៥. ចុន្ទសុត្តវណ្ណនា

៨៣. បុច្ឆាមិ មុនិំ បហូតបញ្ញន្តិ ចុន្ទសុត្តំ. កា ឧប្បត្តិ? សង្ខេបតោ តាវ អត្តជ្ឈាសយបរជ្ឈាសយអដ្ឋុប្បត្តិបុច្ឆាវសិកភេទតោ ចតូសុ ឧប្បត្តីសុ ឥមស្ស សុត្តស្ស បុច្ឆាវសិកា ឧប្បត្តិ. វិត្ថារតោ បន ឯកំ សមយំ ភគវា មល្លេសុ ចារិកំ ចរមានោ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ យេន បាវា តទវសរិ. តត្រ សុទំ ភគវា បាវាយំ វិហរតិ ចុន្ទស្ស កម្មារបុត្តស្ស អម្ពវនេ. ឥតោ បភុតិ យាវ ‘‘អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេន យេន ចុន្ទស្ស កម្មារបុត្តស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទី’’តិ (ទី. និ. ២.១៨៩), តាវ សុត្តេ អាគតនយេនេវ វិត្ថារេតព្ពំ.

ឯវំ ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ និសិន្នេ ភគវតិ ចុន្ទោ កម្មារបុត្តោ ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ បរិវិសន្តោ ព្យញ្ជនសូបាទិគហណត្ថំ ភិក្ខូនំ សុវណ្ណភាជនានិ ឧបនាមេសិ. អបញ្ញត្តេ សិក្ខាបទេ កេចិ ភិក្ខូ សុវណ្ណភាជនានិ បដិច្ឆិំសុ កេចិ ន បដិច្ឆិំសុ. ភគវតោ បន ឯកមេវ ភាជនំ អត្តនោ សេលមយំ បត្តំ, ទុតិយភាជនំ ពុទ្ធា ន គណ្ហន្តិ. តត្ថ អញ្ញតរោ បាបភិក្ខុ សហស្សគ្ឃនកំ សុវណ្ណភាជនំ អត្តនោ ភោជនត្ថាយ សម្បត្តំ ថេយ្យចិត្តេន កុញ្ចិកត្ថវិកាយ បក្ខិបិ. ចុន្ទោ បរិវិសិត្វា ហត្ថបាទំ ធោវិត្វា ភគវន្តំ នមស្សមានោ ភិក្ខុសង្ឃំ ឱលោកេន្តោ តំ ភិក្ខុំ អទ្ទស, ទិស្វា ច បន អបស្សមានោ វិយ ហុត្វា ន នំ កិញ្ចិ អភណិ ភគវតិ ថេរេសុ ច គារវេន, អបិច ‘‘មិច្ឆាទិដ្ឋិកានំ វចនបថោ មា អហោសី’’តិ. សោ ‘‘កិំ នុ ខោ សំវរយុត្តាយេវ សមណា, ឧទាហុ ភិន្នសំវរា ឦទិសាបិ សមណា’’តិ ញាតុកាមោ សាយន្ហសមយេ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា អាហ ‘‘បុច្ឆាមិ មុនិ’’ន្តិ.

តត្ថ បុច្ឆាមីតិ ឥទំ ‘‘តិស្សោ បុច្ឆា អទិដ្ឋជោតនា បុច្ឆា’’តិអាទិនា (ចូឡនិ. បុណ្ណកមាណវបុច្ឆានិទ្ទេស ១២) នយេន និទ្ទេសេ វុត្តនយមេវ. មុនិន្តិ ឯតម្បិ ‘‘មោនំ វុច្ចតិ ញាណំ. យា បញ្ញា បជាននា…បេ… សម្មាទិដ្ឋិ, តេន ញាណេន សមន្នាគតោ មុនិ, មោនប្បត្តោតិ, តីណិ មោនេយ្យានិ កាយមោនេយ្យ’’ន្តិអាទិនា (មហានិ. ១៤) នយេន តត្ថេវ វុត្តនយមេវ. អយម្បនេត្ថ សង្ខេបោ. បុច្ឆាមីតិ ឱកាសំ ការេន្តោ មុនិន្តិ មុនិមុនិំ ភគវន្តំ អាលបតិ. បហូតបញ្ញន្តិអាទីនិ ថុតិវចនានិ, តេហិ តំ មុនិំ ថុនាតិ. តត្ថ បហូតបញ្ញន្តិ វិបុលបញ្ញំ. ញេយ្យបរិយន្តិកត្តា ចស្ស វិបុលតា វេទិតព្ពា. ឥតិ ចុន្ទោ កម្មារបុត្តោតិ ឥទំ ទ្វយំ ធនិយសុត្តេ វុត្តនយមេវ. ឥតោ បរំ បន ឯត្តកម្បិ អវត្វា សព្ពំ វុត្តនយំ ឆឌ្ឌេត្វា អវុត្តនយមេវ វណ្ណយិស្សាម.

