៦. ឧបសីវមាណវសុត្តនិទ្ទេសវណ្ណនា

៣៨. ឆដ្ឋេ ឧបសីវសុត្តេ – មហន្តមោឃន្តិ មហន្តំ ឱឃំ. អនិស្សិតោតិ បុគ្គលំ វា ធម្មំ វា អនល្លីនោ. នោ វិសហាមីតិ ន សក្កោមិ. អារម្មណន្តិ និស្សយំ. យំ និស្សិតោតិ យំ ធម្មំ វា បុគ្គលំ វា និស្សិតោ.

និទ្ទេសេ កាមោឃន្តិ អនាគាមិមគ្គេន កាមោឃំ. អរហត្តមគ្គេន ភវោឃំ. សោតាបត្តិមគ្គេន ទិដ្ឋោឃំ. អរហត្តមគ្គេន អវិជ្ជោឃំ តរេយ្យំ. សក្យកុលា បព្ពជិតោតិ ភគវតោ ឧច្ចាកុលបរិទីបនវសេន វុត្តំ. អាលម្ពណន្តិ អវត្ថរិត្វា ឋានំ. និស្សយន្តិ អល្លីយនំ. ឧបនិស្សយន្តិ អបស្សយនំ.

៣៩. ឥទានិ យស្មា ព្រាហ្មណោ អាកិញ្ចញ្ញាយតនលាភី តញ្ច សន្តម្បិ និស្សយំ ន ជានាតិ. តេនស្ស ភគវា តញ្ច និស្សយំ ឧត្តរិញ្ច និយ្យានបថំ ទស្សេន្តោ ‘‘អាកិញ្ចញ្ញ’’ន្តិ គាថមាហ. តត្ថ បេក្ខមានោតិ តំ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិំ សតោ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋហិត្វា ច អនិច្ចាទិវសេន បស្សមានោ. នត្ថីតិ និស្សាយាតិ តំ ‘‘នត្ថិ កិញ្ចី’’តិ បវត្តំ សមាបត្តិំ អារម្មណំ កត្វា. តរស្សុ ឱឃន្តិ តតោ បភុតិ បវត្តាយ វិបស្សនាយ យថានុរូបំ ចតុព្ពិធម្បិ ឱឃំ តរស្សុ. កថាហីតិ កថំកថាហិ. តណ្ហក្ខយំ នត្តមហាភិបស្សាតិ រត្តិន្ទិវំ និព្ពានំ វិភូតំ កត្វា បស្ស. ឯតេនស្ស ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារំ កថេសិ.

និទ្ទេសេ តញ្ញេវ វិញ្ញាណំ អភាវេតីតិ អាកាសាលម្ពណំ កត្វា បវត្តមហគ្គតវិញ្ញាណំ អភាវេតិ អភាវំ គមេតិ. វិភាវេតីតិ វិវិធា អភាវំ គមេតិ. អន្តរធាបេតីតិ អទស្សនំ គមេតិ. នត្ថិ កិញ្ចីតិ បស្សតីតិ អន្តមសោ ភង្គមត្តម្បិស្ស នត្ថីតិ បស្សតិ.

៤០. ឥទានិ ‘‘កាមេ បហាយា’’តិ សុត្វា វិក្ខម្ភនវសេន អត្តនា បហីនេ កាមេ សម្បស្សមានោ ‘‘សព្ពេសូ’’តិ គាថមាហ. តត្ថ ហិត្វា មញ្ញន្តិ អញ្ញំ តតោ ហេដ្ឋា ឆព្ពិធម្បិ សមាបត្តិំ ហិត្វា. សញ្ញាវិមោក្ខេ បរមេតិ សត្តសុ សញ្ញាវិមោក្ខេសុ ឧត្តមេ អាកិញ្ចញ្ញាយតនេ. តិដ្ឋេ នុ សោ តត្ថ អនានុយាយីតិ សោ បុគ្គលោ តត្ថ អាកិញ្ចញ្ញាយតនព្រហ្មលោកេ អវិគច្ឆមានោ តិដ្ឋេយ្យ នូតិ បុច្ឆតិ.

