វា វិវជ្ជេតិ, តេន សម្បន្នត្តា ទស្សនសម្បន្នោ. ស លោកំ ភជតេ សិវន្តិ សោ ឯវរូបោ សិវំ ខេមមុត្តមមនុបទ្ទវំ ទេវលោកំ ភជតិ, អល្លីយតិ, ឧបគច្ឆតីតិ វុត្តំ ហោតិ. ទេសនាបរិយោសានេ បរាភវមុខានិ សុត្វា ឧប្បន្នសំវេគានុរូបំ យោនិសោ បទហិត្វា សោតាបត្តិសកទាគាមិអនាគាមិផលានិ បត្តា ទេវតា គណនំ វីតិវត្តា. យថាហ –

‘‘មហាសមយសុត្តេ ច, អថោ មង្គលសុត្តកេ;

សមចិត្តេ រាហុលោវាទេ, ធម្មចក្កេ បរាភវេ.

‘‘ទេវតាសមិតី តត្ថ, អប្បមេយ្យា អសង្ខិយា;

ធម្មាភិសមយោ ចេត្ថ, គណនាតោ អសង្ខិយោ’’តិ.

បរមត្ថជោតិកាយ ខុទ្ទក-អដ្ឋកថាយ

សុត្តនិបាត-អដ្ឋកថាយ បរាភវសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.