ពុទ្ធន្តិ តីសុ ពុទ្ធេសុ តតិយពុទ្ធំ. ធម្មស្សាមិន្តិ មគ្គធម្មស្ស ជនកត្តា បុត្តស្សេវ បិតរំ អត្តនា ឧប្បាទិតសិប្បាយតនាទីនំ វិយ ច អាចរិយំ ធម្មស្ស សាមិំ, ធម្មិស្សរំ ធម្មរាជំ ធម្មវសវត្តិន្តិ អត្ថោ. វុត្តម្បិ ចេតំ –

‘‘សោ ហិ, ព្រាហ្មណ, ភគវា អនុប្បន្នស្ស មគ្គស្ស ឧប្បាទេតា, អសញ្ជាតស្ស មគ្គស្ស សញ្ជនេតា, អនក្ខាតស្ស មគ្គស្ស អក្ខាតា, មគ្គញ្ញូ, មគ្គវិទូ, មគ្គកោវិទោ. មគ្គានុគា ច បន ឯតរហិ សាវកា វិហរន្តិ បច្ឆា សមន្នាគតា’’តិ (ម. និ. ៣.៧៩).

វីតតណ្ហន្តិ វិគតកាមភវវិភវតណ្ហំ. ទ្វិបទុត្តមន្តិ ទ្វិបទានំ ឧត្តមំ. តត្ថ កិញ្ចាបិ ភគវា ន កេវលំ ទ្វិបទុត្តមោ ឯវ, អថ ខោ យាវតា សត្តា អបទា វា ទ្វិបទា វា…បេ… នេវសញ្ញីនាសញ្ញិនោ វា, តេសំ សព្ពេសំ ឧត្តមោ. អថ ខោ ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទវសេន ទ្វិបទុត្តមោត្វេវ វុច្ចតិ. ទ្វិបទា ហិ សព្ពសត្តានំ ឧក្កដ្ឋា ចក្កវត្តិមហាសាវកបច្ចេកពុទ្ធានំ តត្ថ ឧប្បត្តិតោ, តេសញ្ច ឧត្តមោតិ វុត្តេ សព្ពសត្តុត្តមោតិ វុត្តោយេវ ហោតិ. សារថីនំ បវរន្តិ សារេតីតិ សារថិ, ហត្ថិទមកាទីនមេតំ អធិវចនំ. តេសញ្ច ភគវា បវរោ អនុត្តរេន ទមនេន បុរិសទម្មេ ទមេតុំ សមត្ថភាវតោ. យថាហ –

‘‘ហត្ថិទមកេន, ភិក្ខវេ, ហត្ថិទម្មោ សារិតោ ឯកំ ឯវ ទិសំ ធាវតិ បុរត្ថិមំ វា បច្ឆិមំ វា ឧត្តរំ វា ទក្ខិណំ វា. អស្សទមកេន, ភិក្ខវេ, អស្សទម្មោ…បេ… គោទមកេន, ភិក្ខវេ, គោទម្មោ…បេ… ទក្ខិណំ វា. តថាគតេន ហិ, ភិក្ខវេ, អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន បុរិសទម្មោ សារិតោ អដ្ឋ ទិសា វិធាវតិ, រូបី រូបានិ បស្សតិ, អយមេកា ទិសា…បេ… សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, អយំ អដ្ឋមី ទិសា’’តិ (ម. និ. ៣.៣១២).