និទ្ទេសេ អវិច្ចមានោតិ អវិយុជ្ជមានោ. អវិគច្ឆមានោតិ វិយោគំ អនាបជ្ជមានោ. អនន្តរធាយមានោតិ អន្តរធានំ អនាបជ្ជមានោ. អបរិហាយមានោតិ អនន្តរា បរិហានំ អនាបជ្ជមានោ.

៤១-២. អថស្ស ភគវា សដ្ឋិកប្បសហស្សមត្តកំយេវ ឋានំ អនុជានន្តោ ចតុត្ថំ គាថមាហ. ឯវំ តស្ស តត្ថ ឋានំ សុត្វា ឥទានិស្ស សស្សតុច្ឆេទភាវំ បុច្ឆន្តោ ‘‘តិដ្ឋេ ចេ’’តិ គាថមាហ. តត្ថ បូគម្បិ វស្សានន្តិ អនេកសង្ខ្យម្បិ វស្សានំ, គណនរាសិន្តិ អត្ថោ. ‘‘បូគម្បិ វស្សានី’’តិបិ បាឋោ. តត្ថ វិភត្តិព្យត្តយេន សាមិវចនស្ស បច្ចត្តវចនំ កាតព្ពំ, បូគន្តិ វា ឯតស្ស ពហូនីតិ អត្ថោ វត្តព្ពោ. ‘‘បូគានី’’តិ វាបិ បឋន្តិ, បុរិមបាឋោយេវ សព្ពសុន្ទរោ. តត្ថេវ សោ សីតិ សិយា វិមុត្តោតិ សោ បុគ្គលោ តត្ថេវាកិញ្ចញ្ញាយតនេ នានាទុក្ខេហិ វិមុត្តោ សីតិភាវប្បត្តោ ភវេយ្យ, និព្ពានប្បត្តោ សស្សតោ ហុត្វា តិដ្ឋេយ្យាតិ អធិប្បាយោ. ចវេថ វិញ្ញាណំ តថាវិធស្សាតិ ‘‘ឧទាហុ តថាវិធស្ស វិញ្ញាណំ អនុបាទាយ បរិនិព្ពាយេយ្យា’’តិ ឧច្ឆេទំ បុច្ឆតិ, ‘‘បដិសន្ធិគ្គហណត្ថំ វាបិ ភវេយ្យា’’តិ បដិសន្ធិម្បិ តស្ស បុច្ឆតិ.

តស្ស វិញ្ញាណំ ចវេយ្យាតិ តស្ស អាកិញ្ចញ្ញាយតនេ ឧប្បន្នស្ស វិញ្ញាណំ ចុតិំ បាបុណេយ្យ. ឧច្ឆិជ្ជេយ្យាតិ ឧច្ឆេទំ ភវេយ្យ. វិនស្សេយ្យាតិ វិនាសំ បាបុណេយ្យ. ន ភវេយ្យាតិ អភាវំ គមេយ្យ. ឧបបន្នស្សាតិ បដិសន្ធិវសេន ឧបបន្នស្ស.

៤៣. អថស្ស ភគវា ឧច្ឆេទសស្សតំ អនុបគម្ម តត្ថុបបន្នស្ស អរិយសាវកស្ស អនុបាទាយ បរិនិព្ពានំ ទស្សេន្តោ ‘‘អច្ចី យថា’’តិ គាថមាហ. តត្ថ អត្ថំ បលេតីតិ អត្ថំ គច្ឆតិ. ន ឧបេតិ សង្ខន្តិ ‘‘អសុកំ នាម ទិសំ គតោ’’តិ វោហារំ ន គច្ឆតិ. ឯវំ មុនី នាមកាយា វិមុត្តោតិ ឯវំ តត្ថ ឧប្បន្នោ សេក្ខមុនិ បកតិយា បុព្ពេវ រូបកាយា វិមុត្តោ, តត្ថ ចតុត្ថមគ្គំ និព្ពត្តេត្វា ធម្មកាយស្ស បរិញ្ញាតត្តា បុន នាមកាយាបិ វិមុត្តោ ឧភតោភាគវិមុត្តោ ខីណាសវោ ហុត្វា អនុបាទានិព្ពានសង្ខាតំ អត្ថំ បលេតិ ន ឧបេតិ សង្ខំ ‘‘ខត្តិយោ វា ព្រាហ្មណោ វា’’តិ ឯវមាទិកំ.