កតីតិ អត្ថប្បភេទបុច្ឆា. លោកេតិ សត្តលោកេ. សមណាតិ បុច្ឆិតព្ពអត្ថនិទស្សនំ. ឥង្ឃាតិ យាចនត្ថេ និបាតោ. តទិង្ឃាតិ តេ ឥង្ឃ. ព្រូហីតិ អាចិក្ខ កថយស្សូតិ.

៨៤. ឯវំ វុត្តេ ភគវា ចុន្ទំ កម្មារបុត្តំ ‘‘កិំ, ភន្តេ, កុសលំ, កិំ អកុសល’’ន្តិអាទិនា (ម. និ. ៣.២៩៦) នយេន គិហិបញ្ហំ អបុច្ឆិត្វា សមណបញ្ហំ បុច្ឆន្តំ ទិស្វា អាវជ្ជេន្តោ ‘‘តំ បាបភិក្ខុំ សន្ធាយ អយំ បុច្ឆតី’’តិ ញត្វា តស្ស អញ្ញត្រ វោហារមត្តា អស្សមណភាវំ ទីបេន្តោ អាហ ‘‘ចតុរោ សមណា’’តិ. តត្ថ ចតុរោតិ សង្ខ្យាបរិច្ឆេទោ. សមណាតិ កទាចិ ភគវា តិត្ថិយេ សមណវាទេន វទតិ; យថាហ – ‘‘យានិ តានិ បុថុសមណព្រាហ្មណានំ វតកោតូហលមង្គលានី’’តិ (ម. និ. ១.៤០៧). កទាចិ បុថុជ្ជនេ; យថាហ – ‘‘សមណា សមណាតិ ខោ, ភិក្ខវេ, ជនោ សញ្ជានាតី’’តិ (ម. និ. ១.៤៣៥). កទាចិ សេក្ខេ; យថាហ – ‘‘ឥធេវ, ភិក្ខវេ, សមណោ, ឥធ ទុតិយោ សមណោ’’តិ (ម. និ. ១.១៣៩; ទី. និ. ២.២១៤; អ. និ. ៤.២៤១). កទាចិ ខីណាសវេ; យថាហ – ‘‘អាសវានំ ខយា សមណោ ហោតី’’តិ (ម. និ. ១.៤៣៨). កទាចិ អត្តានំយេវ; យថាហ – ‘‘សមណោតិ ខោ, ភិក្ខវេ, តថាគតស្សេតំ អធិវចន’’ន្តិ (អ. និ. ៨.៨៥). ឥធ បន តីហិ បទេហិ សព្ពេបិ អរិយេ សីលវន្តំ បុថុជ្ជនញ្ច, ចតុត្ថេន ឥតរំ អស្សមណម្បិ ភណ្ឌុំ កាសាវកណ្ឋំ កេវលំ វោហារមត្តកេន សមណោតិ សង្គណ្ហិត្វា ‘‘ចតុរោ សមណា’’តិ អាហ. ន បញ្ចមត្ថីតិ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ វោហារមត្តកេន បដិញ្ញាមត្តកេនាបិ បញ្ចមោ សមណោ នាម នត្ថិ.

តេ តេ អាវិករោមីតិ តេ ចតុរោ សមណេ តវ បាកដេ ករោមិ. សក្ខិបុដ្ឋោតិ សម្មុខា បុច្ឆិតោ. មគ្គជិនោតិ មគ្គេន សព្ពកិលេសេ វិជិតាវីតិ អត្ថោ. មគ្គទេសកោតិ បរេសំ មគ្គំ ទេសេតា. មគ្គេ ជីវតីតិ សត្តសុ សេក្ខេសុ យោ កោចិ សេក្ខោ អបរិយោសិតមគ្គវាសត្តា លោកុត្តរេ, សីលវន្តបុថុជ្ជនោ ច លោកិយេ មគ្គេ ជីវតិ នាម, សីលវន្តបុថុជ្ជនោ វា លោកុត្តរមគ្គនិមិត្តំ ជីវនតោបិ មគ្គេ ជីវតីតិ វេទិតព្ពោ. យោ ច មគ្គទូសីតិ យោ ច ទុស្សីលោ មិច្ឆាទិដ្ឋិ មគ្គបដិលោមាយ បដិបត្តិយា មគ្គទូសកោតិ អត្ថោ.

៨៥. ‘‘ឥមេ តេ ចតុរោ សមណា’’តិ ឯវំ ភគវតា សង្ខេបេន ឧទ្ទិដ្ឋេ ចតុរោ សមណេ ‘‘អយំ នាមេត្ថ មគ្គជិនោ, អយំ មគ្គទេសកោ, អយំ មគ្គេ ជីវតិ, អយំ មគ្គទូសី’’តិ ឯវំ បដិវិជ្ឈិតុំ អសក្កោន្តោ បុន បុច្ឆិតុំ ចុន្ទោ អាហ ‘‘កំ មគ្គជិន’’ន្តិ. តត្ថ មគ្គេ ជីវតិ មេតិ យោ សោ មគ្គេ ជីវតិ, តំ មេ ព្រូហិ បុដ្ឋោតិ. សេសំ បាកដមេវ.

៨៦. ឥទានិស្ស ភគវា ចតុរោបិ សមណេ ចតូហិ គាថាហិ និទ្ទិសន្តោ អាហ ‘‘យោ តិណ្ណកថំកថោ វិសល្លោ’’តិ. តត្ថ តិណ្ណកថំកថោ វិសល្លោតិ ឯតំ ឧរគសុត្តេ វុត្តនយមេវ. អយំ បន វិសេសោ. យស្មា ឥមាយ គាថាយ មគ្គជិនោតិ ពុទ្ធសមណោ អធិប្បេតោ, តស្មា សព្ពញ្ញុតញ្ញាណេន កថំកថាបតិរូបកស្ស សព្ពធម្មេសុ អញ្ញាណស្ស តិណ្ណត្តាបិ ‘‘តិណ្ណកថំកថោ’’តិ វេទិតព្ពោ. បុព្ពេ វុត្តនយេន ហិ តិណ្ណកថំកថាបិ សោតាបន្នាទយោ បច្ចេកពុទ្ធបរិយោសានា សកទាគាមិវិសយាទីសុ ពុទ្ធវិសយបរិយោសានេសុ បដិហតញាណប្បភាវត្តា បរិយាយេន អតិណ្ណកថំកថាវ ហោន្តិ. ភគវា បន សព្ពប្បការេន តិណ្ណកថំកថោតិ. និព្ពានាភិរតោតិ និព្ពានេ អភិរតោ, ផលសមាបត្តិវសេន សទា និព្ពាននិន្នចិត្តោតិ អត្ថោ. តាទិសោ ច ភគវា. យថាហ –

‘‘សោ ខោ អហំ, អគ្គិវេស្សន, តស្សា ឯវ កថាយ បរិយោសានេ, តស្មិំយេវ បុរិមស្មិំ សមាធិនិមិត្តេ អជ្ឈត្តមេវ ចិត្តំ សណ្ឋបេមិ, សន្និសាទេមិ, ឯកោទិំ ករោមិ, សមាទហាមី’’តិ (ម. និ. ១.៣៨៧).

អនានុគិទ្ធោតិ កញ្ចិ ធម្មំ តណ្ហាគេធេន អននុគិជ្ឈន្តោ. លោកស្ស សទេវកស្ស នេតាតិ អាសយានុសយានុលោមេន ធម្មំ ទេសេត្វា បារាយនមហាសមយាទីសុ អនេកេសុ សុត្តន្តេសុ អបរិមាណានំ ទេវមនុស្សានំ សច្ចបដិវេធសម្បាទនេន សទេវកស្ស លោកស្ស នេតា, គមយិតា, តារេតា, បារំ សម្បាបេតាតិ អត្ថោ. តាទិន្តិ តាទិសំ យថាវុត្តប្បការលោកធម្មេហិ និព្ពិការន្តិ អត្ថោ. សេសមេត្ថ បាកដមេវ.