និទ្ទេសេ ខិត្តាតិ ចលិតា. ឧក្ខិត្តាតិ អតិចលិតា. នុន្នាតិ បប្ផោដិយា. បណុន្នាតិ ទូរីកតា. ខម្ភិតាតិ បដិក្កមាបិតា. វិក្ខម្ភិតាតិ ន សន្តិកេ កតា.

៤៤. ឥទានិ ‘‘អត្ថំ បលេតី’’តិ សុត្វា តស្ស យោនិសោ អត្ថមសល្លក្ខេន្តោ ‘‘អត្ថង្គតោ សោ’’តិ គាថមាហ. តស្សត្ថោ – សោ អត្ថង្គតោ ឧទាហុ នត្ថិ, ឧទាហុ វេ សស្សតិយា សស្សតភាវេន អរោគោ អវិបរិណាមធម្មោ សោតិ ឯវំ តំ មេ មុនី សាធុ ព្យាករោហិ. កិំការណា? តថា ហិ តេ វិទិតោ ឯស ធម្មោតិ.

និទ្ទេសេ និរុទ្ធោតិ និរោធំ បត្តោ. ឧច្ឆិន្នោតិ ឧច្ឆិន្នសន្តានោ. វិនដ្ឋោតិ វិនាសំ បត្តោ.

៤៥. អថស្ស ភគវា តថា អវត្តព្ពតំ ទស្សេន្តោ ‘‘អត្ថង្គតស្សា’’តិ គាថមាហ. តត្ថ អត្ថង្គតស្សាតិ អនុបាទាបរិនិព្ពុតស្ស. ន បមាណមត្ថីតិ រូបាទិបមាណំ នត្ថិ. យេន នំ វជ្ជុន្តិ យេន រាគាទិនា នំ វទេយ្យុំ. សព្ពេសុ ធម្មេសូតិ សព្ពេសុ ខន្ធាទិធម្មេសុ.

និទ្ទេសេ អធិវចនានិ ចាតិ សិរិវឌ្ឍកោ ធនវឌ្ឍកោតិអាទយោ ហិ វចនមត្តំយេវ អធិការំ កត្វា បវត្តា អធិវចនា នាម. អធិវចនានំ បថា អធិវចនបថា នាម. ‘‘អភិសង្ខរោន្តីតិ ខោ, ភិក្ខវេ, តស្មា សង្ខារា’’តិ (សំ. និ. ៣.៧៩) ឯវំ និទ្ធារិត្វា សហេតុកំ កត្វា វុច្ចមានា អភិលាបា និរុត្តិ នាម. និរុត្តីនំ បថា និរុត្តិបថា នាម. ‘‘តក្កោ វិតក្កោ សង្កប្បោ’’តិ (ធ. ស. ៧) ឯវំ តេន តេន បការេន បញ្ញាបនតោ បញ្ញត្តិ នាម. បញ្ញត្តីនំ បថា បញ្ញត្តិបថា (ធ. ស. អដ្ឋ. ១០១-១០៨) នាម. សេសំ សព្ពត្ថ បាកដមេវ.

ឯវំ ភគវា ឥទម្បិ សុត្តំ អរហត្តនិកូដេនេវ ទេសេសិ, ទេសនាបរិយោសានេ ច វុត្តសទិសោវ ធម្មាភិសមយោ អហោសីតិ.

សទ្ធម្មប្បជ្ជោតិកាយ ចូឡនិទ្ទេស-អដ្ឋកថាយ

ឧបសីវមាណវសុត្តនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.