៨៧. ឯវំ ភគវា ឥមាយ គាថាយ ‘‘មគ្គជិន’’ន្តិ ពុទ្ធសមណំ និទ្ទិសិត្វា ឥទានិ ខីណាសវសមណំ និទ្ទិសន្តោ អាហ ‘‘បរមំ បរមន្តី’’តិ. តត្ថ បរមំ នាម និព្ពានំ, សព្ពធម្មានំ អគ្គំ ឧត្តមន្តិ អត្ថោ. បរមន្តិ យោធ ញត្វាតិ តំ បរមំ បរមមិច្ចេវ យោ ឥធ សាសនេ ញត្វា បច្ចវេក្ខណញាណេន. អក្ខាតិ វិភជតេ ឥធេវ ធម្មន្តិ និព្ពានធម្មំ អក្ខាតិ, អត្តនា បដិវិទ្ធត្តា បរេសំ បាកដំ ករោតិ ‘‘ឥទំ និព្ពាន’’ន្តិ, មគ្គធម្មំ វិភជតិ ‘‘ឥមេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា…បេ… អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ’’តិ. ឧភយម្បិ វា ឧគ្ឃដិតញ្ញូនំ សង្ខេបទេសនាយ អាចិក្ខតិ, វិបញ្ចិតញ្ញូនំ វិត្ថារទេសនាយ វិភជតិ. ឯវំ អាចិក្ខន្តោ វិភជន្តោ ច ‘‘ឥធេវ សាសនេ អយំ ធម្មោ, ន ឥតោ ពហិទ្ធា’’តិ សីហនាទំ នទន្តោ អក្ខាតិ ច វិភជតិ ច. តេន វុត្តំ ‘‘អក្ខាតិ វិភជតេ ឥធេវ ធម្ម’’ន្តិ. តំ កង្ខឆិទំ មុនិំ អនេជន្តិ តំ ឯវរូបំ ចតុសច្ចបដិវេធេន អត្តនោ, ទេសនាយ ច បរេសំ កង្ខច្ឆេទនេន កង្ខច្ឆិទំ, មោនេយ្យសមន្នាគមេន មុនិំ, ឯជាសង្ខាតាយ តណ្ហាយ អភាវតោ អនេជំ ទុតិយំ ភិក្ខុនមាហុ មគ្គទេសិន្តិ.

៨៨. ឯវំ ឥមាយ គាថាយ សយំ អនុត្តរំ មគ្គំ ឧប្បាទេត្វា ទេសនាយ អនុត្តរោ មគ្គទេសី សមានោបិ ទូតមិវ លេខវាចកមិវ ច រញ្ញោ អត្តនោ សាសនហរំ សាសនជោតកញ្ច ‘‘មគ្គទេសិ’’ន្តិ ខីណាសវសមណំ និទ្ទិសិត្វា ឥទានិ សេក្ខសមណញ្ច សីលវន្តបុថុជ្ជនសមណញ្ច និទ្ទិសន្តោ អាហ ‘‘យោ ធម្មបទេ’’តិ. តត្ថ បទវណ្ណនា បាកដាយេវ. អយំ បនេត្ថ អត្ថវណ្ណនា – យោ និព្ពានធម្មស្ស បទត្តា ធម្មបទេ, ឧភោ អន្តេ អនុបគម្ម ទេសិតត្តា អាសយានុរូបតោ វា សតិបដ្ឋានាទិនានប្បការេហិ ទេសិតត្តា សុទេសិតេ, មគ្គសមង្គីបិ អនវសិតមគ្គកិច្ចត្តា មគ្គេ ជីវតិ, សីលសំយមេន សញ្ញតោ, កាយាទីសុ សូបដ្ឋិតាយ ចិរកតាទិសរណាយ វា សតិយា សតិមា, អណុមត្តស្សាបិ វជ្ជស្ស អភាវតោ អនវជ្ជត្តា, កោដ្ឋាសភាវេន ច បទត្តា សត្តតិំសពោធិបក្ខិយធម្មសង្ខាតានិ អនវជ្ជបទានិ ភង្គញាណតោ បភុតិ ភាវនាសេវនាយ សេវមានោ, តំ ភិក្ខុនំ តតិយំ មគ្គជីវិន្តិ អាហូតិ.

៨៩. ឯវំ ភគវា ឥមាយ គាថាយ ‘‘មគ្គជីវិ’’ន្តិ សេក្ខសមណំ សីលវន្តបុថុជ្ជនសមណញ្ច និទ្ទិសិត្វា ឥទានិ តំ ភណ្ឌុំ កាសាវកណ្ឋំ កេវលំ វោហារមត្តសមណំ និទ្ទិសន្តោ អាហ ‘‘ឆទនំ កត្វានា’’តិ. តត្ថ ឆទនំ កត្វានាតិ បតិរូបំ ករិត្វា, វេសំ គហេត្វា, លិង្គំ ធារេត្វាតិ អត្ថោ. សុព្ពតានន្តិ ពុទ្ធបច្ចេកពុទ្ធសាវកានំ. តេសញ្ហិ សុន្ទរានិ វតានិ, តស្មា តេ សុព្ពតាតិ វុច្ចន្តិ. បក្ខន្ទីតិ បក្ខន្ទកោ, អន្តោ បវិសកោតិ អត្ថោ. ទុស្សីលោ ហិ គូថបដិច្ឆាទនត្ថំ តិណបណ្ណាទិច្ឆទនំ វិយ អត្តនោ ទុស្សីលភាវំ បដិច្ឆាទនត្ថំ សុព្ពតានំ ឆទនំ កត្វា ‘‘អហម្បិ ភិក្ខូ’’តិ ភិក្ខុមជ្ឈេ បក្ខន្ទតិ, ‘‘ឯត្តកវស្សេន ភិក្ខុនា គហេតព្ពំ ឯត’’ន្តិ លាភេ ទីយមានេ ‘‘អហំ ឯត្តកវស្សោ’’តិ គណ្ហិតុំ បក្ខន្ទតិ, តេន វុច្ចតិ ‘‘ឆទនំ កត្វាន សុព្ពតានំ បក្ខន្ទី’’តិ. ចតុន្នម្បិ ខត្តិយាទិកុលានំ ឧប្បន្នំ បសាទំ អននុរូបបដិបត្តិយា ទូសេតីតិ កុលទូសកោ. បគព្ភោតិ អដ្ឋដ្ឋានេន កាយបាគព្ភិយេន, ចតុដ្ឋានេន វចីបាគព្ភិយេន, អនេកដ្ឋានេន មនោបាគព្ភិយេន ច សមន្នាគតោតិ អត្ថោ. អយមេត្ថ សង្ខេបោ, វិត្ថារំ បន មេត្តសុត្តវណ្ណនាយំ វក្ខាម.

កតបដិច្ឆាទនលក្ខណាយ មាយាយ សមន្នាគតត្តា មាយាវី. សីលសំយមាភាវេន អសញ្ញតោ. បលាបសទិសត្តា បលាបោ. យថា ហិ បលាបោ អន្តោ តណ្ឌុលរហិតោបិ ពហិ ថុសេន វីហិ វិយ ទិស្សតិ, ឯវមិធេកច្ចោ អន្តោ សីលាទិគុណសារវិរហិតោបិ ពហិ សុព្ពតច្ឆទនេន សមណវេសេន សមណោ វិយ ទិស្សតិ. សោ ឯវំ បលាបសទិសត្តា ‘‘បលាបោ’’តិ វុច្ចតិ. អានាបានស្សតិសុត្តេ បន ‘‘អបលាបាយំ, ភិក្ខវេ, បរិសា, និប្បលាបាយំ, ភិក្ខវេ, បរិសា, សុទ្ធា សារេ បតិដ្ឋិតា’’តិ (ម. និ. ៣.១៤៦) ឯវំ បុថុជ្ជនកល្យាណោបិ ‘‘បលាបោ’’តិ វុត្តោ. ឥធ បន កបិលសុត្តេ ច ‘‘តតោ បលាបេ វាហេថ, អស្សមណេ សមណមានិនេ’’តិ (សុ. និ. ២៨៤) ឯវំ បរាជិតកោ ‘‘បលាបោ’’តិ វុត្តោ. បតិរូបេន ចរំ សមគ្គទូសីតិ តំ សុព្ពតានំ ឆទនំ កត្វា យថា ចរន្តំ ‘‘អារញ្ញិកោ អយំ រុក្ខមូលិកោ, បំសុកូលិកោ, បិណ្ឌបាតិកោ, អប្បិច្ឆោ, សន្តុដ្ឋោ’’តិ ជនោ ជានាតិ, ឯវំ បតិរូបេន យុត្តរូបេន ពាហិរមដ្ឋេន អាចារេន ចរន្តោ បុគ្គលោ អត្តនោ លោកុត្តរមគ្គស្ស, បរេសំ សុគតិមគ្គស្ស ច ទូសនតោ ‘‘មគ្គទូសី’’តិ វេទិតព្ពោ.

៩០. ឯវំ ឥមាយ គាថាយ ‘‘មគ្គទូសី’’តិ ទុស្សីលំ វោហារមត្តកសមណំ និទ្ទិសិត្វា ឥទានិ តេសំ អញ្ញមញ្ញំ អព្យាមិស្សីភាវំ ទីបេន្តោ អាហ ‘‘ឯតេ ច បដិវិជ្ឈី’’តិ. តស្សត្ថោ – ឯតេ ចតុរោ សមណេ យថាវុត្តេន លក្ខណេន បដិវិជ្ឈិ អញ្ញាសិ សច្ឆាកាសិ យោ គហដ្ឋោ ខត្តិយោ វា ព្រាហ្មណោ វា អញ្ញោ វា កោចិ, ឥមេសំ ចតុន្នំ សមណានំ លក្ខណស្សវនមត្តេន សុតវា, តស្សេវ លក្ខណស្ស អរិយានំ សន្តិកេ សុតត្តា អរិយសាវកោ, តេយេវ សមណេ ‘‘អយញ្ច អយញ្ច ឯវំលក្ខណោ’’តិ បជាននមត្តេន សប្បញ្ញោ, យាទិសោ អយំ បច្ឆា វុត្តោ មគ្គទូសី, ឥតរេបិ សព្ពេ នេតាទិសាតិ ញត្វា ឥតិ ទិស្វា ឯវំ បាបំ ករោន្តម្បិ ឯតំ បាបភិក្ខុំ ទិស្វា. តត្ថាយំ យោជនា – ឯតេ ច បដិវិជ្ឈិ យោ គហដ្ឋោ សុតវា អរិយសាវកោ សប្បញ្ញោ, តស្ស តាយ បញ្ញាយ សព្ពេ ‘‘នេតាទិសា’’តិ ញត្វា វិហរតោ ឥតិ ទិស្វា ន ហាបេតិ សទ្ធា, ឯវំ បាបកម្មំ ករោន្តំ បាបភិក្ខុំ ទិស្វាបិ ន ហាបេតិ, ន ហាយតិ, ន នស្សតិ សទ្ធាតិ.

ឯវំ ឥមាយ គាថាយ តេសំ អព្យាមិស្សីភាវំ ទីបេត្វា ឥទានិ ឥតិ ទិស្វាបិ ‘‘សព្ពេ នេតាទិសា’’តិ ជានន្តំ អរិយសាវកំ បសំសន្តោ អាហ ‘‘កថញ្ហិ ទុដ្ឋេនា’’តិ. តស្ស សម្ពន្ធោ – ឯតទេវ ច យុត្តំ សុតវតោ អរិយសាវកស្ស, យទិទំ ឯកច្ចំ បាបំ ករោន្តំ ឥតិ ទិស្វាបិ សព្ពេ ‘‘នេតាទិសា’’តិ ជាននំ. កិំ ការណា? កថញ្ហិ ទុដ្ឋេន អសម្បទុដ្ឋំ, សុទ្ធំ អសុទ្ធេន សមំ ករេយ្យាតិ? តស្សត្ថោ – កថញ្ហិ សុតវា អរិយសាវកោ សប្បញ្ញោ, សីលវិបត្តិយា ទុដ្ឋេន មគ្គទូសិនា អទុដ្ឋំ ឥតរំ សមណត្តយំ, សុទ្ធំ សមណត្តយមេវំ អបរិសុទ្ធកាយសមាចារតាទីហិ អសុទ្ធេន បច្ឆិមេន វោហារមត្តកសមណេន សមំ ករេយ្យ សទិសន្តិ ជានេយ្យាតិ. សុត្តបរិយោសានេ ឧបាសកស្ស មគ្គោ វា ផលំ វា ន កថិតំ. កង្ខាមត្តមេវ ហិ តស្ស បហីនន្តិ.

បរមត្ថជោតិកាយ ខុទ្ទក-អដ្ឋកថាយ

សុត្តនិបាត-អដ្ឋកថាយ ចុន្ទសